Full text of "Orbis phaethon : sive De universis vitiis linguae"

See other formats

^ 


£^  .-  H    ,    A 


LI  B  R_AFIY 

OF   THL 

UN1VER.SITY 

Of    ILLI  N015 

X179.8 

D82o 

1629 

Rare  Book  &  SpeciaJ 


Collecrions  LHMimfg^ 


Digitized  by  tlie  Internet  Arcliive 

in  2010  with  funding  from 

University  of  lllinois  Urbana-Champaign 


http://www.arGhive.org/details/orbisphaethonsiv03drex 


ORBIS 

PHAETHON 

De  vniuerfis  vitijs 

L  I  N  G  V  i£ 

PARS  ALTERA. 

AvCTORB 

HIEREMIA.  DREXELIO 

e  Societate  Ie  s  v. 

Apnd  Melchiorem  Segen  Biblio- 

poJam ,  6c  Nicolaiim  HcnricumElc» 

^uralem  Typographum  j 

Cum  imagimbHS  Sadele^ 
rtanis^ 

MoNAcHii.  M  D  C  XXIX» 


PARS  ALTERA 


Littera  K.  ad  finem      \ 

Romani  Alpha-  • 

beti. 


»71. « 

LECTORI 


BENEUOLO 

AVCTOR. 

DI Y  prorfus,  ml  Ledtor^ 
h^rebam.quo  nominc 
exitiorillimum  Qrbis  malui 
infignirem.  Nec  vno  tan- 
tumanno  haec  cogitatiome: 
fatigabat.  Tandem  pxno; 
idem  quod  Attalus  proaun- 
tio.  Sanftiifimus  hicmartyE 
interrogatus ,  quod  nomeni 
haberet  Deus?  Mox  ille:. 
Nomen , inquit ,  nuUum  ha- 
bet,  prouthabere  homines 
folent.''  Sicego  :  ImprobL:- 
a  2  tas 


*  Eufebms  I.5.  Ecclef.  hiHc, 5, 

! 044368 


ADLECTORElyf;  : 

tas  Linguatanta  eft,  vt  vlx:| 
yllo  fat  grandi  nomine  po(^ 
fit  afficis  nullum  Iiabetno- 
inen.  Qmd  enim  ?  Gladium, ; 
auty  Sagtttam ,  Sptculumm  j 
nominem )  Eft  (^nk gladm^^  \ 
^  faghta  ^  ^iculumc^^  vene-  :i 
natiffimum.  Sed  vniuerfam  ; 
Lingu^  malitiam  nondum 
&tisexpre/II  Vtperam,Afpi^ 
dem^  Hydram  nuncupem? 
dcFtperaSy  &c  AJptdes,  &  Hy-^ 
dras  vel  centum  capitu  lon- 
9^  firperant  vitio&  linguae. 
Progeniem  "vtperarum  voci- 
tem?  Plusdixi5  nondii  {atis* 
Enimuero  Maloru  Ilia- 

dem 


AdLe.ctorem. 

dem  dicMn^  ConumientiC 
fimum  nomen ,  fi  vUiim ,  rc 
tamen  foa  inferius)  nec  x^ 
quat  infandam  mali  atroci- 
tatem.  Qui  Lingaae  virus 
Vnmerfitate  tmqmtatis  vcK 
cat,  grande  illi  nomen  afli* 
gnat :  non  damno,fedap-» 
tius  qux^ro.  Quidergo?  ET 
^cris  paginis  ei  titulum  affi- 
gam?  Feram  fmgularem^Fe^ 
rnm  pepmam^  Nouaculam 
T>altU,Pharetram  Malitu, 
Frameam  NequitU,  %^ar^^ 
phmminfern^Furi&  appei- 
lem?  Speciofi  tituli  pro 
monftro  tam  nobili,fedmi* 
a  3       nus 


ntisrobiifti.     QuoigitiTrte  1 

iiomine,6malum  malorum  I 

mominatiflimum  vocem  }  \ 

Aut  cgo  te  nomen  habere  | 

nuUum    dixero,  aut  Orbis  i 

Incendium  appellaro.  Hoc 

placet  :  Incendium  Orbis.,  \ 

Orbis  Phaeth on  es.  ] 

At  obducis  hic,  Ledor,  ; 

&:Profanum  e(l,inquis;hoc  ; 

nomen ,  atque  a  fabulis  pe-  i 

titum,     Ignofce,  6  bone, 

nefciebam  te  tam  feriu  pro-    1 

fani  ofbrem  elTe.  Sed  quaefb   ^ 

te,  Ridentem  dicere  verum 

quid  vetat  ? ""  Sed  eft  fabula,    j 

inquis,  &  poetarum  rifus    \ 

--•Horat.I»i.recm,fat.i.  J-Aiciw 

i 


ADLECTORE!vr* 

Pliaethon.  Sitfabulajat  de- 
finitelfe  fabula,cum  dickujc 
deLingua.  Rem  voce  abdi- 
tam  examinemus.  Quod  dc 
Solis  filio  auriga  temerario 
fidum ,  id  de  Linguae  lapiu 
creberrimo  nimis  eft  quam 
verum.  Liceat  igitur  pace 
tua  Phaethontis  nome  non 
abijcere  huic  malo  longe 
aptiilimum.  Res  loquitur, 
Lingua^  celeritatem  {pe<Slas? 
Plane  Phaethon  eft?  caelum 
&c  terram  momento  breui 
peruolat :  qua  impetus  agit, 
hac  fme  lege  ruit.  Horribi- 
lia  Linguas  pra^cipitia  intue- 
a4        ris.^ 


AdLectorem.' 

ris "}  IpfiHimus  eft  Phaethonj 
fcipfam,  &  vna  fecum  plu- 
ranos  quotidie  prxcipitat. 
IiiLingua  vini  nocendi  con- 
fideras?  Rapidiflimus  ignis, 
Phaethoneft  veriflimus.  In- 
numera  nocumeta  cogitas? 
Orbem  terrarum  perdir,  va« 
ftat,  incenditjOrbisexitium. 
ISlec  coelo  parcit?  flammas 
iuas&in  aft  a  fpargit^  fupe- 
ros,beat6fq5  ci^lites,  Deum 
laceflit,  Nulla  nocendi  vi 
Phaethonte  inferior  eft. 
Quin  imo  terras  penetrat,&: 
ipfumquoqs  Tartaru  terret,'* 

a Diflilitomtie  folum, penctrdrqj  m     JqJq^ 
tarcararimisLumen,6cinfernuin     ^J:        "^ 
terretcumconiugeregem*  Ouid» 
Ijt,  metamorph.initio, 


Ad  Lectorem. 

ip(bs  etiam  manes  fuis  igni- 
bus  inuoluit.  En  veriflima, 
fic  loquar,  fabulam,  non 
Phacthontis,  fed  Lmguae, 
qux  velut  igneus  (ed  impe- 
ntiffimus  auriga  Orbcmter- 
rarum  fuis  incendijs  lam  du- 
dum  peflundat; 

FHmat  vtergjue  po/i^ ,  Att<i6  en  jp/e  Uhorat 
Vf^(^  fiii^  humeris  lahentem  Jliftinet  Orhtm^ 

Hic,mi  Ledor,  tuam  pati- 
entiam  conuenimus,vt,quae 
primam  huius  mcendij  cla- 
dem  fpeclare  fuftmuit^rpe- 
ctet  &  hanc  alteram.  Vbi 
Phacthontdca  flamma  non- 
nihil  de&uierit ,  aquam  af- 
a  j       fun- 


-AdLectorem, 

ftindemus,  Nec,  putem,  ni-. 
mis  {ero,  Modum  namque 
docebimus  quo  lingux  im- 
proba:,  f\  non  emendari,laL 
tem  tolerari  poflint. 

Vale,  mi  optime  Ledlor^ 
&  inter  cautilHme  cuftodi- 
enda  memento  efTe  Lin- 
guam.  Artificium  fummun^ 
ied  rarum  ^  redte  loqui. 


INDL 


INDIC  VLVS 

IN 

PARTEM  ALTERAM 

Vniuerfis  LiNGViE  Vitijs. 

Capvt  I.  Kalvmnia  d€pingitur,&  Kal«m- 

niatoris  gcnius  dercribicur» 
Cap.  II.  Kalvmn  lA  quam  graue,  quamque 

peruulgatum  (ic  vitium ,  6c  qua  rationc 

(olitum  puniri. 
Cap.  II'.  Lingua  Lasciva  quam  deteftabilis 

fit,  &:ob  quascaulTas. 
Cap.IV-  Quidfit  MENDAC4  vM,ac  quotuplexi 

&an  omoeMendacium  fitpeccatum. 
Ca  p.  V.  Quam  multipli«i  argumento  cxitiofum 

(lC  MiN  DACIVM. 

Cap. yi  Quaefoleanc  tuendisMs  N  dac  i  is 

obijci ,  &  qua  Tatione  Mendacium  crebritts 

punitum. 
C  A  p. V 1 1  Quam  varie  &  quam  grauiter  Lingua 

MoRDAX  noceat. 
Cap.  VIII.  Lingua  Mvrmvrans  quam  vbi- 

que  obuia ,  &  fupra  modum  noxia  fit» 
Cap.  IX.  Qui,d  monftri  fitLinguaNvGiGBRV- 

LA  ,  6c  quam  ea  Mendacio  affinis. 
Cap.X  Otiosam  Linguam  diucrsc  pernicio- 

fam  t^t ,  &  de  illius  pocna. 
Cap.X  1.  Obi  vrgans  Lingua,prouc  par  eft, 

•biurgatur. 
•Ca  p.X  II.  Quam  frequens  &  infolens  ficLingua 

OSTBNTATRIX. 

a  6  CAPt 


IND  ICV  L  FS. 

Caf. XIII.  Quj.bas  in  rebus  Osttl-atatkix 

Lingua  fe  potiflimum  efferar. 
Cap.  XIV.  Qu3C  plerunque  poena  Linguam  O- 

STEN TATR 1  c £ M  comitariibleat. 
Cap.  XV.  Qu^eLinguaPoLiTscA  fit,  Scdequa- 

tuorillius  venenatifljmis  venis. 
Ca  P«  X  V 1,  Lingua  temere  P R o  m  i  tte  n  s,  qui- 

bus  nos  malis  implicet. 
Cap.XVII.  Lingua  Qvervla,  multipliciafuae 

impiobitacisdat  fpecimina, 
CAP.XVni  Lingua  Reveians  fecr€ti,qua- 

druplici  nos  malo  afficit. 
CaP.XIX.  Linguam  Scvrrilem  nominatim 

a  beato  Paulo  vetitam  effe. 
Cap^XX.  Lingua  Svbsan  n  ans  &  Svspem- 

D  E  N  s  nofcendae  dantur. 
Cap.  XX I.  Linguam  Svs  vrro  n  vm  »  linguaia 

effe  peftilenciffimam. 
Cap^XXIJ.  Tvmvltvosae  Linguas  grande 

vitium  defcribicur. 
Cap.XXIII.  Tvrpiloqja  Lingua  omnibuJ 

Chriftiani  Orbis  finibus  profcribitur. 
Cap.XXIV.  Linguam  Vindicantem   gh- 

dium  efleDeo  prsreptum,  omnibus  qui 

€0  fuerintvfi,  damnofiflimum. 
:Cap,XXV.   Linguam    Vitvperantem   feM 

Cenforiam.  nemininonexofaraefle. 
Ca  p.  X  X  V I  Cur  Lingua  fic  adeo  cuftodienda. 
Cap.XXVU. Modus  cuftodicndi  Imguam.ob^ 

feruare  loquendi  circumftantias. 
Cap  XXVIII.  Vitiofas  linguas  <]uomodo  fanan* 

d2efmt:prima  quatuor  medicamcnta  ira- 

duiitu& 

Cap* 


1  isiD  icrL  rs. 

C A  p.  X  X I X.  Alia  quacuor  medicamenta  vitiofis 

linguis  curandis. 
Cap.XXX.  Vlcima  quacuor  medicannenta  ad 

improbam  linguam  cmendandam. 
Cap. XXXI.  ViciofaEaiiorum  linguac quibus  aE-* 

xtficijs  toleraadae. 


K 


A.MiDAsrexab  alininis  auriculisno- 
rcendusiusdicit.  Proxime  illum  flant 
IgnorantiaB.  (ScSvspicioC.  Ad 
ciustribunal  Calvmnia  K.face  arma- 
ta  hominem  trahit ,  praeeunte  l  i  v  o  R  e 
cor  arrodenteD.  duabus  feminis  Syco- 
phantia  E.  feu  infldijs,  &  Fallacia 
F.  comitantibus.  Poenitentia  G.  vel 
rependo  abit  prareunte Veritat£  H. 
Mifer  I.  qui  fupplices  manus  ad  iudicem 
tendit,  grauibus  calumnijs  premitun^. 
Vide  C.  i  .§.  I.  Qu_6dver6in  omnibus 
Alphabeti  litteris,  cumSiderei  tumOr- 
ciniani  genij  infigne  reperiatur ,  eius  rei 
cauffam  adprimamomhium  imaginem, 
feu,adprimum  Alphabeti  chara^flerem 
diximus.  Vide  C.  j.  initio  ante  J.  i , 


Capvt 


PARS  ALTERA. 
K. 

CAPVT  I. 

Ca  l  V  m  n  I  a  depingitur ^(^ 

Cdummatoris  genim  de/cribttur, 

;Etvs  verLumeft:  Longae  funt 
Regum  manus;  quaquauerfus 
tugias,  infequuntur  &  appre- 
hendunt.  a  Suas  habet  &  hngua manus , 
e^fq^  longi/nmas  ,  quse  illis  Regum  bra- 
chijs  vix  quidqua  cedant.  Linguas  manus 
eiTe,  fapientiflimus  Regu  teflatus:  Mors 
inquit,  &  vita  in  manibus  Linguas.  b  Ro- 
buftiflimas  profedlomanusefTe  neceffej 
ef]:,  quae  duas  res  vfquequaque  diuerfiffi-. 
mas  Vitam  &Mortem  continere  pof- 
funtjvtiveroMors  omnia  perrepit  atq; 
permeat,!ta  etiam  Linguse  manus in  om- 
nem  fe  locum  penetrant.  Linguae  bra- 
chiafuntverba,  quibusplurimific  con- 
tunduntur,vtcor,  omniaq;  illorum  offa 

con- 

a  Odid.  An  nefcif  longoi Rfgthia ejft mnntu^ 


De  Calvmniante  Ling.       3 

conterannir.  Siracides  exponit,  qua  ra- 
tione  manus  hse  ferreac  atq;  adamantin^, 
fecures  omnes  &c  malleos  mole  ciudeli 
(liperent:  Beatus,  inquit,  quitectusefl 
aLinguancquam,qii!iniracundiamilii- 
usnontranfiuit,  &  quinon  attraxitiugii 
illius,  & in  vinculis iliius non efl: ligatus ; 
iugumenim  illius  iugumferreum  eft,  <Sc 
vinculuillius  vinculumaereum  efl:.  Mors 
illius  mors  nequifsuTia:  &  vtilis  potius 
inferus  quam  iila.  Lingua  tertia  multos 
commouit,  &:diiperfitiilos  degentc  in 
gentem.  ciuitates  muratas  diuitum  de- 
llruxit,  &  domosmagnatorum  effodit. 
virtutes  populorum  concidit.&  gcntes 
fortesdiffoluit.  >  Lin^uamtertiam  vocac 
eam  potifsimum,  quae  difcordias  inter 
duosautplures  inficimat.  Atq;  ad^olin- 
gua  mala  tam  robuflashaber  manus,  vc 
multos  cogatterram  eterramutare,noii 
paucos  in  extrcmam  perniciem  impellat. 
Inter  has  linguas ,  quarum  mors  nequif- 
fimaefl:,  iure  fuo  numeranda  venitLin- 
gua  Calumniatrix,  quae  no  tantum  men- 
daciumcudit  inalterum,  fed  etiam  ia 
falfamaccufationem  malitiose  prorum- 

pit; 


4  Capvt  I. 

pit :  Hanc  porro  Linguam nonad  terti- 
amfed  ad  decimam  alphaberi  litterarru. 
referre  prircora  Orthographia  nos  do- 
cet^qu^adcharad^rem  Kappa  Kalum- 
niamreducit,  vt  irifra  demonflrabitur. 
fedprimahic  quzeflio  nafcitur,  quid  fit 
Calumnia.  TheologorumPrinccps  Tho- 
mas  Aquinas  Calumniam  ait  efle  falfam 
•&malitiofamcriminis  impofitionem.  a 
Calumni3eindexefl:frequens  accufatio  , 
quaequofalfior,  hoc  &  venenatior  efl:  ; 
iatquedehoc  calumniatricis  Linguseve- 
nenoatrocifltmo  paulo  copiofius  diffe- 
remus.  aures  obfecro  vaciuas  pr^bete  3c 
iaueteLinguis. 

a  S.  Thom.  z  2.q>6S  ari^i.adVrtmum, 

Saffc^eauffUi^;  fc§mac§r<^ 

§.  I- 

Lodouicus  Maluenda  e  S.  Francifci 

familia  vir  eruditus  :  vultirne,  inquit, 
fcire,  quidfitCalnmnia  ?  >7arratio  eft, 
■fedfalfa,  Magiflratuiaut  Domino  dcla- 
ta,  illo  abfente,  cuius  iugiilum  petit. 
Nec  fere  aliter  Lucianus  Sophifla  eam 
defcribens:  Calumnia,inqi3it,  delatioefl 
infcio(Sc  abfente  reo,v'bi  plerunquefi- 
•dcs  hfibcturparte inaudita  altera.  Et heu 

(^uam      i 


De     Calvmniantb  Ling.     y 

'quamfirmas  Calumnia  diflbluit  amici- 
tias,  quot  quantafque  llibuertit  famili- 
as,  quot&iprasfunditusCiuitatesperdi- 
dit  ?  H<ec  patrum  in  libeios,  fratrura 
in  germanos  ,  liberorumin  parentes , 
emantium  in  amatosfuroremarmat. 
lAh !  noctnitor  veneno  quolihet  (^alumntA  efl'.^ 
Ex  anguiisatque  latebris  frequenter ,  & 
«xinfidijsiacittela,  i^^di  duplici  aconito 
lita.  Ephefius  picflor  Apelles  fuis  Ca- 
iumniam  coloribus  egregie  depinxit  idi^ 
que  hac  occa/ione.  Apud  Ptolema^ura 
Regem  coniurationis  infimulatus  efl 
ApeMes  ab  Anriphilo  peflimae  iflius  artis 
profelTore.  Ptolemaeus  interadulationes 
educatus,  necafe  prudens  regiam  do- 
mum  clamoribus  turbans ,  ingratum^ 
infidiatorem ,  coniuratum pidorem  cla- 
■mitauit.  Et  nifi  e  captis  &  coniurati-s 
quifpiam  indignatus  impudcntiam  An- 
tiphili ,  &  miferi  Apellis  mifertus ,  affir- 
mafletilium  nequaquam  fadionis  fuiffe 
participem ,  Apeiii  caputabftuiifTet  Ca- 
lumnia.  Sed reproberognita,  pidlorera 
Rex  centum  talentis  donauit^  &:Anti- 
phiiuminfcruu  addixit.  Apeiles  peri<:uii 
-memox.      Calumniam  tali  iub  imaginc 

fpecflan- 


6  Capvt  I. 

fpc dlan d ani  p ro po fui t.  Im ago  h ae^c  e fl :  4f 
Vir  pra:longis  atiribifis  ,  <|uales  ^/- 
^"(6  fuerunt,  in  foiio  veluc  index  confi- 
det,  &c  accedenti  CalHmmx  opem  largi» 
terpromittit.  'Viro  fedentiduaemulie^ 
rcsadHant:  IgnofmitA^  &  Sufptcto.  Ca» 
lumnia  fucata^  formae  mulier  accedit , 
iramacrabiemfpirans,  &manu  finiftrl 
f^iccm.  accenfamconcuticns,  dextraiu- 
uenun  capillis  prehenftim  ^c  fupplices 
manuscarloporrigentemtrahens.  Hanc 
antcit  virdefbrmis7pallidus,acutunicer. 
nens,  macilento  vultu,  exefis  oculis,  tan- 
^uam  {\  diuturno  morbo  coniabuiiTet, 
.4juemfacileconijciaseffeL^«/or.?».  Quiu 
Sc  aliae  muliercuiae  duac  comitantur ,  quae 
Caiumniae  ornatrices  dicuntur,  quarum 
aitcri  nomen  ti\  Sycophantta^  leu,Inhdiae, 
alteriF-«//^r/^.In:femeMidaE  tribunal  fu- 
git ,  quae  genibus  repit  femina,  \\i&.u  praj 
fe  ferens  puUa  laceraque vefle^atqae  h^c 
Pi^nitemta  vocatiir,  quac  capite  in  ter- 
gu  reilexo,  madidis  ocuiis  abeuntem  Fe^ 
r^tatem  profequitur.  Hiec  imaginiseffin- 
gendae  ratio.  Optarim  hanc  efngiem  la 
omnibus  aulis,  loco  patentiflimo  propo- 

ni,vt 
a  Vtde  Jmagimm^ 


Be  CALVMKIANTELliT^."         J 

ni ,  vt  vei  hac  ratione  calummaricli  auda^ 
ciafrangeretur. 

§.  n. 

VeriffimedixitBafiiius  :  Tribus  fimul 
damnofus  eft  calumniator.  Nam  &  illi 
quem  traducit,  iniurius  efl ,  &  auditori 
fuo ,  &ipre  fibi.  Primum  e[uidem  fi  ca- 
iumniatoremfpecftemus,  isvtique  quod 
nonvir  bonus  fit ,  ignorat  nemo.  Siraci- 
des  faflfus  ingenue  :  A'tribus  ,  inquir, 
timuit  cor  meum ,&in  quarto  facies  mea 
metuit.  Delaturamciuitatis  ,  colleclio» 
nempopuli,  &calumniam  mendacemj 
fuper  mortem  omnia  grauia.  <^  Ea  au- 
tem  efi  calumniatoris  natura ,  in  crimen 
vocarcomnia,  probare  vero  nihil.   Ve- 
tusmonofirichumidafierit : 
ISI Ifrob-itcalHmniMor  ,  crtmmatHr omnia» 
Etvtaltiusinfligat  vulnus,per  veritatem 
fibi  viam  fternit  ad  mendacium  vt  flex- 
uosa  calumniarum  fraude^quo  vult,  im- 
pellat.  Ccrtemalum  in fidto fi jTunum  eft 
Cahimnia.  Et  quemadmodum  BafiUfci 
visfinemorfu,  velfoloafpeclupernicio- 
fiffima  dicitur  ,  ita  caiumniator  clam  fal- 
fasaccufationesinfiillat  auribus,  nuilo 
palam  infixo  morfu,  quo  diluendi  anla 


8  Capvt  L 

prceripiatur.  itapleriquefalso  delati  ex^ 
rrerria  quaeque  pertulere.  Scite  Athana- 
fius:  Quiiapide,  ait,  efti(flus ,  medieum. 
qua:rit,.  fed  idus  Calumniae  grauius,, 
quamlapides  feriunt..  Eftenimcarumnia 
gladius,  claua,  iaculu,&inde  vulnus  in- 
curabile,  Sed  his  veritas  mederi  poteif ,. 
<ju3E  vbi  negUgitur,  vulnera  fiunt^cerbi- 
ora.  -^  Cuius  vita  ,  mquit  Lyfias  ,  inimi- 
Gorumcalumnijs  eil  expofita,  nonae  is 
invita  ipsa  caret  vita?  i  Hanc  mortem 
feriodeprecatusDauid  :  Feci  iudicium, 
ait,<Sciu/]:mam,non  tradas  calumnian— 
tibus  me.  c  Grauiflima  iniuria  Qft ,  dam- 
nare  reum  indicla  causa  :  atqui  hoc  omni. 
ex  parte  malitur  calumniator,  qui  quenv 
accufat,  audientisircT  indefenfam  obij— 
city&  accufatione  clancularia  defen/Io- 
nem  interuertit.  Ita  ex  abdito  ia.cuianir, 
vtnonfitqui  rc/iftere,  aduersaque  ma- 
nu  poilit  contendere  ,  itaque  ignaro»  & 
infcio  vnde  bellum-inferatur ,  fit  pereun- 
dum.  CeterumidgenushomincsinRe- 
gumac  Principumaulis  prsecipue  occur- 
fant ;  vbifcilicetinnumerae  fuipiciones, 

inuidia 
a  Athan»  apol.  / ,    b  Lyf,  in  AndoQidem  c g . 


De  Calvmniaitte  LiNa.       9' 

inuidia  quotidiana,  plurimae  aflentandi. 
Sc  calumniandi  occafion.es.  Nam  vbf 
maioresfefemperipesoflentant,  hic  &: 
inuidias  faeuiores  ,  odia  periculofiora  , 
aemulationes  callidiores  vigent,  omnes 
feinuicemacerrimisoculisintuentur,  & 
quemadmodum  qui  fingulari  certamine 
contendunt,  vigilanter  obfcruant ,  num 
aliquam  corporis  partem male  munitam 
confpiciant,  quagladiummergant  :  fic 
Inuidia  Lynceis  fpecuktur  oculis  qua 
calumniam  immittat.  Et  cum  quisque  in 
aula  primas  obtinerecupiat,  proxirnurn 
fiimmouet,  &  amolitur  ,•  priorem,  fi 
poffit  ,  conuellit&:  fupplantat.  Sic  alij 
in alios  varias  nocendivias  comminif- 
cuntur ;  quarum  compendiofiilima ,  fcd 
&  periculofiflima  e/l  Calumnia^,  cuius 
pnncipiumduciturabinuidiainterfpem 
metumque  fluduante ,  fcd  quae  mifera- 
biles ,  tragicos,  &  multis  calamitatibus 
refertos  exitus  oflendit.  Neque  tamgra- 
uem  noxani  infligeret  Caiumnia,  nifi 
verofimilra  narrarerm  fpeciem.,  neque 
rerum  omnium  validiflimam  veritntem 
opprimeret,  nifi  appofitis  ad  inducen- 
dum  argumentis  aliifque  fexcentisarti- 

bus 


I  o  '       c  A  p  V  T  r. 

fcus  deciperet  auditorem.    Hae   artesm 
Principum  aulis  &  difcuntur ,  &  exer- 
centur.  Surtt  qui nemini  non  detrahant, 
cosquos  oderunt  artificiofiiTime  accu- 
fent,  itaper  proborum  calumniam  ad 
dignitates  etiam  conicendant.  Hi  quan- 
doqueraram  pr^  fe  ferunt  modeiliam  ; 
impietatcm    emendicata  vultas  pietate 
veiliunt ;  libidinem  frontis  maturitate  Sc 
vereeundaocnlorum  deiedione  conte- 
gunt.   NelTdat  Princepshis  palam  pro- 
bis,  domifuasimprobis  ;  fugiatfucatam 
grauitatem  floico  fupercilio  expreHkm. 
Loquanturlicet  mella  ,  felle  corda  na- 
tant,  fummis  labijs  arrident,  clam  dcn- 
tibus  frendent,  &  iramin  animo  moli- 
imtur,  odiiimque  intra  fe  conceptum 
augent ,  diim  aliud  in  nientc  occuiunr  , 
aliud  inore  habent  admorfoq-:  labro  bi- 
lemintusaluntjplenas  affedibus  tragoe- 
diasinfe  commouent.  Atquehidumali- 
osaccufantanoerentes  videntur,ac  quafi 
rubore  perfu/i,  nec  vllo  priuato  odio  CQd 
Prmcipis  folius  bono  ,  cauflam  inuidia 
plenam  fufcepiffe.   nihil  fe  in  omni  hac 
delatione  fpedareaiunt,  nihilabhacfpe- 
rare ,  quam  comnaunis  boni  augmcntum 

fola 


De  Caz  vm  jti  a  ktk  t  t  it  (?.     r  r 

fola  Te  conrcientia  &  religione  tados ,  & 
pereuntisiuftitiaemiferationeadlixcdef^ 
cendifle.  Et  cum  nihil  practer  nuduai-. 
confcientiac  &  religionis  nomcn  habe- 
ant,  blande  interim  loquuntur,  vt  for- 
titer  enecent.  Sicut  medici  qui  parunu 
do6li  &fatisfedulilanguidos  multosof- 
ficiofillime  occidunt ;  fic illi  moUi lingua 
&  verborum  quodam  faccaro  ,  dum 
publice  videntur  prodefle  velle,  priua- 
tim  (i^teciofiflime  occidunt.  Et  fubinde 
priuatx  hae  calumniae  in  damnum  publi- 
cum  eunt ;  optimis  enim  calumniaton». 
imminet,  non  peflimis.  Tibcn^m:'  tem- 
poranouimus,  quibusquo  quifquedi» 
fl:ric1:ioraccufator  ,  aut  nequior  calum- 
niator,  hoc  magis  facrofanc^s  habeba^ 
tur.  AtquehincprimorumfereotBniuni 
caedes ,  &  plus  fuorum  fanguine  quanx^ 
fedorumclaritudinenobilitataRoma. 

§.  iir. 

Porroeacalumniae  fpecies  efl  eiEca- 
cifl!ma,quae  cum  auditoris  cupiditate 
conflidatur  :  quandoetiamapudPtole- 
maeumregem  cognomento  Dionyfium^ 
quifpiamolim  Uemetrium  PlatoniciKTL». 
accufauit,qu6d  inBacchanalibusac  am 
b  biberet 


12  Catvt   tl 

Eiberet,  folufqiie  omnium  veflem  tem« 
pori  non  aptaret.  ac  nifi  mane  acc-erfi- 
tiis ,  in  omniiun  confpe^flu  vinum  bibifl 
iet,;&runipta  vefte  Tarentina  cymbala 
pulfaflet ,  profedlo  perijftet ,  quod  I(egis 
moribus  Sc  deJitijs  non   del e<fkretur^. 
Nonminus  effiGax  eft  Calumnia  ,  quae 
cognatam ,  imo  fororem  habet  adiutri- 
ccm  AlTentationem ,  vix  enim  quifquam  ■ 
tam  generofo  eHanimo  qui  adulationis 
caiucnnijs  non  fuccumbat.    Apud  Ale--  ' 
xandrumMacedonem  graui/Iimi crimi»  ; 
ms  reus  fiebat,  qui  Hephseflionem  vt  • 
jD.eum  noluiflet  cokre.  E6  enim  Alexan- 
ci£r  plurimorum  adulatione  dedufflus  ef^ 
vtgloriaretur^^quod  non  modo  Deifilius^ 
€ffs.tyfcd  Deos  etiam  ereare  poffet.  Tunc 
tenrporis  Agathocles  Samius,  Alexandri 
Centuriaparum  abfuitquin  cumLeonc 
committeretur,  accufatus,   qudd  He- 
pharftionis  fepulchrum  tranfiens  illacri-^ 
jnafTet.    Sed  in  patroeinium  iiiiu^  venit 
Perdiccas ,  qiu  Deos  omnes ,  ipfumqucj  ^ 
Heph^ftionem  mrauit,  Deum  in  vena- 
ticne  fibiclare  vifum  mandaffeyVt  Ale- 
xandro  diceret^  Agathocii  efle  parcendii, 
qui  non  pioraiiet  mortuum,fed  quod 

jjriftinat 


De  CAtvMNiAirrfi  Eing.    r  3 

pril!inae  familiariutis  meminiffet.  Enim- 
<    uero  Caluraniae  os  oppilare  non  femper 
tam  tacile  :  &nefcio  quo  pado  gaude- 
mus  omnes  clanculum,  cum  plenas  fu- 
fpicione  delationes  audimus.    Quibuf. 
dam  enim  fuauiflime  titillantur  aureSy 
cum  alienis  implentur  calumnijs;  qu6d 
fi  eas  prona  credulitas  foueat,  proximu 
cil  non  fimplex  malum.      Phaedrus  Au- 
gu/}iCiefarislibertus  amceni  viringenij^. 
Calumniam,quaE  credita  nocet,  hoc  a- 
pologo  perilringit  :  Aquila  in  fublimi  < 
<|uercu  nidum  fecerat  :  Felis in  arbore 
i)ac  media  cauernam  nacfta  ,  pepererat:: 
Aper  ad  imam  quercum  fostus  fuos  po- 
fuerat.    Felis  tam  fortuitum  contuber- 
nium  turbare  caluranijs  ficefl:  aggreirar 
Adaquilae  nidum  perrepens:  Magna,in- 
quit,  tibi  pcrnicies  paratur^  forfan  &:  mi- 
icras  mihi;-  nam  quod  vides  quotidie  ab 
in/idiofo  apro  terram  effodi ,  quid  eum 
nioJiriputas  ?  quercumvult  eu^rtere ,  vt: 
no/}ramfoboieminplanofacilius  oppri- 
niat ,  atque  hoc  fcire  tua  meaque  inter- 
efl  piurimum.    Ita^  territam  auem  dt^Q^ 
ruit.     Kon  multo  pofl  tempore  eadem 
fciis  ad  aprum  quoque  defcendens:    Mi 
B    2  frater, 


14  tAffT    t 

frater,  inquit,  in  magno  periculo  jfiint; 
tui  catuli,  nam  fimul  atque  ad  pailum-^ 
cxieris  cum  tenero  etiamnum  grege ,  A- 
quila  fulrainis  ritu  fuperne  ruens,  por-' 
cellos  tibi  auferet  j  tu  fruftra  fine-alis  ful-, 
minabis.   Poilquam&apri  domum  ter- 
rore  compleuit,infuum  fecauumabdi-: 
dit ;  fed  nodu  euagata  fufpenfo  pede,vbi 
fe  fuamque  prolem  repleuit  efca ,  de  dic 
pauorem  /imulans  timidiinmeprofpexit, 
Aquila  ruinam  metuens,  &  pabulatio^ 
fiis  oblita  defidebat  ramis;  Aper  rapaces 
Aquilae  vngues  vitaturus  non  prodibat 
foras.  fic  illa  cum  fuis  pullis,ifle  cum  fuis 
catulis  inedia  extabuerunt.  Felis  cadaue. 
lum  vtrinque  heres  ex  affe ,  aliquot  dic^ 
bus  lautiflimu  fuis  epulum  dedit.  a  Hoc 
calumnia  potefl,  fi  amicam  fibirepe 
riat  crudelitatcm. 

§.  IV. 

Optime  monens  Bafilius  Imperato 
Leonem  fiiium  -,  Vanae,inquit ,  audition 
noliprsebere  aures ,  &  calumniatorcs  i\ 
finutuo  ne  foue,  &improbis  ne  temer 
crede,  illi  enim  faepenumero  viros  bo 
nos  propter  improbitatis  fufpicionen 

affii- 


DeCalvmnianteLinC.     I  f 

afflixerunt.  Omniaaudi  &abomnibus 
difce^fed  ex  ijs  quae  audies,qu^dam  reijce, 
quxdam  admitte,nempe  ea  quae  tibi  aut 
vfui ,  aut  honori  efle  queunt ,  <Sc  tuisfub- 
ditis  obefTe  nequeunt :  reijce  aute  ea  quas 
&  fubditos  laedunt ,  &  tibi  nihil  profunt, 
Lingua  enim  improba  fipotentemnan- 
cifcaturadiutorem,  detrimenti  plurimu 
adfert.  Eam  ob  caufam  Antoninus  Pius 
lmperator,delatores,  Ci  non  probaflenc 
quaedixiirent,paena  capitali  afFecit.  Ve« 
ipafianus&Titus  hocgenus  hominunu 
ita  oderunt,vt  eos  flagellis  caefos  per  am- 
phitheatri  arenam  fpecf^andos  traduce- 
rentj  vt  eorijm  exemplo  alij  dedifce- 
jent  calumniari.  CaJumniatoresjfufur» 
rones,  aduIatores,delatores,  (Schanc  ho-' 
minum  f(scemqui  non  cafl:igat ,  irritat. 
Veteri  verfuid  docemur: 

Ni/i  afficu  poena ,  tncitas  calHmniam,  a 
Dux  Saxoniae  Fridericus  ea  re  laudatiffi- 
mus ,  quod  calumniantibus  aures  bene* 
I  uolasnegare  foJitus  fit  :  atque  Ci  qui  ex 
hac  hominum  colluuie  moJefliores  ef- 
fent  :  accipiam,  inquiebat,  delationes 
i  veflrras,  ficoram  prsfentibusin  facieau 
didluros  fpondeatis ,  quae  de  abfentibus 

zUmk.  b  3         defertis. 


I^  €apvt  T. 

defertis.  d  Prudenter  &  acque.  Illud  enlfti  1 

iniquiflimum  eft ,  re  non  explorata ,  nec  ' 

accurati  defenfione  admifsa  fententiam  ^ 

fetre.  hic  nunqsam  non  erratur,  etiam  ' 

cnm  abefl  error.namqui  ftatuitaliquid  ' 

parte  inaudita  altera,  aequum  lice*t  fta-  ' 

<tuerit,  iniquus  eft;  quod  in  calumnijs  ^ 

acidiendis  creberrimum.  Hincille  amo-  ^ 

lendinopoeta  optime  vouet:  ^ 

Homines  ijHigeflanty^utqtte  aHfcultant  *^ 

crimina  ♦ 

Si  nteo  arbitratu  liceat^oinnei  fendeanty    : 

GeHores  Linguis  ^  auditores  mrihpu .  b 

"Veriflime  osaureum  pronuntiat:  M?.Ie-f! 

dicentia  &calumniaininiicitijs^  odio,  & 

irlfinitis  malis  initium&anfam  praeberi  , 

qliod  fi  illiqui  inanes  &:leues  excipiunt^ 

narrationes  veniam  non  impetra^bunti'"^ 

quicriminantur  &  conuiciantur,  quam  i 

ha^bituri  fiint  defenfionem?    A<Ide  ca-   ' 

lumniatricem  hanc  linguam  ad  ereptaa  ; 

famae  reflitutionemasxjue  obligari,&:  vc-  i 

ro  magis  quam  illam,quae  clandeflinis  ^ 

detracHrionibus  alienani famam  inquinat, 

Deushacinrefeuerifiimuseilvindex. 

SiVfucer.  $n Leil.  Chron.  An.  t  /7^. 

sv, 


§.   V. 

Annoa  parknte Virgine  nongente/i- 
mo  oclogefimo  fecundo  Peloponne- 
riim  depopulataeft  peftis,  m^ime  ver» 
ciuitatem  ,  cuinomen  a  prifcis,  Lacedaj- 
mon ,  afflixit.  Ciuesadauertendamhanc 
luem  Sandorum  virorum  preces  poti/H^ 
mumexpetiuerunt.  Fuitilloasuo  vir  iiu 
tegerrimus  Nicon  monachus ,  qui  xjuod 
«afndue  in  fuis  concionibus  inclamarct, 
Toenttentiam  agite^  pailimab  omnibus  vix 
alio  nomine  appellatus  efl:,  quam.  hoc 
ipfo,  monachus  ille  Pcenttentiam  agite^ 
Hic  rogatus  vt  precibus  pefti  medelarn 
£iceret,  fpopondit  opem,  feque  etiam 
-habitaturum  cum  ipfis,  fi  modo  ludxi 
f  elLerentur  vcbe, ne  quid ChriftianaRe- 
Jigio  detrimenti  caperet.  Ciuesomnia^ 
quae  iuberet  fa^luros  funt  poUiciti.  Ita 
Nicon  in  vrbem  commigrauit,;&  peftis 
inde  illico  exuiauit,Iudacis  vna  pulfis* 
At  loannes  Aratus  ludaeorum  patronus  9 
acerbis  ob  id  odijs  inNiconem  fereba*- 
tur,  nec  cellabat  publici^  priuatifquc^' 
calumnijs  virum  optimum impetere.  fcd 
iias  meiidacis  linguae  laruas  facile  ride- 
batKicon.JEt  veroadhominem  impro- 
B    4  bum 


18  Capvt  L  j 

bu  voceleni(nec  enim  altercari  norat )  \ 
fe  vertens :  Abi ,  ait ,  &  ad  te  redi  j  fcelera  ' 
tua  defie  yi^elix,  breui  enim  fenties,qua-.. : 
lia  fintnequitiae  prcemia.  Nec  tamen  a- 
xnens  incoepto  deftitit^quinaduerfus  vi- 
rum  iandumfremeret,  &  fexcentas  ca-  i 
lumnias  de  Nicone  tota  vrbe  fpargeret. 
Nontulit  hoc  ampliusvindexDeus.No- 
(^e  proxima  obie(fl:i  funt  dormienti  Ara- 
to ,  duo  fenes  prseftantis  formae ,  &fupra  ' 
humanam  oris  dignitatem,  qui  flagris  j 
hominem  caedere ,  &  fimul  increparcL^  ' 
verbis.-Eoneaudacias  te  prouehi,  vtDei  ' 
feruufpernere&  tot  calumnijs  prolcin-  ; 
dere  non  verearis  ?  pofl  plagas  inobicu-   ' 
rum  detrudi  carcercmfibi  vifus  cfl.  Hic   i 
ille  veniam  rogare ,  nec  tamen  impetra- 
re.  Experredusjfebri  coepit  ardere ,  acci- 
toque  Nicone  delidi  gratiam  orauit.^, 
Neque  hic  difficilis  fuit  vir  beatus,&:    ; 
quae  in  me  perpetrafti ,  ait,  ea  tibi  frater, 
quantum  in  me  eft,  condono ,  fed  quia    ; 
coclefli  nutu  vita;  tu^efinis  imminet,  d^    \ 
cetero  nemo  erit ,  qui  Domini  qonfilium 
diflipet.    Vocem  euentus  firmauit.  Ter- 
tia  pofl  dics  vitam  rapuit  Arato ,  fimerc    ' 

immaturo, 


DeCalvmnianteLinc.     T^ 

immaturo.  ^^  I,nunc,  &  calumnias  difce 
fubflringere ,  tanto  luendas.  Etan  non 
Deushaec  vindicet ,  afpedabili  quando- 
que  fupplicio  ?  nec  improbis  quidem  hic 
oris  furor  pi  obatuc_^.  Leuco  tyrannus 
Pondcus,  Athen^o  tefte,cum  nefcio  que 
calummatorcm  vidifTet  :  PerDeos,in- 
quit ,  occidiflem  te ,  nifi  tyrannis  malis 
hominibus  indigeret.  l;  Certe  vti  Thea- 
ridas  dixit,  nulius  gladius  ad  fcinden- 
dum  tam  limatus  &  acutus  efl,  atque 
calumnia  adlxdendum-.  Vix  efl  re- 
medium  aduerfus  caJumniatoris  noua- 
culam ,  quae  cutem  vna  cum  pilis  auellit. 
Ideolex  diuina  graui/Time  hanc  linguac 
nequiciam  vetans  :  Non  facies,inquit, 
calumniamproximo  tuo.  r  Narranthi- 
florici ,  ex  Arabicis  paludibus  pennatora 
anguium  examina  progigni,  quorura 
tam  certum  virus  fit ,  vt  morfum  ante 
mors,quam  dolor  fequatur.  Idem  fub- 
inde  in  calumnijs  vfu  venit^,  multi 
hoc  malo,  prius  euertuntuE», ,  quam 
b  y  timere 

a  BaroHiHt  tom.  i  9.  sd  an.  ^S  i.  tx aBk 

S  Niconts.    b  Athin^  l,  6.  c,  (T» 
tLemit.c.  jf.^.a. 


20  Capvt   IL 

timerc-.  didicerint   nc^   eiiertantuiQ 
Jleu  malHm  quantum  frtHattm  acffthli"^ 
€€  calumnia  ejlfz 
a  MQnoft^  Tr9ck, 

Cap.    U. 

Kalumniay  quam  graut^^ 

c^uamque  peruagatum  fn  vitium , 
^  qua  rMione  folitHm  fmiri, 

ARiftotcles ,  ^iiano  tefte,  cum  iiidi- 
ciorum  metu  Athenis  profiigifTet, 
interroganti  cuidam ,  qualis  eflet  ciuitas 
Athenienfium  ?  refpondit :  Pulcherrima, 
fedineaficus  fuper  ficu,  &pyrumruper 
pyro  tabefcit.  a  Quo  diderio  fignifica- 
uit  Athenas  Calumniatoribus  nimium 
xiuantum  abundare.  Omibone  Ariflo- 
teles,bene  ageretur  cum  orbe  terrarum, 
fi  folum  Athenis  fitcalumniatorumtam 
vilis  annona.  Haec  humani  generis  peftis 
Isetiffime  vbique  prouenit,  &  feipfani 
profeminat ;  vix  vlla  vfpiam  *=feges  las- 
tior,  quam  Calumniae :  atque  hoc  ipfum 
«xplicatius  iam  trademus. 


DeCalvmnianteLiko.    21 

$.1. 

EcclefiaHres  diiiini  iu<licij  abyfTummi. 

-Tatus :  a  Verti  me,  inquit,  ad  alia,  &  vidi 

caiumnias,  quse  fubfolegeruntur,  &Ia- 

crimas  innocentium,  6c  neminemcon- 

folatorem:  nec  pofTe  rcfiftere  eorum  vio- 

lentiae  ,  cundlorum  auxilio  deilitutos» 

Repagula  rupit  iam  fcelusjcum  enim  ali- 

as  occiilta  efle folcat  calumnia  ac  clancu- 

laria,ac  fere  perfonata,  tamen  iam  noii 

<|uacrit  tcnebras  neq;  angulos,fedinmc- 

dioforo,  in  plateis  <Sc  compitis  impune 

graflatur  ,  fih  fole  gerHntur ,  hsec   talia. 

Quod    <Sc  Hieremias  vates  meritifsimd 

-quei  itur :  Hac  efl  cmitnf  vifiattoni^  s  omnis 

calnmnia  in  medio  eins.  h  Perinde  fi  dicat: 

Calumniaiampubiiceagit,  &  inter  au- 

licos  fuauiter  viuit  5  inter  ciues  tranquil- 

le  habirat,  non  vt  adiiena  &  peregrina, 

fedtanqcam  ciuis  &  indigena.  Quod  <Sc 

AmosProphcta  lacrimis  profequendum 

arbitratus:  Congregamini,  ait,  fuper 

montesSamariae,  &  videteinfaniasmul- 

tas  in  medio  eius ,  &  calumniam  patien* 

tes  in  penetralibus  eius.c  Publicum  exhu 

b  G  bet 

a  Eul  c,4^S9,i.  b  Hierem^c,  6S9,  tf. 

z  Amos.c. ^,  ^,  ^. 


1%  CapvtII. 

bet  fpedlaculu ,  &  ab  ipfis  montibus  fpe- 
danduin,hinc  furentium  &  infanienti- 
um  calumniatorum ;  illinc  innocentiu  y 
lacrimantium  &  vlulantiu.Quadicendi 
formula  explicandis  calumnijs  vfus  efl 
Cyprianus  ad  Donatum  fcribens :  Pauli- 
fpcr,  inquit,  tecredefubduci  inmontis 
arduiverticemcelfioremj  fpeculare  inde 
fiuduantis  mundi  turbinesJamfaecuii<Sc 
iple  mifereberis,  cernens  itincra  latro- 
nibus  claufa ;  maria  prasdonibus  obfcfTa; 
Orbem  mutuofanguinemadentemj  ra- 
biem  inuicem  difcordantium  f^uientem; 
forum  litibus  mugiens  &  infanumj  pa- 
tronum  praeuaricantem;  ludicem  fen- 
centiam  vendentem;  calumniatorem  im- 
pugnantemjteflem  infamantem;  venalis 
vocis  audaciam  graflantem.  Confenfere 
lura  peccatis,  &  coepitlicitum  efTequod 
publicumefl.^Calumnia  viuit,  regnat, 
imperat. 

Cum  audijffet  Plyflonax  Laced^- 
monum  Rex,  calumniatorem  peflimum 
bene  de  felocutum;  Profedlo^  inquit, 
mortuum  me  effe  credidit,  quando  dc 
nemine  viuorum  boni  quid  dixiffevn- 
quam  efl  auditus.  Horumhominum,qui 


Dfe  CalvmnianteLing.     2J 

omnes  criminancur,niefris  vbiq;  maxima 
€ft.  Eapropter  Eccleliailes:  Et  laudaui 
magis  mortuos ,  inquit ,  quam  viuentes : 
6c  feliciore  vtroq^  iudicaui  qui  necdum 
natus  efl,  nec  vidit  mala  qus  fub  fole  R^ 
unt.  Rurfum  contemplatus  fum  omnes 
labores  hominum ,  & induftrias  animad-» 
uertipateremuidi^proximi.^^i  Hic  nemo 
tamlor^icatus,  aut  cataphraclus  efl:,  quia 
pateathis  telis  ;  quaefaspe  violentiuspe- 
netrant ,  quo  remotuis  emktuntur.  Ifai- 
asfuisquoqj  lacrimishoc  malumdeplo- 
rans;  Auerfi  lumus ,  inquit,  neirenius 
pofl  tergum  Dei  noflri,  vt  loqueremur 
calumniam  &  transgreflionem:  concepi- 
mus,  (Sclocuti  fumus  de  corde  verba  me- 
dacij.Et  conuerfum  efl  retrorfum  iudici- 
um  ,  &  iuflitia  longe  fletit :  quia  corruit 
in  platea  veritas,  &  aequitas  non  potuit 
ingredi./?  Uixerit  hic  quifpiam  diuinf  pa- 
tientiae  ignarus :  O  Domine  vides  hacc  & 
files?  vbituadelitefcit  prouidentia,  vbi 
fulmina  tua  ?  Qtit  recejfit  a  malotprAd<t  pam 
tHtt,  c  Hicfamamperdit;iflepecuniami 
ille  valetudmem  &  vitam,quia  fuum  ipfc 
b  7  cor 


2  4  CAP  VT  11. 

cor  exeil:  &  corrodit ,  cernens  fe  mcndii* 
cijs  ac  calumnijs  peflime  mulflari.  Scd 
quid  fruftra  indignamur  &fremimus?  lii 
mores  funt  Calumniae,  quae nec  innocen- 
tiffimisnec  fandifsimisparcit.  Vetus  di^ 
dumeft:  Caiumnia  omnis  impudentiae 
eftmater.  Vnquamnc  coelum  audijt  im- 
maniorem  caiumniam,quamquaemOr- 
bis  Seruatorem  aperta  vi  f<euijt?  ludxi  fi- 
nefronte.<Sc  oreinnocentemlEsvM  fla- 
^itio(iflim*ecalumniati':Ncnne  bene  di^ 
cimus  nos ,  aiunt,  quia  Samaritanus  cs 
tu, &  daemonium  habes  ?  ^  Et  perflant  in 
fententia  peruicacifllme :  nnlla  eos  man- 
fuetudo  fledit :  Nunc,  inquiunt,cogno- 
uimus  quia  daemoniu  habes.  b  Si  hae  in  o- 
uicuias  calumniaeflruantur,quidfiet  ra- 
pacifiimis  belluis?  Appofitum  huic  rei 
apologum  recitans  Phxdrus:  Ad  riuum, 
inquit,eundem  lupus  &  agnus  couue- 
nerant  vrgente  fiti.  fuperior  flabat  lu* 
pus ,  longe  inferior  agnus ,  ad  quem  pxo  - 
no  curfu  defcenderat  riuus.  Hic  lupus 
iimofum  amnem  iurgijs  cauTam  infe- 
rens  5  cur,inquit ,  bibenti mihi  turbulen* 
cam  fecifti  aquam  ?  Agnus  ad  has  voces 

cohor- 
a ha»,c, S,^,j^S.  b  Jhtd,  %Sf* 


De  Calvmniante  LlNG.    2f 
cohorruit ;  &  :  Mi  lupe ,  ait,  fac  velim, 
(jui  vero  poiTum  hoc  ^cere  quod  quere* 
ris?a  te  decurrit  amnis  ad  meos  hauftusJ 
Lupus  luculenta  ventate  conuidus  flro- 
phas  alias  comminircitur,  &  ante  hos 
lex  menfes ,  ait,  male  dixifti  mihi.    Re- 
fjpondit  agnus :  Equidemnatus  non  eram 
tunc  temporis.    Cuimox  calumniator^ 
atherclepater  tuus  maledixit  mihi.  atq; 
ita  correptumagnumlacerauithic  latro 
iniquiilime.  Omnis  impudentiae  mater 
«ft  Calumnia. 
H£C,frofi£r  lUosfcrtpta  efthominesfalmU 
QuorHm  ir.nocentes cpprimttcaIkmnia,2L 

§.  IL 
Miphibofeth  lonarhae  regis  fili-us, 
liomo  ouicula  famuiifui  nequiflimas  ca- 
lumniasvirarenon  potuit.  Nam  cunc^ 
Dauid-Rex  Ai^faionem  filium  rebellem 
fugeret,  Siba  Miphibofethi  famuJus  fi- 
jnulatis  obfequijs  cum  liberali  annona 
occurrit  regi.  Jnterrogatus  arege;  vbi 
-herus  ageret  Miphibofexh  .<*  refpondic 
trifurcifer  :  Kierofolymis  haeret^&et- 
iamnum  fperat  patris  fui  regnum  /ibi  re- 
ilituendum.    Mendaci/Ijme  nebnlo,  tu 

doaununi 


l6  Cap  VT  II. 

dominum  abfentem    fic    calumniari  ? 

tuam  iiliculpam  impingere  ?  nunquam 
iili  cogitata,  in  illum  tam  impudenter  ef- 
iingere  ?  Etcerte  praemium  etiam  tu-lit 
ha:c  calumnia  Nam  Dauid  plus  aequo 
prasceps  hic  iudex  caufsa  non  difcufsa  ca- 
iide  refpondit  :  THaJint  omriia.cjUdifHe^ 
Ytifit  A^ftphibofeth.  a  At  fedata  rebellio- 
nis  tempeflate ,  Rex  Dauid  m  fuum  fo- 
lium  refiitutus,  aliter  de  tota  caufsa  iu* 
dicauit ,  patuitque  mendaciflimi  ferui  m 
dominum  calumnia,4uae  faepe  redius 
vita  quamverbis  diluitur. 

Sara  Raguelis  filiaad  omnem  pudici- 
tiam,tum  patientiam  nata,  ob  fubitam 
maritorum  necem,  nuptialem  veflem 
cum  funebri  palla  feptiescoacla  efl  mu- 
•tare,  quando  Hymenaeufeptiesfunereae 
tedas  fugarunt. 

Potuit  hos  ludus  Sara  generofitatc^ 
Hebraea  concoquere,  potuit  filere  in 
tamcopiosa  dolendi  materia.  Viditfep- 
temmaritos  adaemone  iugulatos,&  ta- 
cuit.-vidit  aetatis  fuae  florem  tat  funeri- 
buscalcatum,  (Scobmutuit.-viditfeprius 
viduam  quam  coniugem,  &  tolerauit : 
At  vero  cum  vna  e  dom,efticis  ancillis 

ai.i?fg.f,itf,^.-f«  calum- 


DeCalymnianteLing.    ly 

calumnias  in  illam  diceret, vocar'tquc 
tot  virorum  interfecT:ricsm,hic  Sara  fen- 
fum  recipere ,  hic  adeo  cruciari  &  dole- 
re ,  vt  tnduum  impranfa  &  incenata  in- 
ter  preces  &  lacrimas  exegerit,  &psnc 
hoc  vnuma  Deo  contenderit  ab  iilis  ca- 
iumnijs  abfolui,  Nam,  In  cratione ^erjl* 
flens  cum  Ucrimi6  deprecahatHr  Deum ,  vt 
nh  ifto  smpropeno  hheraret  eam,^  Tam 
tencr  eft  fenius  calumniaj. 

Sufanna  terfiilimum  cailimoniac  fpe- 
cuhim,  (Scveraedecuspudicitisefairorum 
tefrium  mendacijs  onerata,  calumnijs 
oppi.wira  ad  perdiiiflimorum  hominum 
tribnnal  ftabat,  feralem  fententiam  au- 
ditura :  llabac ,  inquam ,  fuis  lacrimis  in- 
fufa,  alicnis  pudefacla ,  parentum  &  co- 
gnatorum  plandu  deplorata,  iudicum 
fententijs  ad  lapides  damnata,  infanis 
populi  clamoribus  proflrataXoIo  tamen 
confcientiaefecreto  ereda,  iamibat,iani 
ducebatur,  non  tam  adulterium  expia- 
tura,  quam  pro  caflitate  fortiter  mori- 
tura.  Hadenus  Calumniae  in  Innocen- 
tiam  tamdira  licuerunt.  Sedfatislufum 
eft  innocentis  iugulo.  Ergo  iudicium 
omne  retexitur,  diuini  Danielis  monitu, 

a  rtf^xi.9.//,  &ommg 


18  CAi>»VT     11. 

^  omnis  calumnia  in  infontem  Rrui^ai 
in  audore-s-fuosrecidit.Damnantur  ipfi 
iudices,  vt  faxa^Su/annaeianguine  pin-^ 
genda^  fuo  imbuant,  fuis  lafciuifenes 
fententijs  cadunt^fuo  iugulantur  ore.^ 
Ita  caiumniatores  faepefuis  ipficapiun* 
tur  laqueis,  fuis  petuntur  artii)us.  Re- 
fert  Plutarchus  Bra£dam  Ducem  educflo 
teio  e  corpore  ilium  ipfum  confodifTc.^ 
qui  telum  intorferat  in  Brafldam.  Itafa- 
piensiii^  Daniel  improborum  caiumnijs 
ia  Leonum  cauum  prseceps  datus  eil.Sed 
Innocentia  inter  impaflos  Leones,  veiut 
jjiter  agnellos  ipfisfcp|em.  diebustutiffi- 
mafuit.  Demum  Calumniatores  Danie- 
iis  in  ilruiri  ipfi  miKiroiiem  incurreriuit, 
In  laqueo  iilo  quem  abfconderunt,com- 
prelienfus  eil:  pes  eorum.  ip  Siquidem 
re;c  illos  qui  perditionis  caufTa  fuerant 
Danieli,intromifitinLacum,&deuorati 
funt  in  mo-mentoxoram  e.o.  c  Fuitiiere- 
dipeta ,  qui  cum  diuitem  ad  tumbam  ver- 
gentem  exaffe  lieredem  {cripfifTet ,  ac  te- 
itamentum  protuliffet.,  quo  diuitcm  ad 
idemficiendumprouocaret,  fubita  tedi 
cuma  oppreffus  efi:  ^  &  facuitates  reli* 

•jiDamet.  c  i ^joio.  ^^^ 


qnit  iHi  5  cuiiis  tam  ambitiose  inhiaraf^ 
Sic  omnino  Ainan,ille  AlTueri  o<:ulus,& 
primus  a  Rege  fuis  ipfe  telis  confolTus  eit 
&rui^ipfe  calumnijs  male  perijt.  Cru- 
cem  altiffimam  crexit  Aman,vtinea 
Mardochseus  pendulus  gratiflimum  fibi 
fmfque  fpeclaculum  praebcret.  Sed  &  lu- 
dsros  omnes  calumniando  tam  inuifos 
regi  &  intolerandos  fecit,  vtomniuin 
iugulis  immineret  gladnis  iam  propin- 
qtiillimus.  Aliter  rcs  cecidit,  &repentc 
fors  murauit.  Suamipfe  trabem  Aman 
primus  confecrauit ,  &  nobiliilimum  fu- 
nuspependit  cx  alco.  Mardochaeo  Am- 
manisdignitas ;  Eftheri  ceffcrunt  bona, 
Itaqueniiboric  Amatl,  commentum"ho<f 
intuumipfiusexitium  reperifti  ;  haste- 
chnas  in  teipfum  fl-ruxifti,  tuis  artibus 
interijftj. 

lam^ateru  telo  VHlnerafa^atuo^ 
§  III. 

Hoc  iam  con-ftat,  plurimos  vbique  ca* 
lumniatores  inueniri  ,nec  corum  morfi. 
bus  perfanandis  femper  remedium  fup- 
petere.  Ideo  fandli/Iimus  Rex  Dauid  : 
Redimeme,  inquit,  a  calumnijs  homi- 
num ,  vt  cuilodiam  mandata  tua.  a  Sc J 


30  Cafvt  IL 

clio ,  quid  dicis  Regum  optime ,  num  dJ* 
uina  iex  non  redius  feruatur  ab  eo ,  qui 
calumnijs  configitur  ?  iane,  Seruator 
Orbispronuntiat;  Beatieftiscum  dixe- 
rintomnemalum  aduerfum  vos  menti- 
«ntespropterme.  ^  Verafunthaec;  fita- 
xnenqui  calumnijs  pungitur,  poilit  efle 
tolerans  illarumj  ita  demum  fe  verum-» 
Dei  amatorem  monftrat.  Scd  hoc  tam 
cftarduum,  vtnifi  quis  farailiarifRmain 
ijbi  patientiam  habeat,  in  furorem  e- 
rumpat.  Bernardus  hominem  contume- 
lijs  vexatumartificiofo  penicillo  depin- 
gens;  Itavritiirille  ,  inquit,  &  moritur 
claufo  (Scletalivulnere  intra  femetipfum 
•gfmcrxS  CuTri  tctus  in ira  6c difceptationc 
pofitus ,  nil  aliud  fiiens  veriareinmente 
polfit ,  nifi  iniuriam  quamaccepit.  Non 
potefl  orare,  non  potefliegere ,  non  fan- 
dumaut  fpirituale  aliquid  meditari,  (Sc 
ita  intercepto  vitalifpiritu,dumfuis  dc« 
ilituta  alimentis  vadit  ad  mortem  anima, 
proquaChriftusmortuuseflj  quidtuin- 
terimanimi  habes?  h  Deus  nunc  noftra 
intuetur ,  vti  nos  res  paruulorum  &  cum 
omne  hoc  tempus  ad  futuram  aeternita- 
;  zM^tih.cj.^^-t i.  tem 

b  Berm.  m  Cant.ftr.  z  9  ^med» 


De  Calvmniante  Ltng.    j  r 

tem ,  inftar  horae  fit ,  non  properat  Deus: 
inlucemiuftltiaE  producere  fuorum  in- 
nocentiam,cum  breui  eos  edudurus  fit 
c  dumctis  mundi  in  paradifum  coeli.  Pro- 
rcxiEgypti  lofeph  amantiflimum  fra- 
trem  Beniaminum  prae  ceteris  deprefluni. 
ire  vifus  eft,  hunc  enim  vnum  alijs  in  pa- 
triam  redeuntibus,  in  i^gypto  voluir 
velut  captiuum  detineri.  Vtique  dele- 
datus  eft  lofeph  hoc  ludo  cum  fratre,  cut 
plusomnibusfauebat  :Ita  Deus  iniurijs 
&calumnijs  eos  potiflimum  exponit ,. 
quos  maj^mis  pr^mijs  deftinauit.  Non: 
enim,  o  Bomta^  dele(flaris  in  perditioni- 
bus  noftris :  quia  poil  tempeftatem  tran- 
quillumfacis,  6c  poftlacrimationem  <Sc 
fletum,exultationeminfundis.  a  Qua- 
propterEcclefiafles  :  Sivideris,inquit, 
calumnias  egenorum,  &  violenta  iudicia 
&  fubuerti  iuflitiam ,  non  mireris  fuper 
hocnegotio  :  quia  excelfo  excelfior  efl 
alius ,  &  fuperhos  quoquc  eminentiores 
funtalij,  (Scinfuper  vniuerfae  terrae  Rex 
imperat  feruienti.  b  Ad  rcm  Augufl-inus: 
Crimenfalfum,  inquit,  reum  n&n  facit 
hominem ,  nifi  apud  iudicem  hominem  , 
vbiautem  iudex  Deus  efl,  nuJlus  falfo 
g^Ta.c,S'^,2i.  hEccJkfc,s»^,7^    crimi* 


j  z  Ca  p  V  t   IX 

crimine  laeditur.  a  Praedariilime  dixlrs 
Chryfoftomus  :  PofTum  facere  maiamv: 
famam,fed  non  interficere  confcienti— i 
am.^  Calumniamoptirnerefutauit,qui 
cireftitit,  innocentia.  Deus  nunc  qaii-  ' 
dempoftconopeumlatet,  cundatamen 
videns  &  audiens  arbitratur :  calumnia-  : 
toribus  vt  virgis  vtitur  ,  quas  optimusi 
pater  cafLigato  iilio  in  ignem  abijcit ;  id^  \ 
que  fubinde  oculis  cernendum  exhiber.     i 

2iAugJnVf,tiS.   h  Ckryf.hom.de SHfan,  \ 

§.  iv:  \ 

Mirum,  ter  mirum  Martiniis  Dfelrius  , 

Jiarrat  huncinmodum.    MilesperMar-  i 

chiam  iter  faciens,  correptus  morbo  ad  \ 

©ppidiim  Spandach  delarus  ef!:.  Habita-   ; 

bat  illic  eo  tempore ,  loannis  Regis  Da-  , 

niae  nlia  Elifabetha, loachimiL  Eledo-   ; 

«s  Brandeburgiciconiux.  Miles,  quein    ! 

dixi,  hofpitium  hic  ingreiTus ,  quia  aeger , 

liedu  potius  cogitabat,  quam  epulasaur    i 

cHoreas.  Ergo  crumenam  nummis  tur-    i 

gentem  hofjpitee    tradit    aileruandam  ,    \ 

dum  reualefceret.  Pofl  aliquotBies  iam    ' 

cre(flioris  vaietudinis,marfupij  redderrdi    \ 

mentioneminijcit.  Mulier  auro  capta,     j 

<Scaegre  hancpr^daiu  amiffura  deliberat 

cum 


De  CalvmnianieLin^sJ     JJ 
cum  viro ,  quidmiliti  fua  repetituro  ref- 
pondendum  ?  De  confilij  fententia  virum 
eil ,  conilanter  neganda  omnia.   Quare 
eurri  miles  loculos  fuos  repeteret ,  nega- 
uithofpitapraefideriter  fe  quidquam  ac- 
cepifle ,  &  vero  mirari  fe  hominis  impu- 
dentiam,  qiii  aufit  flagitare  commiflam 
inonetam,  cumnihil  penitus  afleruail- 
dum  commiferit.    Miles  indignitate  rei 
motus  6c  exardefcens  bile ,  obijcit  vicif- 
/imhofpitaeperfidiam.    accurrens  mari- 
tus,  tanquam  coniugcm  deferifurus ,  mi- 
litem  domo  extrudit.  Hic  ante  fores,  ho- 
ipitasfcerere  irritatus  fl:ringit  gladlum, 
velutimpetumfadurusinhofpitem,  fed 
ccclufisforibusin  ianuam  arietat.  Hof- 
pes  vicinorum  implorat  fidem  ,  &  asdes 
fuas  oppugnari  q.ueritur.  Accurrunt  li- 
^ores,  (Scquod  vim  publicamfeciffet  , 
abducuntin  carcerem,  PofValiquOt  dies 
Senatus  oppidi ,  alio  mittit  facli  narrati- 
©nem  ,   &  fententiam   perfcnbi  petit. 
Conflabatxdes  puhlice  oppugnatas  eflc. 
Q£areferturfententia-,  militem  vltimo 
fu.ppliciople(n:endum^  CLimque  iamfe- 
nlis  dies  inflaretjdiaboiusad  captiuum 
in  carcerem  venit ,  6c  exponic,  quiim 

fenten- 


^4  Capvt  It 

lententiam  laturi  lint  iiidiccs.  atque  vna 
operam  fuam  pollicetur  largiflime  :  6c 
quin  tu^aitj^temihidedis?  omnia  peri- 
cula,  itafporideo  ,  fecuriflimus  exibis,. 
Ego  vero,  inquit  miles,  mori  malint 
quam  hocfacere:  nonprimusperiboin- 
nocens.  Hic  diabolus  vicinum  pericu- 
lumfefquipedalibus  verbis  exaggerare, 
nec  tamen  captiui  animum  infledere :  li^ 
berationem  denique  promittere  fine  vlla 
conditione  :  Etcumad  tribunal,  in- 
quit ,  fteteris ,  dic  te  forenfium  negotio- 
rum  imperitum  patrono  indigere  :  ibi 
aftabo  caput  opertus  pileo  caeruleo  ,  & 
plumis  ornato.  Roga  igiturvt  me  iube- 
ant  caufam  tuam  agere,,  Miles  amans  vi- 
tae,&  hoc  fibi  licereratus,fatis  oftendit 
confiiiu  ifludfibi  non  difplicere.  Itapo- 
ftridie  reusin  iudicium  ducitur  5  adefl 
etiam  perfonatus  orator,  cinereo  pileo 
dignofcendus.  Cumque  accufator  ius 
dici,&reum  ob  publicam  vim  capitali 
fupplicio  affTiciendum  poflularet  :MiIes 
hoc  vnumpetere  inflitit;  licoj^et  fuo  illi 
aduocatopro  fedicere.  Non  prohibent 
iudices ,  is  porro  dicerer ;  fi  quid  iuris  fci- 
retcontra  caufam  tam  liquidam.     Hic 

cauffi- 


ra^lTidicus  ex  Orco  ,  eriidite,  pruderrter 
leruose  pro  i-eo  difputare,   iuris  cfl-kta 
Droduccre,explicarc,  etiani  facras  pagi- 
nas  ad  teftimomum  citare  ,  capiralique 
iipplicio  minimeafficiendum  eum  con- 
tendere,  a  quo  rixa  &  tumultusnullumv 
hnbueririnitiu  :  militerr!  ab  hofpite  pri«-' 
usrpohatum',deinviextrurum.:  vellevf 
mbcrentiudices  quaeri  crumenamiiitigii 
caulTam  ;&fimul  locum  defigrrat,  qHO 
reperiri  polfit :  eninvuero  deialureac  ca- 
pitehicagi  v^entftnrias  ad  luftitiae  libel-. 
lamcxa<fle  trutinandas^  cauflam  qua^li— 
quida  videretur,  cauponis  perffdia  lon- 
gealiam  efle,  fipenitus  infpidaturw  Hic: 
cauponcgarc  6c  pernegare,  dins  omni— 
busfeipfum  deiiouere  :.  Quinimo,  ait.;» 
hincmediabolusabreptumpeflimeper»^ 
dat,fi  quidquam  amilite  Hoc  acceperim-. 
Quamhas  voces  aper  f^ygjusacute  au— 
ilij   ?  Nequefatis  hofpiti  femel  id  dixifTe.' 
eandem  in  reipfum  imprecationem  ali— 
quoriesrepetijt:   randemnigerillecauf— 
fidicus  ab  Oico  ,  difputatiOTie  omifsa  ..^ 
jhofpitem.  prehenfum.  per  feneftras  ,  6t: 
mediumfonjmcumfragoreabduxit ,  ar«- 
tonitis   omnibus  diramque  tragoedianci 
c  per— 


g^        CAf.  rr.  ! 

pcrhorxefccntibus,  necvfquam  ampliuS' , 
cadauer rapti  hofpitis  inuentuin  efl:.  a  O-  ,i 
miferrimc  eaupa,  tuoipfius  laqueo  cap* 
t!uscs;  calumnix,  quasin  innoxiumca^  ■ 

Eutconfttuxeras,  intuum  reuolutaefunt. 
acum fbdifti  &  aperuiflri  cum ^  &  inci. 
diftiiafoueam,  quamfeciili.  It^Dzvi    i 
^alumnias  vindicat.  ^ 

%.   V.  } 

Hebraeusrcx  Dauid  follicite  percua- 
^atus :  Domine ,  quis  habitabit  intaber- 
naculotuOyautquisrequiefcetinmontC' 
£an<flotuo?Rerponfumaudite  :  Qailo- 
quiturveritatsmin  corde  fuo ,  qoi  non 
egitdolum  inlingua  fua:  Nec  fecitproxi- 
mo  fuo  malum,&:  opprobriu  non  acccpifc 
aduerfus  proximos  fijos  :  Quiiuratpro- 
ximo  fuo,  Jcnon   deeipit.  a  Laudis  eit 
calumniamnon  tantum  non  fecifle ,  {tii 
ftcc  ab  alijs  fa«Sam  ad  aures  admi/ifle, 
maximae  ac  primaekudis  eft,  calumnias 
fcprobra  in  fe  congefla  aequo  animo 
pertuliffe.  Chiftus  difertiilime  :  Orate,- 
inquit,pro  perfe^uentibus  &  calumni- 

antibus 


{ 


Bt  Cal  vMNiANTi!  tmo.     J  T^ 

antibus  vos.^  Hosprecibiis  ac  vomve-^ 
ftris  comple<5limini ,  quos  minime  ami- 
cosfentitis  ;  non  ergo  pro  ijs  tantum,- 
qui  pecuniam  rapiunt ,  qui  corpns  lac- 
duntvquioneri  funt,  qui  decipiuntjfed 
€tiam  pro  ij  s  precamtum ,  qui  famam  ca« 
lumnijsiniiciunt ,  aut  penitus  adimunt. 
Nobiliffima  fm  vidoriaeft,  hic  ieipfum: 
triumphare.   Romani  veteres  iuliuran- 
dum  calumniae  feuerc  vrgebant  hac  rati- 
one,vtqui  nomen  alterius  in  indicium 
detulifFet,  cafumniam  iuraret,  hoc  efl,. 
iuramento  tef^aretur ,  fridiminime  fccifl- 
fecaliimniandianimo;   Quodfi  quit^a- 
rumniae  dolo  maJo  illatae  conui<$lus&: 
damnatus  fai^^^ ,  iilius  fronti  littera  K. 
inurebatur,  quod  prifciseratgeminatunii 
CC.  necaliudmonebat,quara  hoc  ip-- 
fum  j    Caue  Calttmniatorem  y  quoniam. 
prifci  videlicet  Kalumniam  fcribebant. 
Ita  quandoque  verba  integra  infcribe- 
bantur  ironti ,  vti  vulgata  illa^  Cauea 
fnre,  Cane  kfHgttiuo,  &c; 

Plato  facrilegos  iTonte  <Sr   manibuf 

inurit ,  <fe :  Si  quis,ait ,  facriJegiumcora- 

miferit,  fiquidemferuusaut  hofpesiiie- 

rir,  inikcie  manib  ufq^  crimen  infcriptug 

a-«i^/ifiu,/.^//r  c  2        &fla- 


3%  Capvt    IL 

&  fiagellatus,  extra  fines  patrios  proljci- 
tor»^  Creberrime  tamen  anteomnes  Sc 
iiberrime  Romanijhoc  etiam  inliberos 
homines  vfi ,  praej&rtim  caiumnia;  dam- 
natos.  Arbiter  teitatur  :  Impieuit  fron- 
tem  vtriufque  ingentibus  iitteris,  <Sc  no- 
rum  fugitiuorum  epigramma  per  totam 
faciem  liberali  manu  duxit.  h  Hinc  late» 
r^<'<7/ nominabant. 

Zonaras  duos  monaclios,  infontesjp 
ideo  foium  quiaTlieopliilum  Imperato-. 
remliberiusmonuiflcnt,in.craliasigno- 
mmias  infcriptos  ait,  &  quidem  ita  vt 
duodecim  verfuum  cpigramma  exci- 
perentiiia  vultus,  vt  lic  dicam ,  tab«- 
la.  ZonarcE  verba  funt  :  Deinde  facies; 
corum  compunxit^  Sc  notis  iliis  hos; 
lambicos  verfus  atramento  infufo  ex- 
preflit.  additque  ipfos  verfus ,  probos ,. 
plenos  fuifle.  Hincliquet  rationem  in- 
fcribendi  eam  fuiffe,  vtprimitus  iitterae 
fiue  notae  inurerentur  candend  ferro; 
poft  inuflionem  autem  ati  amentum  m- 
funderctur,  quoeminerent  nugis  litte- 
r«,  6c  prxberent  fe  iedui.  c  Habet  6c 
Dcusnotas  fuas  acfligmata,  quac  fie  in- 


De  Calvmniante  LlNG.     3  9 

uritrobuflamanu,  vtfciri  poflit  abom^ 
tiibus,quinam  calumniatores  illi  fintaut 
calumniatrices.  Voluit  nimirum  aequif- 
fimusDeus,vt  complures  qui  adeo  pe« 
tulanter  probra  intulifTeat,  cogerentut 
fuo  corpore  doifloxem  fuuni  diaboluni 
Jiofpitare. 

§.  VI. 
Gregorius  NyfTenus  memorat,  Ale- 
xandria:  Gregorium  Thaumaturgum, vi- 
irumlonge  mtegcrrimum,  &  extra  om- 
nem  improbitatis  fuipicionem  pofitunt 
cum  eruditis  fermones  mifcuiiTc^.  Huc 
vulgati  corporis  mulierculaa  maleuolis 
fubmifla,  fuo  fe  quaeflu  fraudatam  gar^ 
Tiebat.  Ailidcntes  amici,qui  continen- 
tiam  viri  minime  ignorabant,  grauiflimc 
indi^nari ,  at  Gregorius  nec  turbari,nec 
Vultum mutare ,  nec  ftomachari ,  fcd  ne- 
^ue  calumniam  impudentiffimam  refu- 
tare ,  neque  vitae  teftes  aduocare,  nec  in- 
uidorum  nequitiamaccufare ,  fed  hoc  ▼• 
num  fedata  voce  familiarium  cuidam  di^ 
CercrHeus  tu ,  numera  fis  pecuniam  fe- 
^inae,ne  diutius  propofitaquacftionem 
turb'^t.  Fadumfinemora.  Sed  vixdun» 
-nFionetam  fcmina  rccipit ,  fimul  8c  caco- 
*'*'*•        ■  <:    I  da:mo- 


40  Ca^vt  IL 

datmoneminfuo  corporenouum  hoipi-' 
tcm  fenfit.  Hic  illa  immaniter  fremeref 
foede  cojrruere,  fuos  ipfafibi  capillos  vel- 
lere,  oculos  inucrtere,  ore  fpumas  eij« 
cere,  totocorporeteflari,  quem  admi* 
fiikt  incolam.  En  improbiifima ,  hoc  tali 
iligmate  Deus  calumniatrices  ibJet  no- 
itarc  :  ori  tuo  gratiasage,  quod  talent 
tibi  acceriijt  inquijinum.  Has  calumnias 
ii0C  dficetcauterium.  Mihiloiecius  Gre. 
goriu«  illc  Thaumaturgus^  tantx  vinj 
manfuetudini^s ,  qui  calumnias  ifcprobra 
melius  pexferre  didicit,  quam  inferre,  vt 
imurias  beneficijs  penfaret,ilJam  ipiant 
adiabolo  infeflam  feminam,  precibu» 
liberauit  a  ftygijs  intemperijs.  a  Ita  folet 
Cferiftiana^eneroiitas  mala  pati ,  &  be^ 
nefacere. 

Ita  illud  Belgij  decus ,  Maria^  quam 
wocsintyDoUro/a/mter  egeilatis  laborej 
voluntariam  caftitatem  amplexa,  ciim 
impuri  hominis  libidinem  aueriaretuft 
ftirti  falfo  eft acc^ufata ,  vt  qux  fcyphun» 
argcnteum  fubtraxiftet.  E6  haicalum* 
ai«inualucnmt,vtvirgoextremo  fup» 

plicio 

ifiSMrim ter».  t.die  i7*^«Hemhri4» 


DeCalvainianteLi»(8;   41' 

plicio  fit  aflFe£la.  Impurum  calumniato- 
rem  non  cxca  nec  clauda  Nemefis  eft  iii- 
fecuta.  Namfeptennio  toto,hic  ipfe  vtr- 
grnis  accuiatoramalo  daemone  occupa- 
tus,  demum  eo  ipfo  loco ,  quo  Mariae 
corpus  crat  humatum,  ab  Orcinianis  fu« 
rijs  eft  libcratus.  d  Tdia  Deus  ftigmata 
inurit  calumniatorrbus;  Caue  calum* 
niam  ,caue  illam  diccrc ,  non  tokrarei 
acalumnijs  nemo  tutus,  ncmoimmunit^ 
non  Chriftus,  non  amiciffimi  Chrii^o^' 
Hipponenfis  Pracfulis  Auguftini  fcriptti 
ab  igne,in  igne  tuta  fueinint  &  illf  fa,'nQa 
item  a  calumniatoribus.  Cum  enim 
Yandaii,  Poflidio  te^ftc , Hipponcm  ^in^ 
cendiffent,  A^oluminaab  Auguftino  exa« 
rata  flammas  euaferunt ,  eadem  tamen  k 
xaiumniantibus  fuerunt  oppugnata^per» 
inde  fi  Auguftinus  in  ijs ,  quas  contraPe^ 
lagianos  difleruit ,  a  Fidc  dcfiexifrct.Nott 
immerito  dixitNicetas  Choniates:  Ni-f 
hii  tam  fandum  eft,quodwcalumnia  tcn- 
tare  aon  audeat  i  &  omncs  adnoccnduni* 
procliuiorcs  tRo:  conftat.  Hk  igitur  jcxi- 
mius  nemo  eft,&  cum  veatis  loquitur/ 
c  4  qw 

Iham,  MtUuus  m  Satai,  SS,  Sttgj^ 


4  2  Capvt  II. 

qiii  forti  fux  ingemircens  miratur,,  8c 

ait:Non  putaflem  hoc  mihi  probrum 

obijciendum.Niiulnonaudet  materim- 

pudentiae  Caiumnia;  cui  meliorem  vix 

repcrias  obicem ,  quam  oppo/itam  vir- 

tutem.   Chriflus  ferio  &  docet,  &  iu- 

bet  :   Orate  pro  perrequentibus  &  ca- 

iumniantibus  vos.       CaJumnise  peiHnie 

.refutantur  caiumnijs  :  aderit  dics,  qui 

omnem  Calumniarum  impudentiam  & 

;fraudem.detegat,  Et  tunc  lausoerit  vni- 

cuiqueaDeo^i^  qui  patientia;  dabit 

caclefte  praemium,  immorta- 

le  gaudium. 


K.  Afmo- 


Of  Tl-iP 


C     5 


44 


4J 


L 


A.  Afmodaeus ,  fcu  diatolus  forme- 
fus ,  vt  videtur,  ac  humanus ,  libidinis 
prxfes,  mediusillorum  eft ,  quorum fer« 
monesautCupidinem  B.^utHircum  C. 
olcnt,  cum  fcilicetorationi,  autapertc, 
iut  furtiuis  fufurris  verborumobfcoeni- 
tas  mi(cetur.  Nocentiilimum  ex  Orco 
Tcnenum  eft ,  &  loqui  talia ,  &  audirc»*' 
Nam  plurimum  (quod  veteres  dixere) 
obfccena  dida  raoribus  £rugi  noceuLj,' 
Obfcoenavox,  obfcoena  vita, par  fcelus. 
LaCciua  iingua ,  lafciua  confcientia^, 
Quac  facerete  pudct,pudeat  &diccr^ 
Qu  i  libcnt^r  audit  turpia ,  libenter  & 
pcrpctrat.  Ad  luxnriam  projuraa  eft  k» 
auca ,  didio  impudica* 


c  6  Covf 


4tf 

L. 

Cap.   III. 

Lingua  Lasciva  quam  de- 

tejiabilisjit ,  e^  quas  oh  caujjas. 

Vemadmodum    fapientiilimusi 

Regum  docuit:  Mors  &  vita  ia, 

,manibus  linguac,    iic  iEgyptijl 

cum  Harpocrati  Deo  feu  Sigalioni  face-: 

rentjteile  Piutarcho,  a  proclaraarunt,i 

Ltngua  forthna,  Lmgua  <a^<eiW6«.Linguam| 

plerum<|ue  aut  e  caclo  angclus,  aut  ex 

Orcodiabolus  iniidet,  ^  impellltque,vt  i 

vel  icrmonis  emoJumentum  capiat,  vel  '• 

inexitium  ruat  incauta  verborum  volu- 

bilitate.  Et  peilime,  <Scoptime  lingua  vti 

'  in  arbitrio  noilro  efl.   Defrudu  orisfui 

vnufquifque  replebitur  bonis  c     Si  ta-  | 

menianioraloqui  libeat.  Sin  aiiter,pro-  ; 

pter  peccata  labiorum  ruina  proximat  i 

malo.  d  K^  I 

Certiifimumruinaeargumentum,Lin-  j 

^  a  rlHtarch.  l.  de  Jfide  ^  Oftrtde. 
b  Stc  $rr/ag$nes  rnjir.i,  dccent- 
c  Profterif.c,  ij,Sf,i^.    <d  Prof(tC,iJ,^»jj, 


DELASCiVALlNG.  47 

gua/<«/?x/^w,cuiparum  eft  fuis  fubmergi 
fordibus,  nifi  vna  fecum  in  perniciem 
plurimos  trahat.  MonHrum  ingens,exe- 
crabile,  (Scquo  non  foeduis  aiterum  La- 
/ctui  Imgua :  atque  de  hac  iam  &  contra 
"hanc  dicere  exequemur. 

§.1. 

Patentis  tumuli  atque  cadaueris  foeto-. 
res  non  tantum  graues  funt,  fed  <Sc  infa- 
"lubresjnarium  peftis  maxima.  Oris  la- 
fciui  homines  faetorem  halant  teterri- 
-xnum ,  fepulchrum  patens  eft  guttur  co- 
jum.a  Non  fepulchrum  duntaxat,  ca- 
dauerofis  oifibus plenum, led  &:patens, 
inquitChryfoftomus,  vt  Sc  ahj  partici- 
pes  fiant  foetoris.  Nos  quidem  cadauera 
terra  obruimus,  hi  contra  faciunt,  & 
eruuntex  imofpurci/Timum  obfcoenita- 
tiscadauer,  multorumque  naribusaffri- 
cant  peftilenti/nmam  hanc  faniem :  pul- 
chrum  illis  vidctur,  perire  cum  multis. 
Sepulchrum  foetidiffimum  obfcoena  lin- 
gua.  Sed,6  mi  Deus ,  quantus  horum 
fepulchroru  in  orbe  numerus  eft  ?  Qjuc- 
ritur  Hieremias  vates  :  Attendi  <Sc  au- 
Tcultaui,nemo  quod  bonum  efi:  loqui- 
tur ,  nullus  efi  qui  agat  poenitentiam  fu- 
a/^.i^.v./.  c    7  pcr 


48  CapttIIL 

per  pcccato  fbio.  a    Et  profedo  hic  caufe* 

£arum  eft  abunde ,  cur  qui$  Mundum  iu-- 
beat  res  libifuashabere,  quando  vix  vlla 
eft  domus ,  in  qua  non  faepius  fermoncs 
impudici  mifceantur.  Monftret  mihi 
quis ,  obfecrb ,  aedes  ilias ,  quarum  inqui- 
iini  fcmper  pudice  loquantut-*.  Extra 
Orbem  migrandum  eil  ei ,  qui  aurium 
caftimoniam  fauciari  non  vult  impurifli- 
mis  coUoqui^s.  Vbiquc  fepulchra  funt 
patentia,  e  quibus  Lafciuiae  coenum  ex- 
halat.  Vbique  Lerna  Veneris,  Cocytus 
Cupidinis,  vbique  Mephitis  impudici*» 
tiae,  Camarina  Luxuriae  :  Ncmo  quod 
bonum  eft,loquitur  5  fermones  cafti  exii« 
lantvbique. 

Oracula  diuina  verbis  alioqui  parcifl. 
fima,  in  linguas  tamen  tam  illotas  vix 
fatisverborum  reperiunt.  lacobusA- 
poftolusquam  grauiter  &  diferte  :  Lin- 
gua,  inquit,  conftituiturinmembris  no« 
ftris,  quae  Macvlat  totum  corpusp 
quicquid  eft  bonorum  a(5iuum,contami- 
nat.  ^t  inflammat  rotam  natiuitads  no- 
jftrae ,  inflammata  a  gehenna.  b  Quid  dici 
pofletgrauius  ?  omfics  vit«  noftrae  perio,^^ 


DeLascivaLingva;       49 

dosabvfq;  p^ueritiaiafbram  ienedutenl 
poJluithaec  libidinofi  orisfanies.Quem- 
aximodum  vero  muti  iunt  daemones,  qui 
iiientium  noxium  perfuadent,  ita  funt 
ctiam  garruli,  inter  quos  eft  /ignifer  la« 
fduus  daemon ,  qui  koc  vnaim  fol=ertifIi« 
tne  agityVtquibufcunque  potefirermo* 
jiibus  fpurcitias  aliquid  afpergat.  Hinc 
Guilicimus  Beraldus  has  obfcoenitatis 
Ibrdes,  t^diirime /puta  dtalfcU  appellat. 
Nam  homo  fermonis  impudici,nongra- 
uate  tolerat,<liabolumin  lingua  fuafua- 
uiterjiidulari.  VJxiveTohcec  ab  inferis 
faetentiflima  Vpupa  nidumpofuit,  non 
aliud  expedes ,  quana  hos  pullos,hos 
turpes  6c  inhoneilos  iocos ,  quibus  Or« 
bisvniuerfus  foedi^mecontaminatur. 

Ingemifccns  Efdras :  In  diebus  illis ,  io* 
quit,  vidiludaeos  ducentes  vxores  Azo- 
tidas,  Ammonitidas,  &  Moabitidas.  Et 
filij  eorum  cx  media  partc  loquebantur 
Azotice ,  8c  ncfcicbant  loqui  ludaicc,  dc 
loquebantur  iuxta  linguam  populi,  dc 
pojpuli.  Et  obiurgaui  cos.  a  Ifte  iam  re- 
rum  flatus  efl  in  Orbe  :  «cfciunt  loqui 
^ludaic^ ,  linguam^^fa&dam^  pudic«m,ca« 


i 

5  ©  G  A  P  V  T   III. 

£tam  ignorant,  <Sc  ex  media  parte  lo*  i 
quuntur   Azotice,  turpiter,  obfcctne,  | 
tiagitiose,liceat  dicere,diabolice.  Azo-  j 
tidac,   feu,  quodidem,  depraediatrice^,  ; 
Linguse  falaces  hanc  loquendi  foediili-  \ 
mamdidedumdocent.  Hicfine  miiier-  : 
iiali  difcitur ;  hic  nemo  non  dircipulum  j 
aut  dodorem  agitj  nemo  quod  borium 
eft,loquitur.   Heu vel  infantes  ipfi,pcC-  1 
ne antequam  pappare  minutum  pofcant,  i 
priufquam  mammas  atque  tatas  vocare  \ 
definant,  iam  quod  mireris  ,  loqui  Azo- 
tice  norunt.  O  fsedam  oriseluuiem,tam  \ 
Vulgatam,  quam  noxiam  !  Etcauflae,  ob  \ 
quas  omnis  verborum  obfcccnitas    ca- 
uenda,piurima?,potifIimum  iilar.  Prima,  i 
quifquis  inuerecundam  habet  linguam,  i 
verecundam  habere  mentem,   nemini 
perfuaierit.       Veritati  hoc  tuto  credi-  i 
mus  :  Ex  abundantia  enim  cordi-s  os  lo-  , 
quitur.  Bonus  horao  de  bono  thefauro  | 
profertbona,  &  malus  homo  de  malo  \ 
thefauroprofertmala^.Ti     Pedus  quod 
meliori  calet  igne,nontales  eij6it  fcin-  ; 
*tillas,  cafta  cogitat,  verecunda  loqui- 
»tur.    Gilbertus  hoc   Velut  digito  com« 
jnonftrans  :  Flamma ,  inquit ,  quae  dc^ 
^Matth.s.iiSii^:^  $j.         furfum, 


DeLascivaLingva.        5  i 

rurfuin,  pudica  eft,  bonis  confenticns, 
.&  bonosfacicns. 

§.  n. 

Altera  caufla  priori  aifinis  :  Qui  tam 
libere  inhonefta  quaeuis  effutir,  homo 
nauci ,  &  praemortui  pudoris  cenretur* 
y  eriflime  dixit  Comic  us  a, 
Jiium  ^'ffo 

Per^ijeduco ,  cm  qtndemperytyudou 

Plert^ue  hommes^  ^hos  ckm  nihil 

refert.^  fudet  5 
Vhip.HdendHm ejl\  iht  eosdeferitpHdor^ 
•Perrus  Aldobrandinus ,  purpuratus  Se- 
natpr  iaepius  dicere  lolitus  eil  :  Homo 
finepudore<5c  pudicitia  ,  &  nomen  ho- 
mmisamittit, iScnaturam.  Veriilimiun. 
Etraepiflimc, 

Redtre  nefcitcjimfemelperijtpHdor» 
Sapienter  Symmachus  :  Scio  ,  inquit, 
virtuticognatumpudorem,^  qui  infa- 
Aisfrufl:ra  quaeritur,  fi  exuleta  verbis. 
Prifci  dicerefoliti  : 

Turpe  c^mdic^ue  indtcore  dixeris^ 
cjukmfeceris.  c 
Tertia  cauflTa  :   Verba  pr^textata^,  is, 

fpurca, 
a  TUutui  Bacck.  (^  Eptitct  aH.  ^»  SeeH.  t. 


S  z  Capvt  III.  I 

fpurca^  /ermones  fordidi  8c  obfcoenl  pk^', 

Tun^ue  graue  damnum  inferunt  pluri- , 
bus.  Nec  enim isfolum ,  qui  talia  loqui*  , 
tur,  fed  etiam  qui  loquentem  audiunt, 
venenantur.  Pronu  ac  facilem  ohfcoeni- 
tatis  auditoremBernardusprouide  com- 
monei^ciens :  Non  folum,inquit,nihil 
ipfi  indecorum  loqui,  Ccd  nec  aurem 
quidcm  debemushuiufmodiprcebere  dU 
dis  :  quia  quem  dele^flat  audire,  alterum 
loqui  prouocat.  audir«  quoque    quod 
iturpe  fit,  pudori  maximo  eft.  a  Ided 
beatus  PauJus  quicquid  ciuicemodi  fer- 
monis  eft ,  feuere  prohibcns  idque  fae^ 
pius  :  Fornicatio,  inquit,  &omnis.im-  \ 
munditia  nec  nominetur  in  vobis ,  ficut  I 
dccetfandos.i»  Nani  quod  Joquimur  ^ 
hoc  &  cogitatc   6c   cupere   cenfcmur, 
Nec  Paulo  fatis  femel  monuifle^  idem 
iteruminculcanst  Omni^fermo  malus,  j 
inquit,exore  veftro  non  procedat.  «  j 
Addit,  ttolite  contrifiare fpiritum  fan^  i 
dum  Dci.  Ons  obfcoeni  homo ,  quan-  i 
tuminfe,   Deum  ipfum  afficit  triftiti^*  { 
Spiritus  diuinusin  homine  Chriftiano^  | 

velut       I 
tLBern.I.deord,  ^u.fag.  t  ij* 


DbLascivaLingfa.        $  j 

1'elut  in  domo  diuerfatur  ^  caueat  ergd 
liaterfamilias  ifte,ne  guid  dicat,faciat- 
ic ,  quod  tantum  hofpitem  dedeccat. 
^Tmiirum  illa  e  calo  Columba ,  &  paf^ 
!eres  Vencris  /imui  habitare  nonpofTunU 
[deo  diuinus  Paulus  tertium  commone- 
raciens  :  Nolite,  ait,  feduci,  corrum* 
punt  xnores  bonos  colioquia  mala.  a 
Vnicum  namque  lafciuius  verbum,  vix 
rnquam  foli  audori  nocet ,  fedetiam  au* 
idicntcs  aut  inficit ,  aut  offcndit  Clar^ 
Bernardus  ;  Vnus  eft,  inquit,  qui  lo* 
quitur,  &  vnum  tantiim  verbum  pro- 
fert ,  &  tamen  illud  vntim  verbum,  vno 
in  momcnto  multitudinis  audientium^ 
dnm  aurcs  inficrt ,  animas  interficit.  i 
Solcnt  aurifabri ,  cilm  argenteum  pocu- 
lum  auro  imbuunt ,  prunas  itritare  alisi 
Lingua  impura  eiufcemodi  ala  efl: ,  qul 
libidmum  igncs  mirifice  animantur.  Ser- 
mo  Lafciuus  optimum  luxuriae  flabel- 
lum.  Ergo  fugc  focios  qui  ktantur,  cum 
malefecerint,  <fc  cxultant  in  rebus /><?/I 
fimi^y  quorum  viaeperuerfae  funt,  <Sc  in- 
famesgreiTuseorum,  c  Epheiij,  ait  Stra- 
bo ,  digni  qui  ad  pucrum  omnes  flran- 
^  tXtrx.tsSf.ij.  gulen- 


J  4  CaP  VT  III/  II 

;guleTitur ,  quod  Hermodorum  virum  in-| 
ler  ipfos  frugi ,  cum  edido  hoc  eieccrint. 
Nemonoftriimfrugiefto,  aut  alibicum 
.alijs  efto.Ead -m  &iarciuaelinguae  fandio 
eri :  vult  omnes  ciTe  fui iimiles ,  hoc  eft , 
impudentcs ,  &  obfccenos. 

Auguil:inusgi*andibus  lacrimis  deplo-  i 
jat,  impudicorum  fodalium  confortio 
ietradum  ruifle  in  vetita.  MonebatUT' 
vquidema  matre  Auguftinus  ,  libidinis' 
coenum  caueret  :  at  mihi,  ait,  monitiis 
jnulicbres  videbantur,  quibus  obtcm-., 
perare  erjbefcerem.  IJli  autem  tui  e-j 
ranr,&  nefcicbam,&te  tacereputabam, . 
.atqueillamloqui-,  per  quamtumihihoii^ 
tacebas,&  in  illa  contemneJbaris  a  mici 
iilioVius.  Tanta  ca:citate  praecepsibam, , 
^pudebatnoneffeimpudentem.  <« 

a  ^fg.l. i*  GQnfeJ.c^.  (^  9  .fnt.  | 

§.      III.  ! 

Grandenefasducimus ,  fi  vas  Eucha- 
riftiae  afleruandac  fadum  in  profanos  ca- 
licesliquctur  ,  coelcturque  adulterijs;  & 
tameninter  leuiflfima  piaculaha^bemus; 
(i  linguam  Dominici  corporis  veiut pati- 
aam,diabolihac  fanie  perfundamus,  «fc 
adimpiunt  minifterium  quafl  coafecre- 


DeLascivaLingv^-         ff 

lus,  vt  vel fpurcis  cantiunculis ,  vel  nar- 
atiunculis  inhoneftis  fubferuiat.  Nemo 
)eipatientiam  hiccefTaturam  fomniet ; 
^ropterhaec  er>im  venit  ira  Dei  in  filios 
lifndentiae,  a  eos  fcilicet  qui  nte  moniti, 
las  linguae  fordes  Numini  difplicere,  an- 
litori  plurimum  nocere  ,  &  inter  graui- 
)resnoxas  cenferi ,  aut  irrident,  aiitvt 
)lim  Auguftinus ,  muliebres  monitus  in- 
:erpretantur.  Inhos  vindexiraNuminis 
lefaeuietraut  huius  vitae  fupplicijs ,  aur 
•uturis»  Condemnabitte  of  t;mm  (  lafciue 
abulator)  ^noncgo  ,  &  labia  tna  re:i  on- 
icbunttihi.b  Nimis  ferum  efl:  illic  lcco- 
*um  vociferari  ,  vt  refrigeret  linguam 
meam,  quiacruciorinhac  flamma.  c 

Gregoriohic  afTenrimur,  linguam  in 
flammis-  illis  non  ideo  folum  crnciari , 
quod  cupediarum  amans  fuerit,  quod 
nimium  viniforbuerit,  fed  quod  multa 
petulanter  ac  lafciue  garriuerir  Pnma 
namque,Gregorio  teffe,rr]aleconuiuan- 
tibus  famulatur  culpa  loquacitatis. 

Petrus  Damianus  vir  eioquens  &  /an» 
dtus  impuras  hashnguas  elcganter  turdii 
comparac^  ,  quibus  illud  ipfum  quod 
■  a*  ^fhtfc.  /.  9. 6.  ed  u  n  t 


Y^  Capvt  III. 

edunt  Sc  egerunt ,  neeem  adfert.  Nam  i 
turdi  fini€to  frutex  nafdtur ,  qui  vifcum,. 
auium  mortem  fuppeditat :  Lafciuus  fer- 
s«iO)  vifcusmerus  eA,  illecebra,  laqueus, 
tendicula ,  infidiae  capiendis  auribus ;  fed 
aucupesAeherontici  hoc  vifco  primiiai 
©mnium  illaqueant  audorem.  Gorw 
iemnabitillososfuum  :  fuoglutinoea- 
pientur. 

Olca,  Plinioaffirmante,  fieam  capra 
vellambattantum,  flerilefcit  :.  quaedam 
Ctiamhaciniuriamoriunrur.  a  Sioiidus 
caper,  inuerecundus  gerxo,  linguam  eij- 
Ciat,  &  verba  vdin  proftibulo  erubef- 
cenda  fpargat ,  oleis  prasfertim  adolefl 
centioribus  plurimum  obefl ,  quas  vel 
fterilefccrecogit,  velmori  :  tota  quan» 
doquc  vira memoriam  contaminant ,  vel 
femeiiniuuentute  audita.  Et  quid  okunL 
infani  foco  iam  ardenti  affundimusPna- 
tura  iamante  adhasaurium  titillationes 
proMiiljma  efl,  quid  cadentem  impeiii- 
mus  ?  quid  eam  maiigniilimis  verborum 
infidijs  circumuenimus  ?  fe  ipfam  fpontc 
induit  in  iaqucos.  Patulis  plerunque 
auribus  excipitur  quod  cum  cailitatisin» 

iuria 
a  P/imus  i,  //.r.  /f-.  nat,  hiB, 


DElASCIVALlNGAi:.  ff 

iuria  dicitur.  Sermones  amatorij  &  Ve-- 
lierem  olencesfuauiter  irrepunt,  blandc' 
capiunt,  molliterligant ,  latenrer  occi- 
dunt.  Quis(}uis  talia  loquitur,  ratio« 
nem  reddet  fupremo  iudicitam  defe, 
quam^^deijs  quorum  aiires  tam.  impuws 
.  ^bulis  inceilauitv 

Bernardinus  Senenfc  domo  nobilis 
tam  verecundus  a pnero  fuit,  vt  fiquan-- 
jdo  verbum  petulantius  audi/Tet  9  non: 
ialiter  erHbeiceret,  quam  C\  quis  coIa« 
iphum  ei  incufliflet.  Hinc  coaeui  pueri, 
icum  fbrdide  loquerentur,  vifo  Bernar- 
dino  mox  filentium  edicentes  :  Silcte  ,, 
aiebant,  filere,  Bernardinus  adeit.  Vti- 
nam,  6  boneDeus,  plur-es  iint  in  orbe 
Bernardini,.qui  tam  illotac  linguae  nuga- 
toribus  acetum  porrigant  ori  eluendo, 

Fuit  v-el  inter  idolblatras  hoc  mode-r 
flije  acetum  olim  venale.  NobilifsimuS: 
morum  magiflcr  Epidetus^,  Chrifliane 
prorfus  :  Periculofum  efl  ctiam ,  inquit,^ 
ad  oratioxiis  obfcaenitatem  progredi, 
Cum  igitur  talc  quippiam  inciderit,  aut 
( fi  feret  opportunitas )  obiurgabis  eum,. 
qui  fermonem  illum iniecerit :  aut  taci- 
turnitatcfaltem,  &  rubore  vultuque  o- 

^endes» 


e^ 


5^8        captt  rir. 

ffex^ides  ,  eam  orationem  tibi  difpIiciiiC' 
ft,a  Nontaatum  neipfi  nos  ipurce  lo- 
quamur,  vetat  Epidetus ,.  fod  nec  alios 
qnidem  ^fi  talia  fabulentur  ,  ferendos 
monet,  fed  autverbisautcerte  vultu  ac 
filentio  caftigandos.  Imo  cum-  de  gla- 
diatorijsautCircenfibusIudis;  itemqu 
deepulis&  potionibusverba  fiunr,  aut 
cumho^iiineslaudantur  vel  vituperan- 
tur,  fi  fieri  poteft,  inquit  ,  alio  rraduc 
corumfermones;  inturpibus  etiarr.  ob- 
iurga.  Velipfi  poctaE  ,  cetera  liberiores 
Iiic  monent.  Aquinas  fatyricus  faluber— 
rimumconfiliumfuggerit  : 
Ntl  dt^Ptfoediim ,  vtsHijuehifclimitta  tangat 

In^r^  q  w<f  puer  eft ^  b 

Catofenior ,  Plutarcho  tcfte,  adeo  ab 
«mni  verborum  turpitudine,  praslcnte 
filio  temperauir,  quafi  Vefi:alibus  virgi- 
nibusarbitris  locuturus  efiet,  nec  vn- 
«uamcumeo  lauit.  <- Ettameninter  ho- 
mines  Chriftianos  >  pr6  dolor,  non  pau- 
cosrepereris,  quorum  omniapattne  col- 
loquia  Veneris  officinam  oleant,  qui- 
que  fe  parum  facetos  credant ,  nifi  iibi- 
dinofos  oftendant.    Infania  luculenta  I 

TiEpffiet  Enchir.css  tuflim 

b  lut*€fia^*iftt.i4,^  4"f'  c  PlMtarih.  m  ParulUU 


DELASCIVALlNGV^Ar        J  ^ 

flim  comprimimus ,  excreationes  cre- 
-as  cauemus ,  quicquid  oris  elegantiam 
;rdit,fugimus,&  haec  talia  fme  ore  5c 
onte  eifutimus:  Quanto  magis  cauen- 
um  eft- ,  inquit  Bernardus ,  nc  quid  tur- 
e  exeat  de  ore ,  hoc  enim  grauiter  coin- 
uinathominem.il 

Z.Bem*l.<U ord.  ^tU  mtht  pagi /  /  /  f , 
§.    IV. 

Sancflus  Rodulphus  antifles  Eugubi- 
ms ,  e  fratre ,  cui  Petrus  nomen,  in  fami- 
iaricolloquio  lafciuius  verbum  audie— 
at ,  mox  ille  adolefcentem  flagellari ,  &: 
z[uadraginta  dies  omni  vino  abflinere: 
ufsit.  Nec  refradlarium  habuit  fratrcmi 
Rodulphus.    Ita  oris  mhonejfias  omnisi 
comprimendaeft.  EtPaulusferio  horta- 
tur:Profanaautem&  inaniloquia  deui— 
ta,  multum  enim pro£ciunt  ad  impieta— 
tem,  (Sc  fermo  eorum  vt  cancer  ferpit;««'. 
Morbus  plane  mahgnus  &  horridus  eff 
gangraena  feu  cancer ,  cui  verborumtttr-. 
pitudo  re(fle  conferrur  ,  fcrpitilla  &.ini 
fcedamampIuLidinem  excrefcit:  celerri— 
me    capitur,  quicquid  horum  dicitur,» 
neque  opus  diifla  repetere  ,  quae  non-  au*- 

d  rcs. 


^O  CavvtIT,  'i 

res rolum,  fed  &mednllas  fubeunt , y?r4| 

ftint  vt  eancer.  , 

De  Arrio  beams  Hieronymm  dixir  ij 

VnarcintilJafuit,  fed quiahsee  non  ilai 

tira  opprefTa ,  totum  orbem  flamma-  eiui 

popukta  eft  :  fcintilJa  videtur  di(fl:unj| 

inucrecundius ,  fcd  fcintilJain  peMeni 

tem  fe  fiammam  di^fura  ni  opprimatur^; 

Mirantur  aliqui  haere/in  noilro  e€U0(. 

incrementis  tam  velocibus  a-c  laetis  pro-*i 

pagatam.  Mirari  definite,  6  boni,  namf 

vti  Thomas  Morusloquitur,  ad  propoii-* 

tam  vitae  Jicentiam  certatim  accurrere^ 

id  vero  tantum  hab^t  miracuJi,  quanwi 

nim  faxa  deorfum  ruere.  Siciit  hscrefis^'^ 

fic  &  loquendi  Jafciuia ,  facilJimis^^  ^i^guHi 

mentis  propagatur  ,  ferpit  vt  cancer  ?» 

beneuoleauditur,  arridctur,  appiaudi-j; 

tur,  &iam  meJancholicus  habetur,  quiM 

inter  ebfc-aena  Jaetusnon  eil",  vejutamu-  ; 

ilis  Sc  inficetusfpernitur,  qui  Cypridis-i 

Kiyileria ,  qui  bon^s  Dq%  facra  ,  qui  rap-  i 

tumHeJense,  errores^nea^,  Didonisve-  j 

«atus  redtare  aut  nefcit ,  aut  non  vuJt^  j 

His  moribus  viuimus,  <Sc  caeJum  fpe«^ 

ramus.  ■  ^ 

Hanc  ob  cauiTam  Siracides  grauiilinTe 

monct ; 


DElASCrVALllTGVA.  6^1 

lonct  :  Sepi  aures  tuas  fpinis  ,  &  liru 
uam  nequam  noli  audire.  Addit  :  Et 
ri  tuofacito  oftia,&rerasauribus  tius.<« 
^iccumChxifto  :  Vade  retro  Satana.  b 
atanaetunc  bene  eft,.campropudiofifl 
mi  fermones  bellum  mouem  caflimo- 
ie,cum  totis  iiuit  labijs  libidinis  caenunu 
Ihriflus,  vbiiiirxtduo  vel  tres,  inq.uit,. 
ongregati  in  nornine  meo,  ibi  fum  ia 
icdio  eorum.  c  Diabolus  haudaliter; 
bi  duo  vcl  tres  congregantur  ,  vt  im- 
lunditiemanimiper  os  euomant ;  illic 
z  ego  Cum  m  medio  eorum ;  medius  non 
erboru  tantum  jfed  &  cogitationuocu 
lictelavolanrigneaneq^uiflimi  r^  noa 
e  facili  extinguenda. 

Ideo  Auguilinu6  tam  fbllicite  t  Fra- 
rescharif£mi,  ait,bojaa  iugiter  cogite- 
lus,  vtosnoflrumnon  crudelis  aduer.- 
irius fed  pius  Deus  aperiat.  Purus  fermo 
ulcherrimus  efl,f  Et  quaefo  quid  caufk- 
ft,  noflraspreces  quandoq;furdisauri-^ 
usaDeoaudiripNemircmur^quieniitt 
lacere  poflit  oratio a  lingua  tam  imun- 
d.   a  da>: 

zEuhc.ii.<i,.2^.        hM4tth,c.i  0.^,4^ 
c-Matth,t.rS.<f.io,    dEfhe/9,^<t,j.U 


61  CapvtIII.  I 

d4?  Non  ell  fpeciofa  laus  inor^pccca^ 
toris.^Rede  Gregorius:Cumindignus| 
inquit,  ad  intercedendummittitur,  ira^ 
ti  animus  ad  deterioraprouocatur.  Sunl 
c[ui  araneas,  aut  mures,  aut  ranas  fic  0.. 
^erint,  vt  vel  nomen  eiufmodianimahi 
cnlorumhorreant,  nedum  vt  fub  afpe 
(flum  admittant.  hinc  cibum  alioqui  pre< 
tiofiffimum  extreme  auerfarentur,  &  ne^ 
eculis  quidem  tangerent ,  fi  rana  vel  ara 
nea ,  vel  mufculus  eandem  cum  cibo  pa^ 
tinam  occuparent.  Orationem  Caslitef 
vtAmbrofiam  amant, verborum  turpi* 
tudinem ,  vt  peflilentem  vomitum  abo* 
minantur.    EtSapientiahumanas  gentit 
monitrix  proclamar  :  Propter  hoc  qui 
loquitur  iniqua ,  non  potell:  iatere ,  nec 
praeteriet  illum  corripiens  iudicium.  i 
Non  abfconditfe  ab  eo  omnis  iermo.i 
Ideo  diuinusPauIus&ipfe  vociferaturl 
Nuncautemdeponite  &vosomnia:  in 
dignationcm,malitiam,iram,s'bJafphe 
miam,turpemfermonemde  ore  veftro.<J 
Nonenimfolum  facere  turpianefas  eft|lj 
fed&dicere. 

Imfkdica 


DeLascivaLiktgvA.      ^3 

Im^tidica  cjhi  lotfnuntnr yimpudica  difim 
gmt.  a 
fam,  diuo  Bcrnardo  tefle  vanus  (lafci- 
us )  rermo ,  cito  polluit  mentem ,  6c fa- 
ileagitur,  quod  libenter  auditur.  b  td- 
irco  Chryfoflomus :  Vis ,  inquit ,  a  rcr- 
is  turpibus  abeffc^  ?    ne  verba  tantum 
turpia  fugias,  verum  &  rifum  folu- 
tum,  &  omiiem  concupi- 
fcentiam.  c 

a  Monoft.  Troch, 
b  Bem,  de  tnter.domo  c.jf-^ .pag.  i  ef  i. 
c  Chrjf.tom.s.him.  i  s  **(f'po^<mtht  pag.  ij  C, 


Hic 


<ff 


M 


iHc  Mendax,,  Mordax,  Mufmurattf 
linguaiiiftitur. 

A.Homo  facerprofanomonftratvo- 
lantem  afinum.  Quam  argute  autem 
hoc  turpe  Mei^dacivm  fit  notatum^i' 

yide'C.4.§.4. 

B.  Duo  canes  vnum  os  admordente* 
LinguamMoRDACEM  repracfentant.  dc 
quaC.  7.  to^um. 

C.  Tres  illi  non  tam  vinifiores  quam 
oblocutores ,  Linguae  Mvrmvrantis 
negatium  prscckre  aguat.  Vidc  C.  I}« 
initio  aate  §.  i . 


d.4        Capvt 


6  6 

M. 

CAPVT  TV. 

:^md  fit  M E n d a c i at m ,  <ac 

fiuotuplex-y  &  an  omne  Menda^ 

cium  Jit  peceatum. 

^  Vx  irraelis  Mofes  tatn  praecel- 
•lentis  ac  diuinse  fuit  formae,  vt 
.6y^^^'gentis  illius  fcriptor  aufus  di- 
cere  :    Nemo  erat  adeo  tetricus  vt  visaj 
Mofispulchritudine  nonobftupefceret:' 
'&  perfacpe  accidebat,  vt  dum  geilaretur 
ac  circumferretur  etiamnum  infans,ob- 
uios  quofque  in  fe  conuerteret ,  ita  vt  re- , 
lictis  ferijs  negotijs  malient  praecellenti 
eius  forma  oculos  pafcere,  quam  fua  i 
profequi  :  Tanta  eratpuerilis  gratia,  vt  i 
inuiti  hominesab  hoc  fpedaculo  difce- 
derent.<«    Nihilominus  virifle  tamfor-  ! 
mofus  non  aeque  facundus  fuit.   Mofes  | 
ipfe  feipfum  accufans  apud  Deum  ineru-  ') 
dita:  &  plumbea:  linguae:  Non  fum  elo- 
quens ,  inquit ,  ab  heri  &  nudiustertius, 
impeditioris&tardiorislingu2s,6cincir- 

cumci- 
a  lofephnt  ii^^n^iti^c.j .fa/tlto fofi  tmt$Hm^ 


DfiMENDAClLfNGTA.  Sj 

cumcifus  lum  labijs.4     Hic  Mofes  tam 

honorificac  legationi  dctredandae  quin^ 

que  defedus  iuae  linguae  accufat.      Pri-. 

mus  :  Vir  paucorum  verborum  fuit,{e- 

ipfo  tefte,(Sc  dicendi   ieiunus.    AJter: 

Inelegans,  nec  claris  oratoribus   exac- 

quandus.    Tertius : Tardiloquus ,  &lin* 

guat  parum  agilisac  promptae.  Quartus: 

Exili&gracili  voce.  Quintus:Linguam 

habuit  haefitantem,  ac  balbutijt.    Hac 

tamen quantumcunque  tardefcente lin- 

igua  omnemiEgyptiorum  &:  facundiam 

j&  fapientiam  in  ruborem  dedit,   quia 

iDcus  lingua  Mofis  locutus  eft,  veJuti 

I  cuni  peritifiimus  fcriba,  quouis  caJamo 

jquantumuis  obtufo    elegantes   format 

charadercs.    Qualifcunquefermo,  bo- 

nusfermo  eft,cumDeus  lin^uae  mode- 

rator  efl^» 

St^  vndc  tandem,6c  quando  hoc  con- 

ffat?       Cum  mcns  &  os  ita  confenti- 

unt,vt  vnum  Dei  honorem  vnice  ipc- 

dent.    Hic  demum  Veritas  equis  aJbis 

I  vehitur  :  Mcndacium  equo  bicoJore  <Sc 

1  c«co  vtitur^faspetamenVeritatem  vin» 

I  citcurrendo.  Atque  dehocJingusevitio 


^i  Capvt  IV. 

quodMENDAcivM  vocamus  lam  diffe* 
rcndum.  Quodquo  commodiusfiatat-  | 
quediilindius,  omnemdeMendaciodi-  ] 
Sionem  in  has  clafTes  partimur.    Dicc*. 
mus  itaquei.quid  fit  Mendacium.    2.' 
iQuotuplex.  3.Anomne  mendacium  iit ' 
peccatum.   4.  Quam  fcedum  fit  Menda-  j 
cium.    5  .  Quam  /it  noxium.  6.  Obie-  j 
diones  quae  proponi  fol-ent  tuendis  men-  ] 
dacijs,refellendae.  y.Quae  panafitMen-  i 
dacij ,  explicandum.   Et  quia  vitium  hoc  ; 
aufquam  non  vulgatiflimum,  beneuo- 
lum  &  attentum  adifla  feuledoremfeu  \ 
auditorem  defideramus.  i 

§.  L  : 

Primum  efl  quid  fit  m-endacium.    Ad  | 
f€m  Chryfoflomus  refpondens :  Ne  alia 
quidem  dicamus ,  inquit,  aliafentiamus, 
hoc  efl  enim  mendacium.  a   Itaque  re* 
diflime  dixerunt  prifci : 

AliHciloqtti  ,fimire  aliHd^  mendaciHm  eflt 
Kec  aliterThomas  Aquinas,  ille^-Theo-  J 
logorum  antifles  Mendacium  defcribir»  | 
quam  tale  vitij  genu5,   quo  quifjjiam^ 
contra  ac  fentit  enuntiat.  h      Vbi  hanc  \ 

agno- 

59  Chryfhom.  rp,*» Ept^.  ad Hehrs os.  j 


DeMbndaciLingva.       ^f 

agnofcit  etymologiam  mendacij,  ^- 
tra  me?item  dicere.  Ideo  Auguftinus  d^ 
roendacio  cauendo  diflerens :  Non  aliud, 
inquit,  pedus  tegat,  aiiud  lingua  pro- 
ferat.  a 

PctTus  MafFeius  narrat  Regem  Maca- 
zarum  in  famiiiari  colioquio  ,  quod  cutii 
Antonio  Paiuaindituit,  his  omnino  ver- 
bisintterrogaflTe  :  Quideflmendacium> 
Atqui  vt  ad  hoc  rcfpondcam(  inquit  Pai- 
aia)  liberali  venia  efl:  mihiabs  teopus,6 
Rex,qu6d  (i  nihilominus  acerba&  afpera 
mea  tibi  vifa  eritoratio  ;  peto  quasfoque, 
vti  omnem  inme  vnum  iram  exerceas  z 
Lufitanos  mcos  cum  fuis  rebus  abire  per- 
mittas.  Cum  ille  continuo  quodlibet  ex- 
promendi  poteftatem   feciflet  :  Scire*uf 
aues,  inquit,  Mendacium  quid  flgnifi- 
cet.    Ego  vero  nulla  comparatione  hui- 
lifce  tibi  voxrabuli  vim faciiius  aut  clarius 
demonflrauerim,quamifta  ipsa,  quam 
vosagitisvita.  Cum  enim  Iesvm  Chri- 
ftum  Oei  Filium  totius  veritatis  audo- 
rem penitus ignoretis  j  fic  fit  vt  erroribus 
iniinitis  impliciti ,  a  Veritate  femoti  in 
d    6  ipfo 

a  AHg49m,  j  9  .{trm.  x^M  ^trhU  Dm, 


70  Capvt    IV. 

ipfo  mendacio  volutemini.  4  Fufa  fed 
eleg2lns  defcriptio  mendacij  ,  nam  vti 
verbis,  fic  &  moribus  ac  vita  plurimi 
mentiuntur.  Scd  nos  nondcmorum, 
fcd  verborum  mendacio  hic  agimus ,  dc 
quo  Auguftinus  iftud  pronuntiauit  : 
Nemodubitetmentiri  eum,  qui  falfum 
enuntiat  caufla  faJlendi.^ 

Linguam ,  fi  Plinio  credimus ,  vena- 
rum  vna  cum  corde  ,  alia  cum  cerebro 
nedbitjqua  quidem  venarum  difpenfatio- 
ne  natura  nosdocet,  vdumiilud  mem- 
brum  ab  Intelledu  (  cui  fedes  in  capite  ) 
lic  regendum ,  Tt lingua  confentiat  cum 
corde,  hocenim,  vt  diximus,  menda- 
ciumeft,aliudcordeabditum,aliudlin- 
gua  promptum  gerere ,  aliquid  in  animo 
nigrumcredere,  fed  voce  candidumaf- 
ferere.  Hinc  piduri  hominem  menda- 
cem  ,  picam  pinxere  ,  a  fronte  albam, 
atram  a  tergo.  cVois.  Locuftarum,ait  Pli- 
niusjproficifci  ab  occipitio  videturj  d  eo 
l«co  m  commiifura  fcapularum  habeire 

quafi 

2MaffJ.i  i.htft.  Jnd,  antemed.mtht  J^ag  S 4'' 
b  AHg.tGmo  ^J.dt  mend,  f.-f .  nonfrocu fafne, 
c  Pttrtus  hteroglyfh  i,  2  -f . 
l  VltmmL tj,nHt.hiJi,c,29*  P»^' 


DeMbndaciLingva.        71 

•qiiafi  dentes  exiftimantur,  eofque  inter 
fe  terendo  itridorem  edere  :  Mendaci- 
umoratioobicura,femperatergolatens, 
Ounquam  prominensin  aperto  ,  ftrido- 
res  edit  inaraoenos,  velut  locufta.  aliud 
enim  dicunt  mendaces ,  aliud  cogitant. 

Rediflime  mihi  dixifle  vifus  efl  ,  qui 
Mendacium  Diaboli  larnam  appelJauit. 
Cer  te  V^cntas  ijmilitudo  &  quacdam ima-. 
go  Dci  eft.  Ideo  Siracides  monet  ;  Ne 
accipias  faciem  aduerfus  taciem  tuam  , 
n jc  aduerfus  animam  tuam  mendacium  : 
Pro  anima  tua  non  confuadaris  dicere 
veriim.  <«  Ncmo  fittibi  pretiofior  te,  vt 
iliiusamore  vel  timore  Deum  offendas; 
&  ne  quaefo  anima:  tua:  hanc  diaboli  lar- 
iiamindue,  vt  mentiaris,  &  mendacio 
velut  larua  teclus  videri  vclij  nitidus& 
formofus. 

Eft  autcm  humanse  iinguae  tarti  pro- 
num  mentiri ,  vt  veriilime  dixerit  Epidc- 
tusrPrimus  & maxime tteceffarius  in  Phi- 
lofophialocuseftis,  qui  agit  dc  vfu  dc- 
cretorum ,  veluftde  non  mentiendo.  Al- 
tcrqui  demonftrationcs  tracflat,  veluti 
cur  noafit  mentiendum.  Nos  vero  di« 
d  7  uerfum 


72  CapvtIV. 

Berfumfacimus.  quippealiter  inftholls 
dirputamus,  aliterdomi  viiiimus.  Pro- 
inde  mentimur  quidem  ,  inquit,  quo- 
modo  autemdemonftre  tur  non  efle  men- 
tiendum  ,  in  promptu  habemus.  a  Ita- 
quedumfalfitatemfugiendamdocemus, 
fcquimur,  dumreprehendimus  menda- 
cium,  mentimur  ;  aliud  enim  dicimus, 
aliud  cogitamus.  quod  quidem  propric 
effe  diximus  mentiri. 

a  Efi^et.  c.  7  ti.  Encft, 

§.  II. 

Alterum  ac  tertium  hac  in  re  caput 
cft,  Quotuplex  fit  mendacium,  &  An 
omne  mendacium  (it  peccatum.  Thco- 
logorum  vox  efl ,   mendacium  triplicis 
eflegeneris ;  Officiorum ,  locofum ,  Per- 
niciofum.  a   Officiofuni  dicitur ,  quod 
aiicui  profuturum  creditur ,  ei  faitenu» 
quiloquitur.  locofum  appellant,  quod 
nemini  nocet ,  fed  animi  cauffa  profer- 
trur.  Hocpriore  deterius  efl,  vtrumque^i^ 
tamen  non  inter  capitales  noxas  cenferi  j 
folet.    Tertium  denique  perniciofum  ^ 
quodfemper  cum  alicuuis  damno  con*  i 
iundum,intergrauiorapiaculanumera-  | 

tur,       ! 


DeMekdaciLincva.       73 

tur.  Num  ergo  mendacium  omne  vetlJ 
tum ,  &piaculiiocohabendum?  omne 
prorfus  ,  omne  omnino.  Ariftoteli  res 
certa;  Omne,  inquit,  mendacium  pcr 
feprauum  eft  ,  8c  fugicn<lum,  a  Et  v^K 
vna  omnium  Theoiogorum  eft,  omnc 
mendacium  inter  p^ccata  numerandum» 
Interpres  antrmlingua-  r/itntirt  nefai.b 
Dilucideremhanc  Sirackles  definiens  : 
Noli,  ait,  velle  mentiri  omne  merKia- 
cium.  c  Sacrae  paginas  conuenienter  6c 
prifciPatresIocutifunt.  Gregono,  Mcn- 
dacium  omne  ,  iniquitas  efl.  Ilidorus  : 
Omne  ,  inquit ,  mendacij  genus  fummo- 
perehigej.&neccafunec  fludio  loqua- 
ris  faifum  ^  caue  mendacium  in  omnibus. 
Adeo  vero  cauendum  eA  hoc  vitium& 
fugiendum,  vt  filaius  plurium  ih  vnico 
idque  foium  officiofo  vei  iocofo  menda- 
cio  dicendo  verteretur ,  id  tamen  neuti- 
quamliceretdicere  :  imo/ifuosquispa- 
r«entesali6fue  fibiconiuncl:ifIimos  flam- 
mis  demerfos  vel  leui  mendacio  extra- 
here  poilet,  mentiri  tam^n  licite  non 
poffet  jfiuiusforetillosinigncdeferere, 
quamDeum  falfitate  offenderc.  Ecquae: 
a  ^rtftMb.  4.  Ethtc.  rigida  > 

b  fV/.  Umlf.   c£ccJ$.  ^,7.^. /,f . 


74  Capvt   IV. 

rigida,  inquis,  haec  afTertio  ?  Videatur 
rigida,  efl  iane  vera.  Lexefl  qiiam  diui- 
nusPauluspromulgauit  :  Noneflcfaci- 
enda  mala ,  vt  eueniant  bona.   ficut  ai- 
untquidam  nos  dicere  ,  inquit  :  Facia-^ 
mus  mala  vt  veniant  hona  ,   quorum 
damnado  iufla  efl.  a  Hanc  Pauli  regulam 
fecutus  Auguflinus ,  adrem  aptiflime  : 
Ita ,  inquit ,  omnis  dodrina  veritatis  au- 
fertur,cedens  licentiofiilimaefalfitati,  fi 
mendaciovel  ofnciofo  alicunde  pene- 
trandiaperiturlocus.  Aut  enimtempo- 
ralia  commoda  vel  propria  vel  aliena, 
veritatiprasponit  quicunque  mentitur  : 
quo  quidfieri  potefl  peruerfius  ?  Certe 
iniuria  Deo  illata  grauior  efl  omni  hu- 
manomalo.  Quotmiliiafandiflimorum 
martyriim  omnem  potius  fanguinenu 
prodigere,&animamperflillicidiaemit- 
tere ,  quam  vnico  fc  mendacio  tueri  vo- 
luerunt.  Vnde,  ait  ,  Auguflinus  fi  nec 
ipfa  vita  prseponenda  efl  veritati ,  quid 
obijci  potefl,  proptcr  quodmentiendum 
efle  contendant,  qui  aliquando  putant 
oporterementiri  H  Omne  mendacium, 
peccatum  efl,  imo  ctiam,  vt  Augufli- 

nus 


DeMendaciLingva.       75 

«ns  ratiocinatur  ,  Omne  peccatum , 
inendaciumeft.  Hoc  Euangclium  dicit. 
Contralegem  enim,  inquit,  &  contra 
veritatemquicquid  eft,  mendacium  di- 
citur:4  Hscipfinima  quoque  Bernardi 
dodrina  efl:  5  Nullum,  inquit,  iuftum 
J3iendacium  :  omne  mendaciumin  ora- 
uibuseftpeccatum  ;  omne  quoda  veri- 
tiatedifcordatiniquitas  efl.  Si  mendaci- 
um  apud  omnes  damnatur ,  fi  falfitas  hu- 
mano  iudicio  punitur  ,  quanto  magis 
anteDcusn,  qui  efl  teflis  verborum& 
operum  ?  -inte  quem  etiaai  de  otiofo  ver- 
bo  vnurqc.!rquerationemredditurus  efl, 
Concludit  Omnegenusmendacijfurr/- 
rp.operefuge.  Itaprorflis,  fuge,fuge,  & 
potiusfinucolubrum,quamlinguamcn- 
dacium  admitte.  Nam  Bernardi  fenfu , 
nemo  nec  fuam  quidem  vitam  tueri  de- 
betmendacio.  Petrus  Apoflolorum  ca- 
put,  (i  minus  amaffet  vitam,  vtique  men- 
dacium  magis  exhorruiffet.  De  quo  Ber- 
uardus  eleganter  :  In  quo  ergo  ,  inquit, 
pulpabitur  ?  an  in  eo  quod  mentiri  quam 
ipori  maluit  ?  Harc  plane  voluntas  reprc- 
-bcnfione  dignafuit,  quia  corporismagis 

quam 
4 -^/,  tofM S,m^f  i$$,  circa med. 


7^  Capvt   1Y. 

qu^m  animae  voluit  feruare  vitam.  Et 
peccauitergo  ,  Sc  non  abfijue  conrenfli 
propriae  voluntatis  ,  iniimss  quidem  & 
mirerae ,  (ed  plane  liberae.  Pec<:auit  au- 
temnon  rpernendo  aut  odiendo  Chri- 
ftum ,  Ccd  fe  nimis  amando.  a 
-  Sed  Auguftinus  €tiamnum  mihi  in 
mentem  eft  qui  diferti/fimus  in  menda* 
cium  geminos  fcripiit  libros  :  primum 
quidem ,  vtpeflimi  vitij  nequiflimaindo- 
lesmeiius  nofceretur  j  alterum  ,  vthaec 
Grbis  lues  fludiofiiis  caueretur.  Ita  hic 
fandiflimus  fcnptor  veJ  fblus  fufficeret 
adomne  mendacium  ex  Orbe  penitus 
eliminandum,  etiamfi  diuina  filerent 
oracula,  quxtamen  extreme  damnant, 
&coelo  profcribunt  mendaces  linguas, 
Neque  perniciofum  duntaxat  menda* 
cium ,  fed  &  locofum  atque  Officiofum 
damnantur  :  Illud  quidemmitius  efl  , 
quia  retinet  aliquam  bene uolentiae  fpe- 
ciem;  Iflud  non  omnino  perniciofiffi- 
mum,  qiiia  plerunqye  non  fallit,  neu- 
trum  tam^n  fineculpa  efl.  Nec  ideo  ,  in-  ^ 
quit,  Auguflinus,  vllumputandum  efl", 
aon  efie  peccatum ,  quia  pofTumus  ali» 

quaado 

a  Bem.  L  de  gratta  ^  Ub.  arbtt. 


BeMekdaciLingva.*       jj 

quando  alicui  prodeffementiendo.  a  'Et 
rationena  reddit  :  In  hoc  fallitur,  quoi 
putatfibifuumnon  obeffe  mendacium, 
cummagis  facienti  quam  patienti  obfit 
omnepeccatu.^  Hinc  vt  idem  AugufJi- 
nus  expreiTiifime  tradit ,  nec  illa  funt  ad» 
mittenda  mendacia  ,  quae  quamuis  noix 
obfint  alteri ,  nuUi  tamen  profunt ,  <fc 
obfunt  eis  ipfis ,  qui  gratis  mentiuntur.  q 
Nemo  itaque  poteft  eonuincere  aliquan- 
doeffe  mentiendum,  nifi,  qui  potuerit 
cftendere ,  aeternum  aiiquod  bonum  ob- 
tineri  poffc  mendacio.  Quod  qui-dem 
nullius  impudentia  vnquam  affirmariu 
Veriflimedixeruntprifci  :  QHi^quistimtt 
Denm  ^  ahftwet  mendacio^ 

a  Aug.  tom.  j , Ench»ad Laurent.c. 22. 
b  Ihtd.  tf.  /  7,   e  Idtm  tom.  4,  l.  de  mtnd^  *M 
Coufent^c,  1 1 » Idem  tbtd,  c,  7^ 

§.  III. 
.  Tertiumhiccaput,  eft  ipfa  mendacij 
fi]editas.DuoquaedamapudPerfasturpit 
fima  habe-bantur ,  Ex  drealteno  Uborare^ 
^  Mentirt  i-quaeduo  plcrunque  coniun. 
dafunt.  Rari/fimos  dehitores  reperias,- 
qui  mentiri  nefciant.  Nam  nomina  quae 
in jvoximum  menfem  tollenda  promit- 

tant» 


78  Capvt   IV. 

tunt,  vixtolluntannoproximo.  Sollen- 
niflimumillis  efl: ,  tcmpora  expungendis 
nominibus  decreta,  mendacijs  protol- 
lere.  Hanc  turpitudinem  Perfae  nonim- 
meritopeilimeoderunt.  Romani  omnc 
mendacium  homine  libero  ac  ingenuo 
indignum  putarunt,fenuileq;  vitium  ef- 
fe,nec  cadere  po/Te ,  nec  debere  in gcne^ 
rofum  pedus,  quodante  vitamproijciat, 
quam  illam  msndacio  comaculet.  Enim- 
uero  inter  mcndacia,  ea  iure  dixeris 
foediflima ,  &  longe  peflima  ,  quse  funt 
•deliberata.  Sunt  qui  huic  rei  grauiflime 
&  magna  cumcura  fl:udent :  Haec ,  aiunt , 
ka  fingenda  funt :  os  illi  homini  fic  obli- 
nere  potcrimus;  fi  iuflitias,  cur  non  Sc 
veritati  nafus  cereus  tornari  pofllt  ?  his 
ergo  flexibus ,  his  diuerticulis  euadcmus, 
Falfitas  meditata ,  falfitas  pefllma*  Quod 
beatus  Gregorius  accurate  obferuans  : 
Nonnunquam,  ait,  peius  efl:  mendaciutn 
meditari  quam  loqui  5  nam  loqui  ple* 
runque  praecipitationis  efl:,meditari  vero 
ftudiofas  prauitatis.  <»  Hic  lurifconfulti 
viderint&  cauflidici,  qui  caufTaenon  iu- 
Aaepatrociniumfufcipiunt :  vident  qui- 

detn 


DeMeNDACI  LlNGVA.  79 

dem  ij  non  raro  lus  atcjue  luftitiam  a  fc 
non  ftare  ,  nihilominus  adionem  rufci- 
piunt ,  fcribunt ,  dicunt ,  agunt ,  ius  tor- 
^uent,  vncis  naribus  induigent :  nequc 
hoc  gratis  j  auream  inde  melTem  colii- 
gunt.  Ludouicus  Maluenda  has  exadio- 
nes  non  inuenufte  deauratamendaci«u 
vocat.  Ita  Pharifcei  Romanis  militibus 
anteDominicum  fepiilchrum  excubito* 
ribus ,  fuum  illud  grandi/Iimum  menda- 
ciumlibcrali  manu  deaurarunt.  Clarif- 
iimeMatthaeus  :  Pecuniam,inquit ,  co- 
piofam  dederunt  militibus ,   dicentes : 
Dicite  ,  quia  difcipuli  eius  node  vene- 
runt,   &  furati  funt  eum  nobis  dor- 
micntibus.    Et  fi  hoc  auditum  fuerit  a 
Praefide  ,  nos  fuadebimus  ei  ,  6c  feeiiros 
vos  faciemus.   At  ilii  accepta  pecunia  , 
feceruntficuterant  edo(fli.  Et  diuuJga- 
tum  efl  verbum  ifludapud  Iuda:os,  vf^ 
que  in  hodiernum  diem.^Monflrofum, 
faediflimum  mcndacium  Ifuerunt  tamc», 
atquectiamnumiuntqui  prona  creduli- 
tate  defendant  tam  luculentam  falfi^ 
tatem. 

Sedquidcontendimus  ?  Mendaciuni 
nobiliflimum  habet  auclorem,  in  cceIo 
siMatth.ci  ^♦9.  n^adi  ^.         natum , 


8a  Cafvt  T. 

naturn ,  Lueiferum  ,  diabolum  IpdSi^ 
mum.  Hic  primus  omnium  mentitus  r 
Nequaqiuam  ,  ait  ,  mortc  moriemini.  a 
Ided  Chriflus   in  circulo  ludceorum  : 
Vos ,  inquit,  ex  patre  diabolo  eftis.  Ille 
homicida  erat  ab  initio  ,  6c  in  veritate 
non  ftetit,   quia  non  eft  veritas  in  eo; 
cum  loquitur  mendacium  ,  ex  proprijs 
loquitur,  quiamendax  e/]:,&patereius.^ 
Dehocipfo  inucntore  mendacij  Augu- 
ftinus  :  Quinon  foliim  mendax,  inquit, 
verum  etiam  mendacij  pater  eft.   Primus 
cft  quippe  mentitus,  Sck  quo  peccatunr, 
abillo  coepiteffemendacium.  c  Egregio 
faneinuencoregaudet  menda<:ium.  Ne- 
i^uemendacij  tantum,  pater  efl-  diabo^ 
lus ,  ftd  &  eorum  omnium  quimentiun- 
tur.  HocenimverbaSeruaroris  docent. 
Etpaierti^r  Guiufeunque  fcilicet  men- 
4acis.  Videte  mendaces,  quis  vos  pater 
filiolosagnofcat,ab  indole  paterna  mi- 
xiime  degcneres.  Sicut  enim  Deus  ab 
«terno  Veritatem  progenuit ,  ira  diabo- 
lus  a  principio  falfitatem.    Et  hoc  eit 
quod  linguam  diuinis  laudibus  efferendis 

€reatam 

a  Geff>€.  j*9f.  4-^b  Iva».  c.  t.  9f,  ^4^ 


Be  Me  mA  c  I  Lt  i^  G*.         8'  r ' 

creatam  ita  inquinet ,  vt  omnis  diuinaf* 
kus  a  tali  lingua  ibrdeat.  Salomonid  af- 
firmans  :  Abominatio  eit ,  inquit ,  do- 
minolabia  mcndacia:  qiii  autem  fideii- 
ter  agunt,  piaeentei.  a  Neque  lingua' 
Colum  mendacijs  inquinatur ,  f^d  totus- 
quantus  quantus  eil  homo,  fitfalfiis  : 
vtienimmoneta  plumbea,  etdmagnay 
nullius  eft  pretij  :  nummus  argenteus 
etfiparuuspretiolongefuperat,  fic  ho- 
mo  verax  vei  vnicus  anteilat  centum^ 
mendacibus.  Quam  autem  hocprobro- 
fum&turpe,  quod  monetara  adulteri- 
namnonferamusin  marfupio,  linguam 
autemfaliiloquam  tam  facile  toleremus 
in arepropria»  Multisiueundum eil om- 
nia  mendacijs  afpcrgere.  Nataj  ,  quod 
Auguftinusobferuat.mendaxama'tmen- 
tin  ,  atque  habitat  animo  in  deledatione 
mentiendi.  Complurcs  potius  mentiri 
eligunt,  quam  tacere.  h  Hi  plerumque 
verisfalia  contexunt ,  ncfc  fuauitas  fer- 
monis  deferat.  Vcautem  vaniflima  haec 
hominumlludja  nonnihil  coerceantur, 
idem  Auguitmus  eximie  dixit  :  Labo* 
rant  homines  loqui  mendaeium,nam  ve- 

ritatem 


8  2  C  A  P  V  T    VI. 

ritatem  tota  facilitate  loquerentur   lile 
en;m  laborat  qui  fingit  quod  dicit.  Nam 
qui  veiumvultdicerenon  laborat  :  ipfa 
enimveritasfine  labore  loquitur.  a.  ^tdt. 
quid  miri  eft  mendacem  adeo  laborare. 
ac  fatigari,  quando  duplex  cor  habet , 
cumtamen  veivnicumfatisfatiget.  Prac- 
clariflime  Auguftinus  hac  de  re  difTerens;: 
Quapropter ,  inquit ,  ille  qui  mentirm  , 
aliud  habet  in  animo  ,  &  aliud  verbis  veL 
quibusHbet  fignificationibus  enuntiat- 
Vnde  etiam duplex  cor  dicitur  efTe  men- 
ticntis,  idefl,  duplexcogitatio  :  vnarei. 
eius  quamveramefTevel  icit  vel  putat , 
&nonprofert  :  alteraeiusreiquampro" 
ifla  profert ,  fciens  falfam  effe  vel  putans,, 
Ex  quo  fit,  vt  poflit  falfum  dicere  non 
mentiens ,  fi  putat  ita  eile  ,  vr  dicit ,  qua- 
uisnonitafit;  &  vt  poflit  verum  dicere 
mentiens,  fi  putat  faJfum  efTe ,  &  pro 
veroenuntiat,  quamuis  reuera  ita  fitvt 
enuntiat  :  ex  animi  enim  fui  fententia, 
nonex  rerum  ipfarum  veritate  vel  falfi- 
tate  mentiens  aut  non  mcntiens  ludican- 
dusefl.^ 

a Idtm inpfaL  139 .cirea  m(d. 
b  Jdem  tomo  4,  i,  demend.  c.  / , 

§.iv. 


Dfi  Menra^ci  Ling\!:A'.-       8  V 

$:    IV.. 

Giauis  profecld  morbus  cft,5c  aHomi- 
nabilis  confuetudo  fingendi.  Qui  hoc: 
morbi  genere  laborant ,  paene  infames 
fiunt ,  &  vbique  peilime  audiunt.  Id  por-- 
ro  huius  morbi  foeditatem  fatis  arguif^, 
quodinter  feptemilla,  quse  Deus  vehe-- 
menter  odit,etiam  lingua  mendax  nu-- 
meretur..^ 

Qi^antumuis  autem  deforme  fit  mon-- 
ftrum,  ommsfalfitas,funt  tamenqui  eii 
formam  iludcant  conannarc^...  Auias; 
ingredcre,  (fcvidebis  comptiflimas  falfi— 
tates.A  vero  non  videtur  aberralTe  qui' 
dixit,  familiarePrincipum  aulis  menda— 
ci u m  eiTe.  Nam  diuites  illic  fponfiones- 
&verba  prope  fingula,  ranquam  vtero> 
grauida  m.entiuntur  partum.  Ne  Edc:: 
vento  ncn  proie  diflenduntur.  Credas 
Sodomarpoma  elTe,  qua^artadu  incine— 
remfatifcunt.  ita  venuilatem ,  honoresj, 
opes,  amorem  ,-beneuoJcnnam  purpa^- 
rarorum  veiba  Joquuntur.  resodia,Iiua— 
res ,  aEnrulationes,  fraudts.extoJlunt  ver— 
bis,  fadis  pr^cipites  agunt :  ore  JocupJe^^ 
tes,  reliquainopes.  vt  iamfortiter  venut.- 
ileque  mentiri,  auJa  dignum  cenfeaturj^; 

a  ProM  c.  c,  9.  /  7,  e  in  di«- 


S4  Capvt  IT. 

indignumvera  dicere :  &:ille  comiflimiis 
cenfeatur,  qui  pluribus  bene  confutis 
xnendacijsdiclionem  veilit^  illeruflieus,  ' 
qui  hoc  verboru  llibio  non  vtitur.ramq; 
aulica  ciuilitas  efl:,  veritati  dcxtreiUu- 
dere.    Quam  longe hi abfunt  ab  Epami- 
nondic  moribus ,  qui  tam  ferius  veritatis 
cultor  fuit,  vt  neioco  quidem  vnquam  ' 
mentitus  fn.a   Ad  Chriflianas  omnino  ■ 
Iegeshocfa(5irum.  Non  enim  decet  prin-  ' 
cipem,  lahium  mentiens.      Qui  nititur  ] 
Tnendacijs,hic  pafcit  ventos,  idem  au-  1 
tem  ipfe  fequitur  aucs  volantes.  Et  pro-  } 
pterea  verbum  mendl^ix iuftus  deteftabi-  ■■ 
tur.  ^  Prifco  carmincferebatur: 

Nilvamtatementiendi  turpiusy  | 

Odere  diHtyodere  homtnesmendaciHn^.  C  ' 
Etquamuis  inomniumoreturpefitom-  ; 
nemendacium,  efl:  tamen  in  ore  homi- 
jjis  facri&  religioii  longe  turpiflimum..  ^^ 
Quodvelinde  liqueat.  Itervnafecerunt  - 
vir  religiofus  6c  profanus.  lUe  habitu  qui-  ' 
demfacer  ,.fed  profana  lingua  folutiffi.^  | 
mus ,  fubito  profanum  ccmpeJJans  :  En,  , 
cn,  inquit,  volanfemillicafinum.    Su-   ^ 

fpexit 

^^mjLViohm,    hrrcuerh.c.i.'/^^  7. 
^c.i  6^9,4.^  c.ii.^S*  QFet.Iamk 


ifcxit  alter  praeproperis  &  nimium  cre<- 
dulis  oculis.  Ifte  irridens  largiter:  Et  6 
te,inquit,nonafinum,redouicuiamfim- 
pliciflimam,  qui  credas  tantae  rriolis  qua- 
drupedem  vofarepofle.  Atprofanusin- 
digneferens  hominem  facrum  tantae  va-* 
iiiiatis.efre,.&.ridere  qui  flcre  debuiflett 
Et  quaefo,  inquit,  ignofcat  mihi  genius 
tuus^metuis  verbis  deceptum  fufpexif- 
fe  ,  non  efl  quod  mireris :  multo  faciliu^ 
c?edebam  afi.num  volare  pofl"e,  quamre«- 
ligiofum  mentiri.    Gape  tibi  hoc,mi  re- 
ligiofe,  8cin  poflerum,  fi  quidem  fapis,- 
mendacium  pro  periurro  habe. 
-  His  tam  tihrpibus  mendacijs"  annume- 
tanda  funt   illa  non  minus  turpia,  & 
quandoque  magis  temeraria,  in  quibus 
vr  Seneca  loquitur,  &.  os  pra£cidi,& ocu- 
li  crui  foleht. ^     Sunt  enim  qui  ita  men- 
tiuntur,  vt  audientibus  pra^cidere,  aut 
potius  praecludere  os  videantur,  ne  facile^ 
eontra  dicipoflit  :.at  oculos  illi  eruunt, 
qui  nonverentureapro  veris  affirmare, 
quar  afpedu  ipfo.  mendacij  coargui  pof-^ 
Cunt  Exc^care  enim  eos,  qui  audiunt, 
quantumin.ipfls  efl  ,conantur.  Itaque, 
e-  2.  iipfi-- 

a  Stn.  IQat.  qq.  /.  ^.  c,  4^ 


8^  Capvt  IV. 

jfi  prifcis  aflentiamnr ,  in  mendaces  lianc 
feremus  fententiam : 

Libero  cmcunque  fummum  eft  dedeciis 
mendacium. 
Quid,  quotuplex,&  quam  foedum  fit 
mendacium ,  explicauimus.  Quam  no-.  * 
xium/it,  &  quarationepunitum,proxi^ 
ma  differtatione  dicemus. 

Cap.    V. 

Gluam  mulriplici  argumen'^ 

to  exitiofum  ^it  M  £  n  d  a« 

GI  VM. 

X-JEbraeus  vates  Ofeas ,  gfauiflime  que- 
'"'  '"'ffus  :  Noneff  veritas,  exclamat,  & 
non  cft  fcientia  Dei  in  terra.  Maledi- 
^um,  &  mendacium  ,  6c  homicidium, 
&  furtum  ,  &  adulferiwm  inundaue- 
runt.  a  Pallere,  fingere  ,'mentiri  tam  vfl- 
tatum  efl:,  iamque  adeo  in  mores  tranfijt,, 
vt  plurimispoeneproblemavideatur  j  an- 
non  quaedam  mendacia  fint  licita.  Du- 
bitatur  fubinde ,  quid  confultius ;  Nu- 
dam  veritatem,  an  fubtile  commentum 
proloqui  ?  Idcirco  non  minus  Ofea  Ifaia» 
hanc  mentiendi  libidinem  deplorans  • 
aO/f.^.^.i.C^^.  Pofui- 


De  MendagiLingva.'       8  7 

Pofuimus ,  inquit,  mendaciuinfpemno* 

ftram ,  &  mendacio  protedi  fumus./^Eo 

rerumiamprolapfifumus,  vt  artificiosc 

mentiri ,  velut  cloquentiaEpartem  difca- 

mus.  Qua  in  re  tam  dociles  fumus  difci- 

puli,  <Sc  dirciplmac  tam  capaces,  vt  <Sc  Hie- 

remiasvates  dixerit  ;  Extenderunt  lin- 

guam  fuam  quafi  arcum  mendacij ,  6c 

nonveritatis  :  confortati  funtin  terra, 

i  quia  de  malo  ad  malumegreflifunt^c. 

t'quiaomnis  frater  fupplan:ans  fupplan- 

tabit,  &  omnis  amicus  fraudulenter  in'- 

jcedet.  Et  virfratremfuumderidebif,  6c 

'  veritatcm  non  loquentur  :  docuerunt-* 

icnimlinguamfuamloquimendacium.  ^ 

Vetus  eft  verbum  :  Mendacium  co- 

laphopenfandum.  Siin  legem  receptuia 

Jiocforet,multorumorafic  effcnt  con- 

tundenda  ,  vt  in maflam  coada  nihil  hu». 

manceformae  retinerent. 

Alexander  Macedo  ,  rcx  nlagnus  , 
Chasrilo  poet$  pcffimo  totcolaphosre- 
pendiiuffit,  quot  malos  verfus  feciffet, 
Vigeat  mos  ifle ,  6c  fingula  mendacia  fin- 
gulis  colaphis  expientur  ,  plurimi  aut 
mentiendi  confuetudinem  dedifcere,aut 
e  3  vitain 


8  8  Capvt   V. 

-vitam  pugnis  impendere  debebunt.  Ef- 
gone  nunquam  mentiendum  ?  cefTent 
figmenta",  aiunt ,  maxima  etiam  multo- 
TumGommodatefrabunt.  Hi  iam  mores 
•{unt^mendaciisnoflra  commoda  impu- 
'tamus  j  nec  videmus  casci  in  grauiffima-^ 
nos  damna  praecipitari  a  mendacio.  Hoc 
igiturnuncagendum,&  quam  noxium 
iitmendacium,  &quarationerajpiuspn- 
:mmm ,  explicatius  tradendum. 

Graues  funt  in  omnem  mentientcm 
caeleftes  minae ,  quas  Hebraeus  Rex  fic 
'promulgat  :  Pcrdes  omnes  qui  loquun- 
turmendacium.  Theologorum  vnaom<i. 
iiiumfententiaeft,neque-etiam  pro  fa-» 
lute  totius  Orbis  iicere  cuiquam  mentirf. 
Adeo  damnofum  efl  omne  mendacium^ 
'wtnc  quidem  honefto,vt  vocant,  aut  ol'- 
^iiciofo  vei  mifericordi  mendacio  mors 
ipfa  prohiberi  debeat.  Qua  de  re  con- 
illanter  Augufl-inus  :  Quidfiadte  homo 
•confugiat,  ait,  qui  mendaciotuo  poflit  a 
;inorte  liberari  ?  rila*enim  mors  quarrL^ 
lluitetimenthomines ,  quipeccare  non 
timent ,  non  animam fed  corpus  occidit, 
'Quomodo  ergo  non  peruerfifnme  dici- 


DeMendaciLingva.       89 

.tur:  vtalter  corporaliter  viuat ,  debere 
alterumfpiritualitertnori  ?  Nam  &  ipfii 
diledio  proximiexruacuiufqvdiietflion^ 
terminum  accipit.  Diliges ,  inquit ,  pro- 
ximum  tanquam  teipfum.  Quomodo 
ergo  quifque  diligit  tanquam.  reipfum 
cui  vt  prccftet  vitam  temporalem  ,  ipfb 
amittitaeternam  ?  quandoquidemfi  pro 
illius  temporali  vitafuam  ipfam  tempo- 
ralemperdit,  nonefl:  iam  diligere  ficut 
feipfum,  Ccd  plufquam  reipfum  Quod 
fane  dodlrina:  rcgulam  excedit.  Multo 
minus  igitur  «eternam  fuam ,  pro  alterius 
temporali  mentiendo  amiflurus  eft.  a  En 
^ertillimum  fandiilimi  fcriptoris  tefti- 
monium.  Quod  fi  nec  tuendae  quidem 
vitas  mentiriliceat.,  quanto  minus  ludi- 
.brio , aut  ignominiae  efFugiendae  ?  r^d  nec 
virtutibusdefendendis.  Virginitas  pre- 
.tiofiflimaquidemvirtus  eft,  fed  menti-» 
endo  nunquam  protegenda.  Submiffio, 
feu,Humilitas  virtutum  omnium  bafis 
efl ,  ea  tamen  nec  minimo  vnquammen- 
dacioio  cuflodienda»  Si  humiiitatis  caui^ 
fa  mentiris,  inquit  Auguflinus,  fl  noa 
eras'  peccator  antcquam  mentircris  , 
e  4  men- 
^  Aug.  tom.  ^.  i^  de  mind,c.  S, 


<90  •Oafvt  V. 

imcntkndo  efficeris  quodeukaras.  Ergo 
imori  mauelis  quam  mentirij^malis  vinci 
vera  dicens  ,  quam  fqperare  ac  vincere  . 
;mcntiens  :  'Mentiri  nunquam  licitum. 
iHoc  ipfum  Innocentius  I  il.  Pontifex 
"Maximus  e  facris  paginis  vt  rem  liqui- 
tciamproponitvnecreruandae  quidemal- 
tterius  vitde  mentiendum  eiTe  ;^qu6d/i 
;non vitae  atque  capiti,  multo  minus  trio- 
bolari  negotio  mendacijs  patrocinandij. 
Anthimus  Nicomtdienfis  prasful,  vt 
Metaphrailesnarrar,  a  Maximiani  Cae- 
faris  militibus   necandus  qua^rebatur,, 
hosipfos  Anthimus  vTed  ignotus^hofpi- 
tio  excepit,  &  lauto  epulo.    Remotis 
menfisidvnum  milites  inflitcrunt  quae- 
.rere ,  vbinam  locorum  Anthimus  inda- 
gandus  efTet.    Quibus  ille  intrepidus  .*: 
Egorum,  inquit  Anthimus,  quo  vultis 
ducite,  promptus  fequor.  Obflupefadi 
amoeniflimaliberalitate ,  dixeruntfacile 
aliquid  confiduros  fe  tyranno ,  qu3sfi- 
tum  fciiicet ,  noninuentum  Anthimum. 
At  ille  :  Hoc ,  6  viri ,  nefas  efl: ,  ait ,  nec 
ciMufquam  vitamentiendo  propugnari 
potefl.  Itafuis  fe  conuiuis  ducendutiu 

permifit-. 


DeMendaciLingva.       ^\ 

permifit ,  obtinuitque  quam  ambijt  pal^ 
xnaminuidus  martyr. 

Hocreueraoptimi  cuiufque  conten- 
tiHimum  fuit  ftu<lium,  pro  veritate  quic- 
quid  perferendum  eit ,  contemnerc.», 
omne  mendacium  vigilantiflime  cauere, 
&:nec  verbulo  veritatem  laedere.  Nihil 
affinius ,  inquit  Plato ,  familiariufque  fa- 
pientiaequamveritas :  Praeeunte  Veritatc 
nunquam  chorus  vitiorum  fubfecuturus 
eft.^  Ruffinus  Aquileienfis  commemo- 
rat ,  fandilTimum  anachoretam  Anuph. 
hanc  vitae  claufulam  appofuifle.  Tres 
morituro  aderaht ,  Syrus ,  Ifaias  ^Paulus, 
eiufdem  cum  illo  inflituti.  Dumque  hi 
morientem  circumfiflerent ,  hoc  vnuia 
rogarunt ,  fui  memoriam  paucuJis  verbis 
traderet.  Quibus;Ile:Nihil,inquit,ma«- 
gnum  me  fecille  memini,in  eo  tameu 
follicitus  laboraui,  ne  vllum  dicerem 
mendacium.  ^  Anifludnonmagnu,  ni- 
hil  per  omnem  vitam  fingere  ?  f ed  hanc 
etiarn  laudemalfecutus  eflBenus  abbas, 
cui  ampliffimumhoc  elogiumiure  con- 
cedendum,  Nuncjam  tratm^  mn:juam 
mentitia.  Illud  Pelafgae  facundias  iiluftrit 
a  VUto  l.  6.  deRef.  '       e   y  fimum 

b  Rh^n.Aii  mU  CJO,  afud  Ro<^€$d, 


^t  Capvt  V. 

(injum  fidusioannes  Chryfoilromus ,  et 
eopforfuslempore,  quo  Chriftianorura 
dtu  atblutus  eft,  nuncjuam  iurauit ;  nec 
alium  iurare  compulit,  nulli  vnquam 
iiialedixit,iiunquam  mentitus  efl-. <j  O 
vereosaureiim,  vel  ob  folam  hanc  lin- 
•guae  continentiam !  Ecc<i  enim  veritatei» 
<lilexijfti.i 

-a  /tf«  Mofchui  c,  i$  I,  b  rf,s  o  .^J. 

§.    II. 

Tarentum  famae  non  efl:  quidem  de^ 
trahandumjhic  autem  vix  adeo  muti  efTc 
polTumus,  quin  aduerfus  parentes  no- 
ilros  conqueramur.  Prima  mater  omniii 
Eua,  nosfcrosiilios  parumboni  docuit, 
Ttquaevnoparnehalitutriadixit  menda- 
cia.  Rupertusea  numeraias:  Quantum, 
inquit,  in  fc  erat ,  dep^auauit  muiier  ver- 
'bapraeceptoris  Domini  tribus  modis,ap- 
pofitione,  diminutione,  mutationc_,V 
Iftud  appofuit,  Et  ne  tanjreremns  illtid^ 
Hoc  Deuscertenoniu/Iit,  nec  enim  ar- 
"borem  vetuit  tangi,  fed  frudu  fpoliari. 
Piminuit,<5c  rem  certiffimam  in  dubinm 
adduxit  cum  diceret  ^  Ne  forte  moriamur^ 
£um  tamen  Deus  expreffiffimam  hanc 

:ien- 


DeMendaciLingya.        9J 

lententiam  tuleiit,  Q^ocurxque  die  ex 
eo  comederis,  moite  moneriS.rf  Muta- 
uit ,  cum  hxQ  verba  proferret :  De  fruUn 
vero  iKTui  cjptod  efi  m  tnedto  pa^-ad-Ji  (S^c. 
Eho  quid  dicis  mater  ?  Non  arbor  liuen-. 
ti^  boni  (Sc  m.ili,  fed  arbor  vitae  in  para- 
diii  medio  ilta  erat ,  quas  tamen  prohibi-. 
ta  non  erat,ita  mendacium  mendacio 
connexum  eli.  Hinc  noilrae  lacrimae; 
parens  meiidaxfiliosnonmeliores  iege- 
nuit :  ab  hic  magiftra  ita  prompte  menti- 
rididicimus,  vtHebraius  vates,  hic  ne- 
minemfciuerit  eximium-:  Omnis  homo 
mendai.  ^ 

Sednequediuindifcipulorum  nume- 

ro  cenreri  nos  ferimus  ^  breuifSmo  tem- 

pore  magiilri  fimus,  &  eam  menticndi 

dexteritatem  profitemur,  vt  veredixerit 

Plinius,  Non  e(fe  mendacium  tam  im- 

pudens ,  quod  ailertorem  non   habeat^ 

Quo  fenfu  &  Varro  :  Non  efl:,inquit,tani 

abuirdumd^liramentum  quod  defenfo-i 

remnon  inueniat.  Imo  fi  mendacioruiTi 

frequentiam  fpedlemus,  nunc  p<ene  fit, 

quod  in  conuiuio  Pauii  itmylij  Mace- 

donis  contigifle  fcimus,  cum  cocus  ex 

e  6  vnico 


94  Capvt  V.  i 

vniGO  apro  fexcenta  ferculaparaiTetriu  j 

fiibinde  ad  vnicum  diclum  defendendum 

fexcentas  mendaciorum  fpecies  emer^  ' 

gunt ,  nec  iniuriam  quis  fecerit  humanae  i 

genti,  fi  mendacillimos  mortales  appel-    : 

Jet.  Hicautemplerung;  geniuseftmcn-    ' 

dacij,vt  ynum,alterum  trahat  catena    . 

fallacilTima.    Atque  hacccateriata  men^    ' 

dacia  non  male  cera/is   conferas.  nam    ; 

quemadmodum  qui  vnicum  carpit  ra-    ; 

rrjulum  ,  nonvnum  fed  multa  trahit  ce-    j 

rafa,  fic  nata,  vt  fe  mutuo  comitentur;     ■ 

itaqui  mcntitusefl,  ne  primummenda-    | 

cium  vacillet,  fubflituit  fecundum,  ne    l 

fecundum  ruat,  addit  tertium,ne  ter-    ) 

cium  concidat ,  confingit  quartum ,  vt  &    j 

quarto  fuus  ftet  color,  quintum  com-   ^ 

minifcitur,nequinti  fraus  deprehenda- 

tur,f£Xtii.quamfucatiffimuexcog;tat,ica 

jn  filuam  itur  ingentem  <Schorridam,  ita 

mendacia  mendacijs  cohaerefcut,  ita  fce- 

lus  fceleri  neditur.    Hinc  oportetmen- 

dacem  efle  .aiemorem,ne  orationis  va- 

nitas  fpe  citius  patefcat.  Sed  non  tantum 

ftgmenta  figmcntis  affuuntur^ne  textu- 

ra  haec  pereat,  fed  ad  alia  quoque  vitia 

^efcenditur.  a  mendacijs  adperiuria  fa- 

cillimus 


DtMENDAClLlNGVA.  9J 

cillimiis  efl  tranfitus.  Quod  Tullius  fa- 
pienter  obferuans :  C3[uilbmel,  inquit,  a 
vcritate  deflexerit ,  hic  non  maiore  reli- 
gione  adperiurium,quamad  mendacia 
pcrducifolet.  Quidenim  interefl  inter 
pericrum  &  menda^em  ?  qui  mentiri  fo- 
let,  peierareconfueuit.^  Id  in  principe 
Apoflolorura  elucelcit:  Vbi  isfemelite- 
rumque  amantillimum  Dominum  nega- 
uit ,  tertio  etiam  iurauit.  Et  quod  Am- 
brofius  notat ,  nifi  Deus  lapfuro  grauius 
obflirifl'et,nifi  Cliriflus  cadentem  refpe- 
xiflet,  ficut  ter,itaxrecentiesnegauiil'et. 
Prifcorum  vox  erat: 

Nec  amat  Dens  ^  nec  adiuuat  mendactH^ 
a  Ctc.  i  j .  offic,  Idem  fro  R»Jcfo  Com^ 
§.  IIL 

Hsec  omniapaulio  copiofiiis  di(fla,Jo- 
covnius  nocumenti  numeramus,  quod 
rede  Carenam  vitioYHm  appellabimus. 
Acceditalterum,primo  non  minus  no- 
cumentum,  quodMendax  omnemamit- 
i^atfidcm.  Resnota: 

Vht  vera  mendax  loqHttttr ,  haudfidem 
imemt, 
Dptimedixitfapienfiflimusregum:  Aia- 
ais  cfl:  iiofliinj  panis  mendacij ,  &  poflea 
c  7  imple*. 


96^  Capvt?. 

impleblturos  ^ius  calcuio.  a    Siquidem 
hoc  vitium  non  turpc  folum ,  fed  &  no- 
xium  eft  :  Osimpletur  caiculo.  Arifto- 
teles  interrogatus ,  quid  lucri  haberet 
mendax?   Hoc  vnum,  ait,  vt  cum  vera 
dixerit,  nemo  credat.    Siceft  :  femper 
enim  hi  tales  falfitatis  fufpecT:i  funt.Cr^- 
tenfes  femper  mendaces ,  b  venalis  aut 
nuilius  fideihomineshabentur.  Horum 
locupietifl^mus  teilis  Siracides:  Oppro- 
fcrium  nequam,  ait,in  hominemenda- 
cium,  &  in  ore  indifciplinatorum  afli- 
dueerit.f  Diabolus  ipfiflimus  mendaci- 
figulus ,  impigrum  fe  magifirrum  difcipu- 
lis  praebet,  quibus  identidem  occimt 
Faulio  maiora  canamu-s,  o  mei,  pauild  , 
^rauiora  fingamus,rionineademfemper 
claire  haerendum  :  profedius  difcipuli, 
gaudinm  magiftri.  proficiendum  efl:,&  a 
mendaciiiiiiculisad  fplendida  mendacia, 
hinc  ad  infigniora  furta  promouendum* 
Hae  magiftriabEreboinftitutiones  funt, 
fic  a  vitijsadvitia  tranfitur.  lamdixmius, 
catenam  trahit  mendacium  varijs  vitio- 
rum  annulisconfertam.  Necerrat  vetus 
parosmia:  Simendax  ef]:,&:fur  eflioflcn- 
?iPrQH.c.2  0.^,1/*  demihi 


DeMkndaciLingva.       97 

ie  mihi  mendaccm ,  &  oftendam  tibri  fu- 
rem,  Inter  mendacium  <Sc  furtum  proxi- 
roaeft  affinitas.  Imo,  quodSiracidaecre- 
dendum,  Potioreftfur,  quam  afliduitas 
virimendacis;  perditionem  autem  ambo 
herediiabunt.  a     Infamia  certe  linguani 
falfam  e  veftigio  fequitun  femel  menti- 
ris?  centiesnon  creditur,licet  vera  nar- 
ranti  :  per  omnes  Deos  iuraueris,  non 
creditur.  (Scfsepe  quo  plus  iurant,  miaus 
fidem  faciunt  femel  dcprehenfi  menda- 
ces.  An  non  hoc  ingens  detrimentum  ? 
Germani  dicunt :  fiaurum  perdas,  gra-. 
uis  iadtura  efl,  fi  famam, grauior;  grrf- 
uiflima,fifidem.  ^  Atreuerahanc  perdit 
faifiloquus.  Et  licet  aliquanto  tcmpore 
fucum,quem  facit,  tegat,  qua^nuisem- 
ptores  inueniat  quibus  fumum  vendat, 
nihiiominus, 

DiH  latere  non  quemt  mettdacia^ 
Veritas  quandoque  diu  premitur,nequlc 
•tamcn  opprimij  refurgit  demum  vaU- 
dior.  At  vero  mcndacijs  caniticm  in- 
duere  ditficiUimum  :  neque  enim  nox 
zEcclt,zo,^.2j.  diutius 

hiQtU  terfcf)ten/t)irDrrfof.reJt. 
^^r  s>tx\c\>r<r\/  m^TiittXo^xtn. 
^imH  t?etl9^rcn/  alleg  i^aloN* 


9  8  C  A  p  V  T   V. 

«iliutius  fallit,  quam  doH^c  Uluccicatii 
Ita 

Im^ltcatnYy  exflicari  dHmfiudet  mendaciiij 
QHanto  magis  fe  ornatytanto  e§l  deformiw^  \ 
£Manto  magis  fefe  occultt ,  magis  patct : 
Per/ucct  omne  f  injpicis  mendactum.  ^ 

InterCoruum  &  Acanthidem  difcri- 
menmaximumefl::(Sc  licethas  aues  non 
videas,nofces  ratis,mod6  audias,  (Scil- 
lum  crocitantem,  &  iflam   fuauiffime  ' 
modulantem  :  Mendax  etfi  albisfe  plu-  ; 
mis  iaditet,acant4itamen  nofciturjcum 
coruo  crocitat.  a    A  mendace  quid  ve-  ] 
rum  dicetur?  quasrit  Siracides.  ^  Maxi-  . 
madifFerentiaefl^niter  bombycem&a-  / 
raneam,  quamuis  vtrumque  animalcu-  ji 
lum  textorem  aeat ,  &  fila  ducat  tenuif^ 
fima, nihilominus  fi  mille  iungantur  a- 
ranear,   nunquara   tamen    panniculutn  i 
texent tergendis  naribus,aut  oculis  ve-   j 
landis.     Idem  veracem  inter  &  falfidi- 
cum  difcrimen  efl:falfadicus  filum  qui- 
dem  quam  potefl  fubtiliffimum  ducit; 
fed  infpice,aranearum  textura  efl,  nul* 
liusvsus,  vetuftatem  fallit;  at  Veritas 

duxa« 
ii*:f:(lan  tmttcnVc^tim  sfaif^. 


DeMendaciLingva.        99 

durabiiis,  iaamortalis  eft.  Labium  veri- 
tatis  firmum  erit  in  perpetuurai  qui  aa- 
tera  teftisefl  repentinus,  concinnatlin- 
guam  raenjacij.^  Neminiseft  llibaquis 
diufpirare^nec  fub  mendacijsdiu  inco- 
lumemlatere.  Paries  curuus  dealbari 
poteft,  erigi  aut  emendari  non  poteil, 
niCi  deiedus :  Ita  mendacium  fe  ipfo  prcu 
ditur,  atc^uevt  forexeiuis  internorcitiir 
fibilis. 

NarratValerianus  Alcathum  Pelopis 
■filium  ob  Chryfippi  c^dem  in  exilium 
adura  ,  peregre  profsxfluinvtalibi  ver£b 
folo  degeret :  acCidiiTe  vero  vtleoni ,  qui 
Megaravaftarat,  obuius,  belluam  ncn 
tantuui  inuaferit,  fcd<5c  confecerit  ,  & 
cxtradambclluae  linguam  in  ara  pofue- 
rit,  veiut  fuperis  gratias  ageretde  tarn 
nobilifpolio.  Inteiim  apud  Megarenfi- 
umregcraThrafonesaiiquot,  konem  k 
fe  debciiatum  gloriabantur.  Aicathus 
clinguem  feram  oftendcns  recentis  men- 
dacij  eos  redarguit.  Enquam  debileac 
infirraum  Cic  mendacium,  vnico  idu  fler- 
ftitur,aeternumpo/l  fedcdecus  trahens. 
At  Veritas  linguam  habct  fcrream ,  Cic 
cam  vetercs ,  Pindaro  tefte ,  pingebanr^ 
a  ProM.f.  /  i .  9,  /^ .  .6cia 


lOO  Capvt    V.  I 

.<Sc  in  faxo  quadrato  flatuebant  ,•  in  globc' 
xoiiocabant    Mendacium   inconilantia  '' 
45c  volubilitate  fua  periturum.     Neque 
.enim   (  S-alomonis  oraculo .)  inuemet 
fraudulentuslucrum.  ^  : 

Planus,  vtferunt,  e  fraude&menda-t  ; 
£io  compofitus,  f^pius £e cader^ , &:f:a- 
jdo  crure  procumbere  humi  fimulauit,  | 
-nec  defuerunt^  qui  accurrerent  opitula-  ; 
turi ,  quos  ilie  fanis  pedibus  largiflime ir* 
ridebat.  Tandem  e  loco  res  nata ,  &  crus 
non  RdQ  fregit.  Hic  ille  auxiliares  ma-  ; 
nusimplorare&pjromnes  Deos  opeiTL..  j 
pofcere.  At  profo  quifqiiehGc  vnumrefl  ■. 
pondebat  :  Tollat  te,quinon  nouit -te, ' 
Haec  emolumcnta  funt  mendacij  :  Np.r  ' 
liimus  hominem,,  aiunt,  fidatilli  quiri-pa  \ 
nouitillum;  vir  verborum  efi,  at  vbij 
multa  verba,  iTiUltafuntmendacia  j  osiI-<1 
iius  mokndinum  efl:  vix  vuquam  quie-  i 
tum ,  fcd  cralTam  molit  farina.  n ,  me ntiri  | 
.vix  erubefcit ,  dc  quicquid  dicit ,  hiflori-»  i 
amvult  cenferi:  Deosabfentestefresfa- i 
cit.  Quodiiopus.,  decem  figmenta  vno  1 
fpirathalit:u;  il-^^nspede  in  vno  fexcenta^ 
cudit  mendacia.  Hsec  hominu  mendaciu  ■ 
.fiint  elogia.,  hxc  iiloi  fama  comitatur,  | 


DeMendaciLingva.     loi 

§.  IV. 

Tertium  Nocumenrum  :  Mendacia 
maximarum  iniuriarum  caufTae  funt-i* 
Quotidiana  clamat  experientia. 

Plunmos  Ufere^pejpim  tmh,  dedeTPtnt 
mendiictx, 
Mendacium  plurimos  &  in  casdes  &  m 
grauifTimas  quafque  iniurias  inferendaj 
impulit ,  atteflante  memoria  omnium  : 
auditetragicos-euentus  officiofi  ac  lcuis 
mcndacij.CumTheodofiusImperator,;! 
die  tribus  Regibus  facro  ad  templurru« 
cum  folenni  comitatu  progrederetur , 
homo  peregrinus  ac  tenuis  fortunce  po- 
mum  Phrygium  inufitatas  magnitudinis 
donum  obtulit.,  Imperator  cum  pr oceri* 
bus  pomi  generofi  molem  admiratus-, 
pauperi  cenium  quiiiquaeinta  aureos 
pro  donorepofuit,  &:pomi'm  £udociae 
Ar.frufl«conugimifit.  Acc^pit  illa,  & 
nih'^  fcquiuscogicans,  icJjiT'.  mox  Paul- 
linomifiC,  facundo  <Sc  eraditw  vlro  ,  qui 
proptere  :ceJlentem  cum  ervditioneaT-. 
tum  virtutem  Eudociac  chaius  fueraL, 
Paullmus  tuiic i.  pcdibus  asger,  &:  igna- 
rus  pomum  r:b  Auguflo  ad  Augufla.-rLi 
miffum,iterumiilud  Imperatari  ,  vtra- 

a  /«//  InnMn  I U  ni 


102  Capvt    V. 

Ttum  ac  regium  munus ,  iimul  obfequlj 
:fui  fignum  ofTerricurat,  Theodofius  mi- 
rari ,  &  prim.um  ambigere  -,  mox  agnof^ 
cere,  fcd  fadum  in  deterius  referre  ,  ac 
pellimefufpicari.  Atque  ita  propere  ad 
vxorem  veniens ,  malum,  quod  clam  fer- 
«ari  iuficrat ,  ab  ea  repetit  antea  dona- 
tum.  Eudociafadi  totius  ignara,  iuue- 
niliter ,  &  vt  putabat  ofiiciose mentitur^ 
feillud  iam  comedifle.  Verebatur  fcili-* 
cet  ne  fi  Paulliniimnominaret ,  Impera-- 
toraliafufpicaretur.  Sed  iterum  inter-i. 
rogata  feriodiccrec ,  an  pcmum  come-P 
^diffet?  Illa  denuo  affirmat,  atque  adeo 
iurat.  Theodofius  grauifHme  offenfus,. 
Sc  coniugem  mendacij  arguens,  pomum 
proferriiubet.  Nec  fatis ;  de  amore  oc- 
<culto  &  improbo  fufpicatus  PauUinum 
imperat  occidi,  Eudociam  abdicat,  Sc 
relegat.  ^  Namfufpicionem  antea  con- 
ceptam  valde  auxerat  mendacium.  En 
florentiffimi  coniugij  illaetabile  diiridiuy 
'Cn  innocentifHmi  virilamentabile  homi- 
»cidium  a  men<iacio  profedu !  O  Eudo- 
cia,  6  Imperatrix  Augufla,  quanto  fe- 

ciffes 

a  M-ttthdtet  Radent*  tn  aula  fanBk  Tktodoftj 


DeMen^dactLingva..    103^ 

cifTes  reclius ,  fi  quod  res  fuir ,  /incere  fafl'- 
Gj,  veritatemmcndaciononcelafres?  tibi 
certe  tui  coniugis  amorem ,  PauUinofer-^ 
uafTes  vitam.  Tanti  refert  vel  officiofo 
folum  mendaciolo  comprimere  Verum. 
Ergo  Bafilius  Imperator  optime  mo« 
nens  filium  :  Maximi  pendito,  inquit, 
5c  veracem  te  effe  in  fermone ,  &  veraces 
lomines  in  familiaritatem  admittere  : 
.ra  enimfirmus ,  <Sc  conflansin  omnibus 
Sc  fadis  Sc  didis  aeilimaberis ,  6c  veram 
xc  nonfufpedlam  tuorum  erga  te  bene- 
aolentiamretinebis :  fiautemin  vanita- 
:is  &  mendacitatis  fufpicionem  veneris ,- 
j.ndigna  facere-  imperatoria  maicfi:ate, 
qua  audlus  es  ,  conuinceris;  efficiefque 
!/r  fubiedi  femper  formidolofi,  rerum- 
:jue  omniumincerti&titubantes  vacil- 
ent.  Quantum  enim  Veritatis  oratio 
imabilem  hominem  reddit,  tantumj 
■nendacij  deprehenfa,aut  etiamfufpeda, 
sdiofum  qui  ea  vtitur ,  facit. 
Tf/  ttmet^vel  efi  legcmvs.qm  vtnur  mendacio, 
Sapienter  6c  vere  Bafiiius.  Vix  vlla  cfl 
niuria,  cui  noit  mixta  fint  mendacia. 
.'^ec  maledixir  Epaerietus :  Omiiium  in- 
uriafumeauflafunthomines  mendaces» 

Qnod 


ro'4  Cap  VT  Y. 

Quod  fi  facundia  valeat  os  mendax ,  in- 
gens  «locumenmm  infert  pluribus,  <Sc 
revera 

Vuje  in  aurso  venentim-i  ejh  eUqu&ns 
metidacium. 
lam  quot  orbe  toto  caedes ,  vna  haec  vo» 
cula,M£NTiRis,  edidit  f  Pro  humanas 
infanias  I  Cummendacijs  plena  fint  om- 
nia,  audire nolumus  quod  facimusj  eru- 
befcimus  mendaces  dici ,  cum  fimus  -y  ri-. 
dendo  rem  patramus ,  fed  nomen  vindi- 
^amusferro.  facerenon  pudet,  dici  pu- 
det.  Et  cum  gioriemur ,  fi  cuius  candori 
&:  fimplicitati  mendacijs  illufimus ,  ad 
vindidam.deGurrimus,  fi  quis,  quo  glo- 
ti?imm  ^  Mentin  nos  dicat.  Laus  nimi- 
nmi  a  mendacio  jvindida  a  ferro  eff-.  bis 
ftolidi ,  fadis  &  vltione.      Laudem  ere- 
bus  captamus,i4i  nomma  ferrum  flringi- 
mus.  Quid  Oibetoto  ilolidius,  laudari. 
velle  deaemuloper  mendacium  euerfo  , 
nojletamenaudiremonitricemhanc  vo- 
ctmMenttyts}  Num quodaudire  pudet, 
facerepro  decoro  eir  ?  Olim  crimcn  apud 
ludaeos  capire  luendum  crat ,  fanda  fan- 
^orumingrcfiiinifuifre  ;  niinccumiau- 
didetu-rmcndacijadyta,  non  per  fuper- 

ficicm 


DeMendaciLingva.     10  f 

ficiem ,  fed  tota ,  vtdieifblct,  anima  in- 
gieiium  f  dixifTe  tamen  perduellionis 
quoddam  crimen  eft  ,  ^olo  ferro ,  roio 
^nguine  vindicandum.  Vliane  maiorfa- 
tuitas  fit  ?  cadere  non  dolemus  ,  fed  fi' 
quis  dixerit,  Cecidifhl  y  vt  crimen  laefcS' 
Maieftaris  infequimur,  O  fatuc  quid  def 
mendacio  complaces  tibi ,  quod  ferro 
vindicas?  tedamna,  in  te  f^iui,  crimen- 
tuum eft.  Gur efie vis quoddici  non vis ? 
Ecquid  commeruit  qui  vera  dixit,  qur 
icaphamfcapham ,  ligonem  ligonem  ap- 
peilauit  i  quid  qu^fo  cfiminis  quod  ni- 
gru  eflr,  nigrum  vocare ,  quod  amaru  eft,- 
amaru  appeliare  ?  vis  dicatur  nigru  albu,- 
amarumdulce ,  falfum  vexum?  Ita  men- 
tiendilicentiafufque  deq;  vertitomnfar 
lnnciniuria^,hinc  caedes.  Quidigitr.iin- 
hacfaecuiinoftri  infolentia  faciendum  ?' 
nienrio  &  diflimularionc  opus ;  hic  taci- 
turmtaspro  clypeo  fit.  nam  cum  loq^i: 
Ferrum  prouocct  ,  fiiere  propugnacu- 
[umerit. 

§.    V. 
Quartum  nociimcntum,Omnis  mali* 
rompendiu  eft^  excludit  caclo  ,  df  trudit 
^rco  Mendacium,    loaJines    Dcnimi 

ocuius 

k 


lo^  Capvt  v; 

aciilus,  Apoftolorum  chariffimus,  Mcn 
daccs  inter  homicidas ,  fcorratorcs ,  ido— 
Jolatras  ,  veneficos  numerans,  horribi— 
iejnineo-sfententiampronuntiatinhimc;  " 
modum  :  Timidis  autem  <^  incredulis,  f| 
Sc  execratis ,  homicidis  &  fornicatori-  ^ 
bus  &  veneficis ,  &  idololatris  &c  omni--  ' 
bus  mendacibus  ,  pars  illornm  erit  in^ 
ftagnoardentiigne  &fulphure,  quodeft  ^ 
morsfecunda.  ^Et  hicipfeNuminisprae—  ' 
co  fatale  dccretum  confirmans :  Noii  in-.  ;^ 
trabitineam,  incjuit,  aliquod  coinqiJi-  l 
natum ,  aut  abominationem  facien^,  c^  \ 
^yHencUctum,  h  En   ex  omni  vitioriim 
numero,  ex  omni  flagitiorum  inquina- 
tiffimaturba,Mendacium  folum  nomi-*! 
natimca:Io  cxcludit  :  perinde  fi  dicat; :.' 
Deus  quiipfa  efl  veritas,  nihil  minus-  in  t 
regno  fuo  tolerat  quam  quod  femper  Ve- 
ritati  aduerfaturMendacium.  S^d  &  re- 
gius  Pfaltes  vociferatur  :  F.lij  alieni  men- 
titi  funt  m.ihi ,  filij  alieni  inueterati  funr ,. 
dcclaudicauerunta  femitis  fuis  c  Men- 
daces  rede  dixens  filios  aJienos  a  verita- 
te ,  a  Deo ,  a  Dei  regno ,  qui  vias  falfitatis 
obliquas  &  tortuofas  amant,  qui  nun- 

SL^^oc.c.i  >.<<.!(*  quam 

b  liffd.  9».  W/.    c  Tf.iySo.  ^  6, 


D E  MeIJD  A" C7  L TV  GVA ..     10  7* 

uam  non  claudicant  &  lingua  &:  mente,. 
roinde  vduLadukexinafGbolcs  a  coele- 
i:iregerepudiantur;  filij  alienifiint,  ha?-- 
edes  non  funt,  Eam  o.b  cauilam  illeipfe 
atesregius  eos  appellans;  Filij  homi— 
mm^inquit^vfquequo  graui  corde,.vt 
juid  diligitis  variitatcm  &  quceritis  men- 
iacium?.  <?  Inueniretis  quod  quseritis ,  a^- 
erni  a  regno  veritatis  exuies.   Omne_-f. 
nendaciumjVt  vere  Gregorius,  iniquitas^ 
jfi:.  quia  proi-cclo  ab  arquitate  difcordat: 
juicquid  a-  veritate  difcordat.  ^  Sed  iami 
dquod  tuendis^mendacijs  obijcitur  di— 
uamus.. 

a  Pf. 4-^.1. 
b  Creg}  1. 1 8.  mor.c.jf-:  initioi. 

c APvr  VI. 
^luizfcleant  tuendis  menda^* 

cys  obtfci.^quaratione  Men D  a- 
civM  erehrius  yunitum.. 

\  Nnis  ruperioribus  in  lucem  libeiiL», 
prodijt,.fromem  ita  infcriptus :: De: 
mgua  ,.qua  maximum  eitmorboru  acu-w 
orum  fignum^  opusin  re  medica-  nouii 
rgu  menti  :  audlor e  Protheo  Cafukno 
£  Scnenfe. 


lCrt         Ca?vt  VT.  |! 

Sencnfi.  Ergo  vix  aliunde  morbi  certiuis  0 
prssrertim  acutiores,  d:  qui  maiore  dolo»-  )> 
le  infcftant,  dignofcuntur  quam  e  iin- 
gua.  Sanum  corpus,  fi  iingua  fit  fana^. , 
Nec  miikoaliter  demonbus  rentiendu: 
corrupti  reimones,corrupta  mensj  ca-!j 
flusanimus,  cafta  veibaj  inucrecundas,^ 
cogitationcsoratio  aperit  inuerecunda.  i 
Ita  Imgua  latentium  morborum  indcx  c 
certifllmus.    Hicautcm  morbum  agno-  1 
■uifre  ,  pars  magna  fanitatis  eft ,   &  inter  1 
remedia  praeflantiflima  numcrandum  , , 
fcire  rcfegrotare»;.    Exemplo  mendacij,  |, 
quod  explicare  inftituimus  ,  res  magi^  ' 
patcfiet.  Vbimendax  iingua,  ibimorbo-  , 
rum  ipeaes  non  vna  delitercit.  Nec  m.a.. 
iiim erit  enthymema: ii  mcjidax efl^ergo 
&  infidus,  &:audax,  6c  temcrarius,  & 
frauduicntus ,  ergo  &c  fur  erit.  Hos  mor- 
bos  haeclingua  prodit.Mendacium  com- 
piurium  morborumautinitiumefl,  aut 
certe  argumentum.    Nihilominus  funt 
eui  huic  oris  vitio  nequiflimo  patroei- 
nentur,  qui  excufent,   qui  defendant. 
Hos  mendacij  patronos  iam  audiemus, 
quamque  egregijs  rationibus  promen- 
dacio  interueniant :  fed  &  vna  deelarabi- 

mus, 


'  Btus, qtio  fupplicio  fcepius  iit  affedum^ 
•  Mendacium. 

§.    I. 
Primo  aiunt  mendaciorum  patroni, 
fabellas  fpargcre ,  leuia  funt  piacula  : 
Rerpondvmus,  ncque  nos  omnia  letali 
ccnfurcefubijcere :  hocaflerimus}  primas 
fciC  deberi,intcr  leuiorcs  noxas,  men- 
c.icijs,  etiam  leuibus.  de  cetcris  non  a- 
liitd  pronuntiamus,  quam  quod  diuina 
Ox^acuia:  os  quod  mentitur ,  occidit  ani- 
mam :  Perdesomncs  quiioquunturmeiw 
dacium.    Hebrjei  fapientes  dicere  foJe- 
,  bant:  0;»«;^  cjuifa'fiim  teflimomum  dicit 
I  cohtra  prox/mkm  fuum^  dignHS  eH  vt  C4» 
riihn^s  pro^ciatur, 

Sed  quid  dicemus,  aiunt,  de  iocofis  3c 
officiofis  mcndacijs,  quorumilla  funtad 
alios  exhilarandos,  ifla  etiam  ad  adiu- 
uandos:illa  faepe  plurimum  venufi:atis 
&:  ktitiac ,  haec  vtilitatis  plurimum  &  ad- 
iumenti  habent.  \tC\  quis  bellidux  co- 
pias  fuas  deiedis  efie  animis  videat,  <5c 
ob  id  conficlo  mendacio  dicat  adtientare 
focios ,  eaquc  ratione  animum  addat  mi* 
liti;  an  non  officiofum  hoc  mendacium 
eifevtilinimumcenfebitur?  Siquischa- 
f   2  liffi- 


I  10  CaP  VT   VI. 

riflimu  (ibi  hominem  pharmwico   egtn^ 

temjfed  ab  illo  abhorrentem  ita  deci- 

piat,   vt  pharmacum  cibo  mifceat,  Sc 

&hunc  mendacio  condiat,  dicatque  e^ 

duliumab  omni  furpefta  mixtura  puri/1 

£mum  elle  j  an  non  & ifte  officiose  mcn- 

tiendo ,  alteri  prodefle  phirimum  iudi'-,, 

candus  ?      Nec  defunt  tam  perfncli  orisJ 

homines,  qui  audeant  dicerc:  Mendc^» 

citim  caUdum ,  mencLiCium  optimnm  eH,  ai 

O  vani  &  fatui!   nec  caHdum,  nec  fri-t 

gidum,ncc  iocoiiim  mendacium,  nec- 

officiofum  vllo  Honefri  pallio  fatis  tege-| 

tur.    PofTumus  etiam  iurando  prodclTe,; 

praerertim  liegenus,  cui  furtum  dona-' 

t*ir,  fentit  commodum;  &  opulentus^j 

Guialiquid  aufertur  ,incommodamnon ! 

fentit.     Sed  nunquid  ideo  tale  furtum,  ] 

poterit  non  efle  peccatum  ?  eadem  efl  ra-  i 

tio  mendacij  quod  prodefle  credituiL^  ;  j 

Hoc  enimlicet  plurimis  prodeflef,men-  I 

tientitamennnnquamnonobefl.  Mcn-  j 

daciumomne  peccatumefl.SedampHus  I 

©bijciuntj  An  non  &  Abraham  coniu-  i 

gem  Saram ,  fuam  efle  fororem  dixit  ?  An 

non 

a TlautHS Moftellar. aB.2, Scen. i.^.i^f.   Ca/i^ 
dttm  hercU  audimejps^o^timum  mendacmm^ 


DeMe-ndaciLing.         II  r 

Jioii  Pharaoni  futum  fecerunt  obftetri- 
:es  ^gyptia:  ?  Hic  AugufHnuui  pro  mc 
/^ipondentem  audite  :  Qu_ando  nobis  , 
nquit,   de  fcripturis  facris  mentiendi 

])roponuntur  cxempla,  aut  mendacia 
lon  runt,redputanturene,  dumnonin- 
ieiiiguntur^  aut  (i  mendacia  Aint,  imi- 
jandanonfunt,  quiaiuftaefle  non  pof- 
iint.  Vnde  obfletricibus  his,  &  Rahab 
neretrici  benefccit  Deus,non  quia  men- 
nta:,fcd  quia  mifericordes  fuerunt  ia 
aomines  Dei.  Ita  Deus  vno  tempore  in 
vna  caufsa  vidit  fadum  mifericordia?,(Sc 
fadlum  fallacice ;  bonum  remunerauit,(Sc 
propter  hoci»onum ,  malum  iilud  igno- 
uit.  <t  lacob  quod  matre  fecit  audlore  , 
vt  patremfaiiere  videretur ,  C\  diiigenter 
&  fideliter  nttendatur,  non  eil  menda- 
cium,  fed  myfterium.  In  figuris  enirn 
quod  veiutmendacium  dicitur,  bene  in- 
teiiedlum  verum  inuenitur.  h 

Tertio  ,  num  ergo  ,  inquiunt,  verita- 
tem  quandoque  cciare  non  iicet  ?    Licet 
qiiandoqu€;  aiiud  efl  autem  mentirj, 
aiiudefl:  verum  occuitare;  aiiud  eft  fal- 
f  l  fum 

a  ^a^.  /.  Je mend,  c.i s,    b  Idem  f.  contf* 
mtnd,  c.io.^ 


112  CapvtVL  I 

fum  dicere ,  aliud  efl:  Yerum  tacere :  Hoci 
raronecnificerta  lege  permiilum,  illudi 
nunquam.  Profedo  veritatem  velle  te-', 
gere  ,  fignum  efl  volentis  follere  :  atque, 
vthi  forices  fuis  capianturindicijs,  hxci 
fere  figna  funt  mentientium. 

Haerere,baibutirc,obrcure  loqui,ti-i 
tubare,  colorem  ducere,  vultu  fibi  noa; 
coriftare,  anxie  dida  comere  ac  polire,.] 
crebrisexaggerationibus  vti ,  de  Jongm-v| 
quis,  de  vetuflis   nefcio    quae  grandiaJ 
commemorare ,  ipsa  fubinde  trcpidatio*  i 
neaut  incoriftantia  dicendi  feproderc,  i 
longis  ac  varijs    verborum  ambagibus  i 
dicenda  inuoluere,  plurima  mifcere,  Scl 
fiirmonis  tumultu  confundcre^  hoc  de-  \ 
mum  agere,ne  vei itas  ex  toto  in  confpe-  | 
dum  veniat.  Hisindicijs  hiforices.pro- 
duntur  &percunt.  Etin  eosquidem  qui  ! 
veritatem  tot  adfcititijs  inuolucris  ob-  i 
nubunt ,  grauiter  commotus  Augufti-  i 
nus :  Quifquis ,  inquit ,  vcritatem  occul-  i 
tat ,  iram  Dei  fuper  fe  prouocat,quia  ma- 
gts  hominem  timet  quam  Deum.  Vterq; 
reus eft ,  & quireritatem abfcondit  (au- 
dite  Regum  ,  principumque  confiliarij  ) 
Mc  qui  mendacium  dicit,  quia  &c  iile  pro- 


!DEMENDA<:iLlNG\rA.       I  I  3 
lefTc  non  vult,  <Sc  ifte  naccrc  defide- 

Sed  quartodicunt  qiii  mendacijs  pa- 
:rocinancur,  Vc  iur^ium  exeamus,vt  ob- 
uriTitiones  vitemus,  vtalterius  iram  ca- 
leamus,  au:  etiam  ne  periculum  incur- 
:amus,  vel  damnum  faciamus,  modefte 
iliquid  fingimus,quod  ipfa  faepe  vcre- 
:undia  6c  pudor  perfuAdent;  quid  hoc 
iemum  tanti  ?  O  miferi  <Sc  cieci !  alterius 
ramattenditis,&  confcientiam  veftram 
non  attcnditis^damnum  metaitis,.&  pec- 
catum  non  fonrxidatis  j  /ic  obolum  sfti- 
matis,  (Scflorenum  pierditisj  foramen  v- 
num  obftruitis ,  &  grandius  detegicis; 
▼erecundiae  confulitis,  dc  confcienciam 
calcatis,  humanam  reprehenfionem  e- 
uaditis,($cdiuinam  in  vos  iram  concita- 
tis :  quanto  (atius  effct  vcra  dicerc,erro- 
rem  fateri,culpam  fi  qua  e/t  dcprecari, 
qup.mmentiri,nec  tamen  malo  mederi, 
Hic  icerum  vobis  Auguftinum  ingero, 
quinosaded  abomni  raendacio  vultei^ 
fealicnosjvt  potius  morimaiimus,quain 
mcntiri,nam  qui  ideo  mentitur  vt  viuat, 
mociturantequam  mcriatur.  Ipfa  inte^ 
^4  g^c 


II  i  4  Capvt  VI. 

gre  adrnetior  AuguHini  verha:  Quisjin-^ 

quit ,  obferuat  vanitatem  ?  qui  tiraendo 

,mori,  morituiv,.     Trmendo  enim  mori 

mentitur,  <Sc  moritur  antcquam  moria-< 

tur,  qui  ideo  mentiebatur  vt  viuerct.i 

Mentiri  vis  ne  nioriaris,  &  mentiris  dc^' 

/&mareris  :  &  cum  vitas  vnam  mortem 

quam  diiFerre  poteris,  auferrenonpotc-i 

ris ,  incidis  in   duas ,  vt  prius  in  anima,  j 

pofleain  corpore  moriaris.    Vnde  hoc,;j 

nifi  obfcruando  vanitatem  ?  a.    Ergo  ge--i 

nerofus  animus  CLim  mori  fciat,  mentiril 

nefciat.       Et  fuerunt  fane  quibus  longe|j 

fuauius  vifum  cfl:  mori,  quam  mentiri.| 

Remmiriflimam  narratHicronymus  dc| 

mulierefepties  ida,   Ha:c  adulterij  falsoj 

accufata ,  cum  lam  in  equuko  torquere- 

tur,fexu  fuofortior,  oculis  quos  a  tor- 

tore  liberos  habuit,  cselum  fufpexit,  & 

fluentibusper  ora  lacrimisrTu  ,  inquit, 

Domine  I  r  s  v  ,  cui  occultum  nihil  ei}, 

qui  corda  fciutaris  &  renes,  tu  teflis  es  j 

iaon  ided  me  negare  velle,  ne  percam, fed  | 

ideo  mentiri  nolle  ne  peccem.     Aderac  \ 

fimuliuuenis,quifals6de  eodem  fcele-  ' 

re  accufatus ,  &illam  &  fe  reum  mentie-.  , 

batur,       ' 


DeMendaci  LingvA,      1 1  f 

batur ,  vc  tbrmenta  efFugeret.    Illa  hunc 
rtiiocuta:  Attuhomo  miler,ait,fiperire 
feflinas,  curduos  interimisinnocentes  ? 
Equidem  sScego  moricupio  ,fed  non  vt 
adulcora  :  cedo  iugulum,  impauida  fer- 
rumexcipio,  meam  tamen  innocentiam 
mecumfcram.  Cumveroludex  tormen- 
$a.  geminari  iuberet,  vna  interim  ilhus 
yoxerat  :    Caede,  vre,  laceraj  non  feci. 
Si  didis  fides  tollitur  ,  veniet  dies,  quae 
hoccrimen  finefraudcdifcuti^t.  Sed  iu- 
aienis  miferrimus  inexitium  fuum  men- 
ticus  ^  capite  plexus  cll.    Caput  mulieris 
tangi  quidem  potuit,   detruncari  non 
potuit,  nefeptiesquidem  adiuerfis  car- 
nificibus  repetito  idu.  Ita  tandem  liber- 
tate  a  Cxlare  donata,  6c  fanitati  reflitu- 
ta  efl.  a  Mori  fciuit  haee  virago ,  mentiri 
ncfcijt.  Omnimorte  deterius,  mendacio 
commaculari. 

2iHteron.€^tfi.4$.ad  Inaocent, 

§.  III. 
Obijciunt  quinto  praefertim  mercato- 
res ,  propolae ,  caupones  :  Reuera  fi  non 
ineneiremur,  famc  necaremur,  imo  & 
iurare  (Scnonnunquam  peierare  opcrtet 
cum ,  quimerces  tradat;  haec  facra  aliter 
f  j  non 


II  ^       Capvt  YI. 

Ron  conflant.  Sedhociprum,6  vin,fri-  g 
gidiflimum  efl:  mendacium,  merces  vix  j 
vlias  cxtrudi  pofle  nifi  mendacio  vcfli- 
tas.  Multofaciliores  eflent  emptores,  fi; 
candide  pretiumindicari  fcirent,iam  ve- 
ronec  iurantibus  quidemcredunt,  fape-- 
re  dodi  non  vna  foliim  expericntia.  Jl- 
iud  lobiplurimis  ex  afl^e  conuenit,  quos 
non  tam  mercatores ,  quam  fabricatores 
mendacij  pareflTet  appellare:  qui  dolent 
damnumpccunise ,  non  dolentdamntim  •{ 
iuflitise.    Pofito ,  inquit  Auguflinus ,  ia  j 
anguflijs  autdamno  pecuniae,  aut  dam-  i| 
no  iuflitijc,  dicitur  tibi;  perde  potius  pe^| 
cuniam ,  nc  perdas  iuftitiam.    Tu  au tem  j 
cuinondulcis  efl  inore  iuftitia,  contri-  i 
jftatus  eligis  aliquando  magis  amitte?c_» 
aliquid  deiuflitia,  quam  vei  numum  dc 
perunia,  &perciitiste  damno  grauioi«, 
implcns  faccellum  tuum,  &  exinaniens 
4:ortuum.^ 

Vetus-&:  fide  dignus  fcriptorcomme- 
morat,  duos  ciues  Colonienfes  obmen- 
dacium  &  perinrium,  a  fuo  Curione 
acrius  reprelienfos,  Horum  alrer;  Do- 
mine ,  inquit ,  mercaturam  fadur as  ,>& 

cnentiri 


DeMekdaciLingva.      I  ij 

'  nentiri  fciat  nccefTe  eil  (Scinrare  :  hacc 
'  lOilra  efi:  Rhetorica  jabfque  hac  eilet, 

i'  "amepcriremiis.  Atenim,  inquitCurio, 
^ocgrandenefas-cfl,diuina  iege  vetitu. 
Ad  quse  illi :   Quis  mcrcatorum,  aiunt , 
hanc  kgem  feruet?  Qui  iuftitiam,  in- 
qnit  faccrdos,  ^z  cxlam  amarit.  neque 
hkexpeniis  vUis  opus  efl^abvnico  Vel- 
LE  pcndcnthsecomnia.  Et  obfecro  con- 
Ii4ium  meumfequi  ne  pigeat,&aiiquan- 
tofiltem  temporefine  mendacijs  &  iu- 
ramentis  pretium  mercibus  veilris  fla- 
tuite,  <5c  miros  rer^im  veftrarum  fuccef- 
fushabebitis.  Promittunt  eius  rei  expe- 
rimcntum  fumpturos  vno  anno. Sed  ma- 
le  rcs  cedere  videbatur,  emptoribu*-ad 
aiios  defluentibus,  quod   Deus  ^'labolo 
liccrc  permifit.    Annoigitur  exado  re- 
deunt ,  & fortcm  improi]>eram  querun- 
tur,  Q^uosadconilantiam  facerdos  ani- 
ma-ns:  C^JJare  dubitatis,  inquit,  modicae 
fidei?  hscc  vaframenta  funt  diaboli  non 
ialonginquum  itura.-conilet  fibi  vefter 
animus ;  fugite  iniquitatera ,  &  non  erit 
quod  metuacis  paupertatem  ;  Deus  benc* 
dicet  conatibus  veilris.    Ita  denuo  pro* 
miferwntmendacijs  &  iuramentis  abfli- 
f   6  nere 


I  I  8  Cap  VT  VI. 

nere  omni  vita ,  etiamfi  ad  mendicitatem 
detruderentur.    Promiflis  i]:eterunt,&:  e 
vcrbisfecerunt  fadafuccefTu  iamlaetifli^ 
mo.  Nam  mire  ab  omnibus  frec[uentaril 
coeperunt,  Sc  breui,  quod  ipfi  rairaban-  '• 
tur,  remauxerunt  honeiliiTimisrationi- 
bus.    Tantifuitnonvelleditefceremen-- 
dacijs.<«  Volatilis  opulentia  eft  quae  ra-  ^ 
tionibus  crefcit  inhoneftis. 

Obijciiintfexto ,  Ecquisadeoipfe iibi 
fit  inimicus ,  vt grande  commodum  fig- 
mento  non  grandi  comparandum  refpo- 
at  ?  Xiphiiinus  narrat ,  Lmiam  Augufli 
Imperatoris  ccniugem  Numerio  Attico 
viginti  quinq;  myriadas  drachmarum^ 
hocefl,  viginti  quinque  miliia  corona^ 
torumpromiiiile,  mod6iuraret,vifum  a 
fe  Auguflu^ii  Caefarem  defundum  afcen- 
dere  in  Ccxium.  Quis  hic  tam  ferreus  fit^ 
vtfingerenolit,  cum  tot  argenteae  ofFe- 
runtur  linguae  ?  Quid-fi,  aiunt, -gratia 
cmnifquefaiiorfitamittendus,ni  men ti- 
aris,n  detrimentumingcnsfeu  proprium 
feualienum  vrgeat?  veliemus  cffeamici 
veritatis,  1^6.  fine  difpendio  rei  familia- 
tis.  Opiiimbeacapita!  ocaudices ,  non 

homines, 


DeMendaciLingva.     i  i^ 
homiHCs,  tamnihil  capitis,  vt  nec  fan- 
cliflimorum virorum audoritas ,  nec ra- 
tio  vila ,  nec  vllae  facrorum  voluminum 
mina:  a  mentiendi  licentia  vos  abducant. 
Auguftmum  nonaudiflis  ?  qui  morien- 
dum  potiiis  quam  mentiendum  aflerit, 
Std.  Augufl:inum  reduco ,  qui  vefl:ris  vos 
armis  iugnlat,nam  velut  vnus  e  vobis  : 
Siquis  ,    inquit,  adte   confugiat,  qui 
mendacio  tuo  poflit,  morteliberari,  non 
esmentiturus?  fi  aliquis  argrotus  inter- 
roget,  quod  cifcirc  non  expedit,  quiet- 
iam  poflit  te  non  refpondente  grauius af' 
fiigiraudebisne  autverumdicerein  per- 
niciemliominis,  aut  fliere  potius  quam 
honefto  &mirericordi  mendacio  valetU- 
dmi  eius  opitulari  ?  Exempli  caulsa :  Gra- 
ui  morbo  periclitatur  xgrotus  ,  cuius 
iamviresfeirenonpofllnt,  fleimortuus 
vnicus  <Sc  chariflimus  fiiius    nuntietur  : 
Sia  te  quaerit,  an  viuat ,  quem  vitam  fi- 
uifl^etunofti,  quidrefpondebis,  quando 
quicquidaliuddixeris  prster  vnum  dc_# 
tribus;  aut  mortuus  eft,  aift  viuit,  aut 
nefcio ,  nihll  aliud  credit  iWt  quam  mor- 
tuum  :  quodteintelligir  timere  dicere, 
&;  nolle  mentiri  ?  Tamundem  valet ,  et- 
f  7  iamfi 


l  lO  C  A  P  V  T     VI. 

lamfi  omni  modo  tacueris.  Ex  illis  aw- 
temduo  falfa  funt ,  Viuit,  &,  Ncfcio, 
nec  abs  te  dici  pofllint  nifi  mentiendo. 
Iliud  aiitem  vnum  verum,id  ejfl: ,  mortu* 
um  efTejfidixeris,  6cperturbatihominis 
mors  fuerit fubfecuta ,  abs  te  occifus  cla- 
mabitur.Huic  quaeflioniidem  etiam  Au- 
guftinus  rcfpondens  :  Quisferat,  inquit, 
homines  exaggerantes ,  quantum  fit  mali 
falubremendaciumdeuitari ,  dchomici- 
dam  diligi  veritatem  ?  Qu^id  quod  vitae 
huius  tales  amatores  funt,  vt  eam  nen 
dubitent  praEponere  vcritati,  ne  iiomo 
moriatur ,  imo  vt  homo  quandoque  mo- 
riturus ,  aliquantoferius  moriatur,  non 
tantum  mentiri,fedetiam  peierare  nos 
volunt.  His  atquetalibus  copiofiirirr.ef^ 
arbirrantur  vrgere,  vt  fi  confuiendi  cauil 
fa  exigit ,  aliquarido  mentiamur.  Contra 
illi  quibus  placet  nunquam  fic  mentien- 
dum ,  multo  fortiiis  agunt,  vtentes  pri- 
rnoaucfloritatediuina,  quoniamin  ipfo 
dccalogofcriptumeft  :  f  alfum  teflimo- 
^iumne  dicas  5  quo  ioquendi  genere  Lex 
diuinacompleditur  omne  mendaci^m. 
Sednealiquis  contendat ,  non  omnc-» 
laendacium  ,  faifum  t^ilimonium  ellc 

app^l- 


DeMendaciLingva.     I  11 

appellandum,  quid  didurus  cft  ad  ii 
quod  fcriptum  eft  :  Osquod  mentitur, 
occidit  animam.  <^  Quod  ne  quis  arbi- 
tretur,  exccptis  aliquibus  mentientibus 
porfe  intcUigi,   alio  loco  legat ,  Perdes 
omnes  qui  ioquuntur  mendacium./'  Vn- 
deorefuoipfe  Dominus  fic  inquit  :  Srt 
inorc  vcftro,  Eft,  eil;  Non,  non  ;  quod 
a-atemampliuseft,  a  malo  c/l.  Hinc  6c 
Apoftolus,  ciknexuendumvet^remho- 
minempraeciperet,  quo  nomine  omnia 
peccata  inteiliguntur^confcqucnterait, 
in  primis  ponens,    Quapropter  depo« 
nentes  mendacium  loquimim  veritatera. 
Non  ed:  ergo  veru  ,  aliquando  efle  men- 
tiendum.  c  Ita  Auguflinus  fentit.   Quid 
hoc  tammuitipiici  teftimonioilludrius'^ 
quidgrauiusdicipote/l?  In  faxumobii- 
guit,  quiliaccnonaudit ,  aut  Ipernit.  Et 
quid  obfecro  humanos  fauores  tantope- 
re  ambitis,  &  negligitis   diuinos  ?  Erit 
fanctempuscumhumanagratia  non  iu- 
uabit,  &:aberit  diuina;  vtraque  mifere 
Ipoliati  quo  ibitis  ?  Meliora  docens  Sira- 
cides  :  Komo  fenfatns,  inquit  ,  crcdit 

legi 


122  Capvt  VL 

lcgi  Dei,  &  lex  illi  iidelis.  a  Vtcunque  res  | 
cadant,  nunquam  deferenda  e/1:  veritas.  ^ 
Quanti  vitarunt  cineres ,  in  prunas  de-  i 
lapfi  ?  quanti  fligerunt  fumu,  &  incide-  ^ 
runtinignem?  ita  plurimi  ne  cogantur  ] 
erubefcere ,  audent  fingcre  j  &  quia  hor-  ^ 
rentpiidefieri,  eligunt  mentirij  fed  re-  \ 
uera  dum  Charybdim  euitant,  incidunt 
in  Scyilam ,  &  dum  minus  declinant ,  in 
longegrauiusdamnum  incurrunt.  Do-  \ 
niinus  folus  fufficit fuftinentibus  fe in  via  i 
veritatis  &  iuftitia:,nam  iex  eius  veritas.^^  I 
Neque  vllus  pucet  mcndacio  eam  affui 
pofle  honeflatem,  vt  lickumdicatur.  Ab 
Auguflini  calamo  res  certa  efl  :  Ciim 
opera  ipfa,  inquit  ,  peccata  funt,  quis    | 
eft ,  qui  dicat  caufHs  bonis  eiie  facienda , 
vt  velpeccatanonfint,  vclquod  eft  ab-    ] 
furdius,  iuftapeccatafint.  Si  hanc  pro- 
baremustheoiogiam,tandemcaflaaduJ-    ■ 
teria ,  lufla  fiirta ,  inculpata  homicidia ,    \ 
venenapermiffaerunt,  filicita  fint  vlla 
mendacia.  Itaque  peccatum  efl  omno    ! 
mendacium.  j 

§.    IV.  j 

Vltimuni  quod  hac  de  re  propofuimus    \ 

expli-      j 


De  MendaciLikova.      123 

explicandum,  eflpoena  mendacijdiuer- 
la.  Apud  Indos,  Philoflrato  tefte ,  ^  mos 
obtiniLt,  vt  (i  quis  deprehenfus  vcl  femcl 
inmendacio  fuiflet,  ignominia  notare- 
tur  ,  3c  magiftratu  rnoueretur  ,  quod 
c-ommunem  homlnnmfocietatem  men- 
tiendo  fraudallet. 

Apud  veteres  Francos  &  Sueuos  co- 
gebatur  mendax  canem  ,  impudentiae 
lymbolum  ,  in  humcros  fubjatum  cir- 
cumf^rre.  Haec  mitia  Sc  humana  funt.^ 
fuppliciajDeusaliterpunit,  feueriorion- 
geivintentiainmendaces  ex  aito  dicitur. 
Curiacceleflis  vnicum,  leue,  Sc  nemini 
noxiummendacium fubita  morte  vindi- 
cat.  Ananias  &  Saphira  Chriftiani  con- 
iuges  interrogati  ab  Apoftolorum  Prin- 
cipe,  num  tanti  agrum  fuum  vendidifl 
fent ,  quanti  allatum  pretium  effet ,  cura 
folas  illas  voculas  duas  refpondiffent, 
Ettam^  tantt,  nece  repentina  velutful- 
mine  ttdi,  corruerunt  ambo.  !>  Hem  I 
mendaciumvnicum  nec  vlii  exitiofum, 
capite(Scvitaluerc?PoterantiIJiretinere 
fua ,  nulla  cos  lex  cogebat  in  alienum^ 

aerarium 

a  Vhtlcjir.  de  ^poUonio  L  z.c.i  2, 


124        Ca  PVT   VI. 

aerarmm  facultates  omnes  inferre,  fc^ 
quia  viderivoleLant,  omniafua  dediflc, 
fiibit6funtextin(3:i.  Hinc  optime  lobus 
apud  animum  fuum  decernens  :  -Qiiia 
donec  fupcreft  halitus  in  me ,  inquit ,  & 
fpiritijs  Dei  in  naribus  nieis ,  non  lo- 
quenturlabiameainiquitatem^  neclin- 
gua  mea  meditabitur  mendacium.  a 

Mendiculi  duo  ^  quod  Nicephorus 
commemorat,  tama  centonibus  quama 
confutismendacijs  diuitcs ,  Epiphanium 
Aiitiflitem  traniiturumin  via  obferua- 
ruRt,  (Scvtflipem  capercnt  iargiorem, 
iilorum  aker  ofHciosc  fe  mortuum  finxit, 
cumque  Epiphanius  tranfiret ,  alter  noa 
finefidislacrim.is  querebatur,ob  extre- 
mam  inopiam  nihil  eorum  quae  fepeli- 
endo  deberentur ,  fuppetere.  Epiphani- 
usvultuferio:  DEvs,inquit,  fitillipro- 
pii:ius,  atquevna  pecuniamdansflenti  : 
Tu,  inquit,funushoccura  jhictuus  fo- 
ciusnonfurgetamplius.  Abeas  modo  ^ 
cogitabat  viuus ,  nec  enim  tua  praefentia 
cgemus  ad  pecuniam  ex  asquo  diuidcn- 
dam.  AbijtEpiphanius,  iamque  nemine 
praefente,  alter  circumfpicienscuriose, 
pede  focium  icit,  moHuitque  ,  fecurus 


1 


DeMendaciLingva.      2  2f 

furgerct.  Nequevox  ,  neq.crenfus.  Al- 
ter  iterum  alioqui ,  atque  etiain  lauda  e  ^ 
quod mortuum  tam  dode  ex  viuo  rcprae- 
fcntaret.  Nccdum  aker  refponder<L^. 
Tar.demiile  :  Heus  tu  mortue,  inquit, 
tandem  furge  ,  aut  nec  obolum  impetra- 
bis  c  data  pecunia ,  &  fimul  cadauer  vtra- 
que  manu  conculfit,  tanquam  rifum  diu 
reprcllumexcitaturus.  Scd  necdumvox 
vlla,  aut  vllus  fenfus.  Itaresnataeioco, 
patuitque  miferum  vere  mortuumefTe* 
Mox  alteractutu  prasfulem  currendo  in." 
fcqui,  &: vbiadillumperuenit,  hic  ma- 
gis  quamantea  &feri61amentari,  men- 
daciumfateri,  fraudemex  inopia  con!i- 
(^am,fedhanc  culpamnon  amplius  vn- 
quam  repetendam;  mifereretur  porro 
mortui,  iuberetque  prccibus  reuiuifcere. 
At  Epiphanius  necdum  mendacio  recoru 
ciliatus  ;  Tu  ver6,.inquit ,  fcpelifocium; 
Dcus  fcntentiam  non  mutat. 

Affirmant  quidcm  facra  volumina  t 
Os  quod  mentitur,  occidit  animam.  Mi- 
nimumanimam;  atfubinde  corpuscnni 
animaiugulat.  Adc6  Devs  acerbe&pe- 
nitus  odit  mcndacium. 

In  infnla  Tenedo  lex  olira  fiiit .,  quod 

•Suidac 


l  Z<j         Capvt  VI. 

Suidas  memorat,  u  vt  pone  iiidicem  cum 
iecuriilaretcariiifex,  mhoc  paratus,  vt 
fi  quis  fal/i  teftimonij,  falfceaccufationis, 
autcuiufcunquctandem  mendacij  con- 
uidus  fuiirer,  protinus  fecufi  feriretur. 
Hinc  vetus  verbum ,  Tenedfapcuris,  Su- 
pra  nos  iudex  in  aito  efl  apud  quem  nun- 
quam  non  vigilat  fecuris ,  iam  huic ,  iam 
iiliimpingenda  :  Dcus  vitaenecifquedo- 
minus videt  auditque omnia,  nec parcet 
in  veritatem  delinquenti.  quod  fi  non 
totiesfua  mittat  fuhTiin.a,  quoties  veri- 
tas  confpuitur ,  certe  tarditatem  fuppli- 
cij ,  grauitatc  compenfat ;  vltor  procedit 
ferus,  fedfeuerus.  Nam,Operamanuuni 
cuis  veritas,  &iudicium.  ^  Ipfe  prote- 
doreftomnibus  exquirentibus  fcin  ve- 
ritate.  c  Imo  omnes  viae  eius ,  mifericor- 
dia ,  &  veritas ,  &  iudicium. d 

d.Tob.c.s.^.  i* 

§.  V. 

Ideo  Paulus  tam  graiiiter  hortatur  : 
l4iduitenouumhomm€m,quifecundura 
Devm  crcatusei1:inmil:itia,&:ianditatc 
yeritatis.  Proprer  quod  ieponenics  mcn- 

dadam 


DeMehdagiLingva.      127 

dacium,  lcquimini  veritatem  vnufquir-r 
quecum  proximo  fuo.  a  Paulinum  hoc 
prsceptum  tam  alto  pcclore  combibe- 
runt  felicioris  aeui  Chriftiani ,  vt  mori 
mahierint,  quam  femei  mentiri,  quod 
luflinus  Martyr  teflatur.    Q^apropter 
quicunque  Chriiliani  fanguinis  vult  cen- 
feri,  extremcauerfeturdifcipulusefie  di* 
aboH,  qui  foJus  eft  magifler,  <Sc  audo.r 
mcndacij  :  Nemo£cluceihimamet,  aut 
ignominiam  metuat ,  vt  animam  fuam 
mendaciisoccidat.  Sivos,  inquit  Chri- 
ilus,  manferitis  in  fermone  meo,  vere 
difcipuh  mei  eritis ,  &  cognofcetis  verir 
tatem,  &teritashberabitvos./'  Chrifli- 
anorumigitur  omnium  eadem  vox.fiL_i 
qu2E  Lucihani  :  Aiemtnmneft  me^im  ; 
quiccuidfalfi  efl  detefl-or  &  execror  ; 
mens,hngua,  manus  ,  ocuh  veritatem 
fpirent.  Nequemendaciafolum,  fed  et- 
iam  afHnesmcndacijsan^phibohie  <Scvcr- 
borufubdoli  anfiadus  cauendi,  quibus 
audirornequiter  inuohiitur  ,   vt  quide 
duobus  debeat  credere  ,  non  dlfpiciat. 
Cauendae  fimihter  rerum    exaggeratio- 

nesj 

^Ephef,c.4,<h.2  4»^<i.iS, 


128  Capvt  VL 

nes,  quae  ?ix  vnquam  fine  mendaciar 
mcndaciiue  rufpicione  adhibentur.  Vn* 
defit  vtij  qui  rcsfolentadeo  exaggerare,- 
apud  prudentcs  vix  vllias  fint  exiftimati- ; 
onis.  Nam  eos  plerunque  maligniorfaj-i 
mainfequitur,  necimmeritodiciroletdei 
tali  :  Hic  non  mentitu:  quidem ,  Ted  nec, 
dicit  verum.  Chriftianus  quantus  quan- 
tuseilin  vcrba  veritatisiuret. 

Aqud  Lacedxmonios    olim   legatus  ^ 
quidam  ChiuspGrorauit^fedorisacfron.  ' 
tisparumvirilihabitudine,  f^cilequcap- ; 
parebatnonfolum  ad  fraudes  compofi-  \ 
tamorationem,  fed  capiilitium  quoque 
tindum  ac  fucatimi  effe.   Archidamus 
prjsfentis  animi  vir,  Sclmgux  libers?  :  ^ 
Qi_iidobfecro,  ait  ,  credcndum  cenfetis 
ciues ,  Legato  huic  qui  in  ipfo  etiam  ca-  j 
pitegeflatmendacium  capiliisinfertum?  j 
Inhunc  examuffim  quadret ,  qux  inaulis 
vuigoiampercrebiiitdefinitio  :  Legatus^ 
efl:  virbonus,peregre  miffus,  ad  men-  i 
tiendumReipublica:  caufsa.    Apagehos 
legatos  aprincipumregomqueChriilia- 
norum  aulis  :  adGaramantas  eant  hajc  | 
monftra,  &  pacem  velbellum  mcntian-  j 
tur,  iuxta  crit.  ProfanifTimum  hoc  vui-  ' 


gtis  &  odit,  <Sc  arcet  fapientifl^mus  Rc- 
gum,qui  fuprcmo  Numinirupplcx:  Duo 
rogaui  te,  inxjuic,  ne  denej^es  mihi  an- 
tequa-n  moriar  :    Vaniutem   &   verba 
111'  ndacij  longe  fac  amc.  a  Cur  tam  ftri- 
dlr.m  ab  omni  mendaciodiuortiumtam 
anxie  vrges ,  6  Regum  maxims^  ?    Quia 
perfpeiflumhab^o  qucd  oderit  Deusfal- 
fit-uem  omnem  :  Abom^natio  DomJno 
labia  mendacia,  qui  aiuem  fideliter  a- 
gunt,piacentei  h    Cum  ergo  Deus,tan- 
tus  fit  amator  ve;itatis,non  potell  non 
ei  charusefTe,  cuicharaeflveitas.  Affi- 
duusad  hoc  exhortatorPaulus:  NoJite, 
inquit,  mentiri  inuicem  ,  veritatem  au- 
temfacicntescrefcamus  in  iiio  per  om- 
nia,qui  eftcaput,  Chri/i:us. r  Eruditio- 
ne  fimplici ,  fed  falubri&  vera  fic  mone- 
bant  veteres:  Intemperantia  facithomi- 
nem   belluam ,  Mendacium  diabolum, 
Ventas  femideum.     Nolite  igitur  men- 
dac?s  efTe  aduerfus  veritatem.ii     Hinc 
illud    Siracidas  fanwlifTimum    monitum 
animo  penitusafiigendum:  Anteomnia 

opera 

:rPrOM  c,foS\f.  h  Prots.C.r2,^.2  2, 
c  Calef.  c.i^.  p.  Ephef  c^-.^,  Jj. 
^Ucahtc,jSf*  J4- 


15  0        Capvt  vi: 

opeca  vcrbum   verax   ppg:cedat    tc_-<«' 
Qux  omniaHipponenfis  pr.Tiiilis  tefti— 
monium  confignet  :   Elucetitaque  difl 
cufIisomnibus,inquit Auguftinus  nihil 
aliud  illa  teilimonia  rcripturarnm.  mo- 
Kcre,  nifi  nunquam  elTe  omnino  m.enti- 
endum.   Nonenim  cuiurquamcomrro- 
ditasaut  falus  temporalisperiiciendaefT- 
dcipraefcrcndaefl.   Qnifquis  autem  elle 
aliqucd  genus  mcndacij ,  quod  peccatu 
nonfit,  putauerit,  decipiet  feipfum  tur- 
piter,cum  honeftum  fedeceptorem  ar- 
bitratur  aliorum.  h       Supremo  ac  fatali 
Orbis  die,  fubtilifTima  qua^que  menda- 
cia  adfolem  deteda  erubefcent^  perden- 
ttir  omnesqui  locutifunt  mendacium^ 
triumphabuntomnes  Veritatis  amatorcs, 
quos  jequilTimus  iudex  regno  dona- 
bit,  immortali ,  beato  ,  non  fi- 
niendo  ^ternum. 

b  ^ug,  l,  de  wencU  €,2t,  efilego. 


Capvt 


DEMoRi>Ac.iLrHGVJ^.     131. 
Cap.    VII. 

^luam  varie  ^  {juam  gra- 

uiter  linguA  M  o  R  D  AX  noceat. 

TNOccidentis  India  pifcoram  c/Te  volu-- 
crcm  ferunt ,  multae  admirationis  j  no- 
men  ei  Alcatraz.  Haec  prominente  roftro 
notiilima  incolis,  plumas  cinereas  cro- 
ceafque  mixtim  habet  ,roftrum  ei  duo- 
rum  palmoru  eft ,  &  aue  poene  tota  loa- 
gius,  fimuletiam  atutiffimum.  •^ 

Lingua  efl"  qux  congruo  nomine  Mor-i 
nf^iA- dicitur  non  abfimilis  Indicae  huic  aui 
AJcatraz ,  fiquidem ,  non  tantum  roftra- 
tosimpptus  haber,  \td  poene  tota  roftrii. 
c/t,admiigendosmoruis  aptiffimum.      • 
Hanc  Morducem  linguamfeuilladen* 
tibus armata  fit^feu  roftro,  animus  cft- 
profequi ,  fed  breui  dilTertatione. 

§.  I. 

Euflathius  intcrpres  Homeri,  Cyprij$." 
eamfuifTjJegem  affirmat,  vt  fi  porcus 
alienasfcgetesdepafceretur  &:  vaflaret,. 
fundi  poffeiTor,  dentes  ei  truncarc  h'cite 
pollct  Lingua  Mordax  tam  frequenter 
inaiienos  agroscxcurnt,&obuia  qnxq;" 
g  dentibus  ^ 


13  2     CAprtvir. 

dentitus^  vaflat ,  vt  optandum  pror/iisj- 
Lex  illa  Cypria  reuiuifG^t  ycbnoxis  fcrir 
truncandis  dcntibus.  lure  merito  excia- 
mtm:  O  Lingua  ojflibus  car^s,  fcd  oila 
comminuis/    O  Lirrgua  Mordax  qiiam 
tibi  dentes  flint  acuti,  qui  vel  ofla  ad 
jp/as  vfque  medullas  penetrent!  Queri- 
turHebraeus  Pfaltes  :  Totadie  cogitauir 
ininflitias  linguatua:  iicut  nouacula  a-, 
cuta  feci-fti  doium.  4     Eccur  officiuni. 
«lentis  tfibuitlinguae?  nujiquid  &  lin- 
guacogitat,  &  intellcdus  vicem  fungi- 
tnr?  Acute&fapienter  didum^  Co^tts» 
9tit.  Ettnimlingua  Mordax  tam  efTefo- 
letceler,  quam  fere  ipfa  intelJigentia  i^ 
quid  velocius  cogitatione  ?  non  minus 
veloxtft  linguas  morfuSyvix  alter  os  pan- 
dit,  4ciammorfum  fejitit  ab  altero.  Sesl 
Jiaec  diuins  vindidae  trutina  eft  aequifii- 
ina,vtquialteri  dente^  fuos  datguftan- 
dos,  etiam  akerius  guflet,  vt  qui  mo- 
inorderit,  mordeatur.  Id  luculenter  A- 
bacuc  prasdicens  rNunquid  non  repente, 
inquityconfurgent  quimordeant  te  ,  & 
fufcitabuntur  lacerantes  te ,  (5c  eris  in  ra- 
prnamds?^  SionisRexDauid  mordaci- 

tati 


DEMoRDACltlNaVA.       I  J  J 

tati  huic  curandae-  remedium  di(ftat,qua* 
le  nec  iEfculapiuSjnec  Aiiiccnna,  nec 
Galenus ,  nec  vilus  Hippocrates^  fed  neC 
ApoJlo  ipfe  fiiggeflcrit  :  Quid  detur  ti- 
bi,  ait,aut  quid  apponatur  tibi  ad  lin- 
guam  dolofcim  ?  a  Velut  mediciis  loqui- 
tur,  quiaegro4:i  linguaminfpiGit,  mimea' 
fn  adufta ,  num  lcabra,  num  lentoreglu* 
tinoHi^&ex  hi9  fignis  pronuntians  :Qui<J 
crgo  dctur  tibi,aut  quid  apponatur  tibi  ? 
Sagittaspotcntis  acutae.  Hoc  cogita,  hoc 
frequenci  meditatione  verfa:  fi  tu  mor- 
dacem  Hnguam  mam  non  coercueris,. 
aliorum  pariterin  tc  linguas  fagittarum 
inftaracuendas.  His  iaculis  Gonfigeris,vt: 
quod  tu  alijs  feceris,hoc  ab  aiijs&ipfc 
tibi  experiaris  fieri.-  Talibus  fagittis  Deus 
rebellcmcontumaciam  fternit.  Mor- 
deantur,  qui  alios  morfibus  appetiue-^ 
rint.  Neque vnquam  deerunt ,  quibus  vt: 
inflrumentis  vtatur  Deus.  RexDauid- 
hos  morfus  fentiens:  Acuerunt,inq^it, 
linguamfuam  fTcut  ferpcnte^,^  Dentcs 
corum  arma  &:  fagittae  j  &  lingua  eorum 
gladius  acutiis.  c  Ferro  &  chaly^e  con- 
flaca  flint  vcrha  iHbrum,  fi  molem  fpc-- 


X  34         Capvt  VII. 
^es ;  fi  celeritatem  y  iaculornm  silas  pr*^ 
uertunt.  In  regiaSaulis  aula  hoc  ipilin^ 
expertuseftDauid,cuius  fama  comphu 
rium  dentibus,  Doegi  praefertim,  foede 
lacerabatur.     Sed  nec  fuammet  coniu- 
gem  Micholem  in  fe  mitiorem  habuir. 
Haec  femina  dentes  aprugnos  marito  re- 
gio  infixit,nec  tamen  aliud  fibi  fumDlit 
conuellendum,  quam  magnamin  Deum, 
pietatem.    Audite   mordaciffimum  0^1 
Quam,  inquit ,  gloriofus  fuit  hodie  Rex. 
Ifraei  difcooperiens  feante  ancillas  fer- 
uorum  fuorum,  &nucfatusefl:,  qua/inu- 
deturvnus  de  fcurris.    Quidquaefo  po- 
tuilTet  accrbius     dici    aut  mordacius  > 
Compendium  hic  habes  irrisus,  caium- 
nije,  farcafmi,fcommatis,morsus.  Ne- 
que  tamen  Rex  Dauid  hic  dentibus  ca- 
ruit ,  fed  plane  modeflis ,  &  qui  defende- 
rentpotius,  quam  Ixderent.    ViuitDo- 
minus,inquitv  quia  ludam  ante  Domi- 
Dum  5  qui  eiegit  me  potius  quam  patrem  , 
tuum,  (Scquamomnemdomu  eius(hoc 
JhabemeaMichol)&erohumilis  inocu- 
Jis meis:  &  cum ancillis ,  de  quibus locu- 
taes,glorioiiorapparebo.«  Qui  venari 

vult 


DeMordaciL/Ingva.     135: 

f  ult  apros ,  canes  aleae  committat  neceC 
feeft^  qui  certare  vult  dentibus,dentC8 
fentiet,  &morfusmorribus  £deliter  re- 
penfos. 

^  §.      III. 

*^"Germanisridiculum,  vtvidctur,  im- 

precandigenuseft,fed  opinione  graui- 

,  ts.  Solentilli  ioco,  vt  verba  funt,  im- 

jprecari  :  Vt  te  mufculus  commordeat. 

I  Ivlalit  quis  morderi  a  Leone,vt  tcI  bone- 

'  fto  vulncre  inligniatur,  vel  vt  morteglo- 

riosa  occunibat.  muiculimorfus  infamii 

eil.  Lailantius  cgregic  docet ,  quo  artifi- 

i  cio  Dcusin  oreliumanofornicem  ftrux- 

I  crit  ;  Subhocmollifornice,  fubhacca- 

j  fnera,  palatilmgua,  velut  mufculus  ca- 

uoabditnslatct.  Et  quamuisdentcs,  of- 

l  fea  catarada  porta,  a  fit   obiedla  ,   &: 

quamuislabia,oftium  coriaceumfit  op- 

l  panfum  ,  quod  nec  aura  quidem  pene- 

!  tret  :  hacctamenquandoque  oraniafru- 

1  ftrafunt.  Subito  mufculus  ille  profilit, 

&  celerrime  mordet.    quo  nequi/fimos 

canes  imitatur ,  quiper  blandimcnta  ac- 

cedLint,&  dcntibus  rcpente  inuadunt. 

$cd  ncquam  ille  mufculus,  non  pedei 

tantum,vt  plerunque  canes  ^  (cd  digi- 


^^  Capvt  VIX 
tos ,  aurcs ,  oculos ,  crumenam ,  &  qmc* 
,^iiid  liommis  efl:,,  admoiidet.  Etenitru 
lingua  Mordax ,  modo  iilius  fufpedlas 
'tjpes,  illius  modo  ridicuJam  pauperta* 
rtem,  modo  huius  infacundam  balKuti- 
em^  iam  alterius  incultos  mores ,  iam 
quorundam  fuperuacuas  curas ,  iamali- 
.orum  (cum alia non  poteil,)  diftortum  o$ 
mordet.  Raras  hahet  ferias  iingua  hi$ 
iinorfibusafliietac 

Proponit  TuJlius  a^nigma,  qaod  quin-'  ; 
-quc-j  omnino  litteris  conilat ,  tripliei 
,LL  L.  &  geminis  MM.  ■lurgiurareratm- 
Aterduos,  quorum  ifteMejnmius,  ille^, 
•Largiu«  audiebat,  Demum  vt  verbis 
-pondas  accederet,  etiam  dentes  ilrinxe- 
•runt  :  praecipue  Memmius^  ^ui  vt  ca- 
3icm  commodius  agei*et,  hominem  ex- 
uit,&  brachium  Largij  fa^de  corroilt^ 
JHincnatumillud: 

Laeerat  Ucertu  Larglj^mdrday:  MemmiuSm 
iHoc  equidem  vcre  mordere  ,e13:,  iion  den* 
tatis  folnmdic^is  configere ,  Ctd.  ipfos  ct- 
iam  dentes  adiungere.  Ytr*unqiie  bar^ 
barum,  vtrumque  inhumanu-m,  alterum 
etiam  caninum  efl.  Hic  Paulus  feuere  mi- 
aatur,  atque  :  Si  inuicem,  inquit,  mox^ 

d£Us 


DEJvfORRAClLlNGVA.       I  5  7 

■detis  &<:orTi£ditis ,  videte  ne  ab  innicem' 
xonrumamini.  ^  Si  dercendantin  c*rta- 
men  diio  pugnaces,  iurgio/i  ,,diio.dctra^ 
dlores aut  liuidi ,.& comedent  &  mordc- 
buntinuicem  :  vidcantcrgo  ncab  inui- 
cem  confumantur. 

Profed:©  mordaxlingua  non  rarocat- 
dium  caufla  extitit.  Heidclbergae  ante 
annos  complures  conuiuiuin  focialiter 
inftitutum ,  conuiuac  falibus  etiam  ac^- 
cetijscondierunt.  Fuitinterhosconuiua 
mordacior,  quam  ^cetior  ,  &  oertunt 
aliquemepraefentLCorona  pctijt :  Altcr 
iam  aliquoties  dicflis  mordacibus  fauciuSf' 
cumeanecartificioseeluderei  nec  pati* 
enterperferrepoflet,  impatientia  vi(3;us 
abijteconuiuio,vltioncmcoquerisinac^' 
tenfo  pedore»  Hocauteminviaapudfe 
.conniij  reperit  :  certo  in  tenebris  1ojC3 
coperirL,  &cummordaxaduerfariHS  effet 
tranfiturus  ,ilrido  eumgladio  falutare» 
■&fahem  in  fugam  compcllerc,  vt  effet 
quod  in.co  focij  ridcrent.  Non  fefellit 
hominem  locus  &  occafio ;  ade/l  adiiet- 
farius  in  infidias  delatus;'hic  dttr  f\:niSio 
in  cum  gladio  irruit.  Scdnec  iile  cefHt 
sCumprobe  incaluerit  vina,  quod  otmm 


1  3  8         Capvt    VIL 

in  praelia  trudit  inermes^  ita  ilctit  vim 
vi  repulliirus.  Ergo  infidiator  maion 
conatu  in  hoftem  infurgir,  cuius  po- 
plitemitalaefit,  vtexeo  vulnere  paucis 
'poftdrebusfueritmortuus.  Hanc  c^dem 
vnaorismordacitaspatrauit.  a  Vbi  non 
ad  caedes  inftigat  mordacitas,  odia  certe 
immortalia  infeminat  animo. 

Fuit  vt  in  conclaui  aliquot  principes 
'Germaniae  Maximilianum  11.  Impera- 
torem  breui  proditurum   expedarent. 
^Sermonesvarij,  <Scferc,  vtlblet,  de  bel- 
*iis  &  rebus  exterorum.  Hic  vnus  prirLci- 
pum ,  iuuentaexultans ,  facetias  (par^e- 
re,necgeftu  femperdecoro  vti,  imoet- 
iam  nonnihii  vMiilari,    Accrbiore  \voc 
oculonotauit  principum  vnus,  mngnac 
^audoritatis,  qm  mores  tamfolutos  ace- 
^to  ftringcndos  cenfens ,  libera  voce ;  Do- 
minc  Landgraui ,  ait ,  videor  mihi  nofte , 
cui  ftomacho  cibus  fores   aptiftimus. 
Cuinam,  inquit  ifte  ?  Mox  alter  princeps: 
"meorum  leonum ,  ait ,  nam  muJtum  car- 
nis  vituiinae  habes.  h    Mehercule  fatis 

morda-      | 

9iManl$u*  tcm  z.coUeB.pr4ceft  f  mthtpag^t Si^  } 


I  Dfi  MoRDAClLlNGVA.        Ij^ 

Hiordaciterdiiflum;  fic  notarifoflcnt  qui 
petulanterfegerunt,  &  vitulantur.  Nec 
tamen  os  prcHit  iuucnis  Landgrauius ,  & 
IhnguaiamconcitatiorerVidsor,  inquit, 
&  cgo  mihi  noflc  ad  quam  rem  tua  ccid- 
tudopcrquamidoneaforet,  Ci  liceret id 
proFerrc,  <fcaequo  ferreturanimo.  Licet, 
inquitprmceps ,  neciniquoidaiiimofe- 
letur.  Tum  Landgrauius  prompti/Iime  : 
Tuacclfitudo,  inquit,  mire  opportuna 
eflctad  educandas  adolefcentes  fimias, 
quoper^diamcelcriiisaddifccrent.  .<  Hi 
vcrborum  morius  reciproco  dente  infixi, 
immortalis  odij  fuerunt  plantarium. 

Non  multo  fuauius  [ureconfultum 
momorditvirnobilis.  Conuiuam  egerat 
lureconfaltus  apud  nobilem  virum  , 
cumque  iam  domuitionem  pararet,  ac 
vaicdiceret,  vocatus  eft  morio  ,  quem 
digitomonftransNobilis  :  Domine  Do- 
clor,  inquit,nunquid  (Scegohic  exerci- 
tatum  probe  dodorcm  habeo?  Ad  qux 
conumaextcmpore  :  Profedo,  inquit, 
bcncmonc$,huu:ego  nmillimum  domi 
g   T  meae 

ai£m(Bnabtnmt  gut  ba^man  ^ung  ^ffrn 
he\)  |I)r  aiiffcr^ug/&amu  fit  tmrew  UtmU 

MuttliM  tdm,  z .  colitB^  mthi  fag,  /  c  y , 


140  C>?VT  VIL 
inesEalo,  e  tua  familia  natum  :  Vale* 
Amicitiam  Sc  iater  iftos ^tiam  hi  JHOiTus 
difTuenmt.  Mordaci  lingua  careat,  qiii 
amicos  velnouosambit,  velrvetincre  cu» 
pitveteres. 

§.  III. 

Cregorius  Turonenfis  Pnefxil  mcmo. 
rat ,  quofdam  e  Theodorici  regis  exerci- 
tu  miiites,  in  fandi  luliani  templum  ma- 
nus  inferre  aufos.,  pauperum  reculas  il- 
luc  velut  in  afyium  ^ollatas  diripuiflc; 
fedNanefin  a  tcrgo  hceiiife,  facrilegos 
infurorem  verfos,  a  Gc  ipfislaceratos  efle 
dentibus.^  Quisfuror,  oviri,  quae  vo« 
agitat  infania  ?  faltem  a  membris  pro- 
prijs  dentes  abftinete.  Hoc  inter  Chri- 
ftiamos  magnis  clamoribus  vrg€ndum_,: 
Quid  6  Chriftiani  m.utuis  vos  mor/ibiis 
fatigatisi  Quid  6  mordaces  Memmij, 
non lacertos  dentibus, fed  aculcatis  di- 
d:is  laceratis  animos?  E<)ne  vos  furor 
impellit,  vt  veilra  etiam  nvembra  difc^r-' 
pere  voluptatiiit  ?  An  vero  ignoratis, 
Quofiiam  muicem  memhra fitmpu  ?  b  wmws 
certe^orporis.  Qui  homincmfibi  fimi- 

icni 

a  Grei^  Tur,  i  ^ .  htft,  Fr^ncc  1 3* 


DeMordaciLiicgVa.     541 

iem  tam  barbaro  laniatuinuadit,  iioc 
agir  qubd  os  famis  impatiens  facit ,  cuin 
hrachium  in  eodem  corpore  iibi  proxi* 
mura  dilaniat.,  placandse  fami.  Et  nos, 
iH'.ncem  memir^  fiimn4,  Quifquis^alium 
lacfit^ipfe^bi  nocuii:.  Quontam  tmicem 
membra  fiimHs.  Quid  ergo  dum alios  pe* 
timus^  nos  ipfos  ferimusf  Quid  pro  ver* 
bis  dentes  iaculamur ,  neque  tam  di(5^is 
quammorfibus  pugnamus?  Subit  me- 
moriam  miks  LGfitanus,  qui  m  Dienfi 
obiidione,  cum  glans  piumbea  dee/Tet, 


pfefubito  con^ilio  dentem  fibimet  ex- 
culFit ,  eoque  fiftulam  ceneam  onerauit^ 
explodt,  fauciauit  hoftem.  Nequepigec 
elegans  de  hoc  praelio  Epigramma  fub- 
iungere: 

Arx  vbtMcmnonia^  arcebat  /beraphalangas 

Altern6.^Hsfre^ens  ibatab  hofte  cruor: 

Ferrea  confertum  fpargebat  /bert^in  Indnn^ 

Ftitmin^^gUncUfero  fulmina  partatukom 
Nec  caffo  tonuere  metu  hfedfparfa  cadeban^ 

Certtui ,  ac  Gettck  torta  figttta  manK, 
Nam  cjHot  telatubtu^  tet  haMatfunerM 
camptiS'^ 
S£fefimulftragesglansdabat  'vna  dttas^ 
;g  6  Lctifers 


142        Capvt  VII. 

t,e*tferi  de»,  km  defecit  eofia  teli , 

Qu^fiticjHe  maitHm  deftttuere  glohi, 
Injiilmre  mAgus  tamen  acmagii  injiittt  Indut^ 

Nudac^ue  contemtQ  vallA  Jithire  mem, 
Non  tHlit  exermis  Indibrtn  h^rbaramiles^ 

Tela  miht  defint  i  telum  Ego ,  dixtt,  ero, 
Extrahtt  tnde  ortsgenmnu  e  carcere  dentem^ 

Fartacjue  dentatps glandthtu  ara grAuatm 
Contmuo  cljpeos  &aljena  repagHla  rumpunt^ 

Etpentt  06  Uceratit  ojfea  jrHflaJin  w , 
Qh£  noHHS  tratis  mintbtu  f^irorarr,  .unini- 

Oie,Jiht  vtp"Jfit tela  parareypartt^  fftrat? 
Pralt.i  nunc  noftr  t6  profer  Sam/onial  Samjon 

MaxtUk'^  noftrt  prdlta  dente  gerunt .2i 
His  nos  armis  quotidie  praeliamur ,  nam 
vt  hofti  grauius  noccamus,  iplbs  etiam 
dcntes  fpargimus.  vbique  rixas,  vbiquc 
dcntati/Iima  iaciunturtela,  voces  vbiq; 
mordaciflimaciparguntuiL-..      Videmihi 
4iomincm  prxrradli  cerebri,  turbidum, 
aitercatorem ,  iracundum ,  quantum  hic 
^rimonijein  verbis  habet ,  vt  ridum  ia- 
dat,vt  morfus  diuidit  /  vt  obuiu  quemq; 
ikduerfariu  fibi  ftatuit,  &  morfu  premit .' 
quifquis  in  hunc  incurx-^crit,  hoftis  ef|-, 
&mox  dentes  fentiet.    Caue  canes  qui 
non  Intrarc  folum,fed  <Sc  mordere  folent, 

a  l**iQk.  BHUrntitn,  /./ .  «pgr^m,  4  o .    Caue 


DfiMoRDACI  LlMGYA.        I43 

Cauc  felcs ,  quae  tergo  nitent ,  fcd  vngui- 
bus,  (fcdentibus  nocent.  a 
'  Cum  infans  plorat ,  fubinde  nutricis 
confilium  efl:,  impingendum  illi  cfTe  ca- 
licem  mulfi,  vtploraredefinat.  Morda- 
•xem  altenus  imguam  vixaliter  placaue- 
ris ;  aut  enim  filendum  tibi  eft,  aut  quam 
moiliirimeioquendum.  Refponfio  moi- 
lis  frangit  iram ,  fermo  durusfufcitat  fu- 
Torem.  t?  Si  ergo  vis  vt  alter  definat  mor- 
^ere,  tu  ei  muifi  calicem  impinge  ;  ver- 
borum.dulcedine  hominem  delini;  aut 
file,  <Sc  abi,  Mordacem  imguam  haud 
aliter  eifugcris ,  &  correxeris.  Haec  ofia 
hos  canes  fopit. 

a  pfttt  bidj  ivaislm  /  tt5te  ^aflu  cin  fo  glactm 
55afg  /  tni)  S^d\x^t^\atHti !  Ou  cljufl  xoxt  aSe 
^ai}txi/hM  vorncn  Ucf  r  n/tn^  ^vot>cn  tragro. 

Cap.    VIII. 

X^^^^^MvRMVRANs  auam 

njhique  ohuia  fit  ^  fimulqHC  /ufTA 

modum  noxtA. 

/^Raueorisvitiumeft  fpumarc,(Sc  cos 

^quibufcum  loqiuris,    vclut  pluuia 

iminutatim  rorante  perfpergere,Ytaudi- 

tores  tui  noR  tantumte  audiant,fed  <Sc 

g  7  fcntianc 


144  CapvtVIIL 

fentiant  loq[uenteni,ipariione  inamoe- 
nifHma  rigati,  Hoc  oris  vitio  laborar, 
quifquis  re<5la  moaentibus  aut  iubenri- 
bus  obmurmurat.  Talis  £uit  Euangcli- 
cus  ille  vinitorvquipatremfamiiias  hac 
oris  fpuma  inundans  :  Hinouiflimi  vna 
horafec€runt,inquit,  &  pares  illosno- 
bis  fecifli,  qui  portauimus  pondus  dici 
&sell:us.  Necilie  foius  patrifamilias  ab- 
latrauit;afleclas  etiamhabuit  acquefre- 
mebundos^  ob  illiberale,  vt  iplis  vide- 
banir,  diarium.  HosMatthasus  dcfcri- 
bens:Etaccipientes,  inquit,.murmur.a- 
bant  aduerfus  patremfamilias,  axbitrati 
quod  plus  eflentaccepturi.  ^  Foedi  fpu- 
tatores,  de  quibu-s  vere  dixens ,  qui  plu- 
rimum  murmurant,  minimum  laborant: 
LingHa  tam  pxompti ,  manu  plcrumquc 
tardi  funt. 

Hanc  infamem  oris  fpumam  nunc  de- 
tergemtis ,  cxplicaturi ,  quam  foedum  & 
grauc ,  fed  &  quam  vfitatum  fit  vitium 
Obmurmurarc.  Itaque  Ungus. Mftrmftm 
r<g»jnuncemendanda  efl-. 

2.Matth.4.zo.^.  10.  i i^ii, 

$.  L 

•     Pabularum  parens  ^fopus,  prout  ip- 


BeMvrwvranteLing.    I4f 

Sus  eftmos,hanc   texit  narrationem. 
Hominis  pagamiiiius,  cocliieas.asxiicu- 
Us.ruis  etiamnumclaufas  lixauit ,  cumqj 
ftridarem  ederent:  6  malae  beftiolae,  in- 
quit,  qusetum  maxime  canitis,  cumvc- 
ftrae  -vobis  domus  irLcenduntuc_j  I      Haec 
Chriilianae  virtutis  indoles  eft ,  tunc  de-. 
mumlaetum<canere,cum  omnia  funt  tu-F- 
batifllma.  Beatus  Paulus  varijs  aerumnis 
preflus.:^^  Repletusfum,  inquit,  con£b- 
jatione,  fuperabundo  gaudio  in  omni 
tribuiatione.  perinde  fi  dicat  :    Nunc 
mihi  eft  optime,;  cum   pelTime  hab£0| 
niinc  caJitx3 eKultans,xum  vultum lacri- 
mx  turbant.  Hoc  animo  erant  Chriilia- 
norura  primi ,  qui  rebus  omnibus  erep-. 
tis,  cum  iamducerentur  iugulandi,cuni 
iam  flammas  cernerent.ruo  capiti  mini- 
tantes  ,£ura  tamen  vultum  prae  fe  tule- 
runt,ijs  laetitijs  inceilerunt  laudantes 
gratantcfque,  ac  II  ad  femeftre  Aflueri 
epiilum  irent.  Hos  idololatrae  faepi/Iimc 
mirati,  quasrebant  mutu-o :  Quodgenus 
hoc  hominumf'  qui  quo  peius  tradan- 
tur ,  hoc  animQfiiits  exultant ;  res  Jiaec  px* 
ne  fupraexemplum  eft.  Perfedlae  fcilicet 
patientias  fignum  erat,&:  quod  Mundum 


14^        Gapvt    VIIL 

XiOinemrcs  fibi  ruashabereiujdiflentjfb- 
lo  Deo  contcati.  Vbi  patientiaE  defedus 
efl ,  noa  opus  bonis  exuere ,  domum  in- 
cendere^ad  mortem  raptarej  minorcs 
machmae  fternent.  Homoimpatiens  re- 
:bus  leuidimis  infuroiemagitur:  explo- 
-Ta,  &  hunc  talem  vei  minimo  digitulo 
trude,  tres  obolos  aut  quadrantem  ei 
Iiibtrahe  ,  &  quereUs  incelfet  caclum  ter- 
ramque,  tonabit,  mugiet,  muimurabir, 
&  fremet  velut  infanus.  Et  hoc  eft  Aii^r^ 
tffurare  ^  quei  elas  cum  impatientia  effuni 
dere.  Mala  radix ,  quid  ab  ea  boni  expe- 
d:es?fiquidemmurmuratio  aut  e  fuper- 
bia ,  aut  ex  auaritia,  aut  ex  inuidia,  aut  ex 
magna  nafcitur  impatientia.  Elati  fu- 
percilij  Pharif2Eus,qui  Chrillum  conui- 
uamhabuit,  <ScMagdalenam  fupercon- 
uiuio  vndrricem  admifit,  ob  elationem 
clammurmurans :  Hicli  cffet  propheta, 
inquit,  fciret  vtique,  quac  &  quahs  ef^ 
muHcr ,  quac  tangit  cum.  a  ludas  Ifca- 
notes  nequi/Iimus  proditor,  ob  auari- 
tiammurmuians:  Quare,mquit,hoc  vn- 
guentum  non  vcnijt  trecentis  denarijs, 
&  datum  ef]:  egenis  ?  Dixit  autem  hoc 
xion  quia  de  egenis  pcrtinebat  ad  eum, 


De  MvrmvranteLing.    147 

Ctd  quia  fur  erat,  &  loculos  haberw.4 
Vmitores  iUi  ob  inuidiam  potiflimura 
murmurabant,  iUud  grauiter  queftiiHi 
iiouiflimi  vna  hora  fecerunt,  &  pares 
iiobis  fecifli.  Hebraei  cumin  vafti/llma 
«remo  iter  facercnt,  ob  raagnam  laboris 
imparientiam  murmurarunt ;  Nam  or- 
tum  eft  murmurpopuli  quafi  dolentium 
pro  labore  contra  Dominum.  h  Haec  ve- 
te  ludaica  eft  cantilena:  ludseos  habent 
magiftrosqui  murmurant,  iUi  magiftru 
haDuerunc  Camum,  qui  dc  fratre  inter- 
rogatus,  refpondit,  Nefcio;  nunquid 
cuitus  fratris  mei  fum^go}  c  ludaeos 
Deus  tam  amice  ac  humaniter  tradar^e 
nunquam  poruit,  quin  femper  obmur- 
murarent.  Clamores  illorum  aflidui  e- 
ranc  ifti  :  ForfitaririOiieraht  fcpt^kiu:a 
in  /Egypto ,  ideo  tulifti  nos ,  vt  morere- 
mur  in  foiiradine.  d  Quid  bibemus  ?  Et 
murmurauit  omni^  congregatio  filiorum 
Ifracl  contraMofen&  Aaron,dixerunt- 
que ,  vtmam mortui  effemus  per  manuni 
Domini  in  terra /Egypti,  quando  Ccdc^ 
bamus  fuperollas  carnium,  <5ccomede- 

bamus 

3  loau.c.j  i^(!f,  j.    bNum.c.i  1.^,1, 
c  Gm,  c,4,<k.  f*   d  Exodh  (,  /  +.  ^.  /  /. 


143  Capvt  VIII. 
ibamus  pan^m  in  faturitatc:  cur  induxi*' 
ilis  nos  in  deil-rtum  iflud ,  vt  occider^tis 
.omnemniultitudinemiame  ?^  Vix  i^da* 
to  hocpopuli  fr.cmitu.,  mox  ortus  eft  a- 
lius,  nam  confu/is  clam_oribus  vocifexa* 
l>antur:Quis  dabit  nobisad  vefcendutn 
xarrtes?  Recordamur  pifcium  quos  co- 
medebamusin  ^gypto,gratis,  in  men- 
tem  nobis  v^niunt  cucumeres ,  Sc  pepo- 
jies.,  porrique,&:£ep£..&aiIia.  Ammt 
moitraaridaefljnihil  aliud  refpkiunt  o- 
culi  noftri ,  nifi  Man.  l?  Ha^c  iili  perpe- 
tuis  querelis  vrgebant  .:  moxlo  panem^ 
jmodo-aquam,  modo  carncs  deefTe.con- 
jquerebantur,nunquani  non  fremebun- 
dicontraDeu,&:  obmurmurantes.  Hinc 
AuguHinus :  De  nulla  r^  magis  ,  inquit, 
Deum  oficndijre  populus  ille  ludalcus 
djcitur,quamconLra  Deum  smurmuraii- 
do.  Neq.ue  vero  Deus  .quidquam  pu^nijt, 
atque  infanieatis  vulginiurmura ;  noxas 
aliasjdi/IImulauit  ikpe,  murmur  cond- 
jau6fempe,r<jue  ca/ligauit.  Siquidem  ob 
hanc  murmurationis  culpam  e  tanto  nu- 
mero  (trigefiesec.ntena  millia  pntantur 
fuiffe)  nemo  omnium  nifi  Caleb  <ScIo-» 


DcMvRMVRANTELllirS.      I  ^f 

rue,  in  vberes  terras  ^pcnetraruntj  his 
Subbusfolis  exceptis.,  relivjuos  omnes 
eremus  haufit,  vaftiflimum  fepulchrum 
omnium.  NequehaECGulpafolohocfup- 
plicio  Aetic:  Ob  murmuraextremam  ca- 
flrorum  partem  deuorauit  ignis  :  ot 
murmura  ferpentes  igruei  Qbloquientes 
lacerarunt.  En  feueram  D^i  iuliitiami 
oblocutDres,.velutfamofilatrones.,^an« 
dentiferro,feu,  igRitaforcipe  carpeban- 
tur.  Nam  colubri  velut  carnifiGSS  in  reo« 
immiili,  vtlinguis  6c  moriibus  eos  lace- 
f^rcnt,  qxiilingais  <Sc  murmurationrbus 
ieliqui/rent.  Sed  nec  charifnmi  Mofig 
ifbroriparfum.  Maria  prophetse  maximi 
foroj^ermana  j  &ipfaquoquevaticinijs 
ac  miracuiis  clara ,  femina  Deo  chann. 
fima,  quiatamen  nonniTiii  ^Dbftreperc^ 
aufa ,  graui  fupplicio  hanclinguae  proca- 
ciamluit.  Sedquidhoc  adeo  mali?  lin- 
iguaniMariaiion  immodice  foluiffe  au« 
;ditaeft;fratrem  duntaxat  ob  .^thiopif^ 
CuTiconiugem,  perflringens  :  Num,in« 
iquit^perfolum  Mofcm  locutus  efl:  Do« 
:  minus  ?  a  fed  didi ,  vt  videhatur,  minime 
inoxij.panasaudite.  Principio  quidem, 
i  vr  fcircnt  qui  obmurmurarc  conluciTentt 
2Ll!iumtr.€.t2,<i,x.  quanCUflft 


ijo        Capvt   VIII. 

•ta uanTum  alios  fuo  vitio  commendarent,  j 
dumfibiplurimumnocent  :  Deuseffusc 
Morendilaiidans  :  Atnon  talis,inquit, 
feruus  meus  Mofes,  <^ui  in  omni  domo 
mea  fideiiflimusefl:,ore  enimad  oslo- 
^uorei.     Mox  Nemefis  ha;fit  in  tergo 
^urmuranris,  Et  ecce  Maria  apparuit,.. 
lepra  candens  quafi  nix.    Clamauitque 
ivlofes  ad  Dominum ,  dicens ,  Deus  obfe- 
trofanaeam.  Cui  refpondit  Dominus  :  , 
Si  pater  eius  fpuifTet  in faciem  illius,  non- 
jae  dvbiieratfaltemfeptem  diebusrubore 
iuffundi?  fepareturfeptem  diebus  extra 
cailra,5c  ^,of  eareuocabitur.  Hxclufacft 
Itaque  Maria  extra  caftra  f  ptem  diebus :: 
^populusnoncfi:  motus  de  loco  ilJo, 
-donec  reuocata  eflMaria.  a  En  quatn 
Deusinmuimurantesrigiduseft?  femi- 
Ba  ceteroqui  probatiilima,obmurroura- 
tionemclephantiafipunitur,  ecaflrisin- 
fuper  eijcitur ,  &  vt  toti populo  deli<^uni 
magismnotefceret,  tot  centena  millia 
heclocofemouentdiebus  feptem  inte- 
gris ,  dum  vnius  feminae  murmur  txpie- 
tur.  Etquodampliusefl:,  nullaevel  cha- 
riffimorumpreces,nullamitifI>miMofis 
deprecatiopatrocinarihic  valuit ;  Deus 


DeMvrmvranteLt^g.    t  f  r 

huic  virio  inexorabilis  fuit.  Tam  non  le-r 
aisnoxaeftObmurmurare. 

§.II. 
Eadcm  hacc  diuinae  vindidlae  ratio  in 
alijsluculentecernitur.  Core,  Dathan> 
&Abiron  ex  Hebraca  plebe  pnncipes- 
cum  alijs  ducentis  quinquaginta^vocati  a 
Mofe  :  Non  venimus,  aiunt,  nanqiiid 
parumrfl:  tibiquodeduxi/li  nosde  tcrra 
iqueelad:e<5c  meilemanabat ,  vt  occide- 
res  indeferto,  nifi  &  dominatus  fueris 
noHri  ?  Reuerainduxifti  nos  m  terram,. 
iqua^fluitriuisla(fi:is  &  mellis,  &  dedlfli 
■nobisporrefnonesagrorum&vineariim, 
lan&oculos  noflros  viscruere?  non  ve- 
nimus.  a  Hsc  in  Mofcn  audacius  oblo- 
cuti,  cumvxoribus  &:iiberis,  cumomni 
familia&  vniuerfis  afTeclis  poenas  dede- 
frunt  improba:  libertatis.  Nam  tcrra 
I  quam  indigni  calcabant,  horrendum  re- 
:  pcnte  contremuit,&  vndante  fuperficie, 
inonfecusquampelag^isvento  fiuduans> 
ivniuerfum  populum  rerruit  :  immani 
Imox  fonitu  clifo  ,  qua  fedltioii  tende- 
(bant,  dehifcens  folum  fubfidit,  &co- 

Idemmomcnto    omnesadvnum  abfor- 
buit, 


t  f  z        Capvi  VIIL 
fcuit,dcrcenderiinque  viui  in  infermm 
eperti  humo,.  &  psiierunt   de  medio 
multitudinisv^  SMblatisinhun<:modnm 
profanis  ,  hiatus  illeita  rurfum  ciaufus 
cit,  vt ne  ve/ligiumquidcm eiusfuperef-' 
fet.  Hic  £nis  murmurantis  £i(ftionisv  il- 
luftre  argumentum    diuinac    vindidae,,' 
quam  Ambroiius  tragice  defcripiit  his 
-verbis  :  Immugiens  rerrain  medio^le— 
bisfcinditur,  aperitur  in  profundbmfi- 
nusjabripiunturnoxi},  (Sc  ita  ab  omni- 
biismundi  huius  ablegantur  elcmentis,- 
vtnec  aerem  hauftu  ,  nec  cselum  vifu," 
necmnre  ta^u,  nec  terram  conramina- 
rentfepulchro.  h  Ceifauitpoena  ,  non  ta- 
men  ce/fauit  malltia,  Dum  ha^c  gerim- 
ttir ,  nouum  infargit  murmur.   Murmu- 
rauitaumn  omnis    multitudo  filiGrum' 
Jfraei  fequenti  die  contra  Mofen  &  Aa- 
ron.'^  Fitquandoque  vt  eoipfotempore,- 
qnofurum  aliquis  in  furcara  attollitur,' 
intereafures  aUj  in?e-r  confertos  fpeda- 
tores  prsefecent  marfupiaiita Tudaei,  dum 
murmurantes  tribules  horribili- fuppli- 
cioaffiGiuntuF,  ip/i  contumaciils  mur- 
murareincipiunt.  Protinns  fuperne  vox 
^N^i/n  c.  t  6  <h.  i^.  ruit: 


DeMvrmvraxteLing.   IST 

rtiit  :  Efiam  nunc  delebo  eos.  IIlorurrL-r 

igitiir  poena  ,  inquit  Origcnes ,  emenda^ 

rio  fit  noftra.  Qua  de  re  grauiter  &  ac-- 

KUrate  Chryfoftomus   :  Vides,  inquit, 

|u6d  eos  erudiat,  ne  murniurent  ?  Eft 

cnim  feruorum  improborum  &  infenfa- 

:orum  murmurare.    Melius  fucrit  nihil. 

Dperari,  quaracummurmuratione.nam 

5c  quod fuflum eft  ,.perir.  An  non vides, 

]u6d&  in  aedibus  noilris  ifta  perpetuo 

licimus  r  nempe  ,  fatius  eflet  hacc  non 

ieri,  q,uam  murmurando  fieri.  Et  fa^pe 

inalumusminiilerio  priuari;  quam-  mur- 

jnurantemfuftinere.  Grauisenim,  gra- 

I jis  inquam ,  eft  murmurator ,  &:  vicinus 

•lafphemiae  ;  alioqui  cuius  gratia  tan- 

umillifupplicijdederunt  ?  Ingratitudo 

ft  res  ift^.   Qui  murmurat ,  ingratus  ell 

)co.  QuiautemDeoingratusefl,  bJaf- 

hcmusquoqueefit.  a  Sed  h^c  nobilifli- 

la  Grarciorarorisadmonitio  plerunque 

.^jumobfequenteshabetauditores.  ITIa 

id.iica  labcs  Chriitianos  etiam  nimium 

u.-.ntuminficir.  Proniilimumeftcuiquc 

Dntra  Magiilratum  ,  pra^fides,  maio- 

s,contra  quofcunque  alios ,    contra 

Deum 


if4      CA^vTVin: 

Deum  ipfum  tacitis  qiierelis  murmurarei 
OllaEvacuxfimillimi  iumus,crepac  hsec 
igniadmota,quia  vacua  :  ita  nos  pati- 
eiitias  inanes ,  cum  calamitatum  flammis 
admouemur,  graues  impatientiae  fra- 
gores  edimus,  crepamus,  rumpimur. 
Hoc  certe  fateri  cogimur,  mcntis  ac . 
frontisferenitatem  obnubiJari,  cum  ad- 
Berfa  premunt;  Deum  quidem  rogaturi 
accedimus,  fed  vultu  dciedo  ac  trifti  , 
iam^ue  proximi  vtmurmuiemus.  Gre- 
gorius  Nazianzenusfuascalamitates  ipfe 
verfu  explicans ,  inter  reos   fe  ftatuu  : 

S<epe  ^fateipor  emmf  tn  mentem  mihk 
vemt  in  OfUa, 

Carpere  vocc  Deum 

Hocinde  oritur,quia  quid  nobis  ex- 
pcdiat,vt  plurimum  ignoramus,  dr.ii- 
tias  paupertate_  ,  honorem  ignom?- 
nia  ,  valetudinem  morbo  meiioreni-., 
jfemper  dicimus  imperitiflime.  Nam,vti^^| 
Siracides  monct  :  Non  cfl  dicere,hoc 
Recjuiusiilo  efl.  <i  Plurimis  mcrbus  pro- 
fuit,  quos  pcrdidiflet  valetudo;  jnnu- 
meros  euexit  inopia  ad  ca^lum,  quos  o- 
puientia  ad  Orcum  miflflet;  quam  mul- 
tosignominia  faperedocuit,cuos  hcnor 

a^  EccI$.€,s9'^'4-9'-  dtmen-vi 


I      DEMvRMVRANTELlNCr.      Iff 

ementire  fecit.  Qu_are ,  Non  eft.  dioexe^j 
uideft  hoc,  aut  quid  eil  lAlud''?' jmrrijr 
nimintemporeruo  quaerentur.  ^  Op- 
|ime  dixit  Gregorius  :  Qui  cum  oraue- 
it,non  exauditur,  aut,  contra  condi- 
oris  flagella  murmurat,  quafl  cumDeO: 
aiudicium  intrat.  Nam  ille  folus  dc-> 
agello  murmurat,qui  caufTam  percufL 
3ris  ignorat.  Atvcro  vir  prudens,  in«- 
[uit  Siracidcs,  (Scdifciplinatusnon  mur=.- 
nurat  corxeptus.  b 

a Ihd.  ^.j6.  b  ibtJ. c.io .<h.  2 S* 

§,    IIL 
Hic mihi  veniam dabitis ,  6 mortales ^, 
iquidJiberius  dixero.  Tam  crebrae  taoii 
kquotidiancfuntveflraeaduerfusDeunrt 
nurmurationes,  vt  mirum  fit  non  vos 
)mnes  necari  fame  alioue  fuppHcijge" 
lere;  quantum  murmuratur  contra  cae= 
ium,  6ccontra  conuer/iones  commuta— 
aoncfque  tempeftatum  catli  ?  hem  audair: 
(apctigenus!  incaeno  volutamur ,  &a- 
tlrislegem  diccre,  carloque  didata  fcri— 
berenon  veremur.  Inde  efl:  quod  mod6f 
nimios  aeflus ,  m.odo  frigus  nimium  :  iam 
intempeftiuas  <fe  nimis  diuturnas  plu-. 
uias ,  iam  ficciiatem  nimiam  queramuff 
h  nunc 


-1^6  Capvt  VIII. 
iiunc  ventos  ^oli  famiilos  accufarnw? 
nunc  fcrenitati  aut  malaciae  indignamur. 
nunc  terrae,  nisnc  mari,  Ccelopaene  fem^ 
per  irafcimur :  huic  nimium  hordei  cr€. 
uit  5  huic  nimis  parum  j  vttfrquc  murmu. 
rat :  huic  parcior  videtur  pluuia ,  illi  plui 
aauo  copiofior.  Necaduertimus  infan^ 
tes  ilolidi,  haecmurmura  inDeum  irc^i 
qui  cseli  tempefiatiimque  Dominus  eff 
Quotiesaudias  dcfenes  &pueroshaecta< 
iia  muiTare :  Tempeftas  faeda ,  execrandaii 
pe(Iima,caEium  graue  nimis,  infalubre. 
maligniflimum.'  Praeclare  hic  Saluianus 
Sine  murmure,  inquit,  &quereJa  noi 
DeusefTeppaecepit,  Quando  autemhaec 
in  humano  genere  non  fuerunt  ?  fi  xfi:u\ 
cfl,  de  ariditate  cauflamur ;  fi  pluuia,dc 
inundatione  conquerimur;  fi  infecun- 
dior  annus  efl ,  accufamus  ilerilitatem;  (i 
fecundior ,  vilitatem.  Adipifci  abundan- 
tiam  cupimus^  eandem  adepti  accufa- 
mus.quid  dici  hac  re  improbius,  quid 
ccntumeliofius  potefl  ?  Etiam  de  miferi- 
cordiaDei  qucrirnur,  quia  tribuit  quod 
rogamus.^ 

Confideratemihi  obfecro,  tres  folum 

feminas, 


D  E  M  V  R  M  V  R  A^m  E  Ll  N  G ,      I  f  » 7 
I  feminas,  qiiarum  vna  telam  lineatn  la- 
1  uat ,  <St  haec  quidem  Colcm  ac  rerenitatem 
r  votis  omnibus  pofcitvaltera  plantat  o- 
^lera,ha?c  caelum  pluuias  rogat;  tertia 
•  iuniperino  gummi  parietes  lmit,<?hasc 
'  ventos  inuocat.  quid  iam  caclum  faciat? 
^Kuic  Ibkm,  illi  pluuias,   huic  ventos 
mitcat  ?  hoc  certe poftularur :  non  fit  ?  li- 
beralifTimemurmuratur.      Et  quodnam 
hoc  caeli  regimcn,  quisOeus  ifbe,  quiad. 
omnium  tam  diuerfa  vota  tempeftatem 
atcemperct?  ftuiti/Iimi  mcrtales ,  quid 
murmuratisnoniieri,  quae  fieri  nonpafl 
funt,non  debent  ?    Etquis  mechanicus 
opifex  eft,  quis  cerdo,  quis  fartor  fui  o- 
pificij  exacle  peritus,quiferat  fibi  abim- 
pcntiflimis  quibufqne  fuae  artis  regulas 
didarij  &  rex  fummus  patiatur  fibi  a  fer- 
uulis  vilifrimis  Crbis  gubernandi  ordi- 
nem  ac  formam  praefcribi  ?  quid  hoc  agi- 
tis  mfani  homunciones,vos  Deo  modum . 
fuggerere,   &  obmurmurare   fi  contra. 
fiat?  NemomireturvarijsOrlDem  cladi- 
bus  cxcrceri ,  &  iam  terram  non  refpon- 
dere,  iam  cselum  excandefcerc  , .  <Sc  in . 
muiniurantes  ,  grandine,  nimbis  ,  niui- 
bus,fulmine  animaduertere.,  &:  fopita: 
aS{tii:t|;t.  h  2  clade 


1  y  8       CiPVT  viri. 

dade  vna ,  inferre  alteram.  HgcDcsi' 
^git,  quod  pater,  qui  filium  CJedit...  S' 
©bludeturilleatquemurmuret  ;  Quid 
ait  parens ,  nequiflime  puer,  tu  etiam  pa; 
tri  tuo  obmurmurare  ?  tu  plagas  rperne. 
rc  ?  faxo  hanc  orisintemperiem  in  terg^ 
fentias.  Moxdtnn^  puerum  corripit,  ^ 
tamdiu  pulfat,  dummurmurare de/inat' 
Hic  fubinde  mater  conciliatricem  fc  ini 
tcrponens  i  ne  fxui ,  ait ,  mi  vir ,  aetatis  ti' 
rocinio  pcccauit,  imprudens  puer  eil^ 
Propterea,  inquitpater,  expellenda  eft 
plagishaecimprudentia;  difcat  fapere,5 
caftigatas  non  murmurare.  Sicomnin^ 
De«s  hos  ignc  punitf  murmurant  :panil 
ferpentibusjmurmurant  :  punit  hiatij 
tcrrse ;  murmurant.  Beneefl,iam  nouae 
infonant  plaga: ,  iam  brachium  vi  m^gns 
tollitur,punientur&gladio  :  Ita&no^ 
honoribus  exuimur ;  murmuramus :  for- 
tunis  euoluimur ;  murmuramus :  morbis 
«orripimurjmurmuramus:  curis  &  an- 
goribuspremimurjmurmuramusadhuc. 
Deus  tandcm  veJut  exacerbatus  pater  : 
Quid?vos  conditori  toties  reclamare^, 
totics  obilrepere  patri  ?  faxo ,  fentiatis 
hanclinguac  pxoteruiam  :  Vos  in  manu 

moay 


DeMvrmvrante  Liif€.    ly^ 

Mtk ,  vt  leuis  pila ,  vt  fragile  vitrum  rc- 
iftitis  ?  huini  aJlidam  &  conteram:  omnc 
nihi  ius  in  vos  efl ,  vitae  necifque :  6c  cgo 
/os  feram  obftrepentes?  nunquam  hacc 
h1i,  nunquam  feram,  nec  quidem  itt 
,imiciflimis. 

En  o  mortales  veftri  murmuris  infa- 
liam :  obloqui  Deo  furiofum  nimis  efh 
J^is  reftitit  ei  &  pacem  habuit  ?  aOTm& 
/itajnoftrasmomentum,  Deo  tranfcri- 
5tum  eft.Eleganter  dixitBernardusrlufte 
Ibi  vendicat  meam  vitam ,  qui  pro  mex 
jofuitfuam.  Qnifquis  igitur  diuinae  vo* 
untati  fuam  vult  injtegrc  conformare, 
rumprimis  omne  murmur  caueat,  di- 
:atque  in  rcbus  omnibus,  Ita  Patcr,  lt& 
Pater,Itami  Pater;  acquum  efl,  bonum 
eft,  quicquid  fecifti  &  iuffifti,  quicquii 
&cis  Sc  iubcs. 

§.     IV. 

Ncquc  Deofolum  non  obmurmuran- 
dum,  fcd  ncc  magiftratui,  nec  hominum 
vili.  Erratmagiftratus,hallucmatur  do- 
minus  ?  iudiccm  fuum  non  cuadent.Non 
«ft  difcipulns  fuper  magiftrum  :  Non  eft 


1^0       Caifvt  vriL 

feruus  maior  Domino  fiio.  a  S«d  neqiie 
vlla  murmuratio  magiftratum,  aut  do* 
minum  €mendabit,/ierrent.  SaulHe- 
braeus  rex,quod  fafti  Regummemorant, 
a.ruomilitefeceflit  in  fpecum,purgan- 
daealuo.  HicDauid&  ipfecumfuomili- 
te  delitefeens,  clam  adrepfit,  &  regiae 
chlamydis  partem  praecidit.  Nec  vltra! 
manuilicere  voluit.  HocGregorius  ex- 
ponens :  Qiiid  per  Saul ,  in  quit ,  nifi  ma- 
ii  domini,  quid  perDauid,nifi  fubditi 
inteiliguntur?  Dauid  etfi  potuiffet  occi- 
dere,voluiffet  ram^nnec  vel  tantum  qui- 
dem  tetigiflej  quia  boni  fubditi  non  fo- 
lumnon  ferrum,  ^q^  nec  linguam  qui- 
dem  in  dominos  ilringunt  obmurmu-' 
rando.  quod  fiexteriora  qusedam  repre-- 
kendunt^  oram  paludamenti  praefciru. 
;dunt ;  fed  quemadmodu  Dauid  cor  fuum 
percuffit,  eo  quod  chkmjdis  limbuna 
abfcidiffet ,  ita  &  iili  redeunt  ad  fe  atqire 
eafligantfe^ob  minimametiam  murmu- 
rationem,&Dauidem  voce  praseuntem 
fequuntur,  dicuntque:  Propitius  fitmi- 
hiDominus  nc  faciam  hanc  r.em.,  domi- 
no  meo  Chriflo  Domini.  b  Addit  Gre* 
i^Uitx,C.<^.4^^i^.  gorius: 


DeMvjimvranteLins.    I^'! 

IgoriusrQui  contra  propofitam  fibi  po* 
teftatem  murmurat,liquet  quod  iilun» 
jredarguit ,  qui  eandem  poteftatem  ho- 
mini  dedit.  Itaprorfus  Mofes  6c  Aaron 
ratiocinati  :  Nos  cnimquid  fumus,  in^ 
quiunt,  nec  contranos  eft  murmur  ve- 
ftrum,  fed  contra  Dominum.^  Deus 
ipfehaudaliter  queftus  eft  :  Vfquequo 
detrahet  mihi  populus  ifle?  Vrquequd 
multitudo  hasc  peflima  murmurat  contra 
me  ?  b  Idcirco  altillimum  vociferatur,<Sc 
monetieterna  fapientia  :  Cuflodite  vos 
|a  murmuratione  quas  nihil  prodefl.r  Scd 
itamefFrenesiuntatqueindomitiaiFedtus 
noftri,tamim.patiens  legis  eillmguarfO- 
fi:ra,vtlaepc  non ignari  iaciendas  iaiftu- 
rsE ,  nihilominus  in  perniciem  noftram 
ciTufifliraemurmuremus.  Hancmurmu- 
randi  licentiam  explicaturus  Siracides  : 
Praccordiafatui,ait,quafi  rota  carri,  & 
quafiaxisverratiliscogitatusillius. '/RjO- 
tanon  inunda  flridetj  os  male  inf?;itutf 
facillime  tnurmurat.  Aiunt  nemini  pi- 
leumpofleimponi  abalio,vt  exadlequa- 
dret  capiti,hinc  eumalter  plcrunqne^ 
h    4  aliter 

AExoM.c.t  6S9J.  hNHm.c.tjf.f^.i  i.^<i^zjc 


■•i 

i 


i^z      ca.pvt  vm. 

aliterreponit^plurimis  quicquid  fcceriv 
importune  feceris,  &  incommode;car-i 
.pun-t,  em^ndant-,  aliter  faciunt,  <Sc  hoc 
q-iiiaem,  aiunt,  melius    debuiflet  fieri,) 
hocitafaciendumeft.  Gm.uresalpinos,^ 
qui  furta  fua  in  montes  conuehunt  j  itai 
vosplerunque  inlatebris  muflitatis,  vti' 
imiir^s.  Ethcecmurmuraveftra  iamDeu,) 
iaiiimagiflratum^iam  aequales,iam  et-' 
iam  res  inanimas  petunt,  vti  canis  lapi 
dem  in  fe  miflum  inuaditmorfu,quid  hi 
demumlucri  eft?   dentes  perdere»^ ,  Sc 
qucdcupiasnon  obtinere.    Beati  Fran- 
cifci  Affifinatis  focius  Egidius,  cuidam 
obmurmuranti,  quod  fibi  poena  deli<n:0 
grauior  iniungeretur,  opportuniflimein 
os  occentans :  Quanto  pius  murmuras , 
inquit,tant6amplius  te  oneras  :€c  quan- 
tohumilius  fanda:  obedientiaeiugo  ca- 
put  fubmiferis,tant6  tibi  kuius  f uturunt 
erit  onus.  h 

•^athtji.cs  7.   b  Ex  aurfent.  S.  Eiidij, 

5.V. 

MelHfluus  Dodlor  Bernardus ,  fed  hic 
•|)rofedl6  non  mella  ftillans :  Grauc  pcc- 
catum,inquit,.eftmurinuratLo.  Regnuai 

cdorufli 


laslorum  nullus  qui  murmum  accipit: 
lullus  qui  illud  accipit, murmurarepo- 
eft.  Virtutes  pcrdimus  ,,fi  pro  cibo  vd 
)Otu  murmuramus.    Igitur  neceflarium 
;ft  valdenobis  confiliumPauliApoilx)* 
i ,  di-centis :  Nequc  murmuraueritis,fic« 
it  quidam  eorummurmGraucruiit,  ia 
leferto  videlicet ,  <k  perierunt  ab  extcr^ 
ninatorc.  Linguasergo  noftras  a miH". 
nuratione  cuftodiamus,ne  (qtiod  abfit) 
kut  illi  perierunt  in  hoc  fscculo ,  nos 
ivereamus  m  futuro.  non  ergo  murmurc- 
f-nus ,  ne  forte  Hcut  iili  perierunt  in  hac 
(/ita, nos  pereamusin futura. Caueamus 
ibomni  murmuratione ,  ne  forte  quoi 
lU  paffi  funt  in  corporibus ,  nos  patia- 
nur  in  animabus.      Iterum  ApoIJolus 
:onfulendo  nobisloquitur dicens t  Nc^ 
que  tentemus  Chriftum ,  ficut  quidam 
corumtentauerunt  8c  a  ierpentibusper- 
i  ierunt.    Chriftum  tcntat,  qui  ppo  cibo^ 
iTcl  potu,  vclveftimentomurmurat,fic- 
lutfcriptum  eftdeeodem  populo  ;  Ten- 
,  taiierunt  De^m  in  cordibus  fiiis,  vt  pc^- 
I  tcrent  efcas  animabus  fuis.    Et  murmu- 
I  raucrunt  in  tabernaculis  fuis ,  &  noii 
I  «Kau4ieruQt  voccm  Domiiii.  Omnis  qioi 


!mChriftianO| 
fimus,,  &:perJ 
flio  nimixumi 


1^4  Captt  VI IL 

murmurat,  venenum  diaboli  habet  ia: 
iingua.  Cauendumeftergonobisamur 
muratione.,  ne  mortifero  .&  diaboiico^ 
veneno  pereamus.  a 

Hanc  ob  cauflam  toties  tamque  varic* 
hortatus  nos  Paulus:  Omnia ,  in<juit,fa-  ^ 
cite  fine  murmurationibus&haefitatio-! 
nibus,  vt iitis  fine  quereia,  &  fimpiicesj 
filij  Dei.  h     Quam  foiiicite  diuinus  hic 
Ecclefiafles  monet,ne,  cumChriftiana 
nomine  cenfeamur ,  ludaei  fi 
eamus  ab  exterminatore  ;  lii 
extewninatore,  inquit  Bernardus,  qui 
pofitus  eft  in  hoc  ipfum^vt  a  terminis 
beatae  iiiius  ciuitatis  arceat.murmuran- 
tts,c  Cuilodiamus  nos  ergo  a  murmu-,; 
ratione  quas  nihii  prodeft.  Quifquis  vuk  i 
efTe  caelitum  amicus ,  ne  veiit  efTe  frater 
Ifcariotae  ludae  proditoris.,  quem  .certe 
obmurmuratio  in  praeceps  tgit  ;   nam, 
poflqaam  aufus  efl  efle  murmuratOT.,  nil 
yeritus  efl  effe  proditor.    Optime  dixit. 
beatus  Antiochus :  Murmurator  efl  in- 
fbr  turbidiflimi  amnisj  qui  vero  non. 

mur- 

a  Btrn.de  modo  hent  ^$$ieneUferm*4^j*  mtd* 

b  Vhtltf.  t.z,^,i4"(3^'iS* 

s  Strn,fent»  mth$.fai,  jf.8  ^c 


De  MVRMVRANTSLING.      l^J 

iurmurat;illimis  eft  riuulus.Koc  aga* 

ius,6  Religiofi,  6  Chriftiani,  iuteat, 

elit  ruprano€  Deus,  quicquid  ran(fl:iiTi- 

ix  illiusVoluntatipIacucrit,nos  idom- 

LC  fine  murmure  toleremus;  imperet 

lagiftratus ,  mandent  domini>,  vellicent 

;qualcs,non murmurando  longe  leuius, 

|uicquid  erit  oneris  perferetur.  fn  piu- 

ximis  triumphare  poterit ,  quifquis 

poteritnunquam  murmu- 

rarc^. 


*  rf        A.  Ja- 


l€^ 


\67 


N 


A.  Fama  tubam  &  volantem  gladium 
ferens,  ocalis  fiftit  LinguamNvGiGE- 
RVLAM,monftrufli  omniProteo  magis 
▼ariabile,  quod  Orbem  fabulis  implet, 
tc  fapc  tragoedias  ioco  excitat.  Hoc 
monflfum  cundo  crefcit,6c  pleraq^uo 
omniavero  maioranuntiat,&  necqui- 
ijem  cum  vera  dicit,  falfis  abflinet:  & 
quamuis  nugas  duntaxat  <Sc  afianias  ef. 
fimdat,  nonnunquam  tamen  loco  raille 
tcflium  eft.  Nugigerula  lingua  femper 
noxia,  tunc  maxime  cum  nugas  fparge^ 
fcvideturfcfias.  Vide  C^.  totum. 


'e^:. 


I17         Capvt 


1^8 

CAPVT  'IX. 

'^lutd  monfinftt  lingua  Nv-  ^ 

Gi.G  ER VL A  ,  &  qukm  eAMm- 
dacio  affinii„ 

Acimdifllmus  GrxciaeOraroHj 
Demoflhenes,cum  ad  populum 
iAthenienfem  verba  faceret,ob« 
feruaretque  nonnuHorumaures  iangue* 
re,  ococulosinTomnum  fatifcere ,  "i^^g^" 
niosevela  vertcns :  Audite,inqnit,  viri 
Athenienfes  rem  nouam ,  &  antehac  in- 
auditam  :  Duo  quidaitj  Megara  ibant 
aefluante  cjeIo  ,nec  vllce  fe  arbores  offe- 
rebant  quae  folijs  aeflum  temperarcnc^. 
Alter  afino  vehens  hoc  vnum  fubfidij  re- 
perit,infra  afinum  feabijcere  captandae 
vmbrx.  Atcomes  qui  iumentum  eqiiiti 
elocauerat,  hoc  omni  modo  prohibere 
velle ,  &  elocatum  afinum  dicere ,  noa 
vmbtam  afini.       Vix  hasc  Demafthenes 
coeperat ,  ciim  omnes  arredis  auribus  a- 
flare,neminisoculi  conquinifcere,  aui- 
diflime  omnes  rcieucntum  expedarc^: 

at 


De  NvGIGERVLA.LlNG.        1^9 

at  Graecus-Orator  auditores  increpare, 
fabularum  faniem  obijcere,  nugarum  fi- 
tim  perilringere,  vigilantiam  ad  feria 
poftulare»  deniquead  caufsas  momentum 
attentos  reddere.  Notum  humanae  gen- 
tisvitiiun  eft ,  rumores  &  nugas  auididi- 
me  confe^ari.  huic  vitio  belliinme  fub- 
feruitlingua ,  quam  fuo  nomine  NMgige-^ 
r«/4w<vocamus,  cuius  hoc  munus  eft, 
nugas  dicerc ,  rumores  fpargere,  facetias 
&:  iocos  fcrere,  fwTiavix  vnquam  libare, 
omnium  aures  fabulis  mulcere ,  noua-# 
pj-ifcis ,  faifa  veris  mifcere ,  abfurda  quae<« 
que  pro  nouis,infeda,6cnunquam  fom- 
niara  pro  fad:is  vendere.  Hoc  TS[ugigerpilA 
officium  eil:,  amplum  illud,  fed  census 
exigui ,  &  difpendij  f«pe  maximi,  de  quo 
nunc  plura, 

§.  I. 
Vetus  efl  Germanis  vcfbumi  Homi- 
iium  fluitorum  manus  in  omni  pariete 
monumentum  relinquunt  ilultitiae :  talis 
cfl  lingua  Nugigerula  ,  omnium  aures 
rumoribus  &fabuiisimplct.,vcris  anfal- 
(ishocipfinon  efi:  curiE.  Vix  tenuis  ali- 
cubie  latebris  emefgitrumufcuius,mox 
adeftNugigcrula,  &partum  hunc  velut 

Leuana 


I70  Capvt  IX. 
hcum^  tollit,  eumquc  iubct  protinuf 
'grandefcere ,  atque  vt  formofior  fit ,  Ja- 
cinias  ei  ampliffimas  induit.  Ita  obuio 
cuique  rumoresvtrecente  ac  muileam, 
imovtvcram  narrationcm  obtrudit,  6c 
plerunquevixquidquam  verihabet  :  ita 
falfitas  breuifiimo  tempore  propagatur 
per  Orbem.  Quifquis  rumorem  audit, 
addit  aliquid  &  affingit  auditis,  quicquid 
aut  credulitas  aut  decorum  fuaferit. 
Hinc  narrationes  nafcuntur  monftrofif- 
fimae ,  quae  demum  omnem  veri  fimili- 
tudinem  exuunt.  A'  <|uo  vno  Nugige- 
Tula  commendanda  efl,  quodea  narret 
faepiflime  quae  non  multo  egeant  exami- 
ne;  primo  afpeilu  liquet ,  quam  exce- 
dant  fidem  narrata.  ^icuti  Montanus 
venter  &gulo  voracifiimus  primo  morfu 
nouerat,  equolittoremitteretur  oilrea. 
Faceteluuenalis: 

ji  Circeii  nafaforent^  an 

Lncrinum  adfaxHmRHtHfinme  editafmdo 
Oftrea^  calleiat priwo  deprendere  morfu,  a 
Ita  prorfus  narratiunculae  qu<edam ,  qua^ 
honefto  nomine  Nova  vocamus ,  vix 
audiuntur ,  6c  fidem  amittunt.  Nam  vti 
machinamenta  olim  lignca  eo  artificio 


BeNv^igervlaLing.     171 

compiRgcbanrur,  vtcum  in  triumpho- 
rum  pompa  ducerentur,  fubito  crelce- 
rent,&  iefe  in  altucn  efferrent.  Poetx 
docent; 

Et  crefcunt  medfaf^gmata  celfh  via,  a 
Velqiiimore  AuiHmfiftiiUtiUnturinaHYas^ 
Corpordiji^  idiftcant  celeri  crefcentiti  nexu,  b 

Sic  rumores  vbi  fpargi  coeperifit ,  fubito 
crefcere  folent ,  &  in  eam  extendi  mag- 
nitudinem  quxcredinon  poflit.  Cautc- 
lahicopusmaxima,  ne  dum  Noua  nar- 
ramus ,  veterem  perdamus  fidem-.,& 
mendaces  habeamur.  Qui  tantum  audita 
refert,  fkpiilime  fallit ,  falfus  ipfe  prior. 
Thales  a  quodam  interrogatus ,  quan-. 
tum  a  vero  falfum  abeffet  ?  Qnantum, 
inquit,oculi  diflantabauribus. £•  Senfk 
autem  eos  plerunque  mentiri,  qui  audita 
folum ,  non  vila  referunt. 

Si  omnc  quod  e  fodinis  cruunt  metal- 
lici ,  argentum  efTet vel  aurum.,  iam  pri- 
dem  Orbis  hic  nofler  deaurari  potuiflct., 
feddummetallum,  quodeffoflumeflab 
admiflisfordibus,  terra^faxis,  arena  fe^ 

cernatur 

a  AUrtUi.  Itff.fleB^epigr,  j» 

b  ClaudtaMitt  de  confuUtic  Mantij  TbeoJoJij. 

c  AUstmm  fer/K.  /  / . 


17:2  Cai^^t  IX. 
cernatur,ad  inmellam  cxiguam  redigituf; 
ita  fehabetreTum  nouarum  recitatio^  (i 
demanturiicT:a ,  faila,  male  percepta ,  per 
conieduras  addita  ,  heuquam  modicum 
puraeputarveritatisremanet?  plerunque 
dimidiam  partemconfidum  tft,  oxiod 
oratione  verbofi/Iima  enumeratur.  Ve- 
rifTime  dixit  Nicetas  Choniates :  Fama 
reritatem  facpe  opprimit ,  nec  ccrti  quid- 
quam  adfert.  Nimium  quantum  crefcit 
eundo  fama.  Nec  efc  quod  miremur  : 
frequenter  omni  opera  &  ftudio  hoc  agi- 
tnr,  vtfaififlrma  quasquein  populurrLj 
fpargantur ,  vt  mifera  plebs  fpe  vaniflima 
ia^tetur.  Reuocetqnisrn  memb^riaman-. 
num  millefimum  fexcentenmum  deci- 
mum  feptimum  ,  &  fequentes  alios  atl 
millefiiTnimfexccnteliinumtri^efimum,* 
quanta  his  annis,  quamque  monflr-ofa 
prodierunt  figmcntapquaetamen  omnia 
iub  honeflifnmo  nomine  reru  nouarurn 
vendebantur.  Kocvnicemultisin  vrbi- 
bus  curabatinr,  vt  plebs  fpeciofiflimis 
comentis  animaretur^ad  fortunas  omnes- 
exponendasin  tam  fortunatu  bellu.  Cu- 
rahicingensfuitpubliceveritatemigno- 
rari ;  Hincplurimispofl-omniaperdita^ 

crcue- 


DeNvgigervla  Lins.     17} 
creuerunt  tamen  animi  rumoribus  in^" 
niflimis  eredli.    lamque  vcritas  paflira 
tamignommiDse  habetur,  vt  eius  ludi- 
hrmm  veifaxo  fit  graue.  Ht  ed  fabula- 
rumprolapfi  fumus,  vt  in  ciuitatibus 
alicubinouarumrerum  fcriptores  qux- 
rant,qua2  veritas  placeat,  Catholica  an 
Lutheranc  ?^  Quafi  vero  vfritatisgenius 
hoc  admittat,  fibiipfi  contradicere  >  aut 
hsc  aut  illa  veritas  non  fit  veritasnecefTe 
efl^quando  fibi  tam  largiter   contra- 
dicunt. 
.a  XOas  woU  f^r  f Ar  '^«(UBgett/  i[«t^ciif{^r/ 
cbet  (Zat\)cUi(^ti 

§.  11. 

Solebat   Bernardus    duodecemplcx 

•iRalum   perGenfere  ,    quibus    ccenobia. 

-^euerterentur.  Sunthaec  ordine  :  Praela- 

tus  negligcns  ,  Difcipulus  inobedicns., 

luuenis  otiofus,  Scnex  obftinatus  ,  Mo- 

aachus  Oirialis  ^Religiofus  caufTidicus, 

PannuspretiofuSiCibusexquifitus,  Irr^- 

uerentia  circa  akare  ,  Lis  incapitulo, 

I  Diirolutio  in  choro,  denique  Riimorin 

'  ciauflre.  Reucra  inter  tot  ccenobiorum 

malanoneflminimum,  cuodefl:  vJtia-jfi, 

FAmRfimores,  Kis  extcrniinandis  autfai- 

tem 


174  CatvtIX. 

^tern  non  temere  narrandis,  certam  legcm 

fandus  Ignatiiis  Loiola  fuis  iniunxit.  ^ 

Ncque  nosde  fcripris  folum  rumoribus 

hlc  agimus ,  fcd  de  quocunq;  alio  relatii, 

qui  vbi  aliquid   incrementi  fumpferit, 

mox  m  rumorem  *»*anfit_,.     Inter  ipfos 

etiam  Apoilolosheecloquendi  labesfer- 

ferecoepit  :  Exiuitfermo  iflc  inter  fra- 

tres,  quia  difcipulusille  non  moritur. 

Tantis  audoribus  hoc  fparfum  eft ,  vt  id 

fcripto  fuerit  refiitandum  a  loanne ,  qui 

dare  afTcrit .:  Non  dixit  eilEsvs,nott 

jmoritur,  fed,  fic  eum  volo  manerc.  ^ 

Nimiru  verba  Domini  finiftre  percepta., 

-autperperamexplicata,fl:atimrumorem 

falfum  eonflarunt.  Hoc  ipfum  hodieq^ 

jniilies  contingit  :   excipiuntur  aliquot 

voculse,  fedmutilas,autad  audientis  ar- 

bitrium  detortas  :  hinc  rumores  falfi, 

liincaniles  fabulae ,  hinc  nugae  nugarum. 

Timodieum  diuinus  Paulus  fic  horta- 
tur  :  Ineptas&aniles  fabulas  deaita.  ^ 
Easpotiffimumfabulasnotauit ,  quas  Si^ 
monianorum  hacrefis ,  de  reru  creatione, 
dcpugnis  Angelorum,  debono  &  malo 
Dco,  dc  cibis  bonis  6c  malis  confinxit. 

a  Reg^commun.  ^7.  Pofr 


DeNvgigertla  LiNG.     J7f 

Poil  impias  iftas  r  profanas  quo<iuefa.l?ir. 
laedamnandac,  quibiisquotidianumfer- 
monem  condiri  ,  credimus  imperite* 
Nam  etfi  falua  fmt  hic  omnia ,  nihilomi» 
nus  ftultitiam  prodit  Nugigerula  in* 
fignem. 

Gorgias  Sophiila ,  duos  adijtindodos 
philofophos,vnum  ridicula  proponen- 
tem ,  alteruminfulfa  refpondentem  :Ec- 
quisveftrum,  ait,  ftultior,  qui  hircum 
mulget ,  an  qui  cribrum  fupponit ?  Iftud 
Gorgiac  fa^piflime  quaererKlum  foret  ; 
quismagisfatuus,  quifabulastamindo* 
das,rumufculostammendaces  fpargit, 
anquicredit&aiijs  vendit  audiorepre- 
.tio?Ineptasergo  fabulas,  6  Timothee, 
deuita,exerce  autem  teipfum  ad  pieta- 
tem.  Nammulti  optimas  horaspeilime 
perdunt,  dumea  legunt,  quae  profanis 
autfordidisimaginibusficoccupentani. 
mum,  vteivix  liceat  cogitare  fandiora. 
Tuergo  talia  kgc,  iila  mcditare,  qu«c 
melioremte  faciant,  quas  faniorcs  in  tc 
affedusfufcitent,  nutriantque  ;  Stultas 
&  fine  difciplina  quacftiones  deuita,  a 
quibus  Attciianaefabuk,  Madaurcnfet  ' 

&Ar- 


l';^^         Capvt    IX 
6t  Arbitri ,  ^fcriptores  impuriflinii  aB- 
undant. « 

Norit   igitiir    Lingua    Niigigerula',  ■ 
quantumfaciatdamni ,  dum  nugis  fpar-  . 
gendis  fludet.    Hoc  tam  inani  il:udia,  i 
pretiofiiTimu  tcmpus,  cuius  vnius  iadu-  ' 
ra  irreparabilis ,  per  luduni  &  iocum 
amittitur^  animus  ficimplctur  nugis,  vt 
optima  qusquenaureet,  &  grande  cen- 
featfaflidmm  precari.  Et  quia  Nugige- 
rulaf«epefalfa  pro  verisvenditat ,  pefli- 
mumnomen  conciliat  fuo  domino,  vt 
de  eo  pa/Iim  dicatur  :  Bonus  ifte  vir, 
multadicit,pauca  probat_.,  nec  omnia 
qux  affirmat,  ex  tripode  pronuntiari  cre- 
dendum.  Haectalisfamanemininon.piu- 
rimum  ofHcit,  cum  fcilicet  quceri  folet  : 
Talisnehuic  hominilingua  eit,  cui  non 
femper  tuto  liceat  credere  ?  qui  faspillime 
quidem  grandi  hiatu,  A/o«4  Nona  p-ro- 
clamet  ,idtamenplerunque  non  aliteii_, 
interpietandum,quam  Mendacia ,  Ahnm 
dacia,  Et  quoniam  difertus  hic  nugator 
foTnnijsfuisatqueinepti}s  multos  dece- 
pit,   credat  eiludaeus Apella,aut  quif-j 
quis  alius  verbis  duci  voluerit.     Nos  iili'' 
crascredemusjliodie  nihil.  Hoc  f lo  do- 

a  VentnHm  \:r'e  le'^ hprr> v,-',  ^'^"l ' ^aO 


Dfi  NvgigervlaLing.      f^y 

mino  Lingua  Nugigerula  nomen  parir, 
vt  omnes<juieumnouerint,  dicant,  nu* 
gigerulus ,  fabujator,  nugiuendu*  e(l :  a 
audiamus  ergo,  quac^ouafomnia  ferat 
hichomo  ;  hiftoria  fabulari  plenus  eft, 
quacunque  parte  doHum  hoe  relinas, 
nugamenta  copio/iflime  fundit,  nemDc 
rumoribusnarrandisfemper  paratuseil", 
cum  deefl  quod  narret,  ram  fertiiis  efi: 
ingenij  ,  vt  rumores  nufquam  auditos 
ipfe  fingat  :  rari/Timusapud  eum  hofpes 
'eflVeritas.  Hanc  famam  colligit,  hoc 
habetiJle  commodi ,  qui nugis  ac  rumo- 
lubus  rccenfendis  vel  eriam  audiendis 
tami^udiosevacat.  Namcum  mitiflime 
deilloalij  loquuntur  :  Vt fciatis,  inqui- 
unt,quidhominisfit  ifte,  patria  &  do- 
mo  AthenienfisefV,  dequibusiJludbeati 
Pauliiamnotum  :  Athenicafes  autem-. 
omnes&aduenashofpites,  adn  hiialiud 
vacabant ,  nifi  aut  dicerc ,  aut  audire  aii- 
quidnoui.  b 

§.    lU, 

Sed6human.-E  rr»entis  temulentiam  ! 
Vitamagimu:  breuillimam  ;  duin  ordi- 
^  mur» 


1^8  Capvt  IK. 

iniir,finis  eft  :  Tempus  pefmCimrrrunl 
jnon  greflu ,  non  curfu ,  nec  volatu  rece- 
dit,  fed momentisfluitfinguJis ,  norque 
inaniacogitantesdcferit,  fuga  ccternum^ 
irreuocabili  ;  Nostamen  inter  hsecra- 
pidi/limi  temporis  prcecipitia  non  tan- 
tumlenti  fumus ,  fed  etiam  nugaces  8c. 
©ptimosquofquedies  fteriliilimis  nuga- 
mentisfrangimus.  Agirnos  ,  agiturque 
veloxdies  :  infcij  rapimur,  dum  nuga- 
mur,  &pernicicnoilraludimus.  Sene- 
ca  celeritatem  temporis  explicaturus  : 
Nunquam  Virgilius  ,  inquit ,  dies  dicit 
ire,fed  fugere  ,  quod  currendi  genus 
concitatiilimum  eft. 
Optima^tidqtie  dtes  miferis  mortahbus^  4Hi 

Primafugit 

Quareoptima  ?  quiareftat  quodincer 
tunieft.  Quare  optima  ?  quia  iuuene 
po/rumusdifcere^pofTumusi^cilemani 
mum, &adhuc  tracflabilem  ,  ad  meliora 
conucrtere  :  quiahoc  tempus  idoneum 
eil:  laboribus,  idoneum  agitandis  per  ilu- 
dia  ingenijs,  &  exercendis per  opera  cor- 
poribus.  Quidergo  ceflamus ,  quid  fa-. 
bulasacnugastrjidlamus  ?  Meliorapr», 
tcruolant, detehorafiiccedunt.  Qucm. 

^admodum 


i 


DeNvgigervlaLikgva»    179 

idmodum  ex  amphora  primum,  qiiod, 
11  finceriflimum  effliiit,  gr^uiilimum 
juodque  turbidumque  fubridit :  fic  in  se- 
[;ate  nofl:ra,quod  optimum,  in  prima 
rfl.  Id  exhauriri  in  nugis  potiu5  pati- 
nur,  vtnobis  focemrefcruemus.Itaque 
oto  hoc  agamus  animo,  &:ineptijs  ac 
lugamentis  cmiffis,  in  rem  vnam  iabo- 
•emus,ne}ianctemporispernicifrimi  ce- 
critatem,  quam  retmere  non  pofTumus, 
cliclidemum  intelligamus.PrimusquiC- 
jue  tanquam  optimus  dies  placeat,<St. 
edigatur  innoflrum.rt    Fiifci: 

Hic  mtHs  efi  i  dtxere ,  dies. 
tadiesfiunt  noilri,cum  eos  vfurpamus: 
id  feria :  alieni  funt  <Sc  nihil  ad  nos ,  qui 
nter  nUgas  ac  fabulas  elabuntur.  Ma- 
:hetes  religiofiflimus  fenex,  Cafliano 
:efl:e,^  diabolum  otiofarum  fabularum 
^autorem  maxim.um  efle  his  argumentis 
iocuit.  v*?ermoncm  coeperat  Machetes 
derebus  diuinis.  y^.uditotes..  quosha- 
buit,  verborum  modulis  paullatim  fb- 
piri,&:  toto  cnpitc  annuere,  fic  diCla 
omniaiiirdisauribus  tranfrnittere.Scnex 
i  fermo- 

a  Sefiec  Epift.  1  0  S.poRmed  famulu  addtttt. 


I  go  Capvt  IX. 

fermonem  coeptum  fubito  abnimpere, 
6c  iucundam  texere  fabuiam ,  dc ,  Audi- 
te ,  inquit ,  obfecro  rem  miram ,  qua  ra- 
tione  Vulpes  &Siraia,  alternis  fcit  afli- 
bus  circumuenerint.  Vix  narratio-nem 
hanc  ingrellus,&  mox  omnium  oculi 
reuiuifcere  atque  aperirr ,  aures  audien-; 
di  cupidae  patere,  iam  nemo  dormire' 
amplius  :  Hic  ferio  ingemifcens  fenex  : 
Ca;peramus,inquit,diuina  fermone  pro- 
fequi :  mox  fere  omnium  oculos  3c  aures 
occlufit  fopor,  &nefcio  quam  inexpu- 
gnabilis  dormiendi  neceffitas,-  pauciffi- 
jnoseaquae  dicebantur  attentos  habue- 
rnnt:  vbiverofabulofum  apologum  ex- 
orfnsfum,illic6excu(lus  eil  iners  fom- 
nus ,  nemo  non  vigilauit.  Videte  quae- 
fc ,  fratres,quisfacrifermonis  impugna- 
tor  huc  irrepferit ,  quis  oculos  oppreife- 
rit  hoc  iethargo ;  Profedlo  non  aUum  re- 
perietis,  quam  iliumab  inferis  peruigi- 
iem  draconem,  quitum  maxime  fomnu 
inducereconatur ,  cumdicuntur  animo 
profuturaj  cum  verofabulse  percenfen- 
tur,  attentam  omnibus  vigilantiam  fa-^^ 
cilcperfuadet.  Videte,  fratres,  qua  arrej 
tam  vitiofum  foporem  expugnctis.  quii 

dormit 


Be  NVGIGERVIA  LlNGVA.       I  8  t 

dbrmit  ferijs  Sc  vigilac  fabulis ,  difcipu* 
ius  efl  cacodaemonis. 

MachesAnachoretailitteras  nec  vnas 
antum,  fed  plures  in  fafciculum  coUi- 
^atas  accepit  e  patria*  hic  ipfe  fecum 
juxrere:  Et  quantum,inquit,tcmpoxi$ 
)eides,dum  has  rot  chartas  perlegas? 
[uantis  aniraum  cogitationibus  imple- 
)is?  quam  vanam  inde  laeritiam,  aiit 
uam  mutilemhauriesmoerorem  ?quot 
iiebus  laborabis,  dum  parentum,co- 
natorum,  &amicoru  memoriam  abo- 
►as?  quid  facies  tam  diuerfis  &.preci- 
us  &blanditi}s  confufiis  ?  mox  raafcula 
lanu  arreptum  fafciculum  etiamnum 
gatumconijcier^in  ignerarlte,  inquit, 
Dgirationes  patriae ;  fauus  eil  vos  ardere 
uam  meaxn  mentem.  a 

Hunc  feliciter  xmulatus  fandlus  Igna- 

rusLoioia,nam   cum  claufo  cubiculo 

i-denter  precaretur,  ianitor  ad  fores  bis 

rue  pulfauit,- vocem  pracftolatus  quse 

berecmgredi.       Gum  prcceslgnatius . 
!rieucratet,  &  nec  verbuJo  rcfponde- 
t,  lanitoriterum  iterumque  obtundens 
Hum,mokihisefre  non  defijc.  Demum. 
i    2         pandens 


I  8  2    CAP.VII.DgNvGiGER.Lrite. 

pandens  ianuam :  Quid,  inquit,  tibi  vis 

frater?  Cuiianitor:EnPateriitteras,ait, 

allatas  e  patria  j  &  vna  litterarum  fafcem 

tradidit  Ignati-o,  qui  oftium  obferans, 

accenfum  focum  circumfpexit  (hiems 

erat)&  liberaliflima  manu  litterarum 

fafcem  pabulum  proiecit  igni ,  at  ipf^j 

continuo  ad  intermiffas  preces  redijt.^ 

Devs  bone,quam  non  auidi  erant  re- 

rum  nouarum  fandiflimi  quiqne  viri, 

quibus  longe  confultius  vifum  efl  tor  v- 

na  litteras,  quam  tempus  comburere, 

chartaceos  libellos  flammis  abijcer^ , 

quamanimum  curis,  quae  nocere  pluri- 

mum ,  prodeiTe  vix  quidquam  poflunc» . 

Quin  ergo  &nos  Hbera  voce  dicimiis: 

Ite  vani  rumores,ite;  longe  fatius  cd  , 

hxc  talia  nefciri ,  quam  animi  tranquiilif; 

tatemamitti,  curas  augeri,laetitiam  va 

nam  accendi,  moerorem  non  profutu 

rum  ali ,  tempus  omnium  pretioforuij 

pretiofillimum  peflime  coniumi.     Prd 

fedo  pars    magna    tranquillitatis 

eil ,  ha^c  \dlQ  ignora- 

a Rf^aii,  /.  /.  f.  J.fcfl  mtd. 

Otioia, 


<    L/BRARY 
..    Cr  m 
VERSITY  OF  ILLlNOfS  i 


I8f 


o 


6tiora,Obiurgans,  Oftentatrix  lingua 
|hoc  locofe  fp€(fkndas  praebent. 
'  Otiosam  linguam  adumbrat  otiofus 
daEmongiadio  indormiens,<Sc  Jiic  homo 
fomnipienus  A.  qui  fcripturus  videtur, 
nec  tamen  fcribit,  nam  caiamum  Isu^ 
geric  ignaui/Iime.  Imo  tam  piger  eft ,  6c 
laboris  parcus,vt  nec  mufcis  quidem  abi- 
geitdislibeatmouere  manu.  Otiofa  lin- 
gua  ingensmufcarumagmenvnico  par* 
tu  effundit.  Sedpungent  hae  mufc2£,cum 
idies  aderit  rationis  reddendsE,  de  vjerbis 
ttiam  otiofis.  Vide  C.  io.§.  I . 

B .  O  B I V R  G  A  NT E  M  linguam  reprxfea- 
tat  is  qui  ignem  elicit  e  filice,  fed  /iciit 
fcriba  calamum  finiftra,  itahic  ea  mann 
tenccfiiicemquachaiyberadeberet,mo- 
<loprorfus  inuerfo:ita  &  LinguaObiur-. 
gans  omncm  reprchendendi  ordinem 
iRuertic.  Vide  C.  i  i.§.  I. 

C.  OsTfiNTATRicis  iinguas  fymbo* 
ium  efl  fimia  ia  delphino  equitans.  Vide^ 
Ci  4.5.3. 


1  85" 

o.  ■ 

CAPVT   X. 

Otiofam    Linguam  diuerse 

permckfam  ejfe^^  de  iUiu^  fcena. 


Eram  cemulatur  menshumana, 

calore  mitefcit  &  formam  qua- 

cunque  moUis  recipit,irigorc 

indurefcit ,  nec  facile  fignatorium  annu-^ 

lum  admittit.    Colloquia  verecunda  & 

Chriftianam  fapientiam  fpirantia ,  intel- 

ledum  fic  afficiunt ,  voluntatem  /ic  cale- 

faciunt,  vtfiedlifefmat,  &  formantem 

manum  facillima   fequatur.    Cleophas 

cumfocio  comiteEmaunta  ibat  ipfodic 

reuiuifcentis  Chrifli :  eranthi  duopeie- 

grini ,  velut  duriffima  cera,  quam  vni 

cumcolloquiumpiumineamfacilitate 

emoiiijt ,  vt  magifl-ra  manus  obedienter 

habuerit  ad  omnia.    Nutabat  fidesho- 

irum  viatorum  defpcrabundis  colloquijsj 

mifereconuulfa,  i^zd  hanc  tertij  comitisj 

colloquium  fic  denuo  erexit,  vt  hi  duaj 

tipfimetfaterentur :  Nonnecornoflrum" 

•  axdenseratinnobis,  dumloqueretur  iii 

via 


e- 


DeOtiosaLingva.        187 

vlk  ?  a  'Nec  mirutn ;  Ignitum  cioquiuOL» 
tuum ,  (  Domine )  vehementer.  ^ 

Colioquia  vero  vana  &  otiofa  ita  om- 
oem  virtutem  eneruant,vt  Paulinum 
Oraculum  pronunciet :  Corrumpunt  bo- 
tios  mores  coUoquia  mala.  c  Malis  collo- 
quijs  iiire  annumerantur   otiofa,  quae 
verborumfemperplurimum,  nihilemo- 
lumenti ,  plerunque  muitum  detrim.enti 
habent,  prout  fcilicet  facundiam  fuam 
explicat  linguaOtiofa,  de  quanunca- 
gcndum.  &  principio  quidem  exponen- 
dum ,  quae  verba  dicantur  otiofa ,  deinde 
quantumeadamniadferant;  tertio  quae 
eorum  fit  pana,  &  cur  illa  tantopereca- 
uenda. 

aL«f.c.  i4,<!f.  2.  b  Pf,  i  ii.<h.  4-0, 

c  J.Cor.c.  j  j.^.SS' 

Otiofalinguanominatur,  prout  eam 
JHlieronymus depingit,  quac  nec  loquenti 
•nec  audienti  prodeft.    Hinc   Otiofum-» 
verbum  beatus  Gregoriusappellat,  quod 
.aut  iuftae  neceffitatis,  autpia:  vtilitatis 
intentione  caret.  a  Hinc  quicquid  lo- 
quefis,inquit  Bernardus,  nifi  intendas 
i  5  alicui 

a  Gregwjth.  7. mQral. c.  i;.^hom^ 6,tn EH4ng^ 


1:8  8       Capvt  "X.  1 

^licui  prodefle ,  otiofum  eft.  4  Varium' 
ab  his  &  multipjex  damnum,  nosea  in 
qiratuonclafles  reducimus. 

Prima  :  Otiofaverba  flammarumpia- 
'CUlarium  nobile  funtpabulum.  Ecquid 
inotiofas  voces.grauius  aut  formidabi- 
lius  dici  potefl: ,  quam  quod feruator  Or- 
bishisomnino  verbis  proclamat  :  Dico 
autem  vobis,  quoniam  omne  verbunu 
otiofum  quod  locuti  fuerint  homines-, 
reddent  rationem.  de  eo  in  <dk  iudicij.  h 
Penfitatehsec  obfecroi  ad  trii>unal  tra- 
hunturverbaetiamotioia ,  quantumui* 
innoxiarquidlafl:iuisfiet,q.uidfietno- 
sijs&:  hlafphemis,  fl  vanaqnoque  <Sc  inu- 
tiliacogunturiniusambulare  ?  Bernar- 
dus  hic  ingemifcens  :  quam  verafenten- 
tia,  inquit ,  in  multiloquio  non  effugien- 
dumpeccatum.  Vtenim  praeteream  ce- 
tera ,  fl  propterea  eft  otiofum  verbum  , 
Quodnullam  rationabilem  cauflam  ha- 
beat ,  quam  rationem  de  eo  ceddere  po- 
terimus ,  quod  eft  praeter  rationem  ?    c 
Kemo  ergo  arbitretur  otiofa  v.erba,  vt 
-viJiffimum  quid ,  obliuionitradenda ;  ia 

dic 

a  Bsr».  de  Paf*  Dom.  c.  2  f . mihi  pag.  li pp. 
h  Mat^Criz  ^.'S  ^*  ^B€m*lerm,  dttrtfUct:€HflQ'dn 


DeOtiosa  Lingva.  ^  g-^ 
difi  iudicij  ratiode  ijs  exigetur,  nec  tan- 
tumde  aliquibus,  {cd  omne  verbunu 
otiofumiudici  (iliecur.  Heu.nobis,in- 
(jpidBernardus,  quccnam  poxerit  reddi 
ratio  de  otio  ?  Otium  non  efl:,fi  non 
omnino  ratione  vacuum  eft.  ^  Quodii 
homo  vnicus  multamillia  otioforum  tc- 
merefundat,  dum  viuit,  quiseritnume- 
rus  otioforum  verborum ,  quae  omnes 
omnino  homines  loquentur?  fd  tamen 
exadiflime  conftabit  fummo  iudici^ 
quoL,  (5cqu2namvniuerfi  (3c  Cmguii  fac- 
culisomnibusprotulerint;  omne  verhum 
otiofnm  dabit  fuppiicium. 

Claflis  fecundaedamnafunt:  AVerbis 
otiofis  faciiiime  tranfitur  ad  fcurrilia ,  dc 
adnoxia.  Amnis  exundans  citofitluto- 
fus;,  lingua  cxerransomne  gcnus  fordiu 
breui  coiligit.  Veriflime  dixit  Gregori- 
us  :  Dum  otioia  verba  negligimus,  ad 
noMiaperuenimus.  h  Primo  quidem  Jo- 
quimur  aliena,  &  quac  nihil  ad  rcm^ 
paulhatim  mifcemus  detradioncs  ;  tan- 
dem  erumpit  lingua  in  contumehas  i 
quifquis  non  abflmet  otiofis  ,  fane  nec 
i  6  noxijs 

a  Jiem  depr^cept.  ^  diffenl.  f.  MJjntU 

bCreg.$nc.  6J0I;, 


I90      'Capvt   X. 

noxijs  aBiHnebit.  Tertia  damnorum 
ciafTis  efl: :  Otiofaverba,  omnempietatis 
fpiritum  extinguunt,  mentem  obnubi- 
lant,  tranquiliitatem  turbant.  Verifliqpe 
dixit  Salomon  :  Vbi  verba  funt  pluri- 
ma,  ibi  frequenter  egeflas  ,  <?  virtutis 
fcilicet  6c  bonas  mentis.  Si  vafi  vinario 
aut  vnguentario  defit  operculum,  vini 
autvnguentiodor  breui  omnis  defluet. 
Beatus  Diadoclius  dicerefolebat,  Balhe- 
um  aut  hypocauflum  calorem  omnemj 
amittit  ,  fi  bainei  aut  hypocaufli  ianua 
relinquantur  faspius  aperta.  b  Sunt  qui 
hominem  caftro  conferant  vel  arci  :  fed 
arx  haec  fabinde  ab  hoflibus  vndique  ob- 
lidetur.  Scnfit  hoc  qui  dixit  :  Inimici 
■mei  animam  meam  circumdederunt.  c 
Arcis iilius  porta ,  os  hominis  efl :  hoflis 
ciimportam  tenet,  arcem  cepit.  ided 
qui  cupit  cufloditam  arcem,  fumma dili- 
'gcntianecelTeeftcuflodiat  portam.  Ni- 
hilhicmuniminis  omifit  natura  ;  fepcm 
'huicportx  oifea  appofuite  trigintapius 
-minus  dentibus  ^addidit  labia,  pontem 
Ttrflitiiem.  Si  quiiam  cautiores  funt  ca- 

fleliani 


De  OtiOsaLingva.        191 

-ilellani  portam  iiunquam  referant locu- 

'turi  ,  quin  Lingiiam  prius  moneant  :- 
Linguaquo  vadis?  attende  tibi,  nenimis 
magno  nobis  flct,  prodijire  in  publicum , 
&  locutam  efle.  Attende  tibi,  &  dumli- 

xet ,  difcc  manere  domi :  Omne  verbuin 

sotiofum ,  fubibitiudicium. 

§.ii. 

Quarta  damnorum  claflis  :  Otioia 
coiioquia  fufrLirantur  tempus ,  omni  au- 
To,  omnique  gemma  longe  pretiofius. 
■quirquis  hmc  otioils  namijs  aufcrat  vel 
horulam ,  nihil  dignum  tanto  impendio 
rcdditurus  ell:.  Apis  illaClara^ualiisBer- 
nardus,  fi  vfquam ,  certe  hic  aculeumha- 
bet,  quem  otiofis  illis  fabulatonbusin- 
figens  :  bjemo  veftrum  ,  inquit,  parui 
aftim.ct  tempus  quod  in  vcrbis  coniumi- 
tur  otiofis.  Siquidem  tempus  accepta- 
bile  eft,  &  diesfalutis.  Volat  verbumir- 
reuocabiie,  volat  tempus  irremeabile, 
nec  aduertit  infipiens  quid  amittat.  Li- 
bct  confabulari ,  aiunt,  donec  hora  prae- 
tereat.  O  donec  pra:tereat  hora  :  O  do- 
nccpertranfeat  tcmpus  :  Donec  hora-. 
prsetcreat,  quam  tibiad  agendam  pa^ni- 
tentiam,  ad  obtmendam  vcniam  ,  ad  ac- 
i  7  quiren» 


19  2  CAPVrT    X. 

quirendamgratiam,  adgloriam  prome- 
rendam ,  mi^ratio  conditoris  indulget» 
Donec  tranfeat  tempus,  quo  diuinam  ti- 
Jjirepropitiar^deluieras  pietate,  prope- 
-rar^adangeiicam  fbcietatem,  fufpirare 
^damiffam  hereditatem,  afpiraread  pro- 
mifTam  felicitatcm  ,  excitarc/  remifIam-« 
voluntatem ,  fiere  commifTam  iniquita- 
tem.  Sic  nimirum,  fic  agricola^  cum  diu 
-defiderata  afFuerit  opportunitas  femi- 
nandi^  fic  vinitores  cum  expedtatum 
tcmpusputationpsaduencrit  ,  inuenifTc 
occupationes ,  &  qua/i  irreprehe(ibiliter 
fine  operediem  tranfegifrelastantur  ?  Sic 
inilantibus  nundinis  inflitores  ne(fter^ 
nioras,  occafiones  quarrere  folent  ,'ne 
quemforteribicxeisquaeflumprouenirc 
contingat?  Sic  denique  pauperes  men- 
dicantes ,  <:umjnultis  clamoribus  euoca- 
tus  tandem  affuerit  eleemofynarum  di- 
ftributor,  ^iiuerticula  caprant,  &  c-on- 
currentibus  focijs  vacuos  ambiunt  occu- 
•pare  recefllis,  &  foucrelatcbrasin  angu- 
lisplatearum?  Vrinam  tanicnvel  fohim 
tempus  vita:  amitteretur  in  verbis;  fcd 
multiinhis  etiam  vitam  amittere  com- 
pEo.bantur  :  nec  ipfi  modo  ^imittere»,  > 

fed 


DeOtiosaLingva.         Y95 

fed  alijs  quoque  adimere.^  Hanc  Ber- 
nardi  fapientem  facundiam  cGnfirmans 
Hi^ronymus  :  Breue  eft,  inquit,  huius 
vitcECurricukim  vhoc  ipfum  quod  lo- 
quor,  quodrcribo,  quod^reiego,  de  tem- 
pore  meo  mihi  autcrefcit ,  aut  deperit.  b 
Re^tanti  pretij  tempuseft,vthuiusvni- 
usia6l:uraplurimum&  paene  fola  fit  dc- 
, ploranda.  Quicquid ceterorum amiferis, 
reparabile^  damnum  efl:  :  dtfpendiuni 
temporis  vel  minimi  nuila  reftituent  lae- 
cuJa.  Pecuni^  iaduram  fecifti  ?  reddi 
|)0tef]:alia,  &copiofior.  honorem  per- 
didiili.^redirepotefi:,  iSc  audior.  vale- 
tudincmamiiiill?  plurimishocdamnum 
pvofuit  :  fed  iSc  valetudinem  amiflara 
quammultirecuperant  j  amiffum  tem- 
pu^nemoomniumvnquamreduxit  :  ir- 
reparabile  eft ,  cuius  tamen  optimam 
quamque  partem  otiofa  coUoquia  fub- 
ducunt.  Credibile  efl  Jicc  a  fapientibus 
quidem  hoc  temporis  pretium  fatis  aefli- 
mari.  Vt  vt  haec  funt,  hoc  Chriftianu* 
fapiens  vnicc  laboret ,  fic  omne  virae  mo- 
mentumd^fpeiifare  ,  ne  vnquamde  fc^ 
cacodasmon  gloriari  hoc  poffit,  InKctti 

a  Eentt^erm.de trtfUa  ruficdtSi.mtht  j/.tg.  \  %< . (OtiOm 
sntt  med.ferm»  b  Hieranjn  e,  d.eftft.ad  GaU 


I  94  Capvt  X 

-otiojhm,  Multicolor  eft  otiofitas,  furit-i 
enim  &  otiofa^  cogitationes,  quasf^pe 
comitatur  otiofa  confabuiatio  ,  hanc 
non  raro  fequitur  opus  otiofum  ,  quod 
quandoque  peius  eft  ignauifsimis  ferijs, 
DequodilucideBernardus;  Inhocgene- 
re  transgreiTionis ,  inquit,  nonnuUa  funt 
ilultiioquia  ,  feu  vaniloquia,  &qu2eque 
^otiose  dida,fada,cogitata.<^ 

a  Sern,  deprdcept.  ^dtf^enfc.  i^.fofi^imu 
§.        III. 

OptimusloquendimagiflerChri/lus, 
in  omnibus  fuis  colloquijs  occafionem 
captabat  vtfermonem  quacunque  de  re 
inftitutumtlederetad  diuina.  Collocu- 
tus  cum  Samaritide,  ab  aqua  Sicharia  ad 
aquam  viuam  in  c^Io  falientem  opportu- 
niffime  dcduxit  fermonem.  ^  Cum  men- 
tioincideretdeManna,  coepit  Seruator 
de  vero  Angclorum  pane  diflirere,  vt 
nonnemo  auditorum  effet  qui  diceret: 
Domine  femper  da  nobis  panem  hunc. 
Hacoccafioneoblata:  Ego,inquit,  fum 
panisvit^e;  qui  venitadme,  nonefuriet; 
&  quicredit  inme,  non  fiticft  vnquam.^ 
Cum  fub  concione  nuntiaffet  quis,ad- 

effe 

a  U4ft,c,f,%J4.  b  loan.c,  ^f(.$S'^  iS% 


De  OtIOSA  LlNGVA.  I  9  5* 

efle  matrem  &  fratres  ,  arripnit  verba 
nuntij ,  <Sc  de  Dei  voluntate  cocpit  dicere. 
Eodemmodoinconuiuijs  quam  nobiles 
infliruit  dilTertatiuncuIas  conuiuis  <Sc 
tempori  aptas  ?  Apud  Matthaeum  telo- 
narium  de  medicina  facra,  feu ,  poeniten- 
tia ;  apud  Simonem  Phiarirceum  de  diumo 
amoreobpraefentemMagd^lenamjapud 
Pharifaeorum  principem ,  vbi  delitias  fa- 
ciebant,  &  ceremoniam  adhibcbant  in 
accubitu ,  de  Humilitate  coepir  diflererc. 
Exemplis  tam  lucuientis  inflruimur , 
quomodo  colloquia  inutilia  &  otiofa 
dextre  deriuanda  in  affatus  meliores. 
Non  enim  in  leui  ponendum,  deftinato 
loqui  otiofa.  Optimus  hac  in  re monitor 
Bernardus  :  Quidcumfcienter,  inquit, 
&  cx  deiiberatione  in  verba  otiofa,  iilen- 
tiolicctnon  indido,  lingua  laxatur  }a 
Hanc  noxam  Deus  fsepiilime  non  futuris 
iudicijs  feruat,  fed  praefenti  vindicatfup- 
plicio.  Beatus  Gregorius  narrat  virgi- 
nem  confecratam  non  ab  vn^  foluni 
virtute  nobilem  vixiife in  coenobio :  pol- 
lebathxccontinentia  vitae,  fed  non  iti- 
•demlingua:  :  mores  illius  cafli ,  &  qui 

virginem 


.virginemdecerent,  modo  lingua  fui/TeC 
amantior  taciturmtgtis.  Extra  legem 
garrire  iblenne  illi  erat.  Obijt.tandem& 
h2ecdiemfu.um?  fepujta  in-templo.  iNo- 
jdleproximavidit  .aedituuspridie  humg- 
lam  refodi ,  &  ad  aram  deduci ,  illic  me- 
diamfecari,  atqueinignemconijci,  par- 
xe  altera  intadla.  Die  ie^uenti  aedituus 
quae  vidifTet  nodu ,  expofuit ,  &  locura 
monftrauit  cadaueris  combufti.  Narra- 
tionifidem  fecerunt  liiculenta  rogi  ve- 
ftigia  marmori  alte  impre/fa.  a  Ergo  nec 
templi  iancflitas  ab  incendijs  feruat^ 
quem  damnat  linguae  procacitas.  Gre^ 
gorij  reJatus ,  teftimonio  firmantur  Caf- 
•Sani,qui  fene-m  religiofiIiimum,in  fpe- 
eimen  virtutisilatuens  :..Mofes, inquit^ 
qui  haruc  eremum  liabitat  fecundus  ^ 
mr  incomparabilis ,  fed  opinionis  fuae 
paullo  tenacior  cum  Macario  difcepta- 
re  cccpit.  hic  voces  iecit  duriufculas^ 
&  aculeopetijt  aduerfarium.  Quj^ 
tamen  fadi  poenituit  Mofen,  .noxara 
hanc  Deus  non  ad  ferum  tribunal  reie- 
cit,  Ccd  d^emoni  mox  poteftatem  fecit 
&  occupandi  hominis,   6c-torquendi* 

daemon 
a  Creg.l.  -f ,  dfalo^4  c» ./»/.  ^ 


De  OrTOLSALnfGvA."        197 

6xm^n  licentiavfus  infperatum  hofpi- 
tiuminuafit.  Sed  MofesMacarij  preci- 
bus  ab  hofpite  Orcmiano  breui  liberatus 
cil.  a  Tanti  eft  vel  parua  in  fpeciem  im- 
probitas  liiiguac,-ob  quam  randiffimi 
cjuique  homines  poenas  faepegrauiflimas 
dependerunt.  Dutanus  ex  abbateTolo-. 
ianus  praeful,  vir  cetera  pius  &  mire  in-. 
-duftnus,  fed  Hnguaefolutioris  verba  ri- 
'dicula  fubinde  liberiiis  vfurpauit  lied 
nonimpune.  Poftquam  eniminhuma- 
nis  effe  de^jt,  cruciatusquos  ei  beatiis 
Kugo  Ciuniacenfis  abbas  praedi-xerat^ 
fenfit  y:&c  mox  Signino  ,  notae  fandlimo- 
niac  facerdoti  vifendum.fepraebuitafpe- 
^abili  fed  tetra  forma,  prsefertim  ore^ 
portentofum  in  modum  extuberanti,la- 
brifquefaedeeoncifisiSc  exulceratis  Hoc 
oris  habitUiSc  voce  iacrimabili  fuppetias 
fogauit ,  praecipue  ab  Hugone  monitoi  e 
£ujO  ferendas.  Hugo  re  ad  fe  periata  fcp^ 
rcm  coenobitis  vnius  hebdomadis  feuera 
filentium indixit ,  quod  tamen  non  acque 
ebomnibusferuatum  eft.  Itaquc  Dura- 
nus  redijt,  &  ob  negledam  iegem  nec- 
dum  c  tcrmentis  felibcrum  monftrauit., 

Noua 


198  CapvtX. 
Noua  igitur  /ilentij  lex  dicitur,  qua  de- 
fundi  prsefulis  neceflitati  confuleretur. 
Tertium  denique  fpedtandum  refe  Dura- 
nus ,  iam  a  paenis  folutus  exhibuit ,  &  ob 
praeftitam  opem  immortales  egit  gratias 
Hugoni,  a  Ita  nugas  quoq,-  ac  facetiae  pu- 
niuntur,  ita  lingu^  intemperantia  noii 
maximavelalteriusOrbisfupplicijselu-i 
enda  efl:. 

2iVtnunt.  BeUuacenfJth.2  CSpec.hift^c,  /• 
L*l^peloo  i^.^prtlit  in  Vtta  S,  HugQnis, 

§.  IV. 

Non  ignorauit  hoc  Carthufianorum 
fan(fliflimus  Patriarcha  Bruno;explora- 
tumhabuit  quantisalinguapericulis  in- 
uoiuamur,  quantis  damnis  \  vidit  otiofo-» 
rum  verborum  ingentes  aceruos ,  obfer- 
tiauit  optimum  quemque  fua  vel  aliena 
lingua  perire,  nouas  igitur  leges  fibi 
fuifque  fcripfit,  qu^rum  caputell,  flri- 
^iffimeSiLERE.  Brunc  fic ratiocinatus 
fuit :  fi  Dodor  ille  Parifi-enfis  qui  tanta 
fandimoniapraeditus  credebatur,  dam- 
natus  efl  abaequifiimo  iudice^  hocergo 
connitar ,  vt  ego  me  focicfque  meos ma- 
ture  fubducam  in  tutum,  vbicumDeo 
aifiduiloquamur,ne  nobisipfis  aliifque 

noce- 


D£  OtIOSA  LlNGVA.  I99 

noceamusloqucndo.  Etquaratione  cle 
totcentenis  millibLis  otioibiiun  verbo- 
rumrationem  reddituri  rumus?praeier- 
tim  fi  tot  ciiminofa ,  tot  faifa ,  tot  luxu- 
riofafemifcuerint  ?  fitleue  quid  vox  le- 
uiter  prolata,  ftd  iure  terreat  maltitu- 
do.  leuiffimum  quid  pluma  efl:,led  nu- 
mero  graues  cum  plumbo  certant;  quid 
imbeciilms  aquac  guttuia,  ied  repetita^ 
toties,  iapidem  cauat.  Vnica  vox  otiofa 
fiiciie  habet  veniam  ,  fcd  cum  tanto  nu- . 
mero  repetuntur,  non  degrauent  mer- 
gantquenauim?  Jdeo  BeatusGodefri- 
dus  Ambiani  praeful ,  quotiefcunquc  iter 
faceret,  comites  femper  lullit  pr^^cede- 
re.cauflamliuijfcemorisrogatus,  dixit: 
Ne  otiofis  fermonibus  texendis  fit  occa- 
fio.  lobus  fuis  ciadibus  iam  prope  fe- 
pultus,  amicos  nihilominus  otiose  gar- 
rientesperilringit,&::  Ad  increpandum, 
inquit ,  tantum  eioquia  concinnatis ,  & 
in  ventum  verba profertis.  a  Merito  eos 
rcprehendit  veiut  otioiiiTimos  confola- 
tores.  Aucepsin  Ardearum  venatunon 
dimittit  Faiconem ,  nifi  prius  viderit  Ar- 
deam  :  venatorfune  tcnet  canem,  dum 
confpexeritferamjatnosincauti  euola- 
zh^,c.^.^.iS,  *      rever- 


2  00  Capvt  X. 

Fevcrba  permittimus ,  anrcquam  vtilita^ 
tcin  vllam  cernamus ;  aeri&  ventisio.. 
quimur,  ciim  fciamus  non  perinde  ad 
nos  redire  verba,  vti  ad  fuos  dominos 
manfuefa^fb  animaliajad  aucupem  re- 
uolatFalco,ad  venatorem  rccurrit  ca« 
nis,verbum  femei  emillum  nuiiis  artibus' 
ad  aud:orem  reuocari  poteil: :  exceiik^  ew 
ua(it,erupit,^terniim  irreuocabile.Quid- 
igitureilconfilijadotioiam  locutionem' 
faltem  m.inuendam,  fi  non  toIlendam> 
Auguilus  Imperator,  Suetonio  narran- 
t€ ,  ita  filiam  &  neptes  iniHtuit,  vt  nihil 
agerent,  nihilque  loquerentur  quod  nofi' 
in  diurnos  commentarios  referri  pciretw- 
Vox  digna  Cacfare  ;-confiliumauguilum,. 
vereChriftianum^  &quodpr3?clarecon- 
gruitSeruatons  diclo.  %eaclem  rationem 
de  eo  indie  iudtcij,.     Nulli  mortalium  vel 
minimum    otiofum  verbulum  excidit, 
quodnon  intabulas  6c  fyngraphas  refe-- 
ratur.  cogitata,  radla,  didaque  ,  omnia 
inDeiperfcriptiones,  &in*a6a  mittun- 
tur,necfyllabula  omifsa.    Quifquishoc 
attentius  cogitauerit,  ipfe  fibi  dicet  : 
Caute,  obfecro,  caute^   nam  quicquid 
dixeris,in  tabulas  refertur,in  ada  mit- 

titur- 


De  OtiosaLingva.        TOt 

titiir;de  omiii  otiafo  verbo  rationem 
leddesjvideigirarne  rationesinimmeni.- 
fum  excreicAfft*  Si  halec  vnieus  pretio- 
/battanto,quanto  flabit  inte^ra  halecura: 
ofca?  **  Silba  cft  muld:a  vei  otiofo  ver- 
buio,  numinipunita  dimittentur  falfa,.. 
fpurca,  noxia? 

§.   V. 

Pauca  faepe  verba,  per  otium  &:  lu— 
dum  ,  dolo  non  malo  proJata  in  er- 
rores  fc-#  maximos  difFundunt,  velutL» 
olenm  in-  telam  aut  aflerem  effufum" 
lati/Iimeferpit.  Eiusrei,  mi  Ledor,  pa- 
radigma  ribi,animigratia  exhibeo.  In-- 
uitarac  quifpiam  fex  conuiuas  varijr 
dignitads-.  hinc  cum  accumbendum, 
It^  ingens  &  delitiae  ac  eeremoniae  plu- 
rim?e  ralter  alteri  principem  locum  ce- 
dcre,iUenon  accipere,  hic  vrgere,  illc 
denuo  tergiuerfari,  ifle  iterurn  blandiri, 
&  rogare ,  ac  priorem  accubitum  defer- 
re.  Hic  paterflimilias  8c  modimpcrator 
parresfuas  interponere  :  Etquaefb,in- 
quir,n.im  hodic  f^-antes  prandebimus? 
proximum  quifque  locum  occupct,  aut 

ego 


202         CapvtX. 

ego  vos  toties  aclhibebo  menfas ,  qnoties 
feliionis  iooas  poterit  inter  vos  mutari. 
Otiose  hoc  prorias&  temere  dixit,  nec 
priusadcaiciilos  fedit,  vt  variandiaccu- 
bitus  numeruminiret.    Obfecrote,  Le- 
clor ,  addiuina ,  quoties  fex  conuiux  ac- 
cumbendi  crdinem  inter  fe  variarcpoil 
fint.  DiCluro  mihi,  fat  fcio,  vix  habebis 
fidem.    Ergo  aduerte  animum.  Si  leges 
Anthmeticae  rpeclemus,po{lLmt  fex  con- 
uiu^  feptmgenties  vicies  difcuiTibendi 
ordinem  commutare.    Si  iam  anno  vni , 
trecentos  fexaginta  quinq;  dies  aiTigne- 
mus  (totenim  habetcommunis  annus) 
debuifTet  paterfamilias  ille  fex  conuiuas 
(Hquidem  proini/lis  ilare  voluiilet)an- 
no  mtegro  quotidie  bis  ad  mcnfafti  vo- 
caffe ,  exceptis  vltimiis  quinque  diebus  in  , 
hebdomadc  maiori  facra.     Necdum  cre- 
dis?ipfis  igitur  oculis,  nonfolum  auri--; 
bus,fideiTi  faciamidquefignatis  tabulis; 
fex  Aiphabeti  primse  litterae,fex  conui^. 
uarum  vicesfubibunt.    Litteras  perinde 
vt  conuiuas  iic  colloco.    Aude ,  mi  Le- 
(5bor ,  adiedas  hic  chartas  iine  tasdio  aipi- 
cere.  Etenhcfpiresmeos  nunquam  eo- 
demordineaccum.ben^es, 

a  bc 


abcdef 

acbdcf 
acbdfe 

adbcef 

aebc  df 

afbcde 
afbced 
atb  dce 

abcdfc 

adbcfc 

acbcfd 

abcedf 

jcbedf 
acbcfd 
acbfde 

idbe  c  f 

aebdcf 

abcefd 

idbcfc 
adbfce 

aeb  dfc  afb  dec 

abcfde 

acb  fcd  afbecd 

abcfed 

acbfcd 
acdbcf 

adbfcc 

aebfdc  afbedc 

abdcef 
abdcfe 

adcbef 

aecbdf 

afcbed 

acdbfe 

adcb  fe  aecbfd 

afcbdc 

'abdecf 
abdefc 

acdcbf 

adcebf 

aecdbf 
aecdfb 

afcdbe 

acdcfb 

adcefb 

af  c  d  eb 

jabdfcc 
abdfec 

acdfbe 

adcfbe 
adcfeb 
adebcf 

accf bd  afcebd 

acdfcb 
accbdf 
acebfd 
acedbf 
acedfb 
accfbd 

accfdb 

afccdb 

abccdf 
abecfd 
abedcf' 

aedbcf 

aedbfc 

afdbcc 

sdcbfc 

afdbcc 

adecbf  acdcbf 
adecfb  a*dcfb 

afdcbe 

abedfc 
abefcd 
'abefdc 

afdceb 

adefbc 

aedfbc 
acdfcb 

afdcbc 

acefdb 

adefcb 

afdecb 

abfcde 
abfced 

acfbde 
acfbed 

adfbcc 
adfbec 

acfbcd 

afebcd! 
afcbdc 

aefbdc 

abfdcc 

acfdbc 

aTfdTb 

acfebd 
1 

adfcbc  aefcbd 

afccbd 

abfdec 

adfccb 

aefcdb 
aefdbc 

af e  cd b 
af  e  d  bc 

abfecd 
abfcdcj 

adfcbc, 

acfedbl 

adfecb  acfdcb 

afedcb 

bacdef 
bacdfe 

bcadcf 

bdactf 
bdacfe 
bda  e  cf 

beacdf 
beacfd 

bfacde 
bfaccd 
bfadce 

bcadfe 

bacedf 

bcac  d  f 

bcadcf 
beadfe 

bactfd 

bcaefd 

bdatfc 

bfadtc 

bacfdt 

bcafdt 

bdafce 

btafcd 
beafdc 

bfatcd 

bacfed 

bcafed 
bcd  ac  f 

bdafec 

bfacdc 

badctf 

bdca  e  f 

becadf 

bfcade 

bfcaTa 

badcfc 

bcdaft 

bdcafs 

becaf d 
jbecdaf 

badecf 

bcde  a  f 

bdccaf 

bfcdae 
bfcdca 

badtfc 

bcdtfa 

bdctfa 
bdcfat 

ibecdfa 
fcfad 
bscfda 

badfct 

bcdfae 
bcdfea 

bfctad 

badftc 
batcdf 

bdcfca 

bfctda 

bcea  df  bdeacf 

bcdacf 

bfdact 

batcfd 
becdcf 
baedfc 

bceafd 

bdeafe 
bdecaf 

bedafc 

bfdacc 

bccdaf 

btdcaf 

bfdcat 

bcedfa  bdcefa 

bcdcfa 

bedfac 

bfd  cea 

batfcd 

bcefad  bdefac 

bfdtac 

baefdc 

bcefda 

bdfifca 
bdfa7c 
bdfatc 

bedfca 
befacd 

bfdtca 

bafcde 

bc  fadt 

bfcacd 

bafccd 

bcfaed 

btfa  dc 

bftadc 

bafdce 

bcfdat  bdfcae 

befcad 
befcda 

bftcad 

bafdtc 
bafecd 

bcfdeajbdfcca 

bfecda 

bcfeadibdf  eac 

befdac 
ef  d  c  a 

bfcdac 

baf edc 

bcfcda  bdfeca 

bfedca 

\cMtf  cbadef 
cabdfc  cbadfe 


cdaebf 


fcabe  df  cbaedf 
'cabefd  cbaefd  icdac  fb 


cdabcf 


cdabfe 


cabf dt  cbafde  cdaf b 


cab  f  c  d  cba  f  s  d  cda  f e  b 


ccabdf  cfabdt 


ceabfd  cfabcd 


cead  b  f  cf a  d  be 


ceadf  b  cfadeb 
ceafbd  cfacbdj 


ceafdb  cfae db 


caJbcf  cbdatf  cdbatf  cebadfcfbade 


cad  bfe  cbdafc  cdbafc  cebafd  cfbaed 


cadebf  cbdca  f 'cdbeaf  cebdaf  cfbd 


at 


cadefb  cbdcfa  |cdbefa  cebdfa  cfbdca 
cadfbt  cbdfae  lcdbfae  cebfad  cfbt  ad 


cad  fcb  cbdfea  'cdbfea  c«b  fd  acfb  cda 


cacbdf  cbeadf  icdca  bf  c«da  bf  cfdabe 
cae  b  f  d  cbc  a  fd  cde  a  f  b  ced  a  f  b 


caedbf  cbedaf 'cdcbaf  ccdbaf 


cfdatb 


cfdb 


ae 


cfdbea 


cae  d  f  b  cbe  d  f  a  'cdc  b  f  a  ccd  b  f  a 
caefb  d  cbefa  d  jcdefa  b  'cedfa  bjcfdeab- 
caefdb  cbTfda  ;cde f b a  'ced  rba|cfdt  ba 
cafbdecbfade  !tdfa  be  ctfa  b  djcfeabd 
cafbcd{cbfaed|cdfaeb  aefrdb'cftadb 
I  caf  d  b  c  [cb f  d  ae  cdf  b a  t  'cef  b a  d|cftbad 


jcafdcb  cbfdca  cdfbca;ccfbda;cfebda 


cafebdi:bfcad  cdfca  b.cefdab  cftdab 


»«*v  w  siwui  »au  tuica  o  .ccr  ua  D  cr  t  a£ 
caftdb  /cbfe d a (cdf e bljccfdba, cf cd  b 


dabcef 

dbacef 

dcabef 

deabcf 

dfabct 

dabcfe 

dbacfe 

d  ca  bfe 

deabfc 

d  f  a  bec 
dfacbt 

da^ei 

dbaecf 
d  b  aef  c 

dcaebf 

dcacbf 

dabcfc 

dcaefb 

deacfb 

dfaccb 

dabfce 
dlbf^ 

dbafce 

dcafbe 

deafbc 

dfaebc 

dbafec 

dcafcb 

dea  f  c  b 

d  fa  ecb 

dacbcf 

dbcacf 

dcbacf 
dcbafe 

debacf 

dfbact 

dacbfe 

dbcafe 

debafc 

dfbaec 

dacebf 

dbceaf 

dcbeaf 
dcbcfa 
dcbfae 

debca  f 
debcfa 

^ebfpc 



dfbcac 
dfbcea 

dacefb 
dacfbc 
dacfeb 

dbcefa 
dbcfac 

dbcfea 

dcbfea  dcbfc  a 

dfbeca 
df  cabe 

daebcf 

dbeacf 
dbeafc 

dcea  b  f 

decabf 
deTaTb 
decbaf 

dacbfc 

dceafb 

dfcaeb 

daecbf 

dbccaf 

dcabaf 

d  f  c  bae 

daecfb 

dbecfa 
dbcfacj 

dccbfa 

decbfa 
d^TfTb 

dfcbea 
dfceab 
dfceba 
df7abc 

datfbc 

dcefab 
dcefba' 

dacfcb' 

dbefca 
dbface 

decfba 
defa  bcl 
defacb, 

dafbcej 
dafbccl 

dcfabe' 

1 

dbfacc 

dcfaeb' 
ddW 

dfeacb 
dfcbac 

dafcbe 

d  b  f  cae 

defbacj 

dafccb 

dbfcea 

dcfbea 

defbc 

dfebca 

dafcbc 

dbfeac 

Jcfeab  i 
t 

Jcfcabl 

d  f  e  c?.b 

daftcb  dbfecaldcfcba^i 

lcfcba 

dfccba! 

eabcdf 

ebacdf 

ecabdf  edabcf 
ecabf  d  edabfc 

cfabcd 

eabcfd 

ebacfd 
cbadif 
ebadfc 
ebafcd 

efabdcj 

eabdcf 

ecadbf -edacbf 

efacbd 

eabdfc 

ecadf  bedacfb 

j 

efacdb 

cabfcd 

ecafbd;edafbc 

1 

efadbc 

eabfdc  jebafdc 

ecafdb|edafcb 

efadcb 

eacbdf  ebcadf 

ecbadf  edbac  f 

1 

efbacd 

eacbfd  ebcafd 

ecbafd'edbafc 

1 

efbadc 

cacdbf  ebcdaf 

ecbdaf  edbcaf 

efbcad 

eacdfb  ebcdfa 

ecbdfa  edbcfa 

efbcda 

1     

efbdac 

eacfbd  ebcfad  ecbfad  edbfac 

1 

eacfdb 
cadbcf 

ebcfda  ecbfdaedbfca 

efbdca 
cfclbd 

ebdacf  ecdabf  edcabf 

eadbfc 

ebdafc  ecd  afb'edcafb 

efcadb 

eadcbf 

cbdcaf  ccdbafjedcbaf 

efcbad 

cadcfb 

ebdcfaecdbfaedcbfa 

efcbda 

eadfbc 

ebdfac  ecdfab  cdcfab 

efcdab 
efcdba 

eadfcb 

cbdfca  ecdfba|edcfba 

eafbcd 
eafbdc 
eafcbd 

cbfacd 

ecfabd'edfabc 

1 -! 

ccfadb^edfacb 

cfdabc 

ebfadc 
tbFcad 

efdacb 

ecfbadedfbac 

efdbac 
efdbca 

eafcdb 
eafdb( 

ebfcda  |ecfbda'edfb  ca 

.  1  -            1  -  - 

•bfdac 

ecfdabcdfcab 

efdcab 

eafJcb 

ebfdca 

ecfdbaedfcba 

efdcba 

k  3 


facebd 


f^  b  cde 
fabced 


fbacde  fcabde  fdabcejfeabcd 
fi*aced  fcabedfdabec 


f  e  ab  dc 

-fabdce  ;fbadce  fcadbe  fdacbe  feacbd 

f  c  a  deb  f  d  a c  eb  f  c  acd  b 


fabdec  'fbadec 


fbaecd 


fabecd 


f  a  b  edc 


facbde 


f  ca  e bd  f  d ae  bc  f e ad bc 


f  b  a  edc 

f  b  c  ade  'f  c  b a de  f  d  b  ace 


fcaedb  fdaecb 


facbed  fbcaed  jfcbaed 
fcb  dae 


facdbe 


facdeb 


fbcdae 
fbcdea 


f  cbdea 
f bcead  f cbead 


facedb  fbceda  fcbeda 


fadbce  ifbdace  fcdabe 


fadbec.fbdaec 


fcdaeb 
f  a  d  cbe  jf  b  d  cae  f  c  d  bae 
f  a  dc  eb  ,f  b  d  cea  f  c  d  bea 
fadebc  fUdeac  ifcdeab 


fadecb  'fbdeca;fcdeb:! 


faebcd  fbeacd  fceabd 


f  a  e  bdc  jf  b  e  adc  if  c  ead  b 
faecbd  ifbecad 


faecdb 


faedbc 
f a  edc  b 


f  c  e  bad 
fbe  cda'fcebda 


fbedac/fcedab 


fbedcalfcedba 


f  e  ad  c  b 
febacd 
f  dbaec  febadc 


fdbcae  febcad 
f  dbceaf  ebeda 
fdbeac  febdac 
febdca 
f  e  ca  bd 


fdbeca 
fdTIbe 
f  d  c  aeb 


f«cadb 
fdcbac  fecbad 
fdcbeafecbda 
fdceab 
fd  ceba 


fecdab 
f  e  ed  ba 


fdeabc  fedabc 


fdeacb  fedacb 


f  d  eb  ac 
f  d  eb  ca 


fedbac 
f  e  d  bca 


fdecab  fedcab 


f  d  e  c  ba  f  e  d  cba 


DeOtiosaLiitgva.  203 
Eimmnuin  dubitas ,  Ledor  vfex  con- 
uiuasreptingenties  victes^?  accumbendi 
rationempermutare  poHe  ?  fedhuc  nos 
duxit  inconfxderati  patrisfamilias  otiofa 
oromidio.  Nos  fexcenta  talia  quotidie, 
-iumgarrulum  otium  fedamur  ,  fundi- 
-nus ,  nec  valde  dolemus,  kis  inanijs  per- 

■iidi^tempus  zNontamenfeptM, 

Sed  eft  qui  dicat :  Quanti  hsec  res  ne- 
^otij  eft,verbaomnia  ad  aurificis  flate- 
-ram  cxaminare,  vnde  mihi  haeclibella? 
•rluic  Siracides  refpondet:  Aurum  tuum 
•Scargentum  tuum  coniia,  &  verbis  tuis 
facitoftateram,  6c frenos  ori  tuoredtos, 
vt  non  kbaris  in  lingua  tua.  a  quicq^iid 
habes  fadi,  infedi,  /ignatique  argenti^ 
huc  omne  confer ,  vt  inde  fiat  trutina^ 
quicquid  in  te  prudentiae  aut  fapientiac 
efl: ,  id  totum  in  banc  rem  impende,  vt 
uonli^b^yi^  in  liKgHa  t^f.t. 
^'    Finio  cam  Bernardo  :     O  quantu^ 
terror,  inquit  ^  iudex  fapientuTimus,  qui 
numerat  omncspluuiae  guttas,difcretor 
omnium  tentationu ,  omniumhominua 
primo  Adamvfquc  ad  vltimum  qui  erit 
in  fine  fa^culi ,  vult  audire  rationem  vcr- 
3orum  omnium  otioforum,  cum  federit 
^Ecdt,c.2  8S9.2!f'  k  4  in. 


20  4        Capvt    X. 

in  Ccde  maiell:atis  iudicij  fui,  vbi  non  lam 
mirericordia  ,  ied  iudicium  cantabitur 
Domino.  Quid  tum  miferi  <Sc  miferabile; 
faciemus  ?  Sapicntiflimus  es  Domine^, 
fallinonpotes^iufliflimus  es,  corrumpi 
-uon  potes.  Quid  ergo  dicam  ?  Miferere 
quaefo  &c  :  vt  non  folum  a  maledidi; 
Sc  turpibus  declinem , verum  etiam  otio. 
fa  verba  deuitem ,  ne de illis  me  oporteat 
indieiudicijreddere  rationem  ,  vbi  laa 
nondebonis(Sc  viridibus  folijs  verbo- 
rum,feddemalis&aridis  ratio  efl:  red- 
denda.  ^  Ratum,  firmum,  fixum  cfl:de- 
cretum  :  Omne  yerbum  otiofum  quoi 
locuti  fuerint  homines,  reddeat  ratio* 
iiemdeeo  indieiudicij.^ 

a  Ber»,  de Paj^.Dom  c.ij,  mtht  pag. i  j 8j, 
b  Matth  l.  (t*^ra  dtato. 

CAPVT   XL  ^ 

Obivrgans  Lingua^prout  \ 

par  efi ,  ohiurgatur, 

AyTagnum  illud  Gra:ciae  lumen  Bafilius, 

cum  innumeros  crrores  vel  vnius 

linguaepenficulatius  cogitaflet,  verifli- 

mum  hoc  pronuntiauit  :  Vita  nofl:ra  re- 

ferta 


DeObivrganteLing.     205" 

fcrta  efl:  lingux  delidlis.   Quis  enim  illc 
tam  circumfpedus ,  ac  prudens  qui  non 
velvnodie  fxpius  hallucinetur  lingua , 
nifi  eam feuerius  inter  filentij  leges  coer- 
ccat?  Linguae  rabies,  vilitafqire  morurri 
vbk^ue  efl  obuia.  Ea  de  caufsa  fandifli- 
me  monet  Ambrofius  :  Ailiga  fermo- 
nem  tuum  ne  luxuriet,  ne  lafciuiat,& 
mulnlcrquio  peccata  fibi  colligat. a  Ergo 
beatus  ( quod  Siracides  afKrmat )  qui  te- 
d:us  eflalinguanequam,  quiin  iracun- 
diam  lilius  non  tranfiuit ,  &  qui  non  at- 
ttraxitiugum  illius,  &   in  vinculis  eius 
I  non  efl:  ligatus :  iugum  enim  iliius  iugum 
ferreum  efl  :  &  vinculum  illius  vincu- 
lumxreum  e([.  Mors  illius  ,  mors  ne- 
quiffuna  :  &  vtilis  potius  inferus  quam 
iiia.   Perfeuerantia  iliius  non  permane- 
bit,  fcdobtmebitvias  iniuflorum;  &iii 
flamma  fua  non  comburet  iuflos.    Qui 
reiinquunt  Deum,  incident  in  illam  & 
exardebit  m  illis ,  &  non  extinguetur,  6c 
immittetur  in  illos  quafi  leo  ,  &  quafi 
pardus iaedet  illos. i?  Quis autem hos leo- 
nes,hospardosfatis  femper  cauerit?lo- 
coquononputesprorumpunthileones, 
k  y  hi 


2^0^  CapvtXI. 

hi  pardi,  Sc  faEuitie  inuadunt  Inopina. 
Furibundis  his  linguis  merito  accenietur 
iingua  Obivrgans  ,  quam  pof]:  Otio- 
fam ,  alphabeti  cognatione  proximam 
locamus.  Itaque  hac  diflertatiuncuJa 
Obiurgantis  linguae  geniuperfequemur. 
§.  I. 
Atqueprimo  quidem  /i  habitum  iftius  ] 
linguae  fpedemus,  veftem  horridamge- 
rit  indutui,  pro  calceis  peroncs  clauis 
compadtos,  aut  grandes  pifcatoru  ocreas  ' 
habet,  paffus  facit  amplos  8c  ibnoros, 
neque  enim  aliud  dod:a  efl  quam  vitu- 
perare,  reprehendere,  verbis  exagitare, 
inuediuis  vti,  hos  auaritias  infimularc, 
ilios  fuperbix  aut  ftuititise  damnarc,. 
Nii  quidcm  optatius  efi:  terrae  fitienti, 
quam  opportunus  imber,  fi  is  tamen  pla- 
cidis  guttis  rorando  defluat ,  quod  fi  pras-  ^, 
ceps  nim.bus  fuperne  ruat,  vnoque  (kiQ\ 
impetuefFundat,  plus  faepenocumenti 
adfert  quam  commodi.  Lingua  fedata  & 
mitis  velut  flilla  ieniter  impluit ,  f  uauiter 
|5enetrat,multu  fecundat ;  lingua  obiur- 
gans  &  inuediua  vclut  grandinans  plu- 
uiafrequenternoncmendat,fed.exaccr- 
*3)at.  Vtrumque  prorfus  vitiofum  efl ;  ni- 

hil, 


De  Obivrs  anteLing.     207 

hii ,  &  omnia  reprehendere ^  nihil  difli- 
mulare  poiTe,  Sc  omnia  diiTimuIare  vellc, 
merasinuecliuas  declamare,  aut  femper 
in Exornationisgenere  verfari.  Erudrte 
Siracides  :  Efl  correclio ,  inquit,  men* 
dax  in  ira  contnmeliofi,  a  Iracundus 
mentitnrcorrecflionem,  nam  obiurgare 
vult,  non  emendare  Si Tulliocredimus, 
amicorumeft,  moneri,  &:monere,  fed 
non  adulari,  non  iiifedari  verbis ,  noa 
increpare  minis.  Ha:c  (lcpifCimc  non  cor- 
riguntpraua,  fed  magis  talia  faciunt  : 
Rcfponfio  mcllis  frangit  iram  ,  fermo 
durus  fufcitat  furorem ,  ^?  te/le  fapientif- 
'firno  regam.  Siseneum  tormentumglan- 
dcm  euomat  in  cefpitem,  tormenti  vis 
Dmnis  hebet.:itur ;  il  feriatglans  murum, 
iacerat  &  pertundit  :  fulmen  moiliori 
Krarni  faepms  parcit ,  Ccd  olTa  comminuit  : 
■fic  afpera  verba,  fermo  iracnndus  ,  ni 
Tnaniuetum  hominem  ofFcndat,  dcilruit, 
noncorrigit.  Sicumfaxo  chalybsalter- 
Tiis  collifionibus  rixetur,  ignisemicat  : 
ita  fi  obiurgatio ,  in  hominem  durnm  ac 
praefradumincurrat,  flamma  vtrinquc^ 
«xilit ,  tSc  multum  irae  ;  qualis  nimirum 
k  6        fpecus 


208  Capvt    X I. 

fpecusefl:,qu2B vocem  emiflam  accipit, 
taiis  &  vox  eft  quze  remitticur. 

Salomoniinguam  cicurem  &  mode- 
ftam  commendaturus  :  Lignum  vitae, 
inquit,  iingua  placabilis ,  quse  auteai^ 
immoderata  eft ,  conteret  fpiritum.  a. 
Quicquidinhac  vitali  arbore  foliorum 
eft  ,  medicinam  promittit  &  fanitatem  : 
quicquidinhomine  ledato  ac  miti  ver- 
borum  efl,  virtutis  argumentumeft.  Et 
quemadmodum  ramus  virens  ac  fucci 
plenusfledire  finit  facillime,  fequitur- 
que  ducentem  manum;  ramus  arens(Sc 
exfuccus  frangitur  :  ita  fi  hominem  ob- 
iurgantis  linguae  vel  minimum  l^feris, 
non  flecles  fed  franges  \  nam  quae  immo- 
derataeft,  conteret  fpiritum,  tam  lo- 
quentis,  quam  audientis ,  tam  obiurgan- 
.tisquamobiurgati,-  at  homo  placidus, 
6c cui cicur  efl ingenium ,  etiamcum re- 
prehendere  cogitur,  fic  tamcn  repre- 
henfionem  temperat,  vt  non  tam  hoc  a- 
gere ,  quam  docere  videatur ,  inflruit  le- 
niter,  necacerbe  carpit,prorfusadmen- 
tem  beati  Pauli ,  qui  reprehenfores  fic 
erudit  :  Si  prxoccupatusfuerit  homoin 
aliquodelido,  vos  qui  fpirituales  eflis, 


DeObivrgante  Ling.    209 

huiiifmodi  inflruite  in  fpiritu  lenitatis. /« 
Quid  enim emendet  obiurgator  ille ,  qui 
afperrimarum  obiurgationum  plauftra 
exonerat  ineum  quem  verbis  cafligatum 
cupit? 

zCaLc.C.<h,j, 

§.  II. 

Illuflriflimum  illud  Angliae  fidus  Tho- 
mas  Morus  artificiose  prorfus  &  dextre 
Obiurgantem  alterius  linguam  manfue- 
tioresmoresdocuit.  Sederat  pro  tribu- 
nali  Moruscum  ceteris  iudicibus.  Rei 
producebantur  Zonarij  fedlores ,  prae- 
fentibus  accufatoribus ,  qui  crumenas  fi- 
biprxfcclasquerebantur,  necaliudcon- 
tendebant,  quam  nebulones  illos  talia«# 
aufos  in  patibulum rapiendos.  Hic vnus 
afleflorumvirgrauis,  &  grandis  natu, 
ipfos  innocentcs  &  iniuria  affedos  acer- 
rimcobiurgans  :  Hoc,  inquit,  iucuriae 
veflrae  tribuendum :  cur  vef^ros  facculos 
non  accuratius  cufloditis  ?  fupina  negli- 
gentianebulonibus  his  occafionemof^ 
|ertfiirandi;res  veflras  cautius  feruate, 
&  tagaces  manus  facile  vitabitis  :  qui fua 
negligit,  furemfacit.  Morusaudita  tam 
importuna  oratione  fenis,  qui  ius  dicere^ 
k   7  non 


2  I  O  C  A  P  T  T    X  L 

non  increpare  IxCos  debiirfTet ,  cauiTam 
hanc  in  diem  alteram  reiecit.  Interea  no- 
ftii  exillislatrunculis  vnum  clarn  e  car- 
cereadfeiuflitadduci,  6c  t  Sicras,  in- 
quit  jadcognofcendas  cauflas  ccnfede- 
rimus,nunquidpoteris  tu  illi  feni  quiac- 
cufatores  adeo  culparat,crumenamfub- 
ducere  non  obferuanti?  Gratiama  mc 
inibis  fi  fec^ris;  iibertatem  certam  fps-  : 
ra,  fi  tamen  furta  non  velis  repetere_. : 
quid  dicis?  Ille  promifsa  venia  la^tifli- 
-mus,  omniaviciPilmampliflime  promit- 
titrfibi  modo  fideret,  fe  rem  hanc  flre- 
nue  curaturum,  &ad votum.  Poflera 
luce  cum  Afkfloribus  Morus  confidet 
dicendis  fententi]S;cnocantur  feparatim 
•rei:  primusillorum  fuithicipfe  latrun- 
culus  ad  omncm  nequitiam  fadlus,  & 
tanto  iam  animoiiorad  nobiie  facinus , 
-quantolecurior  peccaturus:  lubeturer- 
go,  fi  quid  habeat  pro  fe  dicercL...  Ille 
velut  ingenti  pudore  territu^,  abundc 
fibi  fuppetere,  ait,  quo  fuam  innocen- 
tiam  tueatur,id  tamen  infimis  precibus 
rogare,  liceat  fibi  in  vnius  e  iudicibus  fe- 
cretas  aures  cauffae  fuae  momentum  dc- 
ponere.    Pfrmittitur  j  vnum  ipfe  deligat 

quem 


De  ObivrganteLing.     zit 

quemvelit  ex  omnibus.  Senem  moro- 
fum  illum  deligit.  Itaque  accedit  trepi- 
datione  fimulans,  &nercio  quod  gran- 
^e  fecretuminauTem  fenidemurmurat, 
eademque  omnino  opera  crumenam  ad 
htus  pendentem  exercitata  manu  prse- 
fecat.  Arcana  narratione  finita,adfuuni 
felocum  rccipit.  Moras  acceptorei  be- 
ne  geftas  indicio,  alium  ex  hac  f^ece  ho- 
minem  fifti  iubet ,  captatq;  occafioTieni 
vtriufquc  liberandi  collata  ftipe:  Qnin 
hos  miferos ,  inquit,  dimittimus,  tanto 
feuerius  G  redeant  puniendo-s,  Damnum 
fi  quod  A\i]s  intuierunt,  nos  farciamus. 
Nequevcro  tanti  eft.  conferamus  pecu- 
niarias  fyrnbolas,  initium  faciam^  fcio 
'ncminemgrauatefecuturum  :  &  cum  di- 
6lo  aes  reponit  inmcnsi.  PoflMorura 
primus  paene  oido  maffupiumfeniseuo- 
carat.  ille fuam  fymbolam  prompturus, 
crumenam  vbique  quaerere  ,  nufquam 
reperire^atque  iam  finumfcrutari,  iam 
caligas  explorare,iammanticam  omnem 
jcxcutere,  hnc  illuc  ocuk>s  manufque 
mittere,  non  leuiter  erubefcere,  irKli- 
gnarietiam  ac  turbas  tacere  ;  &:  quid 
-hoc  ,  inxjuit,  prodigij  ?  comperti/IimumL 

mihi 


2  12  CaPVT    IX. 

mihiefl,  me  in  tribunal  hodie  non  /ine 
crumena  confcendiile:  quis  eam  malus 
•dasmon  auexit  ?  Hic  Morus  vultu  ac  voce 
adlenitatem  compofita  :  Mi  domine  , 
inquit  ,  ipfe  iam  experimentumcapis  , 
qui  vigilantes  etiamoculos  faliat  Mer- 
curius;  nemo  hic  fatis  cauerit.  Quare 
inpofterum  eos  quibus  hoc  infortunij 
contingit,ne  acerbius  obiurga ,  iufsit- 
quecrumenam  alatrunculo  reddi.  Hic 
omniumrifus  confecucus  eft  defene, 
quem  Morus  vrbanitate  tam  facetado- 
cuiflet,nontam  alJDere,  prsfertim  in- 
fontesobiurgare.<«  Vbiorationislenitu- 
do  dccf\:y 

,         os  clatidite 
CentH-plicefera  ,peJpfio  centuplice 

Os  illud  maxime  quod  obiurgationis  ple- 
numefl. 

a  Thomas  StapUtonttt  in  ^ita  Mori  c,i$, 

§.  ni. 

Ergo  vos,  qui  fpirituales  ellis,  huiuf- 
modiinflruiteinfpiritu  lenitatis.  Phiri- 
ma  reprehendi  polfunt,  fed  moderateac 
parce.    Moneri  &  corrigi ,  res  a  fe  ina- 

mocna 


De  ObIVRGANTE  LlNG.      21^ 

mocna  eil:  &  ingrata :  quod  fi  accedat  ver-t 
boriimimnioderatio  6c  truculentia,  iu- 
gum  cenfetur  intolerabile ,  quod  vel  ex- 
cutiendum  fit ,  vel  calcandum  ipfo con- 
tcmptu.  Plurima  quoque  commodiiis 
dicuntur  foii  &  feparate,  quam  coram 
alijs.  IUud  enim  admonitioni,  hoc  ob- 
iurgationi  fimiliushabetur.  Socrates  in 
conuiuio  quendam  fuorum  familiarium 
pauUo acrius obiurgarat.  Nec diilimula- 
uithocPlato,  fedad  Socratem  verfus  : 
Nonne,  inquit,  fatius  fuiflet,  haec  iili 
feorfimdixiire  ?  Cui  mox  Socrates  :  Ec 
quaefo,ait,  mi  Plato,annon  tu  quo- 
que  reclius  feciffes ,  /i  mihi  fcorfim  hsec 
dixifTes? 

Chriftipraeceptumeft,  eum  ,  quide- 
liquerit  ,  ter  monendum  ac  inflruen- 
dum,  dummorbus  iilius  cenfeatur  im- 
medicabilis.  lufsus  diuini  verba  funt  : 
Sipcccaueritin  te  frater  tuus,  vade& 
corripe  eum inter  te  &  ipfum  folum ;  fi  tc 
audierit,  lucratus  eris  fratrem  tuum. 
Deinde  :  Siautem  te  non  audierit,  ad- 
hibe  tecumadhucvnum  velduos.  Ter- 
tiodemum:  Quodfinon  audierit  eos, 
di^  Ecclefiac.     Si  Ecclefiam  non  audic- 

rit„ 


2  T  4  C  A  P  V  T     X I. 

rit,  fit  tibi  fjcut  Ethnicus  &  publica- 
nus,  a 

Vtautemlinguam  obiurgantem  non 
refrenare  folum  fciamus ,  £^^  etiam  tole- 
Tarecumabeffreniixdfmur,  nobile  do- 
■cumentum  Annasi  iuuerit  :  Si  merito 
obiurgauerit  te  aliquis ,  fcito  quia  pro- 
fuit  :  Si  immerito,  fcito  quia  prodefib 
•voiuit.  Scd  longe  melior  hac  in  re  magi- 
•iler,  Apoftokis  Pctrus,  vt  eos  inltruat 
qui  plnn-e  infontes  obiurganrur  autmul- 
toacerbius,  quam  commeriti  fuiffent  ; 
Quae  eil^incuit,  gloria,  fi  peccantes  5c 
-colaphizati  fuifertis?  fed  fi  bene  facientcs 
^fuftinetis ,  haec  e^  gratia  apud  deuiri  : 
inhocenimvocatiefHs.^  Haecaureano- 
•minaturirngua  Chrifl:ianorum,quae  -^tx 
^dulari  nefcit ,  ita  infecfbari  verbis,  &  car- 
pere  non  confireuit ,  omncmque  fermo- 
.3iisotioiitatem  irudiofifTime  fugit.  Hcec 

lingua  prae  cetcris  videtur  digna , 

quam  diuinse  laudcs  occupent 

aeternum. 

^Matth,c.  t^,^.  //. 

Cap. 


215 

Capvt  xir. 
§l^am  fri^quens ,  ^  infolem 

fit  Lingua  OstentATrix. 

AThenienfes  Berofo  Mathematico , 
quodmulra  velut  vates  pr^dixifTet, 
qu2E  temporis  feries  rerumque  euentus 
vera  monftraflent,  flatuam  zeneam  in 
gymnafio  pofuerunt ,  ftatuae  tamen  lin- 
guam  inferuerunt  auream.  Eius  rei  con- 
trarium  paiTim  experimur.  Efl:  qui  meFi« 
to  ilio  laudetur ,  dicaturque  aurem  homo^ 
modo  linguam  prudentius  noiiet  rege- 
xe:£n  ilatuam  auream,cui  'tamen  vix 
plnmbea  fit,aut  ^erealingua.  Pharifkus 
ille  publicani  contemptor,  ex  afle  talis 
fait;  dixifTes  aureum  hominem,  qui  ie- 
iunijs,qui  eleemofynis,  qui  ceteris  vir- 
tutibusfedulo  vacet:  fed  oitentatrix  ip- 
fius  lingua  paene  fuit  lignea,  quae  puU 
chram  hancflatuamplurimumfosdauit: 
commendabiies  fuiflent  Phariiaci  adus, 
fi  eos  ipfe  non  adeo  commendaffet. 

Hacc  Oflentatrix  lingua  fui  domini  e- 
logia  miris  artibus  nouit  in  theatrum 
Jionoris  educere,  &  omnibus  fpedanda 

pro- 


2  1  6         Capvt  XII. 

proponere.      Lingu^e  hiiius  labor  pasne 

oinnis  inExotnationis  genere  verfatur. 

Laudare  omnium  optimenouitjnec  ra- 

menlaudatomnia,  fedfolumres  fui  do- 

mini.  In  fuas  fuique  domini  laudes  ex- 

^urrit  ampliflime,  &  longam  narratio- 

nis  feriem  texit,  vt  apluribus  rciatuii_, 

quam  inilgnem  habeat  dominu  qui  me- 

rito  viuus  per  oravirum  volitet.  Quam 

autem  hasc  ipla   Ofientatrtx  lingua  ruo 

domino  faepe  noceat,dum  flulte  fauet, 

pjjnc  explicabimus,  6cquidemcum  cu- 

ra  &  paullo  fufius.    Nam  lingua:  vitium 

longecommuniflimum  efl  Ojlentatio^  & 

valde  noxtum,  (Scforfan  nonfentiet  fc# 

feriri,  nifi  bene  feriatur. 

§.  L 

Quemadmodum  mercator  aut  pro- 

pola,iaudat  venalesquas  vult  extrude- 

re  merces ,  fic  iingua  Oftentatrix  merces 

fuas  expedit  non  fine  ampliflima  com- 

mendatione,    Habet  autcm  duplicis  ge- 

ncris  mercimonia,  nam  aut  feipfum  quis 

laudat,  fuum  ftemma,  famiiiam,  dotes 

fibifuifque   conceffas,  aut  laudat  fuam 

artem,  fcientiam,  fuum  officium,  fuas 

fundiones,opesfuas  ac  potentiam.Hos 

quidem 


De  OSTENTATRICE  LlNG.      217 

quidemSophonias  Magniloquos  fuper- 
biae  vocat.  a  Tobias  dehortatus  filium  : 
Superbiam,  inquit,  m  tuo  lermone  nun- 
quamdominaripermittas.^  Sed6cSa- 
lomon  cenfona  ferula  OilentatriceiiL» 
hanc  linguam  commonefaciens :  Laudet 
teaiienusjinquit,  <Sc  nonos  tuum^  ex- 
traneus ,  &  non  labia  tua.  c  Merito  fuo 
vapulat  hacc  lingua,  non  enim  curat  vt 
Deo  placeat, fed  vthonori  ac  famas  fer- 
uiat,  (Scfemper  in  promptu  habeat,quo 
glorietur. 

Mens  fam£  auara^  ohnoxia  efl  iaUanti<x^  d 
OHentatores  iftos  irridens  Paulus  : 
Non  enim,  inquit,  audemus  inferere  nos 
aut  comparare  quibufdam,  qui  feipfos 
commendant.  ^z^  ipfi  in  nobis  nofmet- 
ipfos  metientes,&  comparantes  nofmet- 
ipfos  nobis.  e  Hoc  in  falfos  Apollolos' 
didum,  qui  omnia  Pauii  extenuantes  : 
Quid ,  aiebant ,  flt  Paulus  ?  epiilolaeillius 
magniloquumquidfpirant,  ^t^  cumipfe 
anditur ,  nec  vox ,  nec  eiocutio  ,  nec  oris 
dignitas  expedtationi  refpondentjnos  WYi 

Jonge 

a  Sophon,c,iS9. 1 1*    b  Toh.c.  14.^*14% 
c  ProH,  c,2y.^,a,     d  Ltmb.Vit, 
e^.  CQr*c»io^^,i2» 


21  8  Capvt  XIL 
longe  anteflamus.  Ita  prorfus,  inquit 
Paulus,  egohomunciononaudeo  hisgi- 
gantibus  me  comparar^:  intra  meam  me 
peiiiculamcontineo; nonin  immenfum 
gloriabimur.  Hac  ratione  Paulu&oflen- 
tatricem  Imguam  repreflit. 

Nabuchodonofor  Rex  inter  gloria- 
bundos  illos  gigantes  numerandus  : 
N6nne,inquit,  haec  eftBabylon  ciuitas 
magna ,  quam  ego  sedificaui  in  domnm 
regni,  in  robore  fortitudinis  meae,&  in 
gloria  decoris  mei  ?  Infignem  ftultitiam, 
&grandem  fuperbiam  hae  voces  prodi- 
derunt.  Cumque  fermo  adhuc  eflet  in 
oreregis,  voxde  caslo  ruit  :  Tibi  dicitur 
NabuchodQnofor  rex,  regnum  tuum 
traniibit  a  te,  &  ab  hominibus'  eijcient 
te,&:cumbefli]s  ferifque  erit  habiratio 
tua,&:fcicnu  quafi  bos  comedes. /z  Quid 
ergo  teia6Ias,  6  Thrafo  ,  de  diuitijs,  ho- 
noribus,  maiorumimaginibus  ac  prifco 
fanguine?  circumfpice,  vbi  nunc  illi 
funt  qui  ante  te  tales  erant  ?  tu  breui  vbi 
cris  ?  ad  ilios  tranfibis. 

Si  quis  res  geflas  prifcorum  eremico- 
larum  euoluat ,  quofdam  ex  ijs  pofl  qua- 

dragin^ 


De  OSTENTATRICE  LlI?G.        219 

dragintaaut  quinquaginta  annos  in  ma»- 
xima  vitc-e  aufteritate  acflos ,  in  turpia fce- 
leraruiflecomperiet.  Sed  nemiremur, 
namhosvirtutislliaeiadatores  fuifle  dc- 
prehendemus.  At  vero  iadlanria  fuper- 
biaifilia  eft.  Dcus  <Scfiiiam,  <Sc  matrem 
extreme  odit,  <Sc  aucrfatur.  Hmc  etfi. 
quismille  annis  accurate  Deo  feruierit,. 
vbi  feipfum  commendare,  &  virtutes 
fuas  velutmerces  proponere  incoeperit, 
omnem  prioris  obfequij  gratiam  cor- 
rumpir.  Vadeiac^ator ,  vade;  foetent  ob- 
fequia  tua ,  propter  lijiguam  tuam.  Lau- 
dator  fui  idoInjTi  efl,,quodfe  ipfum  co- 
lit,  Cibi  cantat,  fibi  pinfit,  fibilitat.  Il^ 
lud  quidem  non  negandum,  aliquos  e 
numero  fandorum  diuino  honori  au- 
gendo ,  partim  excitanda:  fpei ,  aut  exhi- 

;  bendoexempio  ,  de  fcipfis  quandoquo 
ncn  fine  praeconio  locutos.  RcxEze- 
chiasrMcmcntoDomine,  inquit,  quo- 
modo  ambulauerim  coramte  in  verita- 
te.^,  Pauius  inuitus  <Sc  aiiorum  impro- 
bitatecoadus  :   Exiflimo  ,  inquit,  nihil 

:  me  minus  feciffe  a  magnis  Apoflolis.  In 
qao  quisaudet(in  infipientiadico)au- 
deo  &  ego.    Minjflri  Chniti  funtj  &  ego 


2  20         Capvt    XII. 

(  vt  minus  fapiens  dico )  plus  ego.  Sed 
rationem  reddens  didlorum :  Quod  au- 
tem  facio  ,inquit,  6c  faciam ,  vt  ampu- 
tem  occafionem  ecrum,  qui  voluntoc- 
cafionem  :  vtin  quo  gloriaatur,inue- 
uiantur  ficut  &  nos.  Nam  eiufmodi 
Pfeudoapoftoli,  funt  operarij  fubdoli, 
transfigurantes  fe  in  Apoflolos  Chrifi:i.  a 
Haec  eo  dixit  hic  Orbis  Ecclefiaftes ,  vt^ 
decepti  iuuarentur,  ideo  a  fe  dida  auda- 
ciam  vocat  &  infipientiam.  Imitemur 
vel  vmbram  beatiPauli,  quod  Chryfo- 
ftomus  monet,  h  (Scfiquae  aufa  memo- 
randa  patrauimus,  non  ea  /latim  vena- 
liainforum  extrudamus>alioquin  om- 
nibus  nos  prasmijs  priuamus.  RexEze- 
chias  th^fau^-QS  omnes  perdidk ,  quia  il- 
los  ambitiose  monflrauit.  Sand:orum 
pxnk  omnium  in  rebus  plurimis  mer^s 
iila  fuit:  A^emo  fcuh' ,  nift  Dew,  Cumpi- 
€^or  loquitur,  fuamquepidurampra^di- 
cat,ab  omnibus  peflime  locutus  argui- 
tur^ciim  veio  pidura  loquitur. fui-mque 
laudat  magifirum,  a  nemine  non  prae- 
clara  locutio  vocatur,neq;  enim  aliunde 

plau- 
ZiCor.c.t  iSo  12,1  i.2t^z$^ 


DEOffT.ENTATRICELrNG^       2  21 

plaufum  expedet  artifexy  quam  abftio 
©pere:v-ox  operis  omnium  vocibus  aii* 
teceliit. 

luderat  Deu&Mofea,  e  fiim  mannm 
producere^quaeomniexparte  vifa  eft  ie- 
profa  :  iurTus  eft  iterum  Mofes  eandemi 
finu abdere ,  6c  omnis  icde  lcpra  depLdfit 
eil.  Quas  autem  haec  fubita  mutatio  l 
num  aer  corruptus  aut  arcana  in  (31111 
Tirtus ,  mucanonis  tam  repentiase  cauflk 
extitit?  Quod  fi  ho.c  miraculi  loco  ha- 
bendum,  curidnon  inf/onte,aut  facie 
tota  expreffum  ,  (icut  in  Ozia  rege,  Sc  fo- 
rore  Moil s  Maria  ?  Procopius  Gazjeasi 
hunc  m  moduai  rsfpcndet.  Manum  M»» 
(is  Deus  leprofam  elie  voluit,  quando- 
<]uidemcapatraturus  erat  admiranda  iii 
^gypto:  perinde  fiDeus  prsemonuilFet 
Mofen  :  Miranda  h^ec  opera  ne  manui 
tuz  tribue,  ncc  illam  obiila  ofculare_.  r 
Manus  tua  a  feieprofa  6z  inepca  operir 
nc  iliam  igituroilenta,  vefut  niirando- 
rum  operatricem^  abfconde.  potiiis,  Sc 
doceillamernbefcerefubverfte.  Parimp^ 
do/i  a  nobis  ipfis  virtutes  noflrx  tegan- 
tur ,  ionge  tutiorcs  erunt  fus-  fibi  purita- 
**  1  tis 


222  CaPVT    Xir. 

tis  confciae  ^  fin  eas  ofrentemus ,  &  velufc 
venalesproponamus,  oranilaude  delH- 
tuentur.  Omnia  maculat oflentatrix  Jin^ 
gua.  Hinc  faepe  permittit  Deus,vti5  qui 
omnia  fe  fcire  aut  pofle  profiretur,  qui 
miram  rerum  cxperientiam  venditat,qui 
emnium  regionum  mores  defcribit,  om- 
nium  nationum  linguis  loquitur ,  <Sc  in- 
gentia  qu^que  promittit,  vt.is,inquam, 
fiibinde  leproiame  finumanum  educatj 
liciadantia  ipfius  detegitur,pudefit,odio 
efle  ificipit.  Saiomon  hic  vaticinatur; 
Qui  fe  iadat  &  diiatat ,  iurgia  concitat.  a 
Thomas^Iorushoc  genus  hominum, 
prourmeretur,  irifignircr  tradare  nouit. 
Legatus  ierat  BruxeliasMorus^dCaro- 
Inm  V.  Imperarorem.  IlliG  in  aula  tam 
ceiebri  nef cio  quis  gioriofulus  fuit,  qui 
ad  aulas  valuas  afhxit  chartam,  qua  in  lit^ . 
terarium  certamen  prouocabat  quof- 
cunque,  refponiliru  fe  ad  omnem  cuius- 
cunque  iuris  quaefHonem  ,  vel  quicquid 
liemum  in  quacunque  human^  littera- 
turaE  fcientia  proponeretur.  Audacifli- 
ma  prorlus  oflentatio !  Thojnas  Morus 
audita  hominis  tam  petulanti  vanitatc.  r 
hanc  e  iureBritannicoquseftionem  po-  , 


De  OSTENrATRICElma^       2  2^ 

fait:  Vtrumanimalia  capta  inWither- 
namia  fintirrepJegibilia?  Addidit;  infa- 
milia  Legati  Anglici  efle,  qui  ca  de  rc 
difputare  cupiat.  Hic  iadatori  hasrere 
aqua  ,  oftentatrix  linguanon  tantumti- 
tubare,fed  &  obmutefcere  :  mifer  nec 
voces  quidem,n€dum  quseflionem  in- 
telligere  ,  ad  rem  nihil  refpondere.  ita-. 
fuam  ipfe  vanitatem  agnofcere  coadrus , 
omnium  deniq^  fibilis  ac  rifu  vaniffimus 
prouocatar  cxceptus  efl:.  a  I ,  nunc  puer 
gicriabunde,  &  viros  lacf  flead  pugnam^ 

2  ^iafUu  in  ^iia  Mori.  C.i ^,  Ctrca  medturf», 
§.        III. 

Non  multum  huic  abflmile  contigit 
Vlennac,  Dodor  Paulus  Florenius,  qui 
rcligionis,  cuife  addixerat,defertor,plu- 
rimorum  idiomatum  fe  peritum  iadlarat» 
&credcbaturisvuIg61ingUumLatinamy 
Grxcam,Hebraicam,Syriacam,  ChaU 
daicam  ,  aliafque  fimiles  egregie  callere, 
GeorgiusScherer  Socictatis  Iesv  facer- 
dosfchcdamadfedelatam  accepityidia* 
mateignorabili  fcriptam,qua]em  dicun- 
tur  anus  ad  collum  infantum  fufpende- 
re ,  febris  amuletum.  Hanc  ille  chartu- 
iaaicumintcrprctari  non  poflet,  Flore- 
I  2  niunk 


224  Capvt  XfL 
jttium  adire  ftatii it,  optimam  h^nc  occ3-k 
.fionem  ratiis ,  qua  hominis  multiplicem. 
inperegrinis  linguis  fcientiam  experire- 
jtur.  Huncipfum  ergoadit,&fchedani 
porrigens  r  Obfecro,  iuquir,ignorantem 
iuua ,  &  barbaros  hos  ckaracleres  inter- 
pretare.  Ilie  non  diu  cuncftatus,  &fin» 
guas  illius  peritiam  ^uda^ler  fimulans: 
lUud  idioma  eft ,  inquit ,  quo  iacerdotes 
jEgyptij  vtuntur  in  fuis  iacris.  Schcrer 
gratias  egit  erudito  interpreti ,  6c  raox in 
cubiculum  fecedens,  tres  voces  germa- 
nicas  iilas,  a  &an^^^i)m  QSavfn^  ordi- 
ne  inuerfo  icripfit,.  vndie  voccs  emer- 
ferunt_.  ite,  <Snd(^  /  nche^  /  Ulfta^- 
.Accepto  nouo  hoc  fchediafmate,Patreni 
.Chriftianum ,  qui  tum  Theologiam  pu- 
blice  docuerat,conuenit:&  quaefo,in- 
quit,  acccdefocius  ac  teilis,  mi  Paterf 
€xploremus ,  num  D.  FJorenius ,  tot  lin- 
guascalleat,quotille  £bi  cognitas  glo- 
riatur.  PauUo  antefchedulani  ei  exhi- 
bui  vocibus  ignotis  exaratam,  ad  quani 
iJlepromptusrcipondit,  tiTt  facra  verba 
facriiiculorum  in  iEgypto.  Equidemi 
yaldedubito  an  idioma  illud  didicerit^» 

Flore- 

a  >4^firei;  eunt  nPtdU  ^tdthuf. 


DeOstentatriceLing.    225: 

FloremiiinReuerentia  veflra  non  liefcic 
anibitiofiim  efle  mafculum ,  qui  ne  fateri 
cogatur  ignorantiam,  ex  tempore  con- 
fingit  mendacium.  Ita  hi  folent;  fideA- 
tiirimepronuntiantreru  omnium  igha- 
ri ;  ne  tales  habeantur.  Eamus  igitur  Sc 
denuo  exploremus ,  quid  eruditionis  in 
hominelateat.  Ennouaefchedas  myfte- 
rium  :  fcripfi  pr^poilere,  ©an^  ^C^CIt 
^atfu^;  hasc  ilii  lcheda  lapis  Lydius  erit* 
Audiamus  obfecro  nouu  Mithridatem» 
quid  iudicij  fuper  hanc  fcriptionem  fe- 
rat:  fedlaurum  priusmordeamus,  vtri-» 
fumalioquin  erupturum  comprimamus.' 
Ambo  igitur  ad  Florenium  reuifHntj  vbl 
Georgius  Scherer :  Dodlor  Paule  Flore- 
ni,  ait ,  veniam  rogo ,  fi  negotium  facefl 
fam ,  hic  iterum  ignota  me  fchedula  Ei- 
tigat,  ritu  mirabili  lCripta;  quid  iflud 
obfecro  idiomatis  eil,  ecquis  horu  ver- 
borum  fenfus  ?  iuua  meam  in  linguis  in- 
fantiam.  DoctorFlorenius  fchedam  cu- 
riosc  contuens ,  mox  pronuntiat,  & :  iJla 
ipfa ,  inquit ,  Imgua  ef\: ,  qua:  in  chartula 
prioreperfcripta:i€gyptiaelinguasverba 
lunt  facrificuh^iliis  folemnia.  Vbi  pa- 
ter  Chri/lianus  haec  audijt,  vix  ianua 
1  3  prehen* 


2  2^      capvt  xn. 

prehensaforas  fe  eiecit-,  alioqui  prorui; 
pturus  in  cachinnos.  At  vero  Georgius 
Scherer vuitumferium  lingens ,  &:  velut 
perfuafus  valedixit,  IrLter  hos  duos  poft- 
ea  fatis  rifuni  cft  ob  cxafciatam  hanc  fa- 
l>ulam  tam  dodaeinterprctationis. 

a  GeorisScherertcm.  I ,C4>ntrof(erf.}ntht  pag.  C^f^, 

§.  IV. 
Haec  Oflentatricis  lingiiaefuntfacino* 
ya,  vtfemper  habeat  quod  magnificeJo- 
quatur,fingit.  Vcrbumvetus  ell,6cve- 
rum  :  Ignaui  homines  plus  habent  ver- 
torum  quam  oper^,  lingua  fcilicet  po- 
.tentes,nonitem  manu.  beJlatorore,pJe- 
runque  pecus  ignauumefl:  re.    PrarcJare 
xJixitlfidorus  :  Harret  fapientia  fpumcu 
verborum  ambitum.  a  Eo  tamen  iili  po- 
tifnmumrtuntur,quibusverba  funt  fi- 
jie  penn&pecunia.  ^  Myndiorum  oJim 
vilis  fuit  vrbecula,  fed  portae  ingentes, 
«^c  magnifici  operis.   Diogenes  iJJe  notus 
c  Stoa  philcfopHus ,  hanc  vrbis  &  porta- 
rum  diilimilitudinem  contemplatus,ex- 
clamauit  publice :  O  My ndij  portas  cJau- 
^ite,ne  periJlas  vrbs  veflra  exeat.     In 

homine 
a  Ifd.  l.  2.  de  ferm.  c.  29. 


De  OsTfilTTATRrCE  LiNG,      2  2  f 

homine  inanis  gloriaeappetente,  hoc  ip^ 
rum  prorfus  eft  videre.  Portas  is  kabct 
amplifTimas^os  fupra  modumgarrulura., 
&  quod  in  fui  domini  laudes  excurrat 
laxillime.  Sedplerunque  ciuitatula  hic 
iatet  viliflimajadus  parum  infignes,ma* 
nus  Janguidac  &:  leprofae,  virtutis  curtiil. 
iima  rupeliex.  Atque  hos  fuo  nomine 
Thrafones  a  vocamus ,  qui  ampullas  & 
refquipedalia  verba  iaciunt,  qui  quic- 
quid  hoftium  eft,  fuper  menfam  debel- 
Jant,  &  vt  Plautinus  ille  Bombomacht- 
des,  decem  vno  difflant  fpiritu.  Arifto- 
giton,  vti  Plutarchus  memorat,  pafTini 
in  rermonibus  bella  crepabat  cScarma  ; 
flrategum  dixifles  animofiflimum.  Cuin 
veromiles  fcriberetur,  crus  pannis  ob- 
ligans  Ariflogiton ,  grefTus  baculo  flil- 
cicbat,  &  vtpiger  canisclaudicabat.  Vi- 
dit  hunc  c  tnbunali  Phocion,  qui  mox 
caflrenfi  rabellario :  fcribe  ,  inquit,  Ari- 
flogitonem  cIaudum,(Sc  mendacem.Hoc 
oilentatoribus  rolennc  eft,  dum  verbis 
agitur ,  nemo  illis  animofior,  nemo  for- 
tiorjcumad  rem  venitur,hic  illi  clau- 
dicant,iamquc  vix  ferpunt,  qui  antea 
volarant.        apracSr^a.nfeti. 

i  4        §.V- 


•  2-2  8        Capvt    XII. 

Claudius  Paradinus,  lin^uam  inteiij 

geminas  draconis  alas  pinxit ,  addita  iiu 

fcriptione,  Oi4o  tendis  ? ^.  Septis  quidem 

sSc  quafi  valuis  duplicibus  Natura  iin* 

guam  repre/llt,  hxc  tamcn  nihilomixius 

perrumjpit  clauflra,  <Sc  in  apertum  euo- 

lat.    Arx  in  homme  caput  eft^  dentes, 

cancelli  oiTei  j  os ,  arcis  porta;  Ratio  ar- 

rcis  domina,    quae  lingnam  ferae  inflar 

cocrccat.    At  hxc  fa^piflime  frad:is  ear- 

'ceribiis  erumpcns,  draconum  aias  ob- 

tinet ,  firque  volans  draco.  Hsc  iam  ala- 

ta  fera,  plena  veneno  mortifero,  h  huc 

illuc  inflariacuii  fertur,  &  plerunqucj 

primamomnium  prasdam  proprias  lau^ 

dcs  fe61:atur,idque  tam  auide,  vt  eti^ni 

inliagitijs  gloriam  inanem  aucupetunj; 

Sunt  enim ,  qui  Isstantur  cum  male  fece- 

Tint,&  exultant  in  rebus  peflimis.  e  Ciim 

^utem  gloria  e  vitijs  fummafit  ignomi- 

xiia,  quacrit  regius  pfaJtes  :  Quid  gloria- 

t;s  in  malitia,  qui  potens  es  m  iniqui- 

itate  ?  d 

Quisautemvolantihuic  draconi  alas 

affigit? 

a  Varadin.  Sjmh^her.  mtht  pag.  j  i  j. 


DEOsTElfrATRICELlNG.       2  29 

afliigit?  AutSaperbia,aut  Auaritia^aiat 
etiamOpulentia.  Superbia  quidernhoc 
agit,nisquis  intus  reipfum  norit,  atque 
ita  longe  maiorem  quam  fit  ceftimet :  A- 
uaritia  hoc  docet,  vt  quis  artem  quam 
nouit,  apud  omnes  prxdicet,  quo  eam 
cariusvendat..  Opuientiae  proprium  eft 
grandc  ruperciiium  atcolierc  ,  Sc  fpirare 
liiperbiam.  Pompeius  Magnus helii  glo- 
ria ,  quam  ipfe  iibi  fingebat ,  infoiefcens 
dicerenon  dubitauit;  iiterramvel  femel 
pede  pulfaro,  totum  Orbem  ad  arma 
prouocabo.  Enaiatudraconem,&or- 
betotovagantem. 

Has  feras   perfequitur  Deus,  qui  ad 
honorem  fuum  attcntifTimus:  Gioriam 
meam,inquit,  aiteri  non  dabo.  «a  Om- 
nia   nobis,  eti^ni  leipfum   darc  paratus 
eft ,  n  modo  nos  iiii  fbam  gioriam.  Hanc 
a  nobis  cumprimis  exigit ,  vt  nongiorie- 
tur  in  confpeclu  cius  omnis  caro.  Hiia- 
nUs  rationcm  reddens :  Soii  Deo,inquit, 
de  fe  credendum  efl:,  quife  foins  nouit. 
Nos  autem  quam  non   nouimus   nos 
jipfos  intus  &in  cute?     Etcuinoniurc 
ignorantia   fui    obijcitur  f     Quia  dicis, 
1  5  quod 


23  0  Capvt  XI IL 
quod  diiies  rum,  &locii.pktatus,&:niTl- 
lius  egeo ;  &  nefcis  quia  tu  es  niirer,  6c 
miferabilis,.&  pauper ,  &  caecus,  &nu- 
Jus.^  Abioftentator,<Sc  difce  teipfum 
nolTe :  non  deeruiit  qui  te  ha-c  in  re  iu- 
uent,  zAfoc^csSQ.ij. 

Cap.    XIII. 

§lmhm  in  rehm  Ostenta- 

T  R 1 X  lingua  fe  fotijftmum 

ejferat. 

A  Ttalum  quendam  perftringit  olim 
'^^poeta,epigrammate  faccto; 

DccUmas  IreHe  ^  caujfoi  agis  Attale  heUe : 
Htflcria4  bellas ,  carrmna  bella  facis  : 
■fom^^onis  heiCe  mimas ,  a  eptgrammata  hellei 
Bellm  Grammaticm^hellm  es  Aflrologtu. 
jEthelte  canta^  ,  &  fiitus  ^ttpde  helle : 
BelbAS  es  arte  lyr£ ,  hellH^  ts  arte  prU» 
Nil  hene  citm  facias^faiis  attamm  cmniit 
helle: 
Vis  dicam  cjuidjis  f  magnpues  Ardelio.h 
Eafuit  Attali  iadantia,  vtnihil  non  affe- 
^aret,  inrebus  omnibus  feiadaretjpiu^ 

rima 
a  ComA'dtM  (^  [ccmcas  aiitonts  fcnhif^ 


De  OstentatriceLing.  231 
-rima  agendonihilperageret.  Etquiafibi 
vni  eximie  placebat:  nunc  fe  oratorem, 
nunc  declamatorem ,  nunc  hiftoricum, 
nunc  poeram  eil  profefius  :  lam  gram^ 
maticum ,  iam  aftrologum,  iam  lyri/lam 
&luforem,  iam  muficum  &  faltatorem 
feia(flabati  nihil  horum  erat,  Ccd  veri/fi- 
musThrafo,&oflentarorfui  vanifHmus, 
qui  fibiomniabelle  facere  videbatur,  Sc 
nihil  bene  facicbat,  quod  Ardelionum 
efl:  proprium.  Talis  Attalus,qui  omnia 
fibi  tnbuebat,  &  cum  noUent  alij,  fe- 
ipfum  magnifice  laudabat.  Hcm  quaoi 
ampla  efl  etiamnum  horum  Attalorum 
familia!  quam  multi  funt,  qui  feipfos 
vniceadmirantur,  &fufpiciunt,  hinc  de 
f^ipfis  multa  &  grauiter  Sc  honorifice 
praedicant,m;Agnamque  a  fe ipfis  laudem 
fcrunc  inrebus  pxne  omnibus.  Potifl]- 
mumramen  qumquererum  capitafunt, 
dequibus  oflentatrixlinguagloriari  fo- 
let.  i.Ue  forma  <Sc  corporis  viribus. 
2.  De  gencre  ac  nobilitate.  3  .  De  yefhU 
tu ,  fupelledili,  opibus.  4.  De  mgenio, 
ac  erudicione.  j-.  De  Virtute,ac  dotibus 
animi:  imo  tanta  odentandi  fe  libido 
eft,  vtetiam  de  vitijs  gloriemur.  Qur.m 
i  6  auiem 


23  2       <;a:pvt   XIII. 
aiitem  oilentatrix  liiigua,inanem  <Sc  Hiil»- 
tam  lumat  operam,  cum  ia  his  talibus 
gloriatur,  hac  diricrtatione  explicabii. 
mus. 

§,  r. 

Primum  Oftentationis  genus  e/l  do 
forma  &  robore  gloriari.  Sed  heii 
quam  breue>quam  &  fragile  bonum  eft 
forma  ?  nihilo  firmior  efl  ilia  quam  tem- 
pus,cumeo  veniensjcum  eodem  fugir. 
Skfte , ii  potes ,  tcmpus,  poterit  &c  forraii 
forma  confiPi.ere,qua2  vtamoenus  flofcu- 
ius,  intcr  ipibs  mirantium  atquelaudan- 
tiumoculoseuanefcit:  breuishuncprui- 
na  perciitit ,  leuis  hunc  aura  decutit ,  vel 
inimic^  manus  vngue  carpitur,vel  prx- 
tereuntis  calce  prcmitur,  &perit  :  ita 
formam  febriciila,morbique  alij  extin- 
gaunt.  Quanti  facienda  fit  forma,  mors 
oftendit ,  nec  mors  foia ,  fed  fenedlus  & 
paucorum  annorum  fpatium,  imo  vel 
Tiuus  lucis  repentina  commotiuncula. 
Forma  hcnum  fragile  efl^  qHantum^  acce- 
dtt  ad  annos\ 

Fit  minor ,  ^fpatio  carpitur  ipfi  fuo,  a 

H^EC  expertus  quandoque  formofus  ille 

Hcmanus  Princeps    Domitianus  ;   qui 

dtOmdl.f^amer.  amico 


DeOstentatrice  LiNG.     231 

amicofcribensiScias,  inqiiit,  nec  gra- 
tius  quidquam  dccore,  ncc  breuius, 
quamuis,etiamri  durabile  perpetuiimqj 
naturae  donumefTet  ,noninteliigo^quid 
tantopere  habeat  expetendum  ifte  non 
folidus ,  nec  in  ipfo  homine  nifi  ruperii^ 
cie  tenus  fulgensdecor,  multaquc  faeda 
&  horrenda  contegens. 

Cur  obfecro  Deus ,  conditi  orbis  ini- 
tio  crcata  omnia  laudauit ,  folius  homi- 
nis  iaudes  tacuit?  Ambrofius  cauffam 
aflignans:  Creatorum  omnium  bonitas, 
inquit,  inexteriore  fpecie  iita  erat,  non 
itemhominis.  proptercalaudabantur  il- 
la ,  non  homo ,  quiprius  laudandus  non 
cll:,quam  perexteriores  acftus  interiorem 
bonitatcmdemonilret.^Hinc  a  fola  ex- 
tcrioreforma  laudari,  vaniflimalaus  efl-. 

Formalibidinisfomentum ,  multis  a- 
ccrbiac  turpis  interitus  cauffa  fuit:  for- 
ma  morborum  &  temporis  ludibrium 
quam  non  longa  floret  aeflate  !  quid  ia- 
c^as  tam  volucre  bonum  ?  raox  fiaua  ca- 
dct  caefaries ,  albefcent  rchqua,purpura- 
fccntes  genas  &  fcrenamfrontem,fqua- 
kntes  arabunt  rugae ,  hietas  oculorum  fa- 
1    7  ces 


2  3  4  Capv  r  XIIL 
^es  &  lucida  fidera,  moeftie  obdiicent 
nubes,  caiididum  aclaeuedentium  ebur, 
rcaberatteretfitusjredaceruixagilefqiie 
humericuruefcent,  miniatalabraexpal- 
iefcent ,  aridas  manus  &  recuruos  pedes 
fufpicaberisnonefle  tuos.  Qiiidmulta> 
Veniet  diesquo  tein  fpeculo  nonagno- 
fcas :  teftes  oculi  dicent ,  apit  Alita  es^  aut 
tibi  tpfe  dt[fimtllimit6  es,  Quid  ergo  mira- 
murtamcaducar  quid  de  vitiorum  adia- 
Hientisgloriamur? 

Quidvetereshacinre  fenferint,  non 
ignoramusrRaramaiebantiili  eife  con- 
cordiamformas  atque  pudicitice,  raram 
mixturamformae  atq;  lapientiae.  Vtrum- 
queverum,  namluculenta  forma  m.eli- 
oremnon  reddit  animum ,  quemfaepiffi-. 
ftieinpericulteim  trahit^  moribus  ccnfcn- 
dusefthomo.  Eft  &animo  fua  pulchri^ 
tudo  multo  fuauior  certiorcue  quam 
corporis ,  &  ipfa  quoque  fuis  legibus,  at- 
que  apta  fiiarum  partium  difpofitione 
fubfiftit.  Illam  optare,  illi  operam  un- 
penderedignumeil:,  quamncclongadi- 
es  deteret ,  nec  morbus ,  ^t^  nec  mors  ex- 
tinguet.  Quidattinet  gioriari  eo,  quod 
ne^que  noftrum  cfl ,  neque  diutius  ferua- 

repof- 


De  OSTENTATRICE  LtNG.        2jf 

TC  pofTumus ;  quod  habuilTe  nulli ,  quod 
coRtempfille  muitisgloriorumfuit.Mit- 
to  aiios :  Spurinam  non  naturalis  forma 
nobilitauit ,  [cd  vltro  accerfita  deformi- 
txis  ornauit.  Faiiaxgratia^&vanaeilpul- 
Kihritudo.a 

Quae  de  forma ,  eadem  de  roborecor- 
poris  affirmamus.  De  robuflis  virib^  glo- 
r-iari,  taurinagloriaef!:.  Bosaut  elephas 
hac  inreglonoiior  (it,  quia  robuflior. 
Deinde  nulli  vnquam  tanc^  vires  obtige- 
runt ,  quae  vel  labore  immodico ,  vcl  acri 
morbo,  velcuncfla  vincentefenio  norL. 
fuerint  fra(flas.  Inuida  &  infati^abilis  elt 
vis  animi,  quaeveram  paritgioriam.  Ne- 
moMilone  robuflior  fuit,  fed  clariores 
multi.  Virtus  vere  iaudanda  mole  cor- 
poreanon  eget^  inanimishabitat.  Q^id 
noflris  viribus  triumphamus ,  cummul- 
tasbelluas  hacinre  liiperiores  habea- 
mus?  Erraui  ,  quod  noifras  appellarira 
vires,ciimea:nonfint  noflrae,  fedhof- 
pitij  noflri ,  imo  carceris  noftri.  Vanuin 
cil-autem  ,  ciimipfefisfragilis,  dc  vaiido 
habitaculo(  dicam  mclius  )  de  robuHo 
aduerfario,  qui  te  faspias  proflrauerir, 
gloriari.  Num  mortuus  decentergloria- 


23  6         Capvt  XIII. 

retiir  de  fcpulchro  ?  foris  nitet ,  intus  pu- 
tret  dctaetet.  Diuiniis  ille  concionator,. 
yt  liuman^  oitcntationi  aias  incideret  : 
Vertime,  inquit,  ad  aliud,  (Scvidi  fub 
fole ,  nec  velociumelle  curfum ,  nec  for- 
tium  bclium,nec  fapientium  panem, 
necdocrorum  diuitias,  nec  artificurrL-. 
gratiam  :  fed  tempus  cafiimque  inom- 
nibus.  Etne  quis  viribusfuis  inaniterfi- 
dat,  adiungithocmonitum  :  Nefcitho^ 
mo  finem  fuum ;  fcd  ficut  pifces  capiun- 
tur  hamo  ,  &  Hcut  aucs  laqueo  compre- 
hcnduntur  :  fic  capiuntur  homines  in 
tempore  malo  ,  ciim  eis  extcmplo  fuper- 
uenerit.  ^  Miloncm  omnibus  palsilris 
celebratum  6c  cognitum  ,  atbor  vna  de- 
tinuit ,  laccrandum.que  feris  obtulit.  Sic 
illud  eximium  robur,  Edx  quercus  robo- 
riimparinuentumeft.  Samfbni  heroum 
longcfortiilimo  roburcmneademitaci- 
esnouaculae.  lilequi  leonem  veiut  hae- 
duiumludibundus  difcerpfit,  in  puellae 
gremiocorporis  &  animi  robur  omne-i 
perdidit.  Ergo  ,  Melior  cll  fapientia 
quam  vircs,  &virprudensquamfortis.  if 
Siquidem  noninfortitudmcfuarobora- 

bitur    :' 


De  OSTENTATRICE  LlNG.      23/ 

biturvir.  a  Anusquxpiam  cum  louinia- 
nu»n  Imperatorem  Roraanum  mole  cor- 
poris  excellentem  &  validum ,  fed  parum 
inceiligentem  vidnTet,  exclamairefertur: 
O  c^uam  bonam  domum  hic  habet  amen- 
tia  7  Piitat  Valerius ,  nimio  robore mem- 
brorum,  vigorem  mentis  hebefcere^ 
^uafi  abnuente  natura  vtriufque  boni 
largitionem  :  ne  fupra  mortalem  fit  fe- 
licitatem ,  eundem  &  valentiflimum  e/Ie 
&  (apientiilimum.^  Ergo  non  giorictar 
fapiens  in  fapientia  fua ,  &  non  gjorictur 
forcisin  forrirudinefua,  &:nonglorietur 
diuesi:idiuitijsfuis:icdm  hoc  giorietur 
qui  gloriatur,  fcire,  &  noffemej  quia 
ego  fum  Dominus ,  qui  facio  mifericor- 
diam(Sc)iudicium,&iu(l:itiam  in  terra.  ^ 
Linguam  magniioquam  difperdet  Do- 
minus. 

c  H^trem.c.  tf.^.  ij.  (^24» 

§.  H. 

Aiter  Oflentationis  impetuseil,  dc^ 
^encrcacnobiiitate  gloriari.  In  ceteris 
brfinhominesnos  haberinon  indigna- 
Tiur,  hic  fupra  humanam  conditioncm 
isfferimur ,  &  Dij  nobis  videmur.  Is  pro- 

fedto 


I-J  8       Capvt  xiir. 

le (51:6 fcifl II s  eTt  quorundam  ,  vt  prajtd-fe 
neminem  aeque  homincm.  cenfcant  nifi 
pariter  nobilem.  Propago  vetus ,  profa-* 
pianobilis,  genercfa  origo  ,  ornamen- 
tum  eft  hominis  ,  non  negamus  ,  fed  ho- 
minisillius,  quemnon  ianguis  folum  , 
fed&virtus  nobilitat.  Ille  vere  nobilis 
€11  qui  flrenueagcndo  nobiiitate  pepe- 
nt,nonnarcendoaccepit.  Alienumefl:-,! 
cui  de  noflronilijief}:.  ?itqui  alieno  glo-^ 
riarijridiculaprorius  oilcntatiofft.-auo- 
rum  merita,  nepotum  degenerantium-_» 
notae  funt  j  nec  aliud  niagis  pDflexorum 
maculas  aperit,  quam.  inaiorumrplendor 
ac  gloria  cui  pofrerinon  refpcndcnt. 
Veram  jaudem  nifi  de  proprio  fumpferis, 
ab  alio  non  expedcs.  Agedum^  quifquis 
nobilialtcquefanguine  viscenferi ,  vir- 
tute  6c  fadis  te  nobilcm  proba  non  ver- 
bis.  Nam  &maiorestuinifi  aliquiddig- 
numegiOent  laude,  nunquam  nobiles 
fuiffent.  Vbigeneris  antiqui  efl  nobili- 
tas ,  ibi  necefle  efl  antiqua  fuerit  virtus , 
fine  qua  vcra  nobilitas  non  efl.  Saepe 
magna  eflparentiim  clantas,  fed  tanto 
maior  obicuritas  filiorum.  Corpus  Sc 
patrimonium  a  parentibus  accipimus  > 

non 


De  OsTENTATRrCELlNG.       Ij9 

nonira  claritatenn.  hanc  &  qaihabet, 
mro  infiliumtransfert,  &  qui  non  ha- 
bet-  lubinde  iiiatn  in  filio  videt.  Quan- 
tum  patrc  clarior  Casfar,  quantuobicu- 
rior  Africanifilius?  Amare  iilum  potuit 
pater,illufl:rare  nonpotuit,  infinitani 
iuce  lucis  eclipfimpafllis  infilio.  Ita  ra- 
ro  excellentis  viri fiiius  excellens  efi: ;  ita 
nominisclaritasnon  nafcendo  quceren- 
daefi:,fcd  viuendo,  faspe  etiam,  quod 
miraberis,  moriendo.  Ita  verus  nobiiis 
non  nafcitur,fed  ftt.  PlatonemPhilofo- 
iphianon  accepit  nobilem,fcd  fccit.  De- 
fmamus  igitur  noflrum  nomen  alienis 
obumbrare  virtutibus,  ne  vnoquoq;  fu- 
um  repofccnte  ,  nudi  de  proprio  ridea- 
mur.  Sed  ego,  inquis  ,  non  fum  corni- 
cuia,  quaealienisfepennis  iadet^  multa 
mihi  efl  claritas  fanguinis.  Ah  ,  quid  hac 
deregloriaris  ?  Omnis  propemodum.-. 
fanguisefl  concolor,  ficubi  forte  alter 
alteroclariorinucntus/it  ,non  id  nobi- 
litas  efficit ,  fcd  lanitas.  Et  quam  oppor- 
ninehic  illudaquinatispoet^  ^  occinam'? 
'ytemmata  cjutdfactunt  ^  ijutdprodeft  ,  Pofi" 

ticelongo 
Sangume  cenferi  ^plht  oftmdere  vultui 


l^o        Capvt   XIII. 

Jld^^iorum^ 0'flantes  incHrrib^As  MmiiianoSy 
Et  Carioi  lam  dimidLos^  htimeroj^^  mtnorem 
Coriiintim^&  Galbammncults ^  nasoqtie 

carentem.  a 
Quisfrntlitsgeneri^ ,  tahula  iaBare  capaci 
Cornjn^rm^pofihiicmtilta  contingerevi>ga\y 
Fnmofis  Ecjuittim cnm  dtEiatore  maJiftros y\ 
Si  coram  Lepdis  male  vtuitur  f 
Auorum  &  proauortim  atque  atauorum  i 
flatuae  in armarijs  per  atria  difpo/itas,  ve- • 
tuflate  exefk,  Fiimorasac  mutilatas  ,  in-- 
quirpoeta,  nobiiitatem  tibinondabunt, 
fi  mores  defjnt ,  fi  tu  ante  imagines  maio- 
Tumtuorum  pcilime  viuas,    tota  node'' 
arlea  ludas ,  auroram  poculis  falutes, 
Totalicet  veteresexornentvndique  cer>£, 
Airia ,  mbilttasfilaefl^ atque  vraca^  virtPU^: 
Cur  enimQ^Fabius,  Q^Fabij  Maximl 
Allobrogici,[mperatorisclarifIimiiiliusj^ 
maiorum  gloria  efFeratur,  eorumquc^»^ 
titulosfibi  adfcifcat,  ciim   vitam  luxui 
perditam  &  maioribus  indignam  agat  ?   - 
J^am gen^-is  ^ proauos  ^  ^  quA  nonf^ciryttu 

Vix  ea  noftrapHto <  c  ( tpft^ 

Beatus 

a  TfaBas  auorum  patuas. 

b  fafcihtti ,  ma^t/iratus  tnfigmhta. 

>C  Offtd.i,  i  ^ .mctainorfh.pofi tnttjn  orat,  yiy^if» 


DeOstfntatriceLing,'  241 

BeatusHieronymus  Celantiam  nobiiem; 
femmam  modeflias  commonefaciens  : 
NuUi  vnquam ,  ait ,  de  generis  nobilitate 
tepraeferas,ne  obfcuriores  quarque& 
humilioreloco  natas  muliereste  inferi- 
ores  putes.  Nefcitcnim  reiigio  Chriflia- 
na  perfonas  acciperc,  nec  conditiones 
hominum  ,  (kd  animos  infpicit  fingulo- 
rum.  Seruum&  nobiiem  de  moribus 
, pronuntiat.  Soiaapud  Deumiibertaseft 
non  feruirepeccatis.  <^  Et  nunquidnon 
omnium  vnaeflnafcendiconditiopnun- 
quid  non  &:  moricndi  vna  efl  concluiio  ? 
ludaeorum  perperuafuit  haec  oftenta- 
tio,gcneaiogias  fuas  omnibus  recitare. 
&orequanto  affidue  iiiud  crepabant  ? 
Semtn  ^brahdLfHmm^  &  neminiferuiui- 
miis  vnquam.  b  Quibus  Humiiitatis  ma- 
giiler  opportuniflime  :  Si  fiiij  Abrahse 
eftis ,  ait ,  opera  Abrahae  facite  :  omnis 
qiiifacitpeccatum,  fcruus  eft  peccatL 
Qu_idigitur  oflcntatriX  iingua  fangui- 
ncmaitum  intoieramiusiadat  ?  In  aita 
nafcincc  tranquiiiumcerte,ncc  femper 
tutum  efl ,  etii  iit  ciarum.  Scitum  efl:  il- 
ludiyncipocta::  Sacpius  ventis  agitatnr 

2iHt?ron,etif}.2z.  ad Cfiant.  ingcns 


24  2      Capvt  xnr. 

ingens  piniis,  6rceir2egraiiiore  cafu  decl- 
dunt  turres,  feriiintque  rummos  fulmina 
montes:^vti  nemo  naufragiura  in  iicccj 
ita nec  prsecipitium  in  imo  metuit.  Nil' 
praetereatamaltum,  quodnon&follici-- 
tudini,  (Sckbori,  (Scinuidice,  &;pauoriac; 
macrori,  &:in  finem  morti  peruium.  Om-^ 
nem  fane  fiilum eminentiamque  morta-. 
lium,  folamorsin  planumredigit.  Quot' 
fueruntnobilesfamili^e,  quarum  hodie 
fuperfles  nemo  ,  &  vix  vlia  efl:  memorif!? ' 
Omne  quodin  tempore  oritur,  cumj; 
tempore  occidir.  Omniatempus  immi- 
nuitconfumitque.  NobiJitas  quamlon- 
gadiespeperit,  longiorque   auxit,lon- 
giflimafubrint.  Ponamu^  criftas^  nemo 
vere  nobilis  eft ,  nifi  Sc  modeftus  fi t.  Lin- 
giiam  nxiigniloquam  difperdet  Dominus* 
§.III. 
Tertium  Oflentationis  genusa  vidu 
&  veftitu,  a  numis  &  opibus  crefcit.  Vir. 
tutumnutrixoptima  efipaupertas,  opu* 
ientia  vitiorum.Vbi  diuitia:,  illic  plerun- 
iquc  funt&vitia,  &tamen  ncmofepau* 
peremeflegloriatur,  diuites  videri  om- 
nes  volumus  ,  etiam  ii  fsypQ ,  quos  occul* 
taconficit  egeilas.  Ecquis  efl:  quifacuita- 
a  Horat.l  2i  Otrm.  oda  i  o .  ^^S 


De  OSTENTATRICE  LlNG.      l^J 

tesfuasnec  verbis,  n€c  hdis  prasdicet  } 
Difficiilimum  eftoflenratrici  JingUce  ac- 
erefcencescliuitiasnonrubinde  prasdica- 
re  :  minus  manis  eilet  gloriatio ,  modo 
gaudium,  tranquillitas,  virtuscumcref^ 
centibus  diuitijs  crercerent.  At  contra- 
Fium  experimur :  quanto  magis  haec  cref- 
cunr,  tantoillardecrercunt  magis.  Si  ad 
clarifTima  rerum  exempla  refledlamury. 
videbimus  Romanos  dum  fuere  paupe- 
res,  omniumgentium,im6  &  vitiorum 
fuifTe  vidloresf  tum  vinci  ccepilTc ,  cum 
opulentieuafere.  Sic  ad  diuitiarum  ad- 
uentumdifcellerunt  virtutes  ac  vidoriae, 
rimulqueopumcoinitesdelitiasaciibidi- 
tiesinvirtutis  iocum  fubierunt,  vt  non 
immeritoiiliuskuifcriptores ,  Romana^ 
paupertatisinteritum  querantur.  Diui- 
tia;  plurimosfaciunt  non  diuites  ,  fed  oc- 
:iipatos,  non  dommos  fed  cufl:odcs(Sc 
reruos.  Quimultas  opes  congeflit,  rem 
^tquaefitu  diHiciiem,  cuftoditu  an- 
rv...m,amiflLi  fiebilcm  Etmultopiures 
unt,  qui  iiabentur  a  diuitijs  quam  qui 
^ashahent  Hinc  prophetx  teflimonio 
^iri  diuLtiarum  ,  non  diuitia:  virorum 
anx.  Nihilominusgionamur  de  diuit!js> 

€[U3e- . 


244      Capvt  xirr. 

qu^e  faepe  non  dona,  fed  vincula,  fed 
Gompedes  ,  nec  iam  ornamenta  corpo- 
ris ,  fed impedimenta  animi ,  6c  roliiciru* 
dinumatque  formidinum  acerui  funiL..... 
Diuitise  multis  attulere  mortem,requiem 
abflulerefere  omnibus.  In  vepribus  lo- 
piuntur ,  quiin  diuitijs  quiefcuni.  Gra- 
uisfopor  quiaculeosnoni^entit.  Sea  ve- 
niteceevox,  quae  male  foporatos  exci*- 
ret:  Dormieruntfomnumfuutn,  &nihili 
inuenerunt  omnes  viri  diuitiarum  m  ina- 
nibusfiis.  ^  Etvaeillis,  quiinmultitudi- 
ne  diuitiarumfuarumgioriantur.  ^  Noti' 
efl  bonagloriatio  illorum.  Ecquidetiam 
deiauto  victu,  de  fplendido  veilitu  glo- 
riamur  ?  An  nobis ideo  plus  parcent  ver-i 
mes,  quam  duroagricolde,  an  non  cibc^f 
moiliore  vefcentur auidius?  Sciraus ,  er- 
iiforte  diilimulemus,  nos  illi  conuiuio 
pr^eparatam  efcam,  &  forteiam  cencE 
tempus  inflare,  certe  autem  longiusab- 
efle  non  polle.  Nam  &  breuis  cil  iux  ,  ki- 
melicique  conuiux  ,  &  qua:  menfam  in- 
ilruit:>  mors  impigra.  Qnin  potius  no; 
pudet,  morepccudis  gar.dere  pabulo,  3i 
ciborum^fieri  reconditorium ,  Sc  dolij  vi- 

ccm 

i 


He  Ostentatrice  Ling.    2  4  f 

cem  fubire ,  feqiie  infLiper  de  hoc  magni- 
ficeiadare,  6c  gioriam  diicere,  fe  gulae 
feruumfaten/  Quidporrogloriolaecap- 
tamus ,  cum  veftium  noflrarum  pretium 
prxdicamus,  tanquam  fi  nobile  fit  fa- 
ci:um,invelletocum  patrimonium  cir— 
ciimferre,  6c  poile  dicere  :  tarjtt  ceno  y 
timn  veftior.  Non  efllaudis ,  totfumpti- 
busfuurafibi  carcerem  ornare,  Sed  nos 
omnia  eo  molimur  ,  vt  diuites  habea- 
mur:  hinc  illae  ventofiflimx  narracio- 
ncs;  totmihi  funtpraedia,  tanta  praedio— 
rum  merces,  tot  annui  prouentus ,  tanti 
rcditus.  tot  argenteavafa,  tantum  nu- 
meratas  pecunia^;  horum  omnium  vanif^- 
Cma  efloilentatio  Rexl-zcchias  cetera 
laudaciillmus,  6cin  amoribus  Deo,  hoc 
vno  tamen  gi-auitcr  deliquit,qu6d  pala- 
tij  fui  thefauros  ambitiofius  exteris  mon- 
flrarit.  Non videbatur  huic  humanitati 
hasrerenoxa:  Nihilominuslfaias  diuino 
iudufententiam  pronuntiat  :  Ecce  dies 
vcnient&:  aufcrentur  omnia,  quae  funt 
n  domo  tua ,  &  quae  condidcrunt  patres 
:ui  vfquc  m  diem  hanc  ,  in  Babylonem  : 
lon  remancbit  quidquam.ait  Dominus.<« 
m  Adeo  ne 

a  jf.Re^.c,  29.  ^,  2J. 


24^"         Capyt   XIIL 
'A^eonegrandepiaculum  efl,  domusre- 
giasgazas,  regijs  legatis  o-ilendere?  Taii- 
topereDeus  oftentatione  omnem  odit* 
vt  vel  paruam,Tel  in  amiciMmis  faepe 
magnopuniueritfupplicio.      Non  erga, 
glorietur  diues  in  diuitijs  fuis.  a,  Linguan^N 
magniloquam  difperdet  Dominus. 

a  Htertm.  c.p.  ^.  sj^ 

§.  IV. 

Quartum  oftentationis  fpecimen  e^j 
©bingenium  &  eruditionemfeiadlarc^. 
Communis  hic  furor  eil,  ingeniofum; 
malle  quam  laboriofum  dici :  Non  nemi"- 
nem  reperias  tam  f^olldum,  qui  eofoliirrti 
nominelaborcmfugiat^ne  minus  videa. 
tuf  habere  ingenij ,  quo  plus  infumit  la'- 
boris.  Infania  luculenta:  Cum  nonraro 
ingeniurn  optimum  peffimus   quifquC-i' 
habeat:labor,vtSeneca  loquitur,  opti- 
mos  citat.<^    Bene  laborare»  quia  indu- 
iiria: ,  fimul  &  iaudis  efr ;  ingenium  ^ou 
tiri  bonunijCtiam  pigerrimus  potefI,im^ 
&:nequiflimus.  Ettamennefcio  qua  ra^ 
tione  amoenius ad aures noilras  accidun- 
hae  voces,  Ingimoim  eff  ^  quam  ilis  La. 
hvnofpii  efr.   Hinc  illx  fuimet  connien- 
dationes :  Promptum  mihi  &  veiox  ing 


De  OsTEN-TATJRl^B  LlNG.       2  47 

nium  efl:.  Vtinam  promptum&  velox 
/itad  virtutes.  Alioquicjuo  velocius,cd- 
propius  ruinac.  Pretiofacft  animi  fu- 
pellex,  praeclarum  ingeniura,  non  nega- 
mus ,  (i  tamen  bonis  artibus  applicetur  : 
fi  minus ,  periculofa ,  fibi  aliifque  exitio^ 
fa.  Ingenia  feliciflima  frec|uenter  exoF- 
bitant  turpiilime.  Annaeusex  Ariftotelis 
mente  aderit  :  NuUum  magnum  inge- 
nmm  fine  mixtura  demcmiae  fuiffe.  a  lu- 
lianuslmperacor  Apoftatamagnifuitin- 
genij,fed  tanto  fibi  &  terrarum  Orbi 
exitioficW',  quanto  ingenioiior.  Huius 
generisplurimos  vetus  recenfq;  memo- 
rianumerat,  qui  fi  minus  ingenij  ha- 
buiffent,  minus  nocum-enii  tani  iibi, 
quamalijs  intuliflent.  Vix  quidquam  in 
rcrum  natura  exitiofiusefl,  qiiam  altum 
mgenium  malis  artibus  imbutum  ,  aut 
prauis  opinionibus  corruptum.  Inge- 
nium  magnum  fed  prauum  ,  praecipitio 
fcmper  proximum :  tutius  efl  femper  in- 
gcnmnibonum  ac  modeflum*,  quam  ex- 
:eiiens,  quodillud  in  maJum  non  L\ci\^ 
^iieclatur ,  hoc  indiuerfafit  volubik.  io^ 
i.entqui  dt.[Q  magnifice  fentiunt,  prxfi» 
m  L  dcnter 

zSsnec*  deTranqHiU,  c.  i  :  .fne. 


248       Capvt  XIII. 
denter   maiora   viribus  aggredi,  inquc 
nifumcdioprolapfi  fuo  vei  pericuJo  ve 
pudore  condifcere,   quam  iufri  fuerin 
rerum  a:fl:imatores  fuarum.  Addo  &  il 
lud  quodRomanusfapiens  affirmatrln 
genia  quo  illuftriora^hoc  plerunque  bre 
uiorafunt.^    Necfere  quidquam  odia 
fius  eft:  fapientias,  quam  nimium  acui 
«len :  ideo  veteresinuifam  Palladi  finxQ 
runt  araneam ,  cuius  fubtile  opus  ac  tdi 
nues  tel^  funt,  fed  fragiles  ,  nulliq;  vfuii 
Ingenia  magna  &  fubtilia^fsepemaximoi 
rum  initia  malorum  fuerunt.  Raro  ma 
gni  errores,  nifi  exingenijsmagnis  prc 
Sierunt.  Sed(Schoc  quotidianaloquitu 
experientia  ,  in  vno  eodemque  homi 
ingeniumquandoque  fummum,  &n 
lum  efie  iudicium,  quod  moderari  de 
beret  ingenio  :  ita  quidam  dodifCm 
.ftmt,  doelrina  vix  vti  pofFunt.    An  no.; 
iftud  fupcrbiam  omnem  6c  vaniflimar 
«fkntationem  coerceaL_  ?  Quanti  fur. 
nihilommus  qui  non  ingenium  duntaxj 
fuum ,  f^d  6c  fapicntiam  fiiam  iad:iten 
Sed  milii  credite ,  fi  vere fapientes  effen 
nunquam  fe  effe  dicerent.  Sapiens  cur 

intelli 

a/^tf/»  Cenfoi»  ad  Marciam  c,  2$* 


De  OstentatriceLing.     249 

n«rclligat,  quantumfibi  de/itjnonfolet 
leiebLisruis  gloriari,  necfapientiam  /1- 
Difamiliarem  opmari.  Prirnusad  /liilti- 
tiam  gradus  eil^ferapicntem  credere^; 
proximus  eft,  fefapientem  profiteri.  At 
norum  non  paucos  numeraueris.  Quam 
bene  res  irent hodie ,  fi  tot  efTent  iapien- 
tes,quot  fapientiae  profeffores.  Nunc 
illorum  pauciflimi  funt,  horum  maxi- 
nus  efl numerus.  Feliciffimam  dixerim 
letatemnoftram,  quaenon  vnum  duofuc 
^elfeptem  fapientes,fed in  fingulis  vr- 
bibus,  ceu  pecudum  greges  numcrat 
^uam  plurimos.  Sed  videte  quanto  cr- 
rore.  Proprium  efl  fapientis,  fuam  ia 
irebus  plurimis  ignorantiam  noffcac  fa- 

eri,quod  oflentatores  illiomnium  mi- 
lime  faciunt.    Audite ,  obfecro ,  oflcn- 

atorem  infignem  :  Vos  nefcitis  quid- 
.juam,  aitCaiphas,  nec  cogitatis,  quia-» 
jexpedit  vobis,vt  vnus  moriatur  homo 
50ro  populo,  &  non  tota  gens  per- 
nat. 4  Omnesalios  ignorantiae,temeri- 
ii.:atis ,  &  inconfiderantiae  damnat  ^  fe  vnii 
ijorudenttm ,  circumfpedum ,  fapientem 
ijvenditat.  Sic  lobi cognatus  Eliu :  Auditc 
,;iie,inquit,  ofirendam  etiam  vobis  ego 


25  o        Capvt    XIIL 

jtieamraprentiam..i  His  talibusillucllo- 
bi  opportuniflime  ubijcitur  :  Ergo  vos 
eilis  foli  homines,  &  vobiicum  morie- 
tur  rapientia?^    At-fapientem,  inquis, 
nan  nemo  me  dicit.  O  te  bonam,  fed  fa- 
tuam  ouiculam  /  quam  creduli  <Sc  quam 
feciles  infidem  fumus,cum  d^laudibu-s 
noflris  agitur  /      Quam  fuauiter  Demo- 
Hhenem  titiilauit ,  cum  eum  anus  Attica 
digito  monftraret,  diceretque^  Htc  efi' 
iUe  Demofihenes.  O  vane  gloriator/ non 
te  tuae,  neq;  alienae  ^^oce-s  fapientem  fa- 
cient,fedresipfa.  Vulgo  fapient^s infa- 
niunt,  &  infani  fapiunt.  nihil  efl  a  vir- 
tutevela  v^ritateremotiusquam  vulga- 
ris opinio , quoe  faifa  pro  veris,  vera  pro 
falfis  habet.  Et  quid  noflro  hoc  seao  lit- 
terarum^  infcriptionum  tituli  non  aa- 
dent ,  <|uem  non  aobilillimum  &  maxi- 
meftrenuum,  quem  non  eruditiflimum 
aciurifconfultillimum,  quem  non  prae- 
nobilem,  ampliflimum,  mag'nificum,ge- 
n^rofum,  perilluilrem,iliufl:riilimum  fa- 
ciunt?hic  garriendi  &adulandi  libertas 
infinita.  &  facilius  putant    hsec  fcribi 
quamdici,  nam  littera  non  erubefcit, 

Scd 


DeOstbntatriceLing.    Zfi 

S^dqiiidalijso  vane  gloriatorde  te  cre- 
<lis>teipruiT".de  tuis  rebus  intcrroga.  Vis 
nofle  quam  fisfapiens?  oculosintergutK 
reflede  :  Recordare  obfecro,  quoties  in 
liocvitae  curfu  cefpitaueris ,  quoties.ab- 
£rraueris,quoties  ofi^nfb  pede  cecide- 
ris;  quot  doknda,  quotpoenitenda,quot 
«rubefcenda  commiferis :  iam  fi  audes,te 
idicito  rapientem.  Praeiiat  igitur  ( mihi 
crede)  falfas  opiniones  abijt^ere,  info.. 
lentiam  deponerc ,  infipientiam  circum- 
Xpicere,  &  optare,  ne  qua  experiendae 
fapientiae  necellitas  incidat,  quas  decla- 
ret  nosde  nihilo  gloriatos :  Hsec  rediot 
tutiorque  quasrendas  fapientiae  via  eil. 
Nihilenimaltius  afcendit^quam  opero- 
fa  Humilitas.Non  ergo  giorietur  fapien» 
in  fapientia  fua.^  NamHnguam  magn;- 
loquam  diiperdet  Dcminus. 

diHtertm  c.^.^.i/. 

§.    V. 

Quintum  Oflentationis  caput  ef?:,  dfi 
virtute,  imo&de  vitijs  glonari.  Cufla 
deefl  Oflentatrici  Linguae  quod  i2idi\.tt%j 
tunc  ampullantia&fefquipcdaiiaverba, 
tuncvitream  fra^flam  <ScfGmniorum  in- 
^terpretamenta ,  tunc  fabulofos  fenten- 
m  4         tiaruiu 


2S  2  Capvt     XIII. 

tiarum  ftrepitiis  fpargit.      Sed  nimquid 
non  faltem  de  virtute  gloriari  licet?Vt 
liceat,miilorolum  eft  gloriandum,  qui 
virtutis  &  bonorum  omnium  folus  au- 
cftor&largitoren:.  Sed  nosplerunqucin 
nobis  atque  de  nobis,  noflrifque  virtu- 
tibus  gloriamur,  dum  fatue  crcdimus, 
pluribus  atque  maioribus  nos  pracditos 
virtutibus,quam  fimus.  Fundamentum 
vera^virtutis  humilitas,  nec  tanta  clari- 
taseHvila,  quam  elatio  non  obfcuretL... 
Scit  hoc  ille  ,  qui  clariflimus  creatus,  fed 
quia  kipfum  cffeirebat,  non  tantum  ob- 
fcurus,fed  tcnebrarum  pnnceps  cltfa-, 
(flus.    Qnod  fi  Angelorum  nobiliflimus  ^ 
fic  praecipitatus  efl,  qnid  alij  de  fe  fpe- 
renr,quid  £et  vermicuiis,fi  Angelisnon 
parcitur  fuperbientibus  >  Non  folet  effe 
virtusiadatrjx  autmiratrix  fui,fed  imi- 
tatrix  alieni,  vbicunquc  demum  cmen- 
.datius  viderit  exemplum.    Itaque  fem-  | 
per  anhelans,    femper  altiiis  afpirans, 
dum  fe  eomparat ,  parui  pendit.    Nuru. 
quam  virtus  confummatam  fe  iudicac, 
non  confidit  nifi  Deo,  nihil  fibi  arrogat, 
Scit  hoc  tempus  efle  militi2e,non  triurru 
phi  aut  gloriationis,  atqj  ideo  nunquam 

torpet, 


DeOstentatriceLing.    2^5 

torpet,&  fcmper  in  ad:u  eftj  fcmper 
quafi  nunc  primum  incipiens  accingi- 
tur,  nec  vnquamfc  omnia  perfecifle  cre, 
dit.  Non  eft  virtus ,  error  eft  virtutis  ad- 
uerfarius ,  fui  ipfius  commendatio.  Non. 
enimqui  feipfum  commendat,  ille  pro-. 
batuseft,fed  quem  Deus  commendat.^ 
Quifquis  ad  virtutis  iugum  afcendiffcj 
fe  credit,  in  hoc  primum  fallitur,  quod 
vbi  fe  credit  efie ,  non  eft.    Siquidem  nil 
tam  profedui  aduerfum,  quam  magni 
profe(ftus  opmio.  nemo  fludet   agere, 
quod  peregiffe  fe  putat.  Qui  omnem  vi- 
tam  fuam  ante  ocuios  pomt,  perque  dies 
fingulos  acT:uum  ac  verborum  &  cogita- 
tuumrationema  feipfo  exigit,mcorrup- 
tusrerum  fuarum  aibiter,videbit  quan- 
tum  vacui  fit  in  animo ,  quantum  occu- 
pcntvitia  :qui  confcientiamfuam  inter- 
rogat ,  aliter  de  fc  fentit ,  quam  qui  tan- 
tum  famam.  Scd  egoipfe,inquis,  mihi 
virbonus  videor.     Ergocertc  malus  es. 
Boni  enim  fibi  difplicent,  f.que  accu- 
fant.  Sed  forfan&  tibi,(Scalijs  bonus  vi- 
deris?  Quid  fi  tu  malus,iiliautcmfl:ulti 
fint  ?  Nec  fcmtilla quidem  efl folidas glo^ 
m  5  rias, 

a  2 .  Cor, c.iG.'^. ^lt. 


/  -2  5  4  Capvt  XIII. 
ri^e ,  tametfi  vulgus  omne  vna  voce  nos 
laudet.  lamdixi :  nullapronior  ad  er- 
rorem  atq;  ad  pr2ecipitium-viaeft,quaiii 
pervulgi  vefligia.  Quicquid  pccnevul- 
gus  lauckt,  vituperio  dignum  eil:.  Quic- 
quid  fere  vulgus  cogitat ,  vanu  eft^  quic- 
quid  loquitur,  falfum  eft ;  quicquid  im- 
probat,  bonumefl:;  quicquid  approbat, 
malum  ell:;  quicquid  pra:dicat ,  infame 
efr,  quicquidagit,  ftulcum  efl.  I,  nunc, 
&infanorum  fermunculis  gloriare.  Ec- 
quidomniumiaudes,  quidomnishuma- 
nusfauoreil:?  Pulchra&  multicolor  ir  s, 
Etquid  iris  eft?  nubesopaca  &rofcida, 
in  aquam  breui  abitura.  a  Nec  illc  qui- 
dem  adgloriam  verampertigit,  qui  om- 
•nibus  placet.  Placenteshominibus,Deus 
fpernit,  6chominibus  placere,difplicere 
'Deo  eft,  contraria  contrarijs  gaudenir. 
XDuapropter ,  Nolite  multiplicare  lcqui 
•fublimiagloriantes;  recedant  vetera  de 
'Oreveftro.^  Nemo  virtutefua,  quam- 
-flis  vera,fed  in  ipfo  virtutura  omnium 
audoreglorietur.  Quiconrrarium  facit, 
non  modo  non  alfequitur,  quod  non 

habet, 
* %t% 6i|lu  \\t%*tixi^  "(otxi^  f  \}m 5Q?crgm  ate 


De  OSTENI  ATRICE  LlNCJ.        2  )'  J 

habet ,  fed  idipniin  quod  habet ,  vel  im- 
minuit,  velamitrit. 

Sed  funt  quidam  virtutum  adeo  ina- 
nes ,  vt  vei  ipfis  vitijs  glorientnr :  Pecca- 
tum  fuum  quafi  Sodoma  pra:dicauerunt, 
nec  abfconderunt.  a  Ambrofius  in  hos 
grauiter  inuedtis :  Pierique  ,  ait,  in  rnis 
lapGbus  gloriantur,  &  putant  etiam 
laudiseile,  quae  criminis  funt.^  lam  in 
laude  ponitur,  vino  fe  obruere  ,  (impii- 
cem  circumuenir-e  ,  aiienam  pudicitiani 
expugnare,  fuam  inomne  fiagitiu  abij- 
cere.  Non  f-aliiiHmafclum  haec  c(l  glo- 
ria,redetiam  foediflima.  Necegointara 
flagitiose  gloriantes  aliud  fulmen  tor- 
qiico,  quam  quod  olim  in  eos  fanclifH- 
mus  rex  torferat  his  verbis  :  Qu^idglo- 
riansinmalitia,quipotenses  in  iniqui- 
tace  :  tota  die  iniuftitiam  cogitauit  lin- 
gua  tua.  Propterea  Deus  deflruet  te  m. 
fiaem ;  eueilet  te ,  &  emigrabit  te  de  ta- 
bernaculo  tuo,  6cradiccmtuam  deterri 
viuentium.  ^ 

Radicitus  extirpaberis  eviuis,  futu- 
rus  miferseternum.  Hic  finis  falfae  ac  fae- 
cdiegJoriap.  zif^ttt.^So.o. 

m  6  Quid 


2  5  ^       Capvt    XIII. 

Quid  igitur  6  vanilTimi  mortalium  , 
quid  vircsacformam  corporis  iadamus, 
quid  noilram  ipfi  profapiam  prsedica- 
mus  5   quid  opes  ac  diuitias  crepamus, 
quid  ingcnium  &€ruditionem  oflenra-  { 
mus,quid  virtutes   noflras,   aut   quod  i 
longe   tuqjius ,  nollra    vitia  in  gloriae  ' 
cenlu  numeramus?  Gloriamveram  nun-  < 
quamafiequetur,  quifalfam  tam  fedulo  ' 
qucefierit.  ; 

Vide  obfecro,  mi  I,e(flor,  qi23s  deVa-  ; 
nagloriadilTeruimus  in  Amuiti  refeln-  • 
tentionis.  <«  Hic  folum  oftentatrix  lin-  ; 
guaerat  configenda. 

Capvt    XIV. 

^lu^  plemnque  poena  Lin^ 

guam  o s  TEN T  A  T Ri  c £ M  foUat 

comitari,  ] 

ERudite  dixit  quifpram  e  fapientum 
numcro ,  tria  ede  vitia  linguae  admo- 
dumfrequentia.  Primum  eorum  efl,in- 
quit ,  qui pauca fciunt ,  &  doceri  nolunr. 
alterum  eorum  qui  multa  fciunt,  fed  ea 
docerenolunt.horum  denique  tertium, 


DeOstentatrice  LiNG.    2  57" 

<quioptime  quidem  docencfed  peffime 
viuunt,atque  dealterutro  certe,li  non 
^de  vtroque  gloriantur;  eruditionem  la- 
dant,  quam  malis  moribus  refutant.  O 
graue  lmgU32  vitium  Iad:antiam !  Hanc 
landiirimusRex  D^uid  Lm^aam  magnt» 
locfttAm^  beatus  lobus  verbei  ventofi  vo- 
citat.  Huius  linguae  flolidum  ingenium 
vtcunq,  fpedlandum  propofuimuSjnunc 
quae  hoc  oris  vitmm  poence  comitari  io^ 
leant,  exponemus. 

§•  1. 

O/lenratricem  linguam  paflim  hoc 
fupplicijcomitatur,  vt  dum  iupcrbore 
volatuiaclat ,  alienae  linguae  iaculo  re- 
pcnte  fixa  concidat.  Rcx  Antiochus  An- 
nibaiiprofugo  argenteu  fuumexcrcitum 
oflenditj&quaefijtrNum  ha^cfatisforent 
Romanis,  contraquos  erat  bellaturus? 
Imo  vero,  inquit  Annibal,  fatisjetfi  aua- 
rifTimi  fint.  Aptetetigit  regiam  ollenta- 
tionem.  Nonraro puniuntur lingua,qui 
hnguadelinquunt.  Babciica:  tiirris  flru- 
(ftores  non  lepra  percufli ,  non  aquis  flib- 
merfi,  non  incendijs  confampti,  non 
terra  dchifcente  abforpti,  fed  linguarum 
confufionepuniti.  t\h  OflentatriceLin- 
m  7  gua 


2  y  8  Cap  vt  XIV. 
giia  vaniilmium  illiid  sedificiiun  coepit  ; 
Venite,  aiebantjfaciamus  nabis  ciiiita- 
tem  &  turrim ,  cuius  cuhnen  pertingat 
adcaelum  :  Sz  celebremus  nomen  no- 
•^rum.  .^  A'  iingua  peccatum^a  lingua 
peccati  fuppiicium  fuit. 

In  conuiuio  aflederat  virgo  cultion,, 
quamditior,&  quaefuum  omnem  cen- 
fumfecum  circumferebaL.  EpiJie  laiitie, 
-&  ques  roiertiilimam  gulam  iTritarcnt, 
inferebantur,  liia  tanquam  condudi^a  ad 
has  iautitias  fpedatrix^  fedebat  Iine  cibo, 
A^iuaftatua;  neque  tam  videri  voicbat 
abllinens,quam  diues&  opulenta  ,  cni 
domi  fatiselletctipediarum.  Hortanrirr 
alij  (Scaiias,  vt  manum  cum  ceteris  admo- 
tierc  ,  &  hunc  menlae  paratum  veiit  noii 
fpernere.  Nil  proficiunt.  liia  vt  prius 
nianuum  dellituta  vfu  fedet ;  foiis  ocuiis 
omniumora  oculofque  deiibat.  Tan- 
demhoneflamatrona  qua!  iiiam  iuxtim 
aflidebat  :  Ecquid  mea  fiiia,  inquit,cauf- 
f^eile  dicam,  qucd  fercuia  tam  opipara 
prius  damnes  quam  gufles  ?  Cuiiiia  : 
Non  erL-,inquit,  quod  mireris,  mater, 
nimium  Mecaflor  huc  accefli  fatura. 
nam  domi  prius  perdicuia  famem  om- 


De  OstentatriceLing.     2J9 

nem  exemi.  Audijthoc  facetior  quifpi- 
ciTn  mcnf^minifler,  &:  vaniflimefe  ven- 
ditanti :  Apparet,inquit ,  quodde  per* 
dice  afTerit  ;  nam  phimse  coliari  etiam- 
num  inhasrent,  &  fimul  intciuo  digito 
incollare,  reliquias  puitis  auenaceaeo- 
ftendit.  Mox  liius  vndiquecoortus,quo 
mifeilae  pultiphaga:  vaniflima  oftentatio 
iugulata.  lui  e :  nihil  turpiu^  paupere  lu- 
peroo.  Formiculabouis  arantis  cornii 
occupans,  ciim  abouc,  quidillicageret, 
interrogaretur;  arare  fe  &  fudare  refpoii- 
idir.  HancformicaeinaniiTimam  oflenta- 
tionem  ,  ciim  iiia  caufHdici  iiccbit  con- 
ferre : 

'  (^auJfidicHS  ({Htdampcfs  iaciahat  apud  tne , 
NulUm  qviod  vjQ^  dujfam^ah  anniifUu  dtce 
Perdiderit  :verum[c^tiimtu  C9nJldtro)dtxit^ 
CaHjfarncjHt  ab  annts  flits  dtc^egttvmcam^ 
PolTetiaclatorhic  cauflidicus  virginciiu 
lilamconiugemducereparisitudii  a^mu- 
lam.  Sed  aptiorerarciomantum,  <Sc  qui 
meiius  liii  conueniat,  quamTuiiix  lar- 
quinius. 

§.n. 

Inoppidoquodfextumab  Argentcra* 
to.lapidem  diflat^,  (nonien  tacemusj.vk 

.auoruni 


260  Capvt  XIV. 
rauoriim  quam  numorura  ditior  habita- 
bat.Foteratis  quidem  fumofas  maiorum 
effigies,  exefas  carie  clauas,confoirasia- 
-culis  peltas,perfoiatascrebrag!andega- 
-deas ,  infedos  rubigine  gladios  oflendere 
— tumens  alto  l^YHfjrUrfiemnmte^tancfuayn 
Jecent  tpfe  aUqutd^  propter  <^Kod  nohilis 

effet.  a 
Interea  tameninfuorum  Druforum  con- 
fpedu  tenuinimisfalino  vicftitans  co*ge- 
batur 

fordcsfarris  mordere  canini.  b 

nec  illi fere  alia  quam  feralis  cena,  exigua 
patella  ponebatur.  Cenas  quotidianas  ca- 
puteratjpallidus  caulis  lucernam  olens, 
&  dimidio  conftridlus  gammarus  ono, 
autcrudifungi,  aut  acerba  mala  ,  autfi 
quis  alius  cibus  flrangulat.  Et  fane  peri- 
cuium  nonerat ,  ne  quis  huic  patrifami- 
lias  ftrobilus  obreperet ,  &:quadrilibrem 
oUam  auri  plenam  fublegeret.  Nihiio- 
minus  diuitias  ille  iadtabat,*  &  nefcio 
quamfecretamopulentiam.  Adeo  robn- 
ftaeftlaclantia,  vtnec  validiffimis  qui. 
dem  brachijs  maiae  Fortunae  poflit  deijci 
opes  vclpauperrimideieprsedicant.  Hic 

a  Iiiuenal.S(ityr.S\<9.  40*  CertC 

b  Idcm  fat.  j.>9,  II* 


DeOstentatriceLing.    2  6i 

-certe  incolerantius  Te  efFerebat,quod  an- 
tiquo  ftemmate  ramum  duceret  mille— 
fimus.  Et  vt  quadraginta  feftertia,  quae 
non  habebat ,  habere  crederetur ,  &  nef- 
cioquarumopumfurpicionemmoueret, 
quotiefcunque  vicinam  vrbem  ingrellus 
eft ,  equeseiTevoluit,  fedfine  equo.  O- 
creis  (Sccalcaribuspedes  impediebat,  & 
iumcntomifer  ,  quod  foderet,  carebat. 
Ridicula  h«c  confuetudo  hodieque  inue- 
terafcit  ;  ocreati  funt  <Sc  calcaribusar^ 
.mati,etiamincurribus  &  nauibus,  aut 
dum'plateasobambulant,  necequosco- 
gitant,niii  lapides  illis  maria,  &:  rhedac 
pro  equis  fint,vt  calcaribus  agantnn. 
Huncmoremgloriatorille  religiofiflime 
feruauit.  Refciuithocmagiflatus ,  &:la- 
dos  facere  voluit  ridiculum  hominem. 
Citaturcrgoincuriam;  vbi  lati-clauius 
aliquiscanicievenerandus:  Adnos,  in- 
quit,  nobilisdomine,querelasintealli^ 
gauit  paupercula  familia ,  teque  iniuria- 
rumegit.  AccuCationis  caput  hoc  efl-. 
Dicerisanteportas  vrbis,  equum  tuurn 
curfu  exercuifle,  &  infantem  illic  temere 
ludentem  ,  equi  ca!cibus  obtritum  elfe. 
^CauIfx  meae ,  Patres  confcripti ,  ait  accci- 

:faLUS, 


2  6-2         Capvt    XIV. 

jfetus ,  in  promptu  e/l  fincera  dcFcnijo: 
negofcciffe.  A'  meaut  meo  equo  Pdpra 
Guiculam  miti  hic  infans  immortalis  /ir. 
Scd  forfan  veftis  aut  vuJtus  /imiiitudine 
decepti  veilriciues  mihiimputant  quod 
alter  deliquit.  [terum.  innocentia  meam 
aflBrmo,  T&nego  fecifle;   infans  nuilus 
equi  meicalcibusobrritusefl:.  Contraf^- 
Ratus  obducere ,  tellibus  velle  agere ; 
crimenconfirmare,  &  exaggerare;  ided 
^cupere  ,  reum  fe  fateatur,  atque  di- 
cund.^  fententiss   fubmittat.    Hicmifer 
inter  caudinas   furculas    dcprehenfus, 
nuliumprorfus  videre.exitum  ;  aut  enim 
-caufiam  amitterc,  aut  equum  -debuit, 
Guem  nunquam  habuit  Equesvideri  vo-  ; 
lebat,  &opulentus ,  puniri  tamen  ob  E^  ' 
dumequumnolebat.  quarefatius  rati>«  ' 
cauflam  capitis  agere ,  c  uam  cqui  had:c- 
Rusfimulati  :  Vt  liqucat,  ait,  vobispa- 
tres  confcripti,  in  hac  capitali  caufsa ,  de  j 
innocentiamea,  teiLCsego  contra  teftes 
producam  :  duo  forfanin  rae  tei^abun- 
uir;  ducentosego  adducam.    Etvidete 
Quamfalso  iniuriarum   agar.  Norunt, 
quotquot  pagi  mei  incoise  fant,iama. 
t-otodecennioilabulum.nieumab  omni 

iumenco 


DeOsteittatrice  LlNG.      16^ 

iiimento  defertum  &  vacuiim  fuiflt-» , 

equum  iilic   tanto    tempore  flabnlafle 

nuUum.  Ad  qufeieRatusomnis  ixilatum 

cachinnueftuius,  itadecreuit:  tuotecal- 

culo  abioluta  pronuntiamus :  fed  vt  eui- 

clastibicaufTae  perpetuumfit  monimen- 

tiim^Hippona  tuo  ftabulo  ae^ternum  ex- 

ulet,  nuUusvnus  vnquamad  tua  prasfe- 

ptafbetequuj).  Vixmenfisabijt,  &  binos 

caballos(  led  quales-ad  cultrum  profcribi 

folent)  coepitalere.Tantu5  eft  oilentatio- 

nis  pruritus.   Hasc  paullo  fufius  narrarc 

conueniebat,  vt  vel  bac  ratione  Oflen- 

tatricemlinguam  rcprimeremus, 

^.    IIL 

Quam  fapienter  monuit  Chryfoito- 

mus  :  Pra;ftantem  virum  non  modo  de 

i}squaeipfi  defunt,  gloriari  nonconue- 

nit,  fed  nc  de  ijs  quidem  quae  habet.  Nam 

fi  ob  c a  quas  vere  bona funt ,  gloriari  flul- 

i  titiaecfl,  multo  certe  magis  ob   ea  qu.^ 

j  nulliuspretij  funt.  a  Ifidorus  Pelufiota 

!  eiusdem  animi  :  Pietatis,  inquit,aciu- 

U-itiaenormameofita  eil,  vt.ea  quidem 

,  quKrecleacex  virtutegerimus,occulte- 

.mus.,tum  quiafinisinccrtus  cfl,  tumne 

achryf/jom.jj.  audicn- 


2  64        Capvt    XIV. 

.audientibus  graues  ac  molefli  /Imus.  a 
Ingratillima  c{i  oratio  qus  rebus  flaccet, 
llircpitu  viget.  Pr^eclare  canit  Venufinus 
vates, 

Sed  tacitpispafci/ipojfet  coruM^i  haheret 
Plm  da^is ,  &  rix£  multo  mtnm^inmdidit^^ .  b 
:Sic  oflentator  &  plaufor,  fi  virtutem^ 
'quamnaclusell,  poffetnonprodere,  re-- 
tineret.^  lingua  Gilentatrice  perdit.  Vir- 
tus  in  abdito  crefcit.  Omnia  perdidic 
quidixit: 

Nonfumjicut  ceterihominum :  c 

Hic  quifque  pro  fe  clamat  :  Ego  docflior 
fum,  cgonobilior,  egoditior ,  egorobii- 
flior,  egoformofior,  ego  vero  honora-. 
tior  :  Nonfumjjs  flcutceterihominum. 
Hitales  fimiliimi  iunt  lucernje,  de  qua 
venufle  apologoru  parcns :  Lampas ,  in- 
quit,  oleo  ebria  &  lumen  difFundens , 
gloriabarur  quafi  prse  f  ble  fplenderet  cla- 
rius,  At  vcntispaulloconcitatius  Ipiran- 
tibus  flatim  extindla  eft.  Scd  eam  rurfus 
quifpiam  accendit,  dixitquc  :  Luce  lu- 
cerna  ,  cSctace;  aflrorum  lux  nunquam 
deficit.  Audite  gloriofuli  pJaufores,  & 
r.  jfid.  l. ^  tftfi.  i  62 .  nolite 

h  Hcrat.  l.j ,  eptfi.  ij,  adSc4Ham, 


DeOstentatriceLing.    2^f 

nolite  multiplicare  loqui  fijblimia  glo  — 
riantes. ^  Lucete,  &:  tacete.  Virtutum. 
omnium  hoflis  eft  iadantia.  Virtutis  ex-- 
pers,verbisiadat  glorias.  Nimirum-quo- 
dolium  eft  inanius ,  hoc  fonat  vehemen— 
tius:  natat  ouum  fi  inaneefl,  plenum 
defidet:  arifta  inanis  reda  flat  quidcm,, 
fed  curuatfl  plenior:  ficfaspjflime 
A<fatw  e^i  fe  non  liiQare  ^Ham  fectjfe  ma^ 

xima.  b 
ladantia  quantumuis  cauta,  decori  ta— 
men  terminos  femper  tranfilit.  Athenis 
diio  architecli  de  opcre  publico  condu— 
ccndo  conrendebant;  alter    diflerendi 
copia  &  elegantia  mftrucftus ,  cum  ora- 
tionis  fuaE  apparatu  populum  mouuTet : 
Alter  dicendf.  ignarus^fcd  arte  melior, 
inmedium  progreffus  :  Viri  Athenien- 
res,ait,  quemadmodum  ifle  dixit ,  ego 
efHciam.   Enjoblccro, 

Grandttts flHmen  minore  f^uanj  minaiy 
flutt  fino,  c 
Solebant  olim  mercatores  nauigationi- 
bus  longinquis  cateilos  meljtaeos ,  aut  fi- 
mios  aflumere,  quorum.  Jufibus  naui- 
gandi  taedium  leuarent.  Fuit  vt  orta  tem- 

a  i.Regc.j  <^/.  peil.ite 

k  Ftt.  Trochatc»     c  Alonoji,  <iet. 


266     Capvt  xrv: 

peflateinhorrefceretmarcjatque  iHudllSs 
ea  vi  aflilirent  nauigio  vt  euerteienc»,. 
Difiedis  miicre,  acfluitantibus  tani  Vct- 
lis  quam  hominibus ,  mari  etiaminnabat 
fimius.  Hunc  confpicatus  Delphinusj(Sc 
quod  efle  hominem  arbitraretur,  nau- 
fragi  animaiis  mifertus ,  Famiiiariter  ad-' 
nauit  iimio  ,  tergum  prccbuit  conrcen-- 
dendum,  &  ad  terram  coepit  etiehere_,.  \ 
lamquein  confpcflu  eratmcns  Pira:eus>, 
dc  Athenienlium  nauale ,  ciim  Delphr- 
nus/imium  interrogat^an  efletciuis  A^- 
thenienfls?  Hic  fimius  laudis  auidus,  fe 
&  efle  ciuem  Athenienfem ,  &  m  ea  vrbe 
nobihbus  parentibus  prognatum  dixir. 
Amplius  ille  interrogarc,  sn  etiaai  Py- 
rareum  noflet?  Tum  limius':' Optimum- 
ne  lihim  amicum,  &7fumiifufii,  ac  inpri- 
mis  familiarem ,  inquit,  meum  ?  ratus  de 
homine  Dtlphinum  loqui ,  qui  de  m-on*e 
quaErebat.  Hac  tam  impudcnti  iadatio- 
ne  ofFenllis  Delphinus  fabduxit  fe  in  al- 
tum ,  iSc  miferum  fimium  vndis  fuifocan- 
dum  deferuit.  H^ec  gloriationi  merces 
debctur  :  cum  mojliflime  punitur,  pro 
appLaufu  nfum  fert.  Veteri  verbo  dice- 
batur : 

Ven'o[a 


De  OstentatriceLing.    I6y 
Ventofa  rtsus  eU  parens  ia^^^ntta.  a 
Venite,aiunt,habemus  hiccoruum  aiie^ 
nis    p.umulis  ornatumi  euellamus  liias 
€um  feftiuo  rifu»  a  Feu  lamk 

§.  IV. 
Ergoqui  metuitirrideri ,  caueatglo^ 
j-iarijquirefugjt  haberi  flolidus  ,  fugiat 
cITe  gioriabundus.  Nemo  citius  iluititix 
infimulatur,  quam  qui  piurimum  de  fe 
gloriatur.  Multi  dum  magnifice  loquun- 
tur,famamfe  coiligerefperant,  ciimin- 
famiamcoliigant,  (Sc  ceu  viatores  erro- 
neidum  accedere  exiflimant,  rctroce- 
dant.  Quicquid  propter  folam  gioriam 
dicitur,  veram  gioriam  non  mererur  ;  fse- 
penon  tantum  irrifum,  fed  &  fuppli- 
cium.  Optimus  Dcus  leuem  etiam  ia<flan-r 
tiam  vel  m  amicifiimis  grauiter  puniuir. 
Eleutheruis  ,  fanditate  morum  & 
amabili  fimpiicitatc  celebris,  beato  Gre- 
gorio  tefle,  cum  iterfaceret  mgruenti- 
bus  vefpere  tenebris,  adcoenobmm  fa- 
crarum  virginum  diuerterc  coadus  cfV, 
Erat  iilic  puerulus  quem  cacodaemonin- 
federat,<Sc  nodu  prjscipue  vexarat.  Hune 
virgines  illae  Eieutheno ,  de  vita:  iancli- 
monia  iam  noto  commendarunt,  6c  ve- 

iut 


^ 


26 g     Capvt  xrv:. . 

lutperfpeciemofficij  rogariint,  patcrc« 
tur  puerulum  ilJum  ea  nodein  llio  cfTe 
cubiculo.  Non  recufauit.  Aitero  die  fa— 
craEvirginesrolerterQUccfierunc,  quircfe.; 
puerge/Iiflet?  Miratus  EJeutherius  Iianc 
quaeilionem  ;  Bene  ,.  inquit,  ^e  geilit;-j 
quidifl:udqu<eritis  pllJc-erem  candideFaf- ! 
J&,  malo  gcnio  puerum  occupatum,  iin 
gulisnodibbis  crudeliter  haci-enus  habi-- 
tumdixerunt,  rogaruntque obnixeinfu 
um  fecum  monailcrium  abduceret.  af— 
fenfus  eft  vir  randlus ,  &  puerum  ab  m- 
quilino  peilimo  iamliberum  in  D.  Marci  •! 
coenobiumabduxit.  nequeilJeab  inferis 
hofpes  diueribrium  fuum  repetere  eil  au- 
fus.  Aitquanto  pofttempore  Eleutheri- 
us  cum.coenobitis  fuis  familiaritencoilo- 
cutus,&  adolcfcentem  illum,  qui  adfla- 
bat,intuitus  :  Videte,  inquit  ,  fratres, 
quam diabolus  cum  virginibus  iilis Jufe- 
rit!  apud  illasa  malo  daemone  agitaba- 
tur^  flpud  nos  mera  efl:  ouicula.  Vix  hanc 
vocem  pauioiadantiorem  miierat,  ciim 
denuo  iJleab  Orco  carnifex  adfuit ,  & 
adolefcenrem  in  omnium  oculis  acerbc 
torfit.  OEleutherijfitu  tacere,  ii  tu  po- 
tuiiresnon  gJoriari,  Achero«iticus  iifo 

tortor 


i 


DsOsTENTATRlCJsLlNG.      2^9 

tortorreuertino  potuiiTet.  SedEJeuthe- 

rius  paullulumfuioblitus  mox  ad  fe  re- 

dijt ,  &  vna  cum  fuorum  cartu ,  ieiunijs , 

iprecibus,  lamentis  tamdiu  caelumpul- 

|iauir,dum  hofpes  inuififlimus  iam  fe-.. 

I  cundum  cedere  eft  coadus.  nec  vnquam 

i  poftea  in  hofpitium  hoc  redijt  a   Tanti 

cftvel  vnavocuia  quse  iadantiam  olcat. 

Vcriflime  dixitHebTaeusPfaltes:  Difper- 

det  DominusLinguam  magniloquam.  h 

iEa  de  caufsaTobias^iium  tam  follicite 

f  inflicuens :  Superbiam,inquit,nunquam 

f  in  tuo  fenfu  aut  in  tuo  verbo  dominari 

:permittas.«'  Oflentationem  omnempe- 

nitus  eliminatam  vult,  &a  corde,  &  ab 

ore.Non  cnim  qui  feipfum  comendat,il- 

le  prohatus  eft,fed  quem  Deus  commen- 

dat.^  Ille  ferio  laudandus,qui,  vti  Salu- 

ftiusinlugurtha  notat,  plurimum  facit, 

&minimumde  feipfo  loquitur.   Lingua 

igitur  oflentatrix,  &  m^gniloqua  fum- 

mopere  cauenda. 

^Greg.Ubto^.Dtalc.ig.    b  rf.it.^.4'. 
c  Tob.c  4S^\  14-  d  z.Cor.c.  i  0.<h,tS, 
Nota,  Le^sr,  nos  hic  egtjfe  de  Ltngnx  glortatione : 
7«4  ^eio  de  ^ana  glona,  ettaradue ,  dfjftruimtt^, 
'^e^ertes  tn  Itlfro  2.  de  Refia  Intenttfne  cap.^.  ^  y. 

n  Omntum 


270        Capvt   XIV. 

Omnmm  virtutpi  h  ftis^t^rpis  eft ia^autta.st- 
Multa  fatis  dc  Oftentatrice  Lingua  dixi- 
mus,fi  verba  niimeremus;  paucanimis,fi 
vitij  obferuemus  in^ole.  Paeneinfanabile 
hoc  monftru  eft ,  &  videri  poteft  omniui 
vitioru  mori  vltimu.  Subinde,  dum  hali- 
tus  eft,Oflentatio  viuit.Produco  teflem* 
Sutori,  &  quidem  egeno  (racemus 
gentem )  cdm  iam  fara  inilarent ,  aderat 
filiusinpaternam  fortem  natus.  h  ciim 
rogaflet,  ecquid  deGefTurus  fibi  praecep- 
torumrehnqueret?  lamdefeda  vocepa- 
ter:  Vt,  inquit,  memineris,  in  maiefla-  ' 
tcm  aflurgere  familia  tua  dignam.  h  Deus  { 
bone  !  lam  tribunal  vocat,  iam  seternitas 
in  oculis  efl^iSc  necdum  miflionem  da- 
njus  Oflentatrici  Linguas? 

O  fae damlabem,quisteOceanuseh.iat? 
uvaftam  dementiam  quae  tibi  anticyrae 
fuffecerint  ?  6  vefanam  iadlantiam^quas  te 
fupphcia  fatis  caftigent?  Abrurapo  hk 
potius  quam  finio.  Diflertationi  claufu- 
lam  Sarisberienfis  imponat,  qui  vere  de  1 
liO€  vitio:  Omnia,inquit,qua£  oftentatio- 
nh  caufsii fiunt  proiicifcuntur  in morte.c 

Z.Fet.Jroch.   hlcojiAntmor.c.y.pag.jt-.a^nnc  . 

c  Uaf^.  Sariih.  /.7.  Poltcrattci  c.zz. 


LiBRARy 

CfTHE 

UNIVERSITY  OF  lUINOIS 


17% 


275 


p 


A,  Linguatn  Politicam  refert  Felis 
Crocodilo  vehens,  &  pelliccilam  fuant 
cxtergens  lindibus.  Tales  funt  huius  aeui 
homines  terfiflimi ,  quos  Po  liti  cos  vo- 
camus  :  fuishos  coloribusdefcribimusL 
C.  I  5  .  Crocodilum  cum  fele  explica- 
mus  eodem  capite  §.4. 

B.Amygdalus,&  Morus  C.  non  co 
quo  ceterae  arbores  funt  ingenio.  Amyg- 
dalus  omnium  arborum  ftultiflima^Mo- 
rusomnium  prudentiflima  dicitur,ide6 
hic  vtriufcjue  indolem  hortulanus  mira- 
tur.  Amygdalus  linguam  temcrePRo- 
IrfiTTENTEMeshibet.VideC.  I  ^.§.3. 


n  i        CAfVT 


2  74 

P. 

CAPVT   XV. 

C^ux  lingua  PoLiTicAy^f , 

j^  de  o[Hatuor  illm  vemmtij^u 
mis  venis, 

Hriftus  aeterno  Patri  preces  iU 

legans  :   Confiteor   tibi  Pater 

Domine  cacii  &  terrae,  inquit, 

quia  abfcodifti haec  a  fapiencib us, & pru- 

tientib9,6creuelafl:i  ea  p^uuik.^Delcdu 

facitferuator  inter  homines,quosindu- 

plicc  claflem  partitur^fapientu  6c  paruu- 

lorum.  Quemadmodum  inrer  Angelos 

du3ca  fepartesabibant  in  diuerfumriiia 

perfeuerantium  in  Dei  cultu ,  haec  defci- 

fcentium  ab  illoiita  prorfusinter  mor- 

ttales  pars  vna  fapientum  efl,  qui  ^  mul- 

tistanquamhomines  caeio  lapfi  adoran- 

:tur;  fint  caelo  delapfi ,  in  cselum  redituri 

nonvidentur,  ficutparuuii  qui  alteram 

conflituunt  partem  humanse  gentis. 

Sed.quinamillJ  fapientes  fint,operofa 
^^fl  quaeftio.     'Queritur  olim  Philippus 

Melanch- 


D£  PoxiticaLingva.      zyf 

Melanchton,  4  (Scvnagratulatur  :    lu- 

gum  Pontificis  Romani  excuflum  efTc^. ; 

At  contra-,  inquit,  haminum  iflorutu 

!  politicorum  iugo    coUa  funt   fubieda. 

Itancvero  iugum  politicum,iugumtaiii 

horrendumefl,  pras  quouis  alio?potens 

argumentum  vel  ab  aduerfario  in  poUti- 

cos.  Hos  fi  pxne  eofdem  cum  fapienti- 

\  busiliis  dixeroefTe^nonmultum  aberra- 

1  ro.  Hi  fapientes,  quos  iam  PoUttcos  vo- 

<:amus,e  lingua  potiflimumnofcuntur. 

.  Lingua  illorum,  anguilla  tA  iatheca  ho- 

:  loferica ;  vtcunque  eam  comprehende- 

I  ris ,  elabitur.  Non  eft fcabra  haeclingua, 

[  ied  laeuis ,  nitida ,  plena  fucci  &  verbo- 

I  r um ,  plena  gratiae  &  venuilatis,  ad  tech- 

nas  flruendasverfutiflima.  Anguilla  lu- 

brica  efllinguapoliiica,  fed  in  theca,vt 

d:ximus,holoferica. Nos  lingux PoIitic<e 

vcnas  rimabimiir,  &  primarias  quatuor 

i  proponemus. 

z  Metamhtfr^f^t.m  C^rf$t4  doilnaA, 

!  §.  I. 

\       ■NabiHfnmusElegorum  fcriptorOui- 

I  <3ius  queflus   efl:.,  quod  fuus  fibi  patsr 

i  poefin  intcrdixerit ,  cum  tamen  proniffi- 

«Aum  ad  i-d  fludij  fortitus  fit  ingeniunij* 

n  3  Scd 


2  7^  CapvtXV. 

Sed  vclit  nolit  parens ,  naturam  alio  fle- 
dere  difficillimum  eit  :  quicquid  cona- 
bar  dicere  verlus  erat.  Lingua  Politi- 
ca  paene  idem  de  fe  dixerit:  Quicquidco- 
nabar  dicere,fucus  er^t  :  Quicquid  co- 
nabor  dicere,  fumus  erit.  Habemus  con- 
fitentemreum.  Sed  ad  rem  :  venasPoli- 
ticae  linguae  fcrutandas  fumpfimus. 

Primavenenata  venaillius  linguae  di- 
citur  Gr/y?^^^.       Lingua  Politica  veluC 
primx  veritatismyfterium  adorat  prin^ 
cipium  iftud;  Gum  vulpibus  vuipinan- 
dum  eil,&  cum  Cretenfibus  cretifan- 
dumjhocefl,  mentienti  mentiendutn., 
fallens  fallendus.  Beatus  PauIusEpime- 
nidis  poetae    teflimonium  alicgat  hoc 
mt?do  :  Dixit  quidam  exiilis,  proprius 
ipforum  propheta  :    Cretenfes  femper 
mendaces,  malae  be/lias, ventres  pigii; 
Teflimonium  hoc  verum  eik.  Qi_iam  ob 
cauflam  increpa  illos  dure,  vt  fani  fintin 
lide.  4  Graecorumadagio  erat:Triacap- 
pa  peflima,  Gretenfcs,  Gilices,  Cappa- 
doces ,  raaximampartem  hominesmen- 
daces;&:  nimium  quam  potenteslingua 
Politica,  quaemendacium  nouit  tegere. 
Plato  folertcr  aduertit,  notatque  vrbe$ 
ar/Af./.^./-?»^//.  <5cre- 


DEPoLiriCALlNGVA.        IJ  J 

&  rcgiones  maritimas  (  qualis  efl  Creta  ) 
plerunque  mores  non  optimos   pras  fe 
terre  :   Nam  cum  mercibus,inquit,  <Sc 
cauponando  talis  ciuitas  repleatur,  do- 
lolbs  animos ,  inftabiles  &  infidos  mores 
parit  :  vnde  parum  ipfa  ad  feipfam ,  & 
minus  ad  alias  genccs  ridem  &amicitiam 
ibbilemcolit.  *i  His  tamenvitijs  iingua 
Politica  pulcherrimum  manteium  nouit 
inijcerc.  Siracidcs  liominem  Cretifan- 
tem  dcfcribens^In  confpcdu  ocuiorum 
tuorum,inquit,  condulcabit  os  liium, 
&lupcr  fermones  tuosadmirabitur:no- 
Uiflime  autem  peruertet  os  fuum,  &in 
verbis  tuis  dabitfcandaium.^  Nimirum 
lii  politici,aliud  linguapromptum,aliud 
pedore  ciaufura  liabent ;  non  funt  fani 
infide.    Fidclis  ille  famulus  CliriiliDo- 
mini  optime  rogat  :  Verbum  verimi  & 
ftabile  dainos  meum,  &  linguam  calii- 
dam  longe  fac  a  me.      Quod  pati  nolo, 
omnimodccauere  debeo.  r  Politicus,vt 
vcrbis  Salomonis  vtar :  Comede  &  bibc, 
diccttibi,<Scmens  eius  non  efl  tecum.. 
Cibosquos  comederas,euomes,&  per- 
n  y  des 

a  VUto  lilf.4:  de Ifgthut.  b  Ecdt. c,i^.^,j6, 
c  Imtf,  Chrijit,  /.  ^  .c.  -f  / .  » .  ^. 


178  'Capvt  XV. 
des  pulchros  rermones  tuos.  a,  Nempe 
tu  ebrius  cum  fobrio,'nec  decore  nec 
caute  loqueris.  Nam  politicus,  ftylo 
%Siracidae ,  efl  vir  aftutus,  mukorum  eru- 
ditor,  &anim2e  Riae  inutilis  efi.  ^  Quam 
proprie  xretifans  politicus  hk  notatus 
eft!  optimedixit  Ambrofius:  Turpis  efl 
omnis  fraus ,  c  quantumcunq;  videarar 
fpeciofa.  Vlpianu^  quidem  explicat  qua 
latione  veteres  diilinxerint ,  dolum  bo- 
num.&  dolum  malum ,  nam  primum  '-A' 
lum  dexteritatem ,  folertiam ,  vrbanita- 
tem  dixerunt  :  quicquid  /it,Turpis  e*i1: 
omnis  fraus.  Pacificas  iftasac  politicas 
fraudes  danmamus^  non  ilratagemata 
militaria.  Ifaias  olimminatur:In  die  il- 
la  vifitabit  Dominus  in  gladio  fuo  duro, 
&grandi,&forti,fuper  Leuiathan fer- 
pentemvedem,  &  fuper  Leuiarhan  fer- 
pentem  tortuofum,&  occidet  cetum  qui 
in  marieft.<;i^  'Leuiathan  pifcis  magnus 
fquamis  ardle  cohasrentibus ,  ferpens 
vocaturquia  lubricus  &tortuofus,^mul- 
tiplici  fe  volumineconucluit,ciimftrin- 
gxtur,  elabitur.  Lingua-Politica  torque- 

refe 

:i  Ftou.e.j y.^v^.j.    b Ecci. c.f/.^*ti. 


De  PoLiriCALlNCVA.  2  79 
Te  fe  noiiit ,  refugere  ,  tergiuerfari ,  ani^ 
bages  quaerere ,  tanta  caufrarum  <Sc  ratio- 
num  &  argumentorum  varietate ,  vt  iu-. 
res,eamomnium  linguarum  optimani, 
-fandifnmamifed  tortuofns  coluber  eft-, 
obliqua  dat  refponfa  expedlationis  va- 
riae,  nec  ad  Dei  honorem^fed  ad  fuum^ 
fe  fpedlat,  fuiimquecoramodum.Atque 
■hasc  prima  Politicae  Lingua:  vena  efl:  Cre- 
"tifmus. 

§.  M. 

Altera  vena  iinguae  Politicas  Syncre- 

tifmus  dicitur.  Auetis  noile ,  quid  fin- 

cretifmus  fit?  doloflis  igniseflfubquic- 

to  cinere  j  falfa ,  -fimulata,  infidiofa  pax, 

malitia  in  occafionemvltionis  intenta> 

•vmbrafoederum,  fimultasofficij  oflenta- 

tione  blandiens.    Cum  Ifaias  vates  Eze- 

-chiaercginuntium  ferret  acerbiorem,di- 

xcretque :  Ecce  dies  venient ,  &  auferen- 

tur  omnia  quae  erunt  in  domo  tua,  Sc 

quae  condiderunt  patres  tui  vfque   in 

diem  hanc,  in  Babylonem :  non  rcmane- 

tit  quidquam ,  ait  Domitius.      Cui  Eze- 

chias :  fit  tantum  pax  &  vcritas  in  diebus 

meis.  a  Simili  ferme  modo  lingua  Poli- 

n  6  iica 


2  8o         Capvt  XV. 

tica  loqui  aflolet :  Modo  mea  mihi  falua, 
quicquidalijsfiat,  quicquid  pofterispro- 
fitjaut  Roceat  :  vidermt  illi,  ego  mea 
tueorjfittantumpaxindiebusmeis.Pro- 
ximus  fum  egomet  mihi :  Omnes  fibi  me- 
liusefTemalunt  quamalteri.  Pacem  vo- 
lo ,  fed  mihi  bonam ,  cuicunque  demum 
mala  fit. 

Quid  amccnius  pace  ?  pacera  te  pefci- 
mus  omnes ,  fi  tamen  pax  fida  fit  &  fin- 
cera^  fi  verd  ea  fit  quae  diu  durare  ncn 
poflit,  quamparsaduerfain  omnemno- 
cendi  occafionem  fleclat ,  pax  mirernma 
efl ,  &  belio  peior.  Grati/Iimus  efl:  oliuac 
ramus,  fi  autem  is  flridum  gladium  iu- 
gulo  imminentem  tegat  ,facef]athaeco-. 
liua.  Sunt  qui  velmt  inducias  pacifci 
cum  Morteatque  Inferis  :  PercufTimus 
fadus,  mquiunt,  cum  morte,  &  cum 
infcrno  fecimus  padum.  ^  Opacemncn 
flabilem,6  nonduraturafcedera.'  Mors 
in  omne  momentum  intenta,  occafio- 
nemfubito^ionfumet,  fcd  rapict,  &  in-- 
furget  truculenticr,  inferi  profundius 
hiabnnt.  Et  delebitur  fcedus  veilrum 
ciJir.  morte,  &pa(flum  veflrum  cum  in- 
ferno  nc-n  /labir'.     Confedurus  pacem 


DbPoLITICA  LlNGVA.        1^1 

xumcarne&  carnis  concupifcentijs,  fe- 
ipfum  turpiflime  fallit.  Videte,  obfecro 
quibuscum  inducias  agitetis,  ne  inter 
eos  cenfeamini  qui  dicebant ,  Pax,  Pax , 
6c  non  erat  pax.  a  Pax  intuta  formido- 
lofior  bello.  Apologus  rem  declarabit. 
Erinaceus  adLepufculi  cauum  acceflit, 
rogauitque  hofpitium.  CuiLepufculus 
miti  refponfo  :  JJoleo,  inquit,  mi  fratv^r, 
quod  te  cogar  exciuderej  veftis  tibi  ni- 
mis  cft  hifpida.-fub  vno  tedo  quod  ipfc 
facileconijcias,  profedo  non  conueni- 
remus.  Omioptime  frater,inquitEri- 
naceus ,  fi  de  mea  vefte  folum  lis  fit ,  ho- 
fpitium  fpeionon  negabis',  itame  con- 
trahcre  poflum ,  vt  meipfo  minor  fim  : 
quicquid  aculeorum  efl:,  velut  vagina 
condo,  \t  nemincm  laedam.  Quod  Ci 
belium  mgruat,  ducemme  fimul  &  mi- 
litcm  habebis,pro  te,meque  pugnabo. 
Non  ell:  quod  amici  mea  arma  formi- 
dent ,  illa  ego  in  hofles  expedio.  Quic- 
quid  porro  Lcpufculus  obiecit,  id  Erina- 
ccus  verbis  tam  blandis  refutauit ,  vt  de- 
mumhofpitioreccptusfit.  Sed  non  diu 
nouus  hic  hofpcs  naturam  difliimulauir, 
aculeos  fenfim  laxauUjatque  fe  quantuoi 
2Nnr,cj,<^,jf,  nj         potuit, 


282  CapytXV. 
Iiotuit,  dilatauk.  HicLcpurculus :  Ohe 
•frater ,  inquit  ,lioc  quideinpada  &pro- 
mifla  tollit  :  aliud  fpoponderasj  aliud 
|)raefl:as.  AtErinacens  irridens :  Hic  meus 
•eft  mos ,  inquit ,  fi  cui  non  placet,  exeat. 
Agnofcite  ,  quasfo  >  in  Erinacei  moribus 
linguae  Politicss  nequitiam ;  hic  iincre- 
tifmuseil.  Ergo  vide  cuifidas,  cum  quo 
•tranfigasi  fi  is  femel  iterumque  fefelie- 
Tit,  nonillivnquamfaciie  fidas. 

Auguftinus  hac  in  re  fideliflimus  mo- 

•nitor  :  Nullae ,  inquit ,  occultiores  funt 

infidiae,  quamquas  latentin  limulatione 

officij ,  nameum  qui  palara  eft  adnerfa- 

rius,facilecauendo  vitare  potes.^i     Efl 

crgolongepericuiofiflimum,  cum  mor- 

tc  &  inferis ,  cum  carne  &  concupifcen- 

tijs ,  cumlinguis  politicis ,  cumerinaceis 

tamaculeatispacifcivelle.quamprimum 

cnim  fimiles  pacificatores  occafio  inui- 

tat,  mox  pada,  conuenta,  foederaque 

-omnia  refcinduntur.  Erinac^us  obrjcit: 

Ita  foleo ,  ifle  meus  mos  eil:,     Nec  aliter 

Mors ,  aut ,  Inferi :  fic  vita  hommum  efJ:, 

aiunt.  Ita  5c  caro :  Pro  mea  hoc  confue- 

tudine  facio:  Abexemplis  milk  iamfci- 

t;iTr,quam  ego  blande  in  exitiuin  traham 

ik^AMgJt  iO.de  ttmu  (,  5^  'Ct3S, 


"DEP0LITICALrN(?VA.        2  8} 

eos,  quimihifidunt.  Qu^icumlupo  pa« 
cemcogitat,  dentesei  excutiat.  Nonefl 
pax  impijs,  non  cfl;  necillam  in  feipfis 
fiabent ,  nec  cum  alijs  feruant.  Talis  lu- 
pusAntiochusEpiphanes,  qui  ad  ciues 
Hierorolymzeos  quaiftorem  fuum  mifit, 
!  Et  locutus  efl:  ad  cos  verba  pacifica  in 
^olo ,  &  crediderunt  ei.  Et  irruit  fupcr 
x:iuitatem  repente ,  &percuflit  eam  pla- 
I  ga  magna ,  &:  perdidit  populum  multum 
Tex  Ifrael.  a  Talis  Lupus  Bacchides ,  taiis 
Alcimus :  Et  locutus  efl  cum  eis  verba«« 
pacifica  ,  (Sciurauit  illis  dicens  :  Non  in-^ 
feremus  vobis  malum  nequeamicis  vc- 
ftris.  Et  credidcrunt  ei.  Etcomprehcn- 
*ditexeislcxagintaviros,&occidit  eos-in 
vna  die.  h  Defincretifmo  hoc  vnum  ad- 
do,quod  AmbrofiusdixitrHaereticicon- 
tra  fedifcordant,  Ced  contra  Ecclefiani 
'concordant.  c  Nimirum  Pilatus  &  Hero- 
dcs  amicifunt,  quando  dc  Chrifli  capite 
agitur.  En  ipfam  fmcretifmi  effigiem, 
dolofam  pacemjlcd  progredior, 

2J.MacLc  I  ^.3  i.(^^.iS* 
h  /,Mach  c.y  <9^i  $.^^,li* 
-x  Mmhr.  l.  j .  dejidc  c,  «f. 


284        Capvt  XV. 

§.  in. 

Tertia  linguae  poliricae  vena  efl:,Phari- 
raifmus.  Capitaliores  hoftes  Hierofoly- 
mis  nonhabuit  Chriftus  Dominusquam 
iilosiprosquireracrorum  Antiftitespio- 
fitebantur,  Pontifices,  Pharifseos,  Scri- 
bas,  Rabbinos,  legis  inrerpretes,morum 
Jodlores.  Hos  omnes ,  nequam  hominu 
catenam  dixeris,  quaeChrifturn  irretire 
moliebatur.  Omnes,paucifIimis  excep- 
tis,  vapidam  fub  pedore  vulpem  gefta- 
bant.  Nam  vt  odium  atque  inuidiam  ^ 
tegerent,  verbis  Chriftum  blandiflimis 
affati:  Magifter,  aiuntjfcimus  quia  ve- 
rax  es,  &viam  Dti  in  veritate  doces.  a 
Et  vt  verbis  adderent  i^d:a. ,  etiam  ad  :^ 
menfam  vocarunt ,  appararunt  conui- 
iiia,  nec  quidquam  infidiofas  humanita- 
tis  omiferunt  :  legatos  miferunt,  con- 
fcientias  quxfliones  propofuerunt,etiam 
asgros  curandos  obtulerunt,nihilomi- 
nusodium  geflerunt  aduerfus  Chriflum 
implacabilcj.  Sed  quia  homincs  erant 
politiciilimi ,  non  apertis  odijs  pugna- 
1  unt ,  concilij  fpecie  pleraque  ab  illis  ge- ' 
ftafunt.  Atque  vt  omnia  in  Chriftum? 
molimina  faadliori*  fenatiis  audoritas^ 

a  Matihs,zi  ,^.  i  (,  fii  ma- 


DePoljticaLingva.     28J 

firmaret,  principes  nicerdotum,  fenio- 
res  populi ,  primi  ordinis  fenatores  con- 
uenerunt.  Etquamillud  compLe,quam 
politice  propofitum?  Qjiidfacimus,quia 
liic  homo  muita  figna  facit?  fi  dimitti- 
museumfic,  omnes  credent  in  eum,  & 
vcnientRomani,  &tollent  noflrum  lo- 
cum<Scgcntem.i«  Ergorefiflendum  ma* 
ture,  ne  quidRefpublica  detiimenti  ca- 
piat :  fi  pax  nobis  cordi  fit,  fi  vrbisin- 
columitatem  amamus  ,  clauus  huic  ho- 
mini  per  linguam  adigendus  eft,  vt  fiie- 
re  dilcat:  conuenientifiimusilli  let^ulus 
crux  erit.  Ecquam  etiam  illud  politice 
iaccaute:  Nonin  diefefto,ne  forte  tu- 
multus  fiat  in  populo.  h  De  politicis  his 
linguisinfigniter  Augufl:inus:Tempora- 
lia ,  mquit ,  perder€  timuerunt ,  &  vitam 
aeternam  nori  cogitauerunt,ac  fic  vtrum- 
que  amiferunt.r  Diabolus  in  vitro,  & 
Lingua  Politica  in  amicflu  holoferico  ad- 
modum  bene  conueniunt,  nam  pares 
cum  paribus  facillime  congregantur. 
Quod  Ci  Lingua  Politica  magnae  fit  au- 
^oritatis ,  plerunque  multos  trahit  affe- 
:las:  benigneauditur,firideobferuaturj, 

b  Matth.c.i  C.^tS^  c  jiftgufi.  tra^.  ff  ,/w  laa». 


2  8^         Capvt   XV. 

relrgiose  cQiitur.  S^cd  illa  clan^efTiao 
doio  tam  noxia  efl-,  vc  fepe  diaboliis  co- 
natibusfuis.oninibus  atcjue  viribus  tan- 
tum  nocere  Tion  potuerit,  quantum  Po- 
litica  Lrngua  vniea  nocuit,e[.u«e.Pharir2eo 
fchem^emagniiice  ince/Iit* 

§.IV. 

'QuartaiinguaE  Poiiticse  venenata  vena 
clT:  Htrodtamjmm  aut  Machiauellifmm^ 
SicutautemGraEci  diceceTolebant;  Aut 
FlatoPhiionizat,  aut  Phiio  Platonizat, 
tantain  vtroque  re-nruum<Sc  didionis  fi- 
miiitudo:  ita  nos  abfque  ininria  dicemus, 
aut  Herodes  Machiaueilizat,  aut  Ma- 
chiauelius  Herodi^nizat ;  vix  ouum  ouo 
iimiiius  ejG:.  Non  nefcio  Machiaueiium 
piuribus  commendatiflimum  ^{{q  ,  imd 
aiicubi  infantes  psene  in  cunis ,  fcriptoris 
liukisdocumetis  imt>ui.4  Sed  reuera  hic 
prudentiam  exciudit  afFedlus ,  &  fubinde 
parummeminimus  nos  cfle  Chriftianos; 
poiitica  fic  tradamus ,  vt  obliuifcamur" 
seterna.  De  Machiaueiio,  vtremdicam, 
idem  prorfus  fentio  quod  luftus  Lipfius , 
cuirs  v'ri  dodrinam  &  iudicium  ,  om- 
:iiis  eruditorum  fenatus  iuremerito  vcne- 

ratur, 

^"Pwma  yarte  tnenmnem  fecmtu. 


DEPoLiTiCALiNt;.       2  8-7 

Eatur.  Lipfius  ergo  in  Polrticum  fcrip- 
toremillumexaKjuo  <Sc  bono  pronunti- 
ans:  Machiauelliingeniumjinquit,  non 
conremno  ,,qui  vtinamPrincipem  fuum 
reda  dLixifTetad  templum  illud  Virtutis 
Sz  Honoris !  Sed  nimis  faepe  d^flexit  ( au- 
di te  6  boni  Politici ,  maii  Chriftiani )  ni- 
inisraepedeflexit,  &dumcommodi  illas 
£emitas  intentefequitur,  aberrauit  a  re- 
giahacvia.  Machiauellus  argutus,  Ctd 
ikpeprauus.  Hunclufl^us  calcuium  tulit 
in  Machiauelli  libros.  Nec  aliter ,  puto , 
fentiet,  quifquisrem  iineaiFedu  exam.i- 

Herodem  ^go  &  Machiauellum  non 
malecotes  dixero,  quibus  exacuantuc_j 
Politiczelinguae.  Suas  cerce  his  cotibu-s 
cxacuendas  Prifcillianiftae  dederunt  -, 
quorumillud  efl:  lura,  pcriura,  fecre- 
tumprodcrenoli.  Suam  hk  linguam  & 
lulius  Cacfar  exacuit  :  fi  violandum  eft 
ius ,  inquit ,  regnandi  gratia  violandum 
€ll;ali}s  rebus  pietatem  colas.  Hinc.& 
regium  illud  :  Qui  nefcit  diflimulare, 
ricfcit  riegnare.  Didlum  cetera.non  ma- 

lum 

zLtpptet  wtt4oPoittico)rum/poR  jfr^f^ttQnf^m  ad 
JLt9es^  Prsnci^es.de  CQnJiUo  (^jormaq^im^ 


28  8       Capvt  XV. 

lum ,  fi  melior £uif[tt  interpretatio.  Nec 
extraPoliticorumnumerumfuitrexHe- 
bn^us  Saul ,  qui  Dauidi  detulit  connubi- 
um  filiae ,  vt  infidiaretur  viix.  Rex  ipfc-* 
Dauid  ceteroquifandillimus ,  hic  turpi- 
terimpegit,  qui  Vriamecaflriseuocauit 
humaniirinie,  fed  tales  iHi  commendati- 
tiasBellerophontacas  Htteras  dedit,  quae 
caput  abflulerunt  Vrice.  PoHticam  Abfa- 
lonislinguam  quis  ignorat  ?  Peregrina- 
tioncm  vouithcec  vujpes,  nonvtDeofa- 
crificaret,  fed  vt  parenti  diadema  excute- 
ret.  Idem  Amnonem  fratrem  ad  epulas 
inuitauit,  vr  vinumianguinemircendi^ 
propinaret.  Sed  herbam  hac in  re  nemini 
porrigunt  Herodiana;  flirpis  nobiliflimi 
tresfurcuii.  Herodes  Antipasa  Chriflo 
vulpes  nominatus ,  loannis  Baptiflae  tam 
iidelis  atque  integeramicus  fuit ,  vt iUius 
caput  in  menfam  pro  R^rculo  adferriiuf- 
ferit.  Herodes  Agrippaminime  degener  I 
Politicus,  occiditlacobumfratremloan- 
nis  ,  gladio.  Viden#  autem  quia  placcret 
ludaeis,  appofuit  apprehendere  &  Pe- 
trum ,  :4  emerendo  ludaeorum  fauori.  At 
vero  Herodcs  Magnus  Afcalonita ,  ille_« 
Jatronum  dux  <Sc  coryphacus,  qui  qua- 
z^Ji.c.ii.9t.s.  tiior- 


DePoliticaLingva.     289 

tuordecim  milliaHebraeoriim  infantum  • 
iugulauit :  Renuntiate  mihi,  ait,  vt& 
ego  voniens  adorem  eum.  a  Quid  fingi  , 
dicique  potuifTet  plaufibilius  ?  quam  cal- 
lide  cruentam  ficam  Politica  velauic-j 
lingua ! 

Aleator  aulicus  seque  facetus  &  hila- 
ris  eft,  cura  infelices  fubfultant  canes ,  & 
cumaurumperdit,  atque  cumVenerem 
iacit  &aurumlucratur:  Spem  vultu  fi- 
mulat,premitaltum  corde  dolorem.  b 
Hic  genius  eft  Politicaelinguae;non  facile 
ie  nofcendampraebet,  proditam  fe  cre- 
dit ,  cum  nota  efle  incipit.  Sed  illa  vel in- 
uita  fymbolum  illius  contemplemur.  Eil 
hoc:Crocodilus  tergoinfidentem  vehit 
fclem,addita  hac  infcriptione  :  FlemHS 
cr  AiHlcemns  ^  vt  falUmHs,  Crocodilus 
animalamphibiumaquaterraque  viuit, 
antequam  hominem  inuadat,  laceret , 
glutiat  ,  lacrimas  fundit,  perinde  C\  di- 
cat :  Mi  fociene  tui  caufsa  dolco ,  tc  mihi 
vi^imamoblatam  :  quia  tamen  occaiio 
me  vltro  inuitat ;  adefdum  ,  meus  es,  a 
nobili  fera  forberis.  Non  aliter  fe  gcrit 
iingua  Politica  :  quid  illa  humaniua  , 

quid 
a  Matth.c, 2Si'S,   b  /.  ^f-,  JEneidt 


l^d       Capvt   XV, 

quid  mitius  ?  vel  ad  lacrimas  fiibinde  pl2- 
eft-.  Sed  ciim  occafionem  (ibi  tam  fauen- 
temhabet,  nocentes  innocentes  deuo- 
rar,  fuperfluum  cenfens  difcrimen  face- 
je.  Haec  lingua  dubium  illud  animal  efl, , 
quodterra  mariqueingentes  edere  flra*. 
gesintertriumpriosruos  numerat.  Sanc 
nocendioccafionemvix  vnquam  negli-, 
git,itatamen  hoc  agit,  vt  nrhil  mmus' 
quamhoc  agere  putetur,  &  etiam  pro- 
defle  cenfeatur.  Ineamrem  felcm  dorfb 
vehit.  Felis  non  folum  inter  ailutas  ani-  - 
mantes  numeratur ,  fed  omnium  paenc 
animantium  mundiffimum  videri  potefl^ 
adeo  frequenter  nunc  ped^s  lambit , 
nuric  pellicuiam  lingua  extergit ,  nunc ;' 
pecftus  aut  tergum  polit,  fe  totam  aflidue 
comit.  QuidpoliticalinguacultiusauL-i 
comptius,  quid  eafandius?  ni}  ilia  finc 
rationemoliturrcaufFas  ilruif  fexcentas, 
&fubinde,  quod  putat,  vrgentifiimas  : 
plena  rationum  efl: ,  nec  vnquam  illi  de- 
cfl: ,  quo  fe  fuaque  di<^a  defendat. 
§.    V. 
Aulasfiibi,  &:vidr;bis  quam  illicvena- 
les  fintlingUcePoliticae  :  Amicitia&fin- 
cerus  amor,rarum  in  aula  nomen.  Quam 

non 


DK  PoLItlCA  Ll>TGVA'.  2  9^ 

nonmulti  fiint  qiii  fuadeant,  quod  de- 
cet,  quod  oportct.  Principis  emmfron.- 
tem  incuentur,ac  in  quam  ille  partem  ini. 
clinat ,  in hanc fe pronocorpore  propel- 
lunt.  iufhim  nimirumprobumque  illis, 
quodiuftumprobiimque  princeps  iudi- 
cauerit.  Dum  enim  placere  ftudent  & 
oflfendereverentur,  in  fententiam  illius 
eunt  omnes.  Non  facerent ,  /i  princi- 
pem  ,  nonfortunam  illius  amarent,  aut 
fi  plus  virtuti ,  quam  commodis  fuis  ftu*- 
derent:  fi maioraaDeo  quama  principe 
fperarem.  Nurtc  prdefentiumamore,  ae- 
ternorum  obliuiicuntur.  Hi  fybinde  id 
folum  fpedant,  ne  grauius  quid  delin*- 
quantiniusciuiJejCeteriim,nullusamor 
religionis,  cura  nulla  rerum  facrarum, 
virtutis  folidae  ncgledlus  maximus,  fcd 
occultus.  ModoiMifub  fua  vite  &  ficu 
quieti  maneant ,  fusquc  deque  vertantur 
cetera,  idillosnon  cruciat.  Reipublicae 
cauflamagere  videntur,  dum  aguntfiT- 
am:  fancfle  loquuntur,  vt  efficacius  faf- 
lant.  Difficile  eillinguam  tara  ailutam, 
tampolitam&comptam.i  fatis  dignof- 
cere  a  melioribus.  Qu^in  ergo hanc  paul- 
Siiit\n<i\atte  QtilveUu/i)iU  16 me- 


292  Capvt  XV. 
16  meliusin  luceni  protrahimus  8c  nof-. 
cendam  damus.  Lmgua  Politica  quod 
maximedeberet^faepenon  audetnegarej 
annuitadomnia.  De  quo  fapienter  Bru- 
tus :  Male  mihi  videtur,inquit,  adolef- 
censflorem  aetatis  collocaile,  qui  nihil 
negare  audet.  Et  Plutarchus  narrat  ioco 
quempiam  dixifle  ,  Homines  AfiiUicos 
ab  vnico  regein  feruitutem  redados, 
qudd  vnicam  fyllabam,  Non  ,  efferre_j 
nonpofrent:Muitospraeterea,qu6d  ne- 
garencfcirent,  quiemaximenegata  vel- 
lent,  fasperem,  aliquando  etiam  vitam 
perdidifle.  Athenodorus  Philofophus 
cummiflionempeteretab  Auguflo  Cse- 
fare,  audiretque  illam  impetrandam  fi 
prius  vtile  in  omnem  vitam  pra^ceptum" 
daret,  dedirliberrimeiflud  :  Dom.nine, 
cumiratefl:imuiauerit,priusvigintiqua« 
tuor  Graecorum  litteras  recenfe,  quam 
verbulum  loquaris.  Hoc  fapiens  libe- 
rumqj  monitum  itaplacuit  Auguflo ,  vt 
moxfententiamutata  diceret  :  Tu  vero 
mecum  manejtuaoperamihi  vehemen- 
ter  opusefl.  ScdaiuntPoIitici ,  alianunc 
cfle  tempora ,  alios  hominum  fenfus :  t€- 

dius 
a  Pimfarck.  de  ^itfofo  pudore^. 


T)eVo LTt f C A  1 1 JT G V A.     2  9  ? 

£lius nunc agendum ,  vixabvJIo principe 
taniapertam  libertatem  tolerari.  Erra- 
tis ,  6  boni,  largiter  :  fint  etiamnuni  A- 
thenodori ,  erunt  etiamnum  Augufti  : 
fint  Ambrofij  qui  libere  moneant,  noii 
deerunt  Theodofij,  qui  pacate  id  fe- 
rant.  SQ.d  lingua  Politica  confundit  & 
turbat  omnia,  aut  importuno  filentio 
:um  loquendum,aut  maligno  confilio^ 
:um  tacendum  foret.  Silere  eflconfcn- 
tire,  cum  pofns  arguere»,.  Nec  male 
Ambrofiusmetuens.  /ipro  otiofofermQ- 
Lie  ,  inquit ,  rationem  reddcmus,  videa- 
!nus ,  ne  <Sc reddamus  pro  otiofo filentio. 
iLingua  Politica  fallit  &:loquendo  ,  &  fi- 
,.endo.  Sed  licct  tribunalia  om.niafallat^ 
iionfallct  vltimum.  Quifque  fua&caueat 
..inguae ,  nepoliticam  hanc  vafritiemad-- 
difcat.  Vcnite  paruuli ,  adcfte  {inTplices„ 
irobifcumloquiturDeus:JlbitePolitici,. 
excfle  fallaces,  vos  auerfatur  Deus:. 
Cum  flmplicibusfermocina- 
tio  Qius.a. 


294 

Capvt  xvr. 
Lingua  temert^  P  r  o  m  i  t-, 

T  E  N  s  qtuhui  nos  mdis  implicet,    < 

IJflcronymus  Cardanus  vir  eruditus  ] 
*     linguam  boui  extracftam  toto  di^ 
palpitare  alTcrit.  a  Tantum  animae  rema- 
net,inhac  animantis  parte  iam  euulsa 
vtmotusinde  proueniattotodie.  Addii 
&  illud  Cardanus :  fi  lingua  iuuenco  ere 
ptainaquamconijciatur,  non  tantum, 
palpitatjfed&mouet  fe^quod  ego  ta^ 
men,  inquit,  nondum  expertus  fum,' 
Cum  hac  tremula  bouis  Imgua ,  non  ma 
lecomparem  vani  promillbris  Jinguan^ 
Haec plerunque longa  efl:  &  robufla ,  bc 
uis  efTe  dixeris ,  varie  le  mouet ,  prcefer 
dm  cum  vino  immaduit  ,*  his  iiJis  pJurira 
poilicetur,  tametfifat  lciat,  dominiru 
manus  iam  praemortuas,  nec  vnquaciL, 
facile  daturas ,  quod  oris  vanitas  promi, 
ferit.  Hic  montes   parturmnt ,  ftd  de 
mum  ridicuJus  mus  nafcitur  :  proraifl 
fiunt ,  fed  non  perficiuntur. 

a  G4rdaf$Mi.  t9»(U  SHhuLmth$pag.z  4-S*  ^ 


DePromittenteLing.     295 

^mfhora  coeptt 

fnflttui ;  currente  rota  cur  vrcew  exit  f  a 
Figulusquandoque  vas  magnum  cliba- 
no  promittit,  fcd  figuli  manum  ceieri- 
tatefuapraeuertitrota,  &olluia  vel  vr- 
ceolus  prodit.  Sic  lingua  pr®mittens  non 
raroampli/lime  procurnt,  6cfidem  au- 
xlacfl^jrobligat:  tandemmagnu  cftiBanc, 
nec  promiffisflatur^nec  fides  icruatur, 
6clongafpesvanohiatu  deluditur. 

De  robuMhacbubula  tenierePromit- 
tentelaigua,  quae  nunquam  non  diues 
«ft  pollicitis,  h^c  diflertatione  agendum.. 

a  Horat  de  artefoet. 

§.1. 

'  Lingua  quae  Gra:c?.  fide  promittit ,  tri- 
plicifemalo  implicat.  Pnmum  efl,  re— 
morfus  confcientiae.  Alterum  ,  iadura^ 
amicitiar.  Tertium,reflitutionis  obiiga.- 
tio.  De  confcientiae  pleuritide  fignifican- 
ter  Salomon :  lE^fh^  qui  promittit ,  &  qua/i 
gladio  pungitur  confcientias.  ^  Cuperet 
quidem  nil  promififle ,  velk' tque ,  fi  mo- 
do  poflet  honefte ,  refilire ;  interea  pro- 
miflis  angitur,  occultum  confcientiat 
vulnusvrit.  Sed  necleuisamicitiae  Jadu- 
02  ra 


2^^        Capvt    XVI. 

rahinc  oritur.  Quiplures  cupitnumera' 
re  hofles ,  piuribus  daturu  fe  promittat  ,.-^ 
nihilquedct  j  &fiitis  hoitium  habebit  : 
Luculente  teilatur  Siracides :  Eft  qui  prs^ 
eonfufionepromittitamico,  &lucratus/ 
cfteuminimicumgratis.  ^  Poflulata  Yiyt< 
audet  negare  ,  adadlus  verecundia;  Sed^ 
^uianon  vult ,  aut  nonpotefl  pollicita,' 
cfficere,  amicitiam  aut  turbat  aut  diflbl  J 
uit.    Ed  de  caufsa  Siracides  monens  t 
Non  f|3ondeas,  inquit,  fuper  virtuternJ 
tuam  :  quod  fpopondcris ,  quafi  reflituU 
CiiS  cogita.  ^  Nec  Deo  nec  homini  qnid'i' 
quam  pollicere,  qiiod  vcl  non  pofTis  pr^ei 
ftare,  veinon  nifi  diii:cillime.  Promifi- 
ili  ?  obligatam  te  nons  ad  tuam  fidem li-e 
b eran da m.:  af^.ifirrfiti  aens  cog ita .  D a  illi^i 
uspartcm  ,  fidare  ncqueas  totum  quod 
promififti.  Ideocoercenda  efl  temerit^ 
ne  quid  illamore  fuo  inconfiderate  pra- 
mittar ,  pracierrim  De-o.  Eorum  nos  rup- 
plicia  tcrreant,qai  promirenmtqHideiii, 
{^di  promiflis  non  fbetcrunt.  Deus  naH^ 
irridetur,  nec    vanis  pollicitationibusp 
placaripotelL  Ideo  Dauid  vociferatur 
Vouete  &  reddite  Domino.^  Fieri  nonji 

2.Euit.c.^o,<k,zi.  pottfl, 


DePrOMITTENT!-  LfNG.       l^f 

:»otefl:  ,-vtilIe  virtutetnamet,  qi-ii  D^o  fi- 
lem  fregit.  Annos  atque  faecula  rec.enfe , 
khostalesplerunque  h.-ereruni  aucliQrcs 
leprchendes  ;  veteres  illos  louinianum, 
Magium,  Eutychetem  taceo  :  priori  as- 
lo  piurimi  em.erferunt  e  coenobijs,  qui 
)bl1:ricl:am  Deo  £dem  fefellerunt.  De 
juibus  omnibus  vere  dixeris ;  homini  fi- 
ielis  non  erit,quiiidem  Deo  fregerit. 
riicergolexifta  fit  :  Pfiufquampromit- 
as,  deliberajpoftquam  promiferis,  ne 
5rocraflina. 

'^'^ox^vmhrafacittfi-.eraovtrtin^  confonst  a 
lomincm  ore  liberali  magna  promitten- 
lem  Salomon  hac  imagine  fpe.danduHi 
l)roponit  :  Nubes  (Scventus,  &  piuuias 
iion  fequentes ,  vir  gloriofus ,  ^  promifl 
:anoncomplens.^  Ssepe  Aufler  imbri- 
mslargifTimaspromittitpiuuias,  fednu- 
jes  pumicis  parflmoniam  induunt,nec 
;uttulam  funduntj  ita  funt  homines glo- 
iofi ,  qui  pro  certo  poUicentur  maxima, 
\c  ea  quandoque  flipulata  m.anu ,  inter- 
jofito  iureiurando  confirmant,  fed  de- 
num  nubes  omni  pumice  aridiores  funt. 
'^aruatus  in  monte  da:mon  omnia  m.un- 
o    3  dixe- 


29  8        Capvt   XVI. 

di  regna ,  &  gloriam  eorum ,  loquentCu 
manu  demonftrans  Chrifto  :  Haec,  in- 
quit,omnia  tibidabo,  ficadensadoraue- 
risme.^  Promiflio  longe  audaciflima^ 
cultori  fuo  prsemia  prorfus  aiiena  pro^ 
nuntiarc.  Nemo  honefte  polUcert  ^  qtto^ 
fHumnoneH  ^  poteft.  plurimi  linguas  ha- 
bent  ac^ione  longe  fublimiores ,  cun 
Venufino  vate  magnifice  fpondent : 
Fortunam  Pnamicantabo ,  ^  nobtle  bellHtH 
audiamus  ergo ;  j 

Outddignu  tanio  ferat  hicp^omtj/or  hiatt4,\ 
Tibi  puto  non  immerito  Plautinum  illud 
obijciemus: 

Bene  promittts  mulm  :  ex  multis  omnia  in^ 
cajfum  cadtmt.  c 

a  Matth,  €.4-,^.^'    b  Horat»  de  Arte  poet ; 

c  VlctHtta  Vcenulo aH. i .  Scen, z*^.i 4-8' 

§.  II. 

In  pharmacopolijs  piduram  menda. 
cem  non  vnam  reperire  efl:.  Stant  illic  \ 
decora  ferie  pyxides  complures,  fuisj' 
quceque  fignata  titulis ,  grande  valetudiJ 
ni  auxilium  poUicentur:  hsec  faccarum 
rofatum^illaflores  violarum,  iflaRha-  ' 
barbarum,  haec  tinduram  violarum,aliaE,^ 
CafTiam,  Manna,&:  fpeciorifTima  qua^que 

nomina    I 


DePromittentb  LlNG.     19^ 

noininaprcereferunt.  Aperiquaefo,  & 
latentem  theraurumfcrutarejin  plurimis 
illarum  araneas  &  inanias  meras  repe- 
ries :  Ita  vani  promiflores  aethera  ftipula- 
tionibus  onerant ,  &  hiantem  verbis  du- 
:cunt,cum  explicandae  funt  manus,curti 
dandum  eft,negant  illi  fe  domi  efFe^quod 
Ennius  Naficae  refpondit.  a  En  ventum 
&  nubes ,  &  pluuias  n on  fequentes.  Qui- 
bufdam  fcilicet cxigux  funt  manus  &  ad* 
ilriftae ,  fed  Imguaprotenfiffirna ,  largif- 
fime  promittunt,promifIi  munus  nun- 
quam  confedluri.  Pracclarum ,  aiebat 
Phocion ,  non  magna  dicere,  fed  magna 
facere.  Quotiponfalia  folis  con/tituun- 

tUr  polliciti»:  ?  fr^lhuiii.iir  tabuJae,  oiiipla 

doti  pecunia  dicitur,  nouanupta  doma 
ducitur.  Vbinuptiae  finierunt,  fola  re- 
flant  nomina ,  iamque  inter  lares  dome- 
fticos  Dearum  prascipua  eft,  fplendida** 
Paupertas.  Eademfaepe  ratioincontra- 
hendisaut  firmandis  amicitijs  feruatuL_,, 
Eflquidicat:  Me  tibifemperamiciflimii 
habebis;foresmeas  feuinterdiu  feu  no- 
du  pulfes,illas  nunquam  non  patulas, 
,mcnunquam  non  promptum  reperiesj 
o    4  ye\ 


3  00  Capvt  XVI. 
\rel  meam  tecum  animam  partiri  fi  li- 
ceat,  Ron  recufauerim;  mea  tibi  omnia 
patere  cogita, ad  ipfum  vfque  cor:  in 
hoc  promiiiionum  aeftu ,  domus  aureae^ 
nedaris  fluminaT  frumenti  montes,  ma- 
ria  gemmea  promittuntur.  Cum  venitur 
adrem,pr6  malam  fortunam/ iterum 
nemo  domi  eft.  Abiamice,abi;  dever- 
bis  plurimum,  de  fadis  nihil  habebis. 
Quod  li  huicfaeci  hominumtam  turpsm 
magnificse  promifnonis  inconilantiam 
obijcias:  Quid  vultis  vo?  ,aiunt,  huma- 
ni  moris  ignari?  verba  honoris  erant; 
kaecneminem  ligant.  Aibumvobis  pa- 
nem  pinfuhnus  (  quod  prifci  dicebant)  ; 

XvJ  cAm  ilkim  fuii»o  ^^virricremUS  ,ir\ue- 

K  mus  nonnihil  ambuflum.  Quibus  Va- 
krianus  apte  rcfpondens  :  Indeefl",  in- 
quit,qu6d  interdum  amicitiarum  Rdcs 
leeiaflifpiret.  Inimicitias  enim  efl  indi- 
xifle ,  promifla  denegafTe.  a 

Flacentarum  genus  efr  ,  quarum  tres 
totamimplent  patinam,  adeoartificiose 
tiirgent ,  fed  hae  ad  rneflbrum  famem  in- 
aneiunt  ludibrium  :  orexinfamelici  ven- 
trisnontantum  nonfedant,fed  &  iram 
excitant.  Hisplacentis  fimillimi  funtil- 


DePromittenteLiiig.    30I 

•liamici,  quorumarduae  funt  promiflio- 
jies,  quae  verborum  plurimum  habent, 
vrei  nihil.Ollarium  amicorum  copioia  eft 
feges,  auxiliariummagnapenuria.  ^ 

Mendacium  efi:  vt  niuis  globus,  qui 
quo  diutius  voluitur,atque  reuoluitur, 
-eo  fit  maior :  promiflum  quod  non  exfol- 
iiitur,honeftum  ac  palliatum  efl  menda- 
-cium ,  nec  abfimile  mallk  niuese ;  0^3.  hxc 
jieminemouente  diffluitad  folem,  fubit 
terram,euanercit:  fic  vanapromifia  obli- 
Aiione  velutterra  obruuntur.  Redemo- 
nuitSarisberienfis:  Si  promi/noiais  im- 
iplend^  facultas  non  fuppetit,  temera- 
jTxumefl:  promittere,  quod  praeflari  non 
poteft.Si  vero  potefbas  alTuerit  largiendi, 
nifi  voiuntas  beneficij  producat  efFe- 
^um^promifTornongratiamdepromir- 
£0,  C^d  maculam  contrahit  de  menda- 
cio.  /> 

Siracides  vaniflimos  promifix)res  hos 
-graphicedepingens  :  Donec  accipianr, 
inquit,  oiculantur  manus  dantis,  3c  ia 
promtffionibus  humiiiant  vocem  fliam. 

o  r  Et 

Sicmb  in  bn  no^t/^tbni^t^oiffantxu  ht^* 

hlo,  i**rni>trj.j,  dtnugk  Cftnal.Ci  i. 


3  02        Capvt  XVI. 

Et  in  tempore  redditionis  poflujabic 
teinpiis,  &loquetur  verba  tsedij  (Scmur- 
murationum ,  <Sc  tempus  cauflabitur.  Si 
autem  potuerit  reddere,  aduerfabitur» 
foiidi  vixreddctdimidium,  &computa- 
bitilludqiiafi  inuentionem,  Sin  autcm; 
fraudabit  illum  pecuniafaa,&:pofIide« 
bit  illum  inimic um  gratis :  <Sc conuicia  6c 
maiedida  reddet  illi,  &  pro  honore  & 
beneficio  reddetillicontumciiam.  a  Ita 
folent  hi  tales  oris  mcrcenari*]  homines^ 
cum  eos  rigida  premit  neceflitas,  qiiam 
altiim  vociferantur:  Iuua,domine,  lu- 
ua;mille  nominibus  me  tibi  obflridum 
habebis,  necgratuitam  mihi  opemcon- 
feres;  me  fane  gratiffimum  expeneris. 
Sedvbiper  aerumnas  eludlatus  nonnihil 
emerferit,  promiffionis  fua:  vix  iam  me- 
mor,protolli  tempus  cupiet,id  (i  non 
impetret^verbisafperrimismoleflus  erit. 
Nimirum  hoc  fpondebat.  Cum  Deo  fic 
aguntplurimi,  cum  aut  morbo  aut  ahjs 
cxercentur  calamiratibus,  ampliffima 
quceque  pollicent  .r ,  feriam  cmendatio- 
nemvitae,exadif  mum  virtutisfamula- 
tum:  luuantur,  reualefcunt,  serumnas 
euadunt;  fed  promifla  non  perficiunt, 


DiiPi<OMITTENTE   LlNG.      jOj 

^bi  fcruiunt ,  non  fuo  feruatori.  Ipfi/Ii- 
mus  ludaeorum  hic  genius  eil,  cui  pfaltes 
mdignatus,  quartum  repetit:  Et  clama-. 
ncrunt  ad  Dominum,  cum  tribularen- 
t;ur,&  dc  nece/Titatibus  eoram  eduxit 
eos.  Cito  fecerunt,  obiiti  iunt  operum 
eius,  &  nonfullinueruntcon/iliueius.  4 
Sic  diuina  beneficia  penfamus  iniurijs. 
Quod  Hieremias  vates  obflupefcens  : 
Nunquid,  ait,  redditur  pro  bono  ma- 
lum?i?  Non  eft  Dcus  c|uali  homo  vt 
mentiatur:  fidelisDeus  in  omnibus  vcr- 
bisfuis.f  Ergo  fi  quid  vcuifti  Deo,  ne^ 
morcris  reddere.  difplicet  enim  ei  infide. 
lis  &  ftulta  promifTio, fed  quodcunt|ue 
vouerisredde.^ 

zPfio  6.<if.  6.J ^,1 9.28.  Pf.i  9  t.<i,is^ 
hff$er.c.:f<h.2  0,    cPf  i ,f-jf.,^^i j^ 
^Euiefc.s.^'3- 

§.   III. 

Nos  Dei  negotiatores  &  agricolae  fu- 

imus.    Nobis  didum  efl  :    Negotiamini 

Idimvenio. a   Sua cuiuis  ncgotiatio eft , 

imodo  cara  bona  fide  faciamus.  Porro  vt 

agncols  monemuriNcmomittcns  ma- 

numfuam  adaratrum  &refpiciensretr6 

o  6  aptus 


304  CaP  VT   XVI. 

aptus  efl:  regno  Dei.  a    Si  ergo  mercato- 
rum  &  agricoiarum  munus  nobis  com- 
miflum,  meminerimusab  hismaximefi- 
demobligatamexigi.^  StA  nos  seftiuum 
cselum  cemulamur,  hoc  fi  mane  aureo-; 
lumrutiletj&nercio  quam  ferenitateni; 
noliiceri  videatur,   vefperi  piuuias  ac 
tempeftatemfert  litafunt  homines,  pie- 
nmqj  qui  iiberaiiffime  promittunt,pro- 
m.iflaminimie  perfoiuunt;  frd  hoc  pefliJ 
inse  famae  efl,  quas  omnem  boni  nomi-; 
nis  nitorem  extinguiL.,.      Nauci  homo- 
creditur ,  qui  poiiicitationes  fuas ,  veiut 
lepus  luos  catuios  tuetur;ij  oiim  mores 
exant ,  vt  vnicumgenerofum  Itn  vei  Nofiy, 
jiutmanusmanui  conferta  maiushabue- 
rit  pondus,  quam  inflrumentum  fep-; 
tem  figiilis  confignatum.    Nunc  quan- 
^oque  confignationcs  &   flipuiationes 
omnes  negando  euertimus.      Biibiiita-, 
aus  vates  hunc  talem  vanifHmum  pro 
miflbrem  facete  fic  irridet : 
Sidonare  vcdu pron^attere^  nec  dare^Caiy 

Vtnciim  te dmis^  mHneiibufc^^  mels-  {uisy 
Accipe  Ciilltiicts  (juicquid  fodic  Af^ar  tn  arm 
Auren<]tiicc^uid  hah^tdinttisv^da  Tdgi^ 
.^hUmeffSo.dz.    b^aurnt)ii&     Demum 


DePromittenteLing.    305 
D-emum  more  fuo  colligens,  quicquid 
^arfmidixerat  :  omnium  ,  inquit  bona 
tibidono,ledeomodo,  quotarolesdo- 
nare  :  nihildas,nihiJaccipe. ^ 
OutccjHtd  hahet  omnes^acape,  c^uof/iodo  das^ 

Guilielmus    Peraldus,  Lugdunenfis 

pneful    domefticum  hortum   inambu- 

ians ,  hanc  fibi  quasfiione  llimpfit  di£^ 

ceptandam,qu«  omniumarborum  Hul- 

tiflima,  quae  vero  fit  omnium  fapientifl 

£ma.     In  eam  deniqueiententiam  def- 

-cendit ,  vt  omnium  arborum  flultifli- 

mam   pronuntiaret   Amygdalum,  quse 

a)rimo  vere  lloFeret ,  iuofque  flores  peri- 

culo  committeret,  vitimo  paene  autum- 

<vo  ,  fruclus  maturosporrigeret:  Atcon- 

tra  Morum  Capientiilimam  efTe,  quae  om- 

niiim  vltima  tloreret  ,  &  fronderet^  & 

^  paEneprimafiudus  offerret:  flultas  fuiu 

amygdali,  promiflbres  ilii  qui  intcmp^- 

fliue  quid  velint ,  quid  poflint  garriunt^ 

iadlantquegrandia  :  arbores  cautae  tar- 

diusfiores^fcdciti.usfrudusferiint :  tar- 

de  promittendum  ,  lcd  mature perficien- 

dumeftpromifllim.  Hoc  tamendepro- 

ijniflislicitis  dKftum  vejim,  namfi  finL-, 

o  7  ini- 

zMartul.  Ub.  j  Q.Lftgram.i  i. 


lo6        Capvt  XVI. 

iniqua,  nec  impleri  poflint ,  nifiDeo» 
duuna  lcgC',  confcientiaque  lacfis  ,  etfi 
millies  promiferis,  nunquam  tamen  ftan- 
dumeftpromiflis. 

§.  IV. 
Ipfo  iure  cautum  eft ,  vt  nullapromif- 
fioquae  turpem  aut  triftem  habeat  exi- 
tum ,  impieatur.  Herodes  qui  faltatricu- 
laefocietatem  regni  promifit,  fidempo- 
tius  rupcrit ,  quam  diuinum  Baptiftae  ca- 
putiecuerit.  Itaredlelfidorus  :  In  malis 
promiflis  ,  inquit  ,  refcinde  fidem;in 
turpi  voto  muta  decretum  :  impia  efl 
promiflloquaefcelere  adimplctur.  ^  Nos 
quod  de  promiiloris  conf^-antia  diximus, 
eam  in  promiflis  aequis  ac  honeflis  neccfl 
fariam  arflrmam  us :  in  his  profedo  turpe 
efl,  dmerticuia,  explicationes,  efHigia, 
callida  glofTematia  quaerere.  Nam,  quod 
obf-ruatum  Liuio,  perfidos  nunquam 
caufTadenciet^curpadisnonllentjfem- 
per  aliquam  fraudi  fpeciem  iuris  impo- 
nunt.  Ideo  fi  Tuliium  audiamus  :  Sem- 
perinfidc  quidfenferis,  non  quid  dixe- 
ris,  cogitandum  cfi.  b  Quod  affirmas, 
quafi  Deo  tefle  promiferis ,  id  tenendum 

ef^. 
a  Ijid,  l,  z .  Soi$io({,  b  Ctc,  /.  / ,  O^c ,  ^  ^.  j . 


DePromittente  LiNG.    307 

efl.  Qui^quiseaminduit  audaciam,  vt-i 
promillionem  quam  iniuratusfecit,  ref- 
cindat,ispauilatim  promittcre,&  ora- 
nes  Deosiurare,fidem  nihilominus  fal- 
lere  audebit.  Petrus  cum fe  Chrifti  difci- 
pulum  primitus  negaret,non  iurauit ; 
cumeafdem  vocesfecundum  repeteret  , 
iuramento  &  tunc  abftinuit.  At  vero 
ciim  tertium  fuze  ipfe  promiflioni  contra» 
diceret,  coepit  deteflari,  &  iurarc.  Hts 
gradibus  itur  ad  periurium.  O  Petre__., 
quam  longe  aiia  promiferas  /  Caputtu- 
iim  votis  obiigauerasj  carceris  imo  & 
mortis  focietatem  conceptiflimis  ver- 
bis  pollicitus.  quantum  diuertunt  hae  vo- 
ces  m  Caiphae  atno,  ab illis  in  Chrifti  csc- 
naculomillis .'  illaeleonem  fpondebant, 
h^ceruumtimidiffimumarguunt.  OPe- 
tre,  quilquis  promittit,  debitor  efl ,  & 
veritatis  vrgentefcntentia,  fponfionisfi- 
dem  compellitur  implere : 

Ncn  eft  amtct  poU  ceri ,  feddare. 
Valde  deformis  efl  Oratio ,  fi  res  non 
comitetur  verba.  Auerfatur  hanc  huma- 
iiitatem  Deus ,  cuac  tam  exporreda  efl 
promirrcndo  ,  tam  adft-riifla  praeflando, 
Vultillehominesincerfe  finccrc  agere  , 

aec 


3  o  8    Cap.X  VI.  De  Promit.  Lins. 

neclingiiamtam  proculabireab  animo. 
Et  qiieajadmodum  Ocus  tnutuuma  no- 
bis  araorem  exigit ,  fic  mutuam  quoque 
fideiitatem,  qu^  amoris  filia  efl-.  Nec 
p^naiJlos  claudo  pedefequitur,  qtii  fi- 
demaut  negiiguiit,  aut  violant.  Quo- 
niam  qui  maiignantur,  exterminabun- 
tur  a  Maiignari ,  eil,  ingentiain  os  pol- 
liceri,  phaleratis  verbis  ducere,  in  fpem 
maxim.am  impcllerc,  verbisdapfilemer- 
fe,reipsaEuciionem  agere.  Et  quid  his 
moribus  vulgatius  ?  Nec  illud  vulgicar- 
mena  vero  abludit  :  AhnU  mille  mmpt^ 
ra6iu,  -ju/la  fides  eft  mpf^Eiis ,  meltn  ore^  tj^y^ 
hA  laB:i-s.f  feitn  cord-; ,  fram  infatils,  Ma- 
nusergolongas&  iiberales,  linguan-, 
modicam  <Scbreuem  habeamus.  Longac 
iint  manus ,  quas  Artaxerxi  cognomeu 
dederunt Longimani,  qiiod  prasientibus 
atque  abfentibLis  aperca  protensaque 
manubenefaceret.At  verolinguaiit^d- 
ftridlacSc  breuis,  quae  non  in  longos  lo- 
gos,  aut  proiixas  deplorationes  ,  .aut 
muita  promiifa  excurra-t.  Ita  promittat 
Ttpromifjaper£ciat.  Difplicet  DeoinH- 
xlelis  (Scilultapromi/fio.^ 


LIBRARY 

OF  THE 

UNIVERSITY  OF  ILLINOIS 


311 


Q 


Linguam  Qvervlam  dabit  nofcen* 
dam  lonas  Hebraeus  vates.  An  fubHe- 
derse ,  an  vero  fub  Cucurbitae  vmbra  con- 
federitlonas,  nondifputamus.  Nos  hic 
cum  70.  Interpietibus,  &ad  mentem 
Auguftini^  pinximus  Cucurbitam.  Li- 
temalij  dtfiniant.  Vide  C.  i  7.$.  4. 

Porro  linguae  MvRMVRAN*ns  & 
QvERVLiE  varium  difcrimeneft,  etiam 
iflud:  Lingua  Murmuransfaspiilimc  fuo 
fefrernitufatigat;  fibi  canit,  &  fuo  do- 
mino,  quamuis  peflime  eanat ,  &  ima 
voce.^  At  veio  Querula  plerunqiie  au- 
resalienasquaErit,inquaslamentationes 
ac  queflusfuosegurgitet.  Atquehocfu* 
fius  dic^lo  capite  defcribimus. 
a  Attgu(iin,  tom, . 2 'tftjit  i  o.ad Hteron, 


CAPVT 


I  t 


Q^ 


CAPVT    ^CVII, 

£wg-/^^  QveIVla  multipli^ 

xhfu^  improbitatis  mt  f^cimina, 

^^^^('Lutarchus  peritifllmusille  mo- 
^  Sr^  rum  magifter ,  elegantem  inter 
§lM^t-'ceteros  libellum  de  earrulitate 
vulgauit.  Inhocfcriptorefertab  Amafi 
JEgyptiregeBianti^'  fenimifTum  bouem 
iamin  vidlmam  afiarum ,  &  fimulmoni- 
tumBiantem,part(fmbouis&  optimam 
6cpefrimamexime^et.  Ilielinguam  cxe- 
mitfolam,  (Scremifitcumdido,  Nilpei- 
us ,  nil  mciias  efle lingua.  Didum  ex  tri- 
podecredendum. 

Pofl  totlinguas,  linguas  fane  peflimas, 
nonmelior  prioribusadefr]ingua,quam 
QueYuLim  vocant,  monflrum  horren- 
dum ,  ing^ns,  quod  ab  improbitate mul- 
tiplici,  Orbe  toto  notifEmumefl.'  Hanc 
linguam  hac  diflertatione  fumpfimus  ex- 
;plicandam. 

a  Alij,  Vfttaco, 

§1. 


DeQvervlaLingva.     313 

§.  I. 

Lingua  Querula  ram  vbique  potcns 
eft ,  vt  fuis  querimonijs  Orbem  impleat , 
nec  ea  vnquam  primum  caput  Genefeos^ 
poteftaddifcere,  tam  ilupida  &  nullius 
memoriae  eft.  Genefeos  liber  narrationis 
principio  hoc  teflatur  :  Viditque  Deus 
cunda  qux  fecerat,  (Sceranc  vaide  bona.<< 
Acvero  lingua  Querulam  rebus  omni- 
bus  mali  quidinuenitquod  depioret.  Et 
quamuis  harc  lingua  Chriftianum  os  oc- 
cupet,  occultis  tamcn  <Sc  obiiquis  que- 
ilibus  DeumipfumJacelTit,  cum  vix  vila 
rescreatafic  illi  probetur  >  vt  deea  non 
conqueratur,  fcdinaniter  &  impie.  Ec- 
clefiaftae  monitum  efl:  Indie  bonafrue- 
rebonis,&dieni  m.alam  praecaue  :  ficut 
cnim  hanc,  fic  &'illamfecit  Deus,  vtnon 
mueniathomo  contraeum  iufras  queri- 
monias.  h  Deus  olim  Abrahamo  de  If- 
maele  exancillanafciruro  pra^dicir  :  Hic 
critferus  homo;  mrinusciiis  contra  om- 
ncs  &  manus  omnium  contra  i  um ;  &  e 
regionevflkicrforum  fratrum  fuorumfi- 
gettabernacula.  c  Talem  plane  fe  gerit 
linguaV^erula,  omnium  hoflis ,  accu- 

a  Gen  c.t.x,^  r.  lat 


3  14  Capvt  XVIT. 
fat  omnia^  quicquid  ei  difplicet,  inius 
dacit  &  adionem  mouet.  Linguaruni 
querularumrefertus  eft  Orbis.  Vbi  do- 
mus ,  vbiXenodochium,  vbi  coenobium, 
vbipalatium  eft,  vbi  latebrc-e  vllae  funt, 
in  quibus  non  omnia  his  linguis  perftre- 
pant  ?  Et  quemadmodum  diuerfiflimi 
palatimdifcernendiscibis,  ita  diiiimil- 
limigenij  fumusinefFundendis  querelis. 
Etquid,  obfecro ,  in  rerum  natura  efl 
tamiandumautlaudabilc,  dequonemo 
conqucratur? 

Lingua  Q£erula  toto  die  abunde  ha- 
bet  quod  queratur  ,  &  vt  fibi  femper  fi- 
milis  fit,  addiei  aufpicium  ,  etiamnum 
iniedomcipit  eiufcemodi  queruias  vo-  ; 
ces  fpargere :  Equidem  non  fatis  diu  dor-  : 
miui ',  peifimus  canis  fomnum  latrando 
faepiusinterpellauit:  &iam  importunus 
excitator  adefl:,  Sc  rumpit  quietem.  Sub- 
inde  &  fol  reprehenditur  tanquam  nimi- 
um  moratus  in  via  :  Etquando  tandem, 
aiunt,  lucefcet  ?  Ciin-i  oculi  exterfi ,  cum 
veflesiaminduendas,  querclae  iterumin- 
numerae ;  hoc  plus  aequo  follicat ,  hoc  ni- 
misflridum,  hoc  laxum  nimisfil,  iflud 
nonfatisadhaeretcorpori,  hocpedi  non 

apte 


DiQvERVtALlKGVA^     $Jf 

apte  refpondet ,  illud  nimis  rugofum  efl-^ 
hocplanumnimis.  Cumlibri  aperiendi, 
cum  manus  admouenda  chartae 

Tum  cjtiertmHr ,  crajfus  caUmo  ^uhdpert'^ 

deat  humor  i 
7^gr4  (^Hod  tnfusk  vanefcatpfia  Ij/mphk : 
Dilutoi  quertmur  y  gemmet  qHodjiftHia 

gUttiU,  2i 

Nequehicquerelarum  finis  :  lamcaput 
doleL  ,  iam  ftomachus  refoluitur,  iam 
deftiilationes  vexant,  nunc  malum  in 
humeris,nuncin  cruribusefl ;  lamcal- 
culus  infeftat,  iam  dentes  verminant, 
iamangina  cruciat,iam  cibi  faftidium 
affligit ,  iam  alia  atque  alia  torquent ,  fae- 
pe  plures  morbi  quammembrarquia  v- 
nufubinde  a  diuerfis  doloribus  exerce- 
tur :  hos  autem  aperire ,  confilium  pete- 
re,  remedia  quacrere  minime  vetitum, 
nec  indecorum  ,  at  vero  queri  &  cumin- 
dignarione  miferias  fuas  deplorare ,  fa- 
pientislingusnonefl-.  Haeclingua:  que- 
rulae  fpuma  efl.  Qucd  li  plures  eiufce- 
modi  iamentatrices  linguas  conueniant, 
tuncfanepJenis  nbijs  cantatur.  Vix  au- 
tem  vnquam  duo  colloquuntur,  quin 

aut 


ji^     ca^vt  xvir. 

aut  nouas  fabulas ,  aut  vetere^  quereL^ 
referant. 

§.   ri. 

Faitvtviriduodecimmagnafamiliaru. 
tateconiundlifcrmonemitaconfcrrent^., 
vt  quiiibet  querelarualiquidin  commu-  ' 
ne  dicerer.  Primus,in  tempe(|-ate  &  ca;— j 
iuperorauit,  quod  modo  vt  nimboiuni 
nimis  &  te  iipeftuofum,  modo  vt.nimis 
fereaum  acradumacculauit,mod6  ven* 
tos,mod6  malaciam  ,  modo  imbres,m.o.- 
do    ficckatem  niiTiiam,-  mod6  nimios  . 
xftus,  modofrigora  nimia^  iam  incon- 
ilantem  &  nubilantem  aerem  reprchen- 
dit.  Et  en,ait,  quam  haecfa^da  eff ,  quam 
turbida,  quam  atrox&  immoderata  tem- 
peftasllta  huic  dicendi  &  conqueiendi 
materiam  praebuit  caeli  ferenitas ,,  &:.gra- 
uitas.   ita  nec  cicluai  nec  Leus  placent 
omnibus. 

Alter  ,  in  vxorem  querelarum  plau- 
flrum  exonerauit  Vxor  mala,  inquit, 
quam  grauis ,  quam  longa  ,  quam  into- 
lerabilis  crux  ,  Oi  Deaeque  qualem  ego 
nadus  fim  vxorem  ?  improbam  oppidd, 
&  vixvnquamtacicurnaui,  niiicumd<^r- 
mit;  fcd  &infomnisgarritCanldia,  tri, 
uenefica.  Tertiusj 


De  QVERVLA  LrNGVAT       ^J^ 

Tertiiis ,  flipendiiim  ac  falarium  tam 
fiium ,  quam  aliorum  in  iusvocauit: 
Maximis,  inquit,  ac  continuislab.onbus 
vrgeor^falarioautem  perquam  tenui,& 
exiguo  ludificor :  quis  iumptu  tam  modi- 
co  vitam  toleret?  equidemdomino  meo 
placeret,  filaborarem  vt  alinus,  aurum 
congererem  ,  vt  gryphes  ,  folijs  vidita- 
rem,vt  bombyces.  lure  queror,  domini 
mei  auaritia  nimis  viiem  penfiuncuiam. 
•praebet. 

Quartus  in  magiilratum  copiose  bi- 
lem  etfudit.  Ecquis,  ait,non  queratur? 
Magiftratus  in  quofdam  tam  facilis  ac 
clemens  efl: ,  in  alios  tam  ngidus  &feue- 
rus.  Dat  veniam  coruis ,  vexat  cenfura 
coiumbas.  Hic  oifam  intcrit,  alteri  ex-w 
edundum  efl ,  liic  dimittitur  noxius,  illc: 
infons  punitur.  Difciplina  deferitur^ 
conniuetur,  ampium  cfl:  fceieribus  pa- 
trocinmm.  Et  quis  tot  pecuniarijs  cx^ 
adionibus  par  fit? 

Qu.intus ,  in  annonam  querelas  piti» 
rimas  euomuit,  annonas  flrudor  videri 
potuiflet,  tam  grandi  fupercilio  piflores: 
omnes  damnauit,  fuumpanipondus,  fa-. 
Jinam ,  operam  deefle  caufla  tus.Ita  que- 

p  relas 


flg         Capvt  XVIL 
relas  in  Curiam ,   piflrina ,  molendinaj 
granaria,  frurnentsftores  <k  triumuiros 
panarios  eiFudit  largiiTim-e. 

Sextus ,  militiam  iibi  rampfitqueretis 
Incerandam.  Hic,  aiebat,  nimis  lenti 
funt  Sc  cundabundi,  hic  praecipites  ni- 
Hiium ,  hic  vero  nihii  fit :  hic  honores  de- 
funt,  hic  munera ;  hic  concilium  milita- 
rehallucinatur,  hiea  ducibus  efl  crror, 
hic  auaritia,  hic  fupeibia  omnem  miJi- 
taremUicceilum  corrumpit;itarem  beJ* 
litamvaric  dcplorauit. 

Septimus ,  de  templo  6c  diuino  cultii 
tftcueiliis.  In  hac  sde,  dicebat,  con- 
cicnesnimis  prolixaj,  in  iJla  nimis  bre- 
aes,  in  ceteris  quaaiditi  expedandum, 
dumreidiiiinaeinitium  liat?  hic  crratur 
in  canru ,  illic  in  ceremonijs  ^  hic  omnia 
jnimis  operose  fiunt  &  fumptuoseyiJJic 
neg.kdim  8c  nimis  perfunderie  :  iflic 
corjfefJarij  vehcmentes  nimi&,  &  impa- 
tientesfunt,alibi  mites  nimium  (Scpla- 
ne  ficuJnei,  ac  propemodum  eJingucs. 
Sinr  hasc  vera,Jinguis  tamen  querulis 
Bon  funtenuntianda. 

Od.iuus,  in  anciJIas  &famuJos  que- 
relisgrairabatur:Hihomines,inquicbat, 

nimis 


j 


DeQvervla  Lingva.     319 

nimis  iam  imperiofi ,  contumaces»  pign> 
infatiabiles  funt,  nullis iuflibus,  fed  nec 
Manlianisimperijsinofficio  fatis  conci» 
nendi. 

Nonus ,  in  facerdotes  &  viros  religio^ 
fbs  examen  querelaruni  emifit  :  Etifli 
quidem,  aiebat,  pocuiisrem  agunt:ho$ 
etfert  fuperbia ,  iflos  inquinat  auaritia, 
illos  perdit  otium,hi  facra  bonse  Deae 
non  ij^norant,  Sic  a  qiierelis  ad  detra- 
diones  tranfitur, 

Decmius ,  vitiofi/limum  xuum8c  de-^ 
generes  ab  auis  poileros  queribundus 
defleuir,necdixit,  Ego  tuquefcelerato- 
rumhominum  pars  fumus,  fe^  omnem 
tempori  culpam  impegit. 

Vndecimus,  Dci  fatellites  8c  appari- 
tores ,  Morbum,  Mortem,  diabolos  que. 
relis  onerans  :  Mors  ,  inquit ,  immaiiifli- 
ma  praemature  mihi  amicorum  optimnm 
abripuit:  illic  tragoedias  diabolus  tragi- 
ciffimas  excitauit,  cxdis  &  malorum 
omniummandator.  Huiushominis  que- 
relae  vix  ipfi  Deo  pepercerunt. 

Duodecimus,  in  fuos  obtredatores  & 
inimicos  innumcras  querelas  ore  plcno 
cijciens  :  Hic,inquit,  toruis  me  oculis^. 
p  2         intue. 


3  20  CapvtXVII. 
intuetur ;  hicfalutatus  non  rernlutat,-hic 
afperis  in  me  verbis  inuedcs  efl:,  Queru- 
lasifte  homonon  ante  querelaru  finem. 
fecit,quamalij  veterem  telam  ordiren- 
tur,repeterentquec|uerelasiamau(litas, 
quod  lingus  huic  proprium,  idem  las- 
pius  recantare.  Atquchi  funt,  vtThad- 
daeus  Apoflolus  loquitur,  murmurato- 
res,  qucrulofi,  fecundum  dejfideria  fua 
ambulantes,&  os  eorum  loquitur  fu- 
perba.^ 

a  Ittdt  epiff.  Cano».  9  /  6, 
§.  III. 

Porro  quid  vos  ,  auditores ,  de  his  £tn^ 
titis,  quis  hcrumprimiim  preemium  ob- 
tinet?  Si  rationem  &  ius  confulamus, 
primum  praemium  dcbcrur  ii]i,qui  fic 
queritur ,  perindc  ii  diuinn  difpofitio  ei 
non  perplaceat,  &  idcirco  modum  Deo 
conflituendum  cenfeat.  Alterumprae- j 
mium  ei  debccur,  qui  magillratum  que- 
relis  fuis  allatrat:  non  exigui  res  momen- 
tiefl:,  iudicum  agere  veile  iudicem.  \n 
terrijsconfiflit,  qui  tot  tantalque  queri- 
monias  de  alijs  hominibus  habet,  vt  cum 
primis  certet.  Apcrtifnmum  Chrjfli  di^ 
ilumefl:  Amendico  vobis,  quamdiufe- 

ciftis 

I 


De  Qvervla  Lingva.  3  2  I 
ci/lis  vniex  his  fratribus  meis  minimis, 
mihi  fcciflis.  a  In  Mofen  &  Aaronem 
ludaei  querelas  plurimas  congefTerant* 
Sedilliquerelisrefponderunt.-Noncon- 
tranos  efl  murmur  vefl:rum,fed  contra 
Dommum.  b  Verum  duodecim  iilis  que- 
rulis  cenforibusbreuiter  refpondendum 
eil: ;  fua  quemque  cenfura  feriat. 

Primus  de  tempeflate  &  iniurijs  Cceli 

queflus  efliRefpondemus:  Homo  pati- 

enticxnon  ignarus,  contraneminemma- 

gis  quam  feipfum  queritur.     Diuinam 

Ordinationem  nontangit.    Illud  vnum 

affidue  ingeminat  :  Bencomnia  fecit.  c- 

Hominum  aliquis  pecca t  ?  Non aliud  fe- 

cvim  quam  hoc  repetit;  Quisego  fumr 

qui  iudico  feruum  alienum?     Domino 

fuo  flat  aut  cadit.  d   Sed  nec  contra  rem 

aliam  creatam  queritur.    Alterdevxore- 

queflus  efl.  Refpondemus  :  Quod  tiite 

tibi  intriuifJ-i ,  tibi  exedundum  eft.  Vxo- 

rem  habeas  vt  nadus. 

Tertiusdefuo  falario  queflus  efi:;  Re- 
fpondemus :  qui  non  nefcit  fe  fruflra  & 
incafliim  queri ,  nec  tamen  querelas  defi- 
P   3  nit, 

a  Matth. c.z6  s),4o,    b  Expdi  c.  i  6.\j.  ff, 
c  Maro  c.  7.  9-  /  7.   d  Rom,  c,  14-,  <^,  /. 


ji^     Capvt  xvn; 

nit ,  is  numos  fuos  m  pcrtiifum  facculutn 
mittit;  quieti  Cux  coniulerct,/!  taceret. 

Quartus  coiitraMagiilratumqucftus 
e-fi:.  R^rpondemus:  Qui  coties  errat  in 
gubernanda  domofua,  flulte  magiftra- 
tumaccufat,  qui  vrbemaut  pioumciam 
.giibernat.  difcat  ilie  prins  pauculos  fuo- 
4-um  regere ,  vix  demum  alios  docere  po* 
terit,  qua  ratione  populus  fit  regendus. 
ita  in  alienis  Lynces,  in  nofiris  talps 
liimus. 

Quintus  de  annonae  caritatc  queflus 
cR-c  fefpondcmus;  Vbidemum  omnia 
'i8c  vbique. iocorum  ad recliflimam  aniuf- 
Hm  erunt  compofita,  nos  non  ampliiW 
crimusfu^»4;rAites.  Hoc  interim  re  oilen-- 
.danius,  vc&gal  magnum  efle  parfimo^ 
:iiiam:  pifloribus.&smolitoribusilii  funt 
iudices,  qui  faiinam  infpiciant;  vitam 
rjos.nof?;ram  mfpiciamus ,  &  ilhid  faspius 
cjDgitemus :  Bona  verba  non  raro  melia- 
«•aeilequamdona. 

Sextus  contra  noflratis  militia:  ratio- 
iicm  queftits  efl.  Pvefpondemus  6c  vn^ 
Quaerimus  :  Quot  obfecro  querulus  hic 
liomo  flipendia  fecit,  quibus  ducibus 
^ijitauit?.an  vnquam  in  hoflem  gladiii 

ildnxit, 


DEQvERVLALlNGrA.      s  if 

ftrlnxit,  anvnquam  plumbeamglandend 
cxtorfit?  ErgOjnefutorvltracrepidam. 
Milites  de  armis ,  Mathematici  de  ilelliS|\ 
architedi  de  ccdificijs,  nauarchi  de  ven^ 
tis,  medici  de  morbis  eruditius,  quain 
alij  loquentur. 

Septimus  de  templorum  adminiftris 
&  maxime  de  concionatoribus  qucftus 
eft.  Refpondemus :  Qiii  fine  peccato  efl, 
primus  in  illos  lapidem  mittat.  a  Vbi  quis 
inunus  fuum  exaclillime,  <Sc  ad  vnguem 
€xfecutus  fuerit,  a)ios  fortaflis  rediiiis 
docebit. 

Odlauusdefamulis&ancillis  queftus 
cil:.  Refpondemus:  Aut  talis  nunquam 
fcruijt,  autmemoriam  omnemperdidit. 
Plato ,  ait,  nemiftem  regem  non  ex  feruis 
efTe  oriundum,  neminem  non  feruum  cx 
rcgibus.  ^ 

Nonus  de  (acris  hominibus  5creIigio- 
fisviris  conqucflus  eft.  Refpondemus: 
Vrbs  monda  conferuatur  hac  ratione,  fi 
^uiuis  paterfamilias ,  viam  publicam an^ 
t^  aedes  fuas  conferuet  mundam ;  rcliqua 
curabit  magiftratus.  Optima  fcicntisu 
^ft,Notitia  fui :  qui  fcipfum  nouit,  ra 
p  4  alios 

2iJ9,cJ.^,/.  b  Sen.  cptR,  44-^ 


3  24  Capvt  XVII. 
aliosnon  temere  rentcntiam  dicet :  De- 
indQ  iniquam  ell:,  vno  delinquente  om- 
nes  accurare.  De  Reiigioforum  domibus 
idem  pa&nedicendum,  quod  de  fua  Au- 
guilinas ;  N^q-ue  niiki ,  ait ,  arrogare  au* 
deo,  vtdomusmea  melior  lit,  quam  ar- 
ca  NGe-,  vbi  tamen  inter  oclo  homines 
vnus  r^probusmuentus  efl;  aut  meiior 
fit  quam  domus  Abrahae ,  vbi  diclum  efi: ; 
Eijce  ancillam  Sc  filium  eius ,  &c.  Aut 
meli<>r  lit  quam  cohabitatio  ipfius  Do- 
mrniGhrifl:i,inqura  vndecimboni  pern- 
dum  &  turcm  ludam  tolerarunt;  aut 
melior  (it  q^am caelum  ipfum,  vrfede  An- 
geii  ceciderunt.  a 

Deciraus  de  temporu  iniqnitate  quc- 
flus  efl:.  Refponde^mus :  Senecae  coniux 
famulam  habiiit  Harpaftenfatuam.,  haec 
fubito  defijtvidere,fe  tamen  cascameile 
nonfciuit,  ideototam  domum  vt  tene- 
brofam  accufauit;  tenebras  inipfius  ocu- 
lisfuerunt.  ^  Idcm  nobis  accidit,  accu- 
fiimus  tempoia,ciun  nofrra  fit  culpa. 

Vndecimus  de  morbis  8c  morte  que- 
ftus  eft.    RefpOndemus :  Oila  olim  de  fi- 

gulo 
a  ^ug, ef>$Ji.  137  f^  CUrum  (^  ffoff.  fitp^, 
b  Sets,  e^ifi.  s  0 .  tmt$o. 


De  QVERVLA  LlNQVA.      jl^ 

giilo  quefta  eft,  quod  «am  parkti  allifin. 
let :  at  ncmo  hanc  querelam  non  ftultifl. 
fimam  dixit;  hoc  ius  ngulieft,  fingere^ 
vala&frangereproLitipfi  placet. 

Duodecimus  de  fuis  obtredatoribus 
&inimicis  queflus  eil.  Refpondemus: 
AuguftaeVindelicorumduo  religiofi  vi- 
ri  olliatim  mendicarunt.  his  pro  ilipe^ 
ihomo  improbus  reflim  porrexit,  quem 
illi  reuerenti  ofculo  acceperunt  &  gra- 
tias  egerunt ,  aedificio  fuo  rem  fore  per- 
commodam  afTerentes.  Omniuminimi- 
corum  noflrorum  nequitias  &  tcchnae  fu- 
nes  funt  &  reflcs,  quibus  noftra  onera» 
nofquc  ipfi  attrahamur  in  caslum.  Quid 
ergo  habemus  iuflae  querelce?^  gratiae 
potiusfunt  agcndac. 

a  2.  Reg.c.j$,^.  iS, 
§.  IV. 
Sed  obijcias :  Ergo  anxias&accrbas 
stgritudines  explicare  non  licct  ?  imo  ve- 
r61icet,fedeoIocoatque  ijs  hominibus 
quibus  oportct.  hoc  non  efl  querelam 
cffundere,  fedmedicinam  petere.  Atve- 
ro  tam  multis  alijs,  &  toties  moleflias 
fuas  oggerere,   conqueflio  fuperuaca- 
nca ,  <Sc  plerunque  damnofa  efb.    Deinde 
p  5  inter 


^l^       Capvt    XVII. 

IjTtcrquerelasita  nonnunquam  efTerue- 
fcit  animus ,  vt  tacito  paflu  ad  obtrcda- 
tioaes  Sc  calumnias  £at  tranfitus,  quas 
nos  iuftas  qucrelas  nominamus.  Sed 
obijcias  iterum:  Quis  adeo  ligati  oris  fit, 
vt  cum  fcierit  ie  non  nifi  vera  locutu- 
Tum,  querelas  tamen  omnes  compri- 
mat;  quandoque  foiatio  efl  eas  efHidiiTe  ? 
SiefTundantur  in  amicum  finum,  equo 
confilium  Iperetur  vel  auxilium,  fubinde 
uonobfuerit.-at  vero  querimonias  vbi- 
quefpargere^  omnium  auresijs  iatigare^ 
maium  afperat,  &  vlcus  facit  grandius, 
prsefertim  fi  hoc  refcifcant  iJli , -de  qui- 
tusquerimur.  Quamuis  &ij  hic  mo- 
nendi  funt,quosquerelae  petunt,  neea 
quae  de  fe  dici  audiunt,  contemptiiii  ; 
tranfeant,  velut  inania  murmura,  6c 
merifllmasquerelas  ^  ne  dicant  5  feruis  &c 
fubditis  nunquam  xieftint  intempcfliuae 
querelae  :  quin  potius  examinent  rein 
•qua!  aliorum  queflus  prouocat,  an  ea 
miiui  asquitatis  lijibeat,  penfent  fingula, 
numiuuarcpoflint,  num  parcere  debe- 
ant,  ar?  nonnihil  ccder-e,.^;  onus  leuarc 
^onueniat,  Iniquumcfl:  fldominiomne 
fihl  iu5  iii  feruos  aut  fubditos  tribuanti 

Nemo 


I  De  Q^ERVL  A  LlNGVA.        3^7 

Nemo  boniis  iudex  in  caufs^  propria. 

Sionis  Rex  Dauid  a  loabo,  quem  fuac 

miiitiae  prsefecerat,  acerrimis  querelis 

I  fiageilatus,  non  tantum  hominembeni- 

gneaudijt,fed(Scex€cutus  eft,  quae  fuus 

fxbi  famulus  didarat  cxequendum.Nunc 

igiturfurge  &  procede,  inquit  loab,  & 

alloquens  latisfac  feruis  tuis.     Surrexit 

crgo  rex,  &  i^edit  inporta.  a  Quid  po- 

:  tuiflet  mitius  aut  diccre,  autfacere  po- 

t^ntiflimusregum  ad  qucrelas  acerbifli- 

mas  ?  Has  audijt  mitiffimus  rcgum ,  fed 

non  retoi^tjfuumillud  potius  vfurpa- 

iiit  :  Dominc,  vtiumentum  fadlus  fum 

apudte,  (Sc  ego  femper  tecum.  ^  nemi- 

ncm  accufo  nifi  meipfum  •  de  nullo  con- 

queror,  nifi  de  meipfo  5  palcis  an  hordeo- 

pafcar,  fileo-,  iumentum  fum. 

Hcbraeuspropheta  lonas  non  femper 
Domini  iumentum  effe  voloic_..  Et  hic 
ipfe  efl-  qui  luculentum  querulae  Jinguac 
fpccimenpra:bens,  contra  diuinosiuffus 
varie  conqueftusefl.  C  imque  iam  pae- 
ne  non  haberet  contra  quem  qucreretur, 
inres  inanimaslinguam  querulam  emi- 
p    6  fit. 

a  z.  Reg  c,  /;>.^.  7.  ^  i'. 
bFft!  72^^.  iz. 


3  28  Capvt  XVIL 
fit.  Nam  hederam  ^  a  vermiculo  per- 
rofam  grauibus  querelis  conuulfit.  Cui 
Deus  :  Putafne,  inquit,  bene  ir-afceris 
tufuper  hederam?  Cui  lonas  audader: 
Bene  irafcor  ego^vfque  ad  mortem.  ^ 
En  iudicem ,  £^3.  maium  &  queribun- 
dum  :  quicauflam  propriam  eenfet  a^- 
quiflimam.  Qu_emadmodum  igitur  par 
eft  vt  magiflratus  &  domini,  feruoru  ac 
fubditorum  querelas,  non  primo  afpedu 
reijciant,  fed  examinent  atque  perpen- 
dant,  ita  fubditi  fuas  querelasnon  per- 
tinaciter,  vehit  aequiflimas  dei-endanu 
Saepiflime  vtraque  pars  errat,  errorem 
fateri&corrigere  neutravult.  Illeimi- 
tator  Chril^i  prudenter  :  Domine,in- 
.quit ,  quid  pofTum  conqueri ,  fi  me  dcfe- 
ris  ?  Si  rede  me  inipicio ,  nunquam  mi- 
hi  fada  efl:  iniuria  ab  aliqua  creatura, 
vnde  nec  iufle  habeo  conqueri  aducr- 
fum  te.  c  lumrntum  nec  de  pabulo,ne- 
quedeledo ,  neque  de  domiciiio  queri- 
tur.  Cum  fapientliTtmo  rege  fapit,  qui 
hoc  idem  de  fe  affirmare  audet  :   Vtiu- 

mentum 

a  Interfretei  yo.atutitfutjfe  cuCHrbttam,  Noshic 

edttionem  ^ulgdfam  (equtmur. 
hJoa4  c,^.^'^ .  c  ImttXhrtJitttbr.s^C^o.  ^  ^/. 


De  QvervlaLingva.      329 

mentum  fadlus  rum  apud  te,(Sc  ego  fem- 
per  tecum. 

§.  V. 
lfaia«diuinam  beneuolentiam  polli- 
cetur  :  Si^  ait  ,  abfluleris de  medio  tui 
catenam ,  &  defieris  extendere  digitum  , 
&loqui  quod  non  prodeil  :  tunc  inuo- 
cabis ,  &  Dominus  exaudiet,  clamabis  6c 
dicet :  ccce  adfura.  4  Primo  omnium  au- 
ferendaeftcatena.  Heu  quam  mifcracri: 
vita,  qua:  noxas  noxis ,  fcelera  fcekri- 
bus  velut  annulum  annulo  connecftit; 
tollaturhaECcarena,&redibitdiuinagia- 
tia.  Alterumcfr- contine  digitum,  nc^ 
tninare ,  ne  illude  :  minaces ,  iracundi, 
illufores  intento  digito  loquuntunj. 
Tertiumefl^  fi  defieris  loqui  quod  non 
prodefl:.  Inter  fermones  prorfus  inuti- 
les  paene  inutiiifllmus  efl  quercla  ,  quae 
rariflime  prodcfle  ,  fere  femper  nocerc 
feict.  lobus:  quia,  inquit  ,  querelasin 
mereperit ,  ideoarbitratus  eflmeinimi- 
cum  fibi.  ^  Sintqueiela:verae,  fint  iufla?, 
fedquidtum  poiiea  ?  quid  querimonijs 
iuuamur  ?  caufTam  bonam  vix  vnquam 
adiuuanr,  cauflam  malamplerunquc  de- 
p    7  terio- 


3  30       Capvt    XVIL  j 

rerioremfaciunt  querclae.  Ergo  dcfine^ 
loqui  quod  non  prodefl  :  Siracides  et- 
iam  fiortatur :  Fili  in  bonis  non  des  que- 
r-eiam^  &  in  omni  dato.  a  Tot  ranGliflimi 
martyres  minime  omnium  queruli  fue- 
runt ,  quos  Eccieria  vei  ideo  etiam  vene- 
ratur&laudat  :  Nonmi^rmurrejonat  >nGn 
querimo  n.^  ^ftd corde  tactie  mens  bene  con- 
Jcta  conftr^at  fatientiam. 
Ilanc  iaudem  iure  optimo  tuiitfandiili- 
mum  parconiugum  Zaciiarias  &  Eiifa- 
betlia,Nam,  erantiufli  ambo  ante  De- 
um  ,  incedentes  in  omnibus  mandatis  6c 
iiiititicarionibus  Domini ,  fine  quereia.  h 
Nemode  iiiis  queri  potuit,  fcd  nec  ip/i 
dealijs  queiti  funt;  forte  fua  coRtenti 
vixerunt ,  wtvtfme  cjHc,  eia. 
Pnfcidicerefoiei)ant,nondecerefapi- 
'  cntem,  modo  in  hunc  ,  modo  in  iiiuai 
deciamitando,  vcritatiS  ocuiis  caliginem 
ofFundere.  Maieaudit de.quodicitur-: £/? 
homo  cjueruliis ,  nemo  eifMisfacu^  cvim  om- 
nibiu  iniurnm  expGJli^^lf.t.  In  viro  religio- 
{b  iioc  grande  vitiumeft:  Qiiamobrem 
abbas  i^aiior  didiitabat  :  Qui  queruius 
eil:,  monaciiusnoncf]:.  Homo  reiigioni 

addi- 


*  De  Qvervla  Lingva.     3  3  t 

?tddi(fl:usnon  facile  de  rc  vUa  conquera- 
tur,  inflar  iumenti^  cuius  fortunae  om- 
nes  a  nutu  domini  pendent.  Monftro- 
fius ,  fic  dicam ,  monflrum  videri poteil , 
ccenobita  qi]cruius,quam  afina  ioquens. 
Hominemfcrio  probum  Eccleiia  hoc 
afficitencomio  :  Ecce  homo/ine  que- 
rela,  vcrus  Deiculcor&permanensinin- 
nocentiafua.  De  querulo  mutatis  voci- 
buscanendum:  Ecce  homopienus  que- 
rela ,  ventris  fui  cultor,  <Sc  pcrmanens  iti 
flultitia  fua,  quicquid  ad  fuum  flonta- 
chu  non  faccre  putat,  repudiat.  Tanto 
interomnes  pretiofior  lobus  &  vnice  x- 
ftimandus,  quia  Satana  tarn  du-ehabitus 
.ytnihiliuicorporishaberct,quod  fanum 
dicerct  praircr  Imguam ,  fors  idco  non  vl- 
cerofam  ,  vt  eamin  querelas  laxaret,  vt 
caslum  omneiquccat.iites  execraretur ,  vt 
hoflibus  iiiis  omnibus  pefiime  precare- 
tur^Et  tameninomnibus  hisnon  pecca- 
uitlob  labijsfuis..i  Ipfe  qnidem  defeaf- 
firmat:Dereliclafunttantummodolabia 
circadentesmeos.  Laefa.&:  affiicfta  erant 
omnia,vnafupcreratlingua,  qua  vfuseft 
^on  ad  querclas ,  fcd  Dei  laudes  &  gra- 

tiarum. 


2  3  2        Capvt  XVII.  ^-      % 

tmrumaclioncs.-Sitnomen  Domini  be- 
nedicflum.  Nonellmelior,  non  cd  bre- 
uior,  nonefl  fuauiorcantiuncula,  inmi- 
ferijs  &  acrumnis ,  in  rebus  aduerfis  om-  ' 
liibus  quam  hoc  ipfum  lobi  carmen  :  Sit  • 
nomen  Domini  benedidum.  Nihil  agi-  i 
mus  quereiis ,  nifi  quod  cauflkm  noftram 
plurimumlabefa(ftcmus,  perindevtqui  • 
funicuiosimplicatosnecroluere  potefl, 
necrumpe-re^  dum  lucl:atur,  ardius  eos 
implicat,&  pluribus  nodis  conflringit. 
Qiiinergoaulicum  illum  imitamur,  qui 
incultu  regum  confenuerat ,  cuiusno- 
tiflimavoxefl:.  Namcumillum  quidam 
interrogaret:  Quomodo  rarilljmamrem 
in  aula  confecutus  efTet ,  fenedutem  ?  In- 
iurias,inquit,  accipiendo,  &gratiasa- 
gendo.  Sxpe  adeo  iniuriam  vindicare_, 
non  expedit ,  vt  ne  fateri  qiiidem  expedi- 
at.  a  Et  nos  profedo  tanto  chariores  Deo 
famuli  erimus,   quanto  minus   queru- 

li.  Probiflimi  hominis  illuftre  pror- 

fus  indiciumefl;  De  nulla  re^ 

conqueri,  nifi  coa- 

dum. 
a  Seneca  I.i.de Ira  c.^j, 

Linguam 


LiBiiARr 

Of  TH£ 

UNIVERSITY  OF  JLLINOIS 


334 


3Jf 

R     ' 

Lingiram  fecreti  REVELANTEMmoJi- 
[rat  dolium  Danaidum  A.  rimarum  ple-    -j 
uim^j  quicquid  huic  infuderis ,  mox  ite- 
l  iim cftunditur.    Vide  C  {><.$.  i .  Vn^ 
ietotquotidie  deamicis  prodeunt  que- 
•elae,  nrii  quia  quos  fidiilimos  habeba- 
nus ,  inuenimus  infidos,  <Sc  arcani  pro-; 
iitores  ?  Nempe  non  omnibus  Rex  Ma- 
:edonum  Alexander  os  annulo  impreflb 
:laudit&  ob/ignat,  vti  ille  fuo  Hephae- 
honi  pOit  ircraS  riucr»5.      KvTnGhti  di" 
l:umell:  Vulgus  non  differre  a  fiv.dlis 
rrceis,cirm  nibil  xontincre  poHit,  fed: 
iiffluatnugando. 


CAPVT 


33^  I 

R. 


CAPVT    XVIIL 

Lingua  Pv  E  V  E  L  A  N  s  fecreti , 

quadrupiici  nosmaloajficit. 

Alumoiiummalus  coruusjve- 
Ueriverboiadatur.  Deouispei- 
g^fimis  Ifaias  vates  pracmonens  ; 
Conceperunt  laborem,  inquit,  (Scpepe- 
reruntiniquitatem.  Ouaafpidum  rupe-. 
runt ,  &  tclas  araneas  texuerunt :  qui  co. 
mederit  de  ouis  eorum  ,  morietur :  & 
quod  confotum  efl: ,  erumpet  inregu. 

Anglicus  teftatur,  b  excludit  Rubeta, 
rana  non  minus  afpide  venenata,  cunu 
rubeta?  fomcnto  rupta  efl  oui  cru/la, 
exit  regulus ,  afpide  &  rubeta  venenati. 
or,  quiveloculisnecat;  a.t  primumquod 
abco  necari  folet,  cil:  Rubeta  matenj. 
Qj.iifquis  dc  abfentibus  contumelioselo- 
quitur  ,  &  id  tanquam  arcanu  non  euul- 
gandum  alienis  auribus  committit ,  is  ai- 
teriaftidis  ouum  fupponit  cui  incubet, 

alter 
a  //.<"./;> .v./ .  b  BArt^Angl^di  rer.pro^r  Uiri.c.j <f ,' j 


De  RevelanteLingva       ^37 

alteraliquanto  temporefouct  ouumfi- 

lentio ,  demumgarrulitateacimpruden- 

tia  excludit.atque  hinc  regulus  qui  non- 

nunquampatrem  &:  matrem,  audorem 

&  fautorem  necat.   Idcirco  ingenti  cir- 

.cumfpedioneopus,  quidnamarcani,  8c 

lcuiufnamid  auribus  committatur.  Ne- 

Iqueeum  dumtaxat,  qui  hasc  talia  narrat 

lattentumvolumus&ciicumfpedum^fed 

l^illum  quinarrantem  aiidit  :  huicfe- 

dulo  cogitandum  quid  fibi  &  a  quo  com- 

niittantur,  neifludtcmereacimpruden- 

tcremanet.  Sifecusfiat,  ingentia  hinc 

damna  oriuntur.  Hancob  cauffam  Al- 

phabeti  fericsad  litteram   caninam  nos 

ducit  ,    quce    lingunm    pe/iimaE    famae 

commonflrat ,  ea  R^eueUns  arcanum  nc- 

minarifolet.  Quantumvero  nocumcnti 

adfcrat  haec  Imgiia,  quantis  difcordijs 

orbemmifceat,  qiiademum  raticnehcTc 

pefliscoercendafit,  hoc  capite  demon- 

ftrabimus. 

§.  I. 

Arcanumhic&  fecretumid  dicimus, 

quod  vel  fecreto  ab  aiijs  auditum,  vel 

ccrtca  fc  talequippiamefi-  quod  nicntiii 

cxigat.  Subinderesadeo  arcananon  efj-, 

fed 


538  Capvt  XVIII. 
fed  quoniamalterrogauit  j  Tecumhahf 
tdy^  profedo edicenda non efl. Et mult< 
magis  claufa  funt  habenda  confilia 
quodipfumetiam  iudura-ndum  pofcit 
quicquiddenique  inter  duosaut  piure^ 
©ccultisarbitrijsdifceptatur,  alto  filen. 
tio  premendum  efl-  Quifquis  taie  quic 
edicic,  iu refutilis  gerro/?dicitiir,  vtoii 
iingiiapa  hn beat  rimarum  plenam  ,  \\\s, 
atque  illac  difRuemem  ,  vti  fjJit  Danai. 
dumdoliafemperpertufi,  quibus  quic 
quid  infunditur  ,  perditur.  Atq.ue  hinv 
malanafcunturplurima:  numeremus. 

Primum  efl  :  Magna  leuitasanimi ,  & 
pucrilisfimplicitasfeproditin  eo  homi. 
ne ,  quinihil  fecrcti  poteil:  tegerc,  fed  au. 
ditamoxobuijs  cnuntiat.  imperitus  lu- 
for  ell  qui  faucnte  forte  pidas  chartas 
alijsoflendit^fequeridiculum  facit.  ^zA 
vtvulgus  argutatur  ,  quatuorfunt^quas 
abfcondi  nequcunt,  Palmain  cliuo ,  flra- 
menin  caicco,  fufusin  facco,  arcanum 
in  fatuo.  Nec  fapientiores  ij  fcd  &:  nequi- 
ores,  quidiclaciufcemodi  ab  alijs  expif- 
cantur ,  qux  proximo  cuique  venditent. 
&fitquandoque  vt  narrationem  celan- 

arar;6ci;Mj:efei&^}j.  dam      I 


DeRevklanteLingva  559^ 
'•damaudiatisiprede  cjuo  ma!e  inftituta 
dcft.  Siracideshos  locutuleios  praegnanti- 
jfeminae  confert,  (]uae  partui  vicina  do- 
|let,  ingemilcitjludaturjfic,  A  facie  ver- 
bi  parturit  fatuus.  a  nec  quicfcit  mifei* 
dum  partum  fuum  enixus  fit  in  lucem ,  6c 
quaeauribusconcepit,  totis  buccis  efRi- 
derit.  Si  quid  ad  canis  aut  felis  eaudam 
aligetur,  quanta  inquietatio  fequitur> 
vtcurrunt,  vrfaiiunt,  vtfuruntinquietae 
animantes  !  nec  vllo  loco  confiftunt, 
diim  alligatum  exculTehnt  :  Non  aliter 
'R^neUns iingaa  impctuferturad  eloque- 
dum.  &eafaepegcfiitlibidine  fua  effuti- 
endi ,  vt  non  vilaiolum  &  audita  narret, 
fedilla  quoquemifceat,  quaefufpicatur, 
quaefingit:  falfa  iint  an  vcra,  iuxta  ha- 
bet.  Grandehocmalum  efl:,  animi  fuile- 
uitatem  fic  omnibus  fpedandam  propo- 
nere,vtquam  plunmi  norinthominem 
mentis  inopcmefie. 

Altcrummalum  efl,  qui  fecreta  retc- 
git ,  fidemamittit,  nemo  efl:  qui  fefuaque 
vclitillicommittere.  Siracidcshoc  credi- 
mus  ;  Quidenudatarcanaamici ,  fidem 
perdit,  &  nouinueniet  amicum  ad  ani- 

mum 


?40       Capvt   XVIII. 

iniiriium.ajerit^uiparpariredciat.Hanc 
profedo  viam  tenet  diuma  prouidcntia . 
Sc  potiflimum.  in  iinguae  vitijs  ,  vt  quem- 
admodum  ille  de  iflo  contumeJiose  Jo- 
quitur,  ficaJij  deilJo^  6c  (icutifle  com- 
mifiaribiefFutit,ita  nec  alij  arcanaiJIiu? 
ceient.  Saiomoniuculentepronuntiat  '. 
Qui  ambulat  frauduienter,  reueku  ar-  ^ 
cana ,  qrJ  artem  fidelis  ef}  animi  ,  celat  ^ 
amici  corviuiilTum./^  Nimirum  Iioc  dif* 
crimenefi::  quiambiguae  fidei  vired,  au. 
ditam.GX  foias  eimiijiat,  fidus  6c  prudcii 
fecum  Jiabetquseaudijt.  Arcanorura  re 
uelatio  a  fraudulenta  &  infida  pjuri- 
mum  m.ente  proficifcitur,  fideJis  enin 
commifla  concreditaque  fibi  aJto  prcmi' 
filentio,  qua  cnim  fide  abamico  rem  ac 
cipit.  eademferuat.  iJle  in  huius  finum 
repofuit  ?  ifle  committentis  affedui  ref- 
pondebit,  &nonfaJJct.  Si  vero  prodit, 
faliit;  infidus  efl,  amicus  non  ef|-.  Pro- 
inde niiiiliili credendum.  Vcnufinusva- 
tes  cauendum  eummonet : 
Tingere (]uinonvifa  poieft ;  comwijfa  taceiH 
^mne^uit  y  hic  nio^freft^  hi^mc  ttt  Romark 
caueto.  c 
2iEcclt.C.2y.^,J  y.  Addit, 

b  VroH.c.i  iSq*  /^.  c  Horat  iiettrt€fcet,sj.4^  4 


De  REVEtANTE  LlNGVA.      J  4  T 

Addit,  quam  riiauiter  arcarmmexpri*- 
mifbleat. 

Tii  lene  tormentHm  ingenio  admoues 

Pleruncjue  duro  ;  tu  fipentium 
Curxs ,  C?  arcanum  tocofi 
Confilium  retegis  Ly^o.  a 

Haec  lenia  tormenta  r  rubfeq^uiturcx-»- 
ciis  amorfuiv 

Eitollensvacuuplpu  niwia gloria  verticem 
Arcani(^  fidesfrodiga.^yerltiCtd:orvitro.  h 

Luclatordolofus  eft  vinum,-vr  Plau— 
tus  putat,pedes  captat  primulum  ,im6' 
vero  Iinguam ,  cuiHccaptEerecretumfa— 
cile  lapit. 
a  Hiyrat.  L^.od.zt. med,    b  Idem  l  t.Oda  tS .fne^ - 

5.  II. 

Tcrtium  malum  eft  :  Qui  fibi  didla'. 
mox  foras  eliminat,non  tamum  fidem,. 
fed(Sc  amicum  pcrdit.  Siracides  hoc  af-- 
firmans:  Efr ,  inquit,  concordatio,  ex— 
cepto  conuicio,  &  improperio,  &  fu— 
perbia,  6c  m.yilerij  reuelatione  ,<Scplagai 
dolosa  5  inhisomnibuscfiVigietamicus.^ 
Omnis  amicitiig  nexus  foluitur,  &:  vix' 
vncjuamirerum  copulari  poteft,  qushis. 
modis  difToIuta  eft!     i .  Conuicijs  vltrc^> 

q  citro- 


?42    '€APVTXvm. 

ckroque iadtis.  2 .  Improperijs , cum  aVit 
ifledonumexprobrat,  autiile  doni  vili- 
tatemexaggerat.  3.  Fail^uofo  amici  con- 
temptu.  Amicitia  aut  pares  accipit^aut 
paresfacit  :  hinc  peritiila,fi  alter  alte- 
rumvelutinferiorem  defpiciat.  4.  Vul- 
M«re  perfraudcm  inflido:  Grauius  fcn- 
likur  dam.num  quod  cx  obiiquo  vcnit» 
5 .  Reuelatione  myflerij  :  Difficile  eft. 
amicos  eomponere  poii  hane  imuriam. 
detedi  arcani,  Deumquidemoranibus 
his  modis  Ixdimus ,  icd^  recojiciliari  Deo: 
facillim.e  poiTumus.  Non  eadem  inter 
homines  eii:ratio :  nonriiro  qui  fidem  fe- 
jnei  violaiiit,-femper  infidus  crediturj- 
qui  fem.el  oiS^ndit,  femper  hoilis  cen- 
fetur. 

Ergo  cui  cordi  ell  £des  &  amicitia,, 
noa  tantum  fecreta  non  aperiat,  fed  Sc 
focietatem  eorum  caueat ,  qui  ore  lubn- 
co  quod  audiunt,  moxefFundunt.  Ita  le- 
gcs  diuinae  ferio  mandant :  Ei  qui  reue- 
lat  myileria,&  ambulat  fraudulenter,, 
&:dilatat  labia  fua,ne  commifcearis.  a 
Erudite  Ambrofius :  Cum  omnia, inquit,, 
iiobis  noitra  eiTent  communia,  indiui«  • 
duus. fpiritus, indiuiduus  afFcdusjfoluni 


famencommiinenon  eratfecretiimami» 
conim ,  vt  fidem  reruaremus.  a  Sapien- 
ti/Iimas  regumvel  hanc  vnam  ob  cauf- 
fam ,  ne  arcanimi  pereat ,  vinum  dari  re^ 
gibusitavetat:  Noliregibus,6  Lamuel, 
noli  regibus  dare  vinum^  quia-nulluiU 
fecretum  efl ,  vbi  regnatEbrietas  b  Fa- 
cundi  caiices  cjuem  non  fecere  arcani 
proditorem?  Homo  potiilentus  totus 
translucet,  totus  efHuit,  &nullo  cogen^ 
te  fe ,  tanquam  fi  quasftione  interroga» 
tus  cilet ,  arx:ana  omnia  manifeftat. 

Qu.artura.hicmalum  eft  :  qui  arcana- 
fido  pedore  non  occulit ,  non  tantum 
fidem  &  amicum  perdit  ,fcd  ita  quidem. 
perdit,  vt  recuperari  neaueant.  Eam  ob 
rem  Salomon  prouidus  confuafor :  Qu2e^ 
inquit ,  videruntoculi  tui,  ne  proferas in, 
iurgio  cito,  ne  poftea  emendare  noa- 
poffis  cum  dehoneftaueris  amicu  tuum.  cr 
Q^iidheroum  fortifnmoSamfoni  vires,- 
oculos,  libertatem,  vitam  rapuit,nift: 
garrula  futilitas,  quae  Dalila:  vrgenti  fe- 
crctum  enuntiauit^  (Sc.omnia  psrdidiiL>.» 
In  Romanis  facris  va.s  aqux-  hauriendaej 
q   2  adhi-. 

^  Amhr  deckitu  iratru  fnt  Satyrt. 
bProt£c.^s,<s^,    c  fra/t.  c  jj.  ^.  f. 


344     Capvt  xvrir. 

adhibebatur,  quod  humi  deponere  nev 
fas  erat ,  ideo  pede  carebat ,  ne  vfpiam  e- 
manu  deponipoflet.  Os  vafisiilius  am- 
plum,  in  an^uftiorem  conum  define-' 
bat,perinde  vt  in  conuiuijs  noilris  vi-* 
treafunt,  quas  campanas  dicimus,  quasi 
nili  vacuas,  inmensa  reponere  piaculum 
foret.    Atque  illud  fuum  Romani  vas,  , 
J«/;/^,  vocabant,qu6d  quicquid  conti— 
neret, efRmdendumeflet.    Huic vafiap- 
poiiteconfertur  homo  tam  patuli  ac  iu- 
brici  oris,  vt  quicquid  auditione  acce- 
perit,  kl  mox  iterum  efFundat  lacutione, 
perinde  ac  fi  nefas  fit  auribus  quippiam 
accipcre ,  quod  non  quamprimum  os  re- 
gerat.    Hcec  tamen  inter  vas  iliiid  &  os 
humanum  diifercntia  eil;  vafe  iilo  nui- 
ium  vnquam  inceiidium  cxcitatum  Qity 
fedorehominis  fkpifl]me,illudigni  e»« 
tinguendo  fecit,hoc  creberrime  fufBaiw 
do.  Arcana  non  celairc  ingcntium  ma- 
lorum  facpius  pngo  fuit.     L'iuinus  teff-is 
Siracidcs:  Denudare ,  inquit,  amici  my- 
ileriajdefperatio  efl:  animas infelicis. a 

a  EccU.  c.  j  7,  ^.£4-.  ', 

§.    IIL 
IlludRomanorum  columen  Metcllus;; 

fenexTy 


DeRevelanteLingva.    345 

fenex,  militiseperiti/Iimus  tanti  aeftima- 

uit  fecretapolle  contegere,  vt  interro- 

gatus,  quidin  fequentem  diem  iuberer, 

dixerit:  Sifcirem  intimam  meam  tuni- 

camarcanimeiconfciam,  in  ignem  eam 

abijcerem^nec  enim  foliim  lingu^e  vitiu 

«ft,alienarecreta  effutirejfedetiamfua, 

praefertini  apud  imprudentem.    Metel- 

lum  fecutus  Petrus  Aragonius  j  Combu- 

ram ,  aiebat ,  tunicam  meam  intimam,  fi 

coniiiiofum  meorura  efle  gnaram  fcie- 

I  ro.    Sapientiflime  monuit    Salomon  :: 

'  CauHkm  tuam  tracfla  cum  amico  tuo ,  & 

'  fccretuextraneone  reuelcs.  a  Quamob 

1  cauflTam  abbas  Antiochus  dixitrVnicuiJi. 

I  betobuio  concederefuipedorisarcaiau, 

i  id  peculiare  efl  animae  prorfus  ineruditae: 

1  Necefie  eftigiturcircumfpede&  comicc 

(   confilioagereomnia. 

Infanscummanuglaciemtenetjbreui 

lufu  fe  decipit,  cuperetque  perlucidutn 

hoc  cryilaliinum  non  dimittere,fed  quia 

gelu  manus  adurit,  gaudium  fuum  ma- 

i    nibus  elabi  finit ,  quod  nequit  retinerc  : 

\    ita  hi  pertufiorishomines, vellcnt  qui- 

■    jdem  non  iafidi  ac  leuesvideri, fed  quia 

I  4:iiiiarum  pleni funt ,  hac  atque  illac  per* 

^^Muj6,js*^'9*         ^  J  fiuunt, 


3  4^       Capvt  XVIIL 
fluunt,  vti  vas  Huxum  &  pfrtufum , do» 
lium  Danaidam. 

'Saiomonem&  Siracidem  locupletir- 
iimos  teftes  faepicule  adhibuimus,ij  ta- 
men  paratiflimi  funt  longefaepius  in  vi- 
tiofam  linguam  teftimonia  denuntiare^ 
praefertiminhanc  ipfam  dequa  agimus. 
Siracides  quidem  hk  nemanem  non  cau- 
tifrimum  exoptans  ;  Non  duplices/in- 
quit,fermonemauditus,  de  reuelatione 
fermonis  abfconditi,  &  eris  vere  fine  con- 
fufione.  rf  Perinde  fidixiflet:  Quod  ti- 
biprimodidum,  tunefecundo  dicas;nc 
dupiices  fermonem.  Illud  vero  ridicu- 
lum  admodum  &  ftultum  efi: ,  quod  tunc 
primum,  cum  iam  aiiquid  enuntiaui- 
mus,  08  aiteri  obferare  cupiamus.  Ex- 
emplo  rem  demonftramus. 

Narrauit  mihi  Sertorius  nuperrimc 
Poiiionetn  fenatu  mouendum,Thrafeara 
auia  exciudendum.  narrationis  fuce  epi- 
k)gnm  adiecit  hunc :  Caue  vlii  hoc  dixe- 
ris,namr€sadhucdum  alto  premendaell 
fiientio.  Ego  autem  amicorum  fidifiimo 
hoc  ipfum  narraui,fed  &  ciaufulamhanc' 
adieci :  obfecro  te ,  ne  hoc  aiijs  enuntia  ^ 
etiamnumobfcurefercndumefi:.  At  iilc 


DEKEVELANTELrNGVA.     5  47 

'Familiarium  meorum  indmus,  vxorefn' 

interilios  alios  non  numerans :  6  mea«i 

coniux,aiebat,  quando  ru aiter  ego  es, 

iarcanum  tibi  commifTum  praetermcn^^ 

•minem  fcire  crediderim  :  audi  rem  mi- 

ram  6c  nouam ,  Poliio  fenatu  mouebitur, 

Thrafeas  exclud^tur  aula;  fed  occultuni 

hoc  habeto.  liia  byflinaefed  iubricaelin- 

guxmulier,  vix  duabus  horis  tam  gran- 

•defecretum  continuit,  Sc  in  vicinae  au- 

res  mox  egurgitauit,  iiiam  quoquefpe- 

•cioriflimam  ciaufuiam  attexens ,  fecum 

•hoc  haberet,  audita  in  vulgus  minima 

Tpargenda.  Muiiervicina  fidemnonfal- 

•liarbitrata,  nifi  arcanumpublice  narra- 

^ret,  clam  in  vnius  alteriufue  aures  hoc 

■^de  Poliianc  &  Thrafea  infufurrauitjmox 

■vrbe  tota  volauit  fama,  <Sc  tragoedia  indt 

^nataefl  non  vna. 

Qu^is  huius  tragoediae  aud:or  obfecf o  ? 
-primus  iiie,  quitacendanon  tacuit  Sei 
^dicet:Ego  tamenobnixe  rogaui  te,  ne- 
-mini  hoc  enuntiares.  Quid  mc  roga- 
-has,  G  flultiflime  mortalium>cur  non 
rogafli  teipfum,  (Scostuum:fi  tu  rccef- 
fus-mentis  tegerenonpotuifli,  quid  de^, 
alio  fperarc  poteras?  fi  n^fciri  hoc  vo- 
q  4  lebas, 


348        CapvtXVIII. 

lebas ,  CLir  vUi  alij  narrafti  ?  Ego  enim 
ficmecumratiocinabar,  fi  potuitidmihi 
vni  committere,  poflum  ocego  vni  al- 
■tcri  ,hicaltertertio,  tertius  quarto,hic 
quinto,  ab  hoc  ceieriteradfextum,  indc 
.adxlecimum,  ad  quinquagefimum^ad 
-centefimum  resdelataell  :  (inguli  qui- 
•  demrogabant,  hoc  tecum  habeto,  iftud 
nemini  dixeris.  Verum  hae  ipfas  preces 
audaciam  fuggerebant  ad  propagandum 
fecretum.  Chryfollomus  meptiiTimas 
haspreces  &:ipie  irrid^^ns  ac  deteflatus: 
:Hoc  vero  ridiculum  magis  eil,  inquit-, 
quodtalemhabentes  vitam  ,  <Sc  propria 
-neghgentes ,  cum  aiiquid  arcanum  dixQ- 
rint ,  rogant  audienrem  &  adiurant  ,  ne 
cuiquamampliusalteridicat  :  declaran:- 
tes  quod  rem  reprehenfione  dignam 
commiferunt.  Sienimilium,  vt  nemini 
dicat,rogas ;  multo  magis  te  priorem-i 
huicdicere  non  oporiebat.  In  tutofer- 
monem  habebas  :  poflquam  vero  alteri 
prodidifli  fermonis  cuflodiam  ,  fuper- 
fluafacis&inutilia,admoncns  &  obte- 
flanspro  delidorum  cuflcdia.^ 

§.  IV 

SiChjf,  tom,S'bom,^,  adfof,mth'tpags  u 


DeReVcLAITTE  LlNGVA.      3  4^     . 

§.  IV. 

Qu_icqiiid  ergo  deblaterari  non  vis, 
!  lioc  in  tuo  pedore,  hoc  in  ore  tiio  moria- 
tur,  &computrefcat.  viuere  finis,  &ex 
,  ore  tuo  profilire  ?  iam  aclum  cd-,  breuf 
oraomniumperfultabit.  Diuine  hic  Se- 
nccaphilofophatur,  &  hoc  ipfum  quod 
dicimus ,  rationibus  affirmans  ;  Nihii^ 
ait,  aeque  proderit ,  quam  quiefcerc,  & 
minimum  cum  alijs  ioqui  ,  plurimum 
fccum.  Efl  quacdam  dulcedo  rermonis  , 
quac  irrcpit  &:blanditur,  6c  non  aliteiij 
quam  ebrietas  ,  aut  amor  fv^creta  proda- 
cit.  Nemo  quod  audierit,  tacebit :  neino 
quantum  audierit,  loquetur.    Qn^i  rem 
non  tacuerit ,  non  tacebit  auetorem. 
Habet  vnufquifque  aliquem  cuitantutn 
credit,  quantum  ipfi  creditu  eil: :  vt  gar- 
ruliratemfuam  cuftodiat,  &  contentus 
fit  vnius  auribus ,  populum  faciet.  Sic 
quodmodofecretum  erat,  rumor  cft.a 
Nametiamli  vnirem  dixerit  ^  ille  porro 
vni ,  hicaltcri,alterique:  &ita  populus 
fciet.  Hoc  e  vereri  mcmoriafeiliuiffinium 
ludicrum  dcmonflrabit. 

q    5  Roma- 

a  ^/  populuzn  jacia^nMt ,   mox  feqitentifwt  's?<f» 
bn  ex^UcatHr,   Stnecu  tptfl.  jo  j. 


3  5^0        Capvt  XVIIL 

Romanus  fenatus  occultum  aliquod 
canrUium  per  aliquot  dies  intra  fe  agita- 
ai.erat,  cumque  res  ea  multumobrcuri- 
tatis  haberet ,  variafque  excitaret  fufpi- 
ciones ,  quendam  fenatorum,  mulier  aii- 
as  pu-dica ,  fed  tamen  mulier,  maiorem 
inmodum  precibus  vrgebat,  vtarcanum 
Hbi  aperiret ;  dcierans ,  interim  fe  /ilen- 
tio  rem  ted:uram,&  ni  faceret,diris  fe  de- 
;uouensexecrationibus ,  fleiifque  &  qui- 
ritansfidemfibinonhaberi.  Jlle  vt  ftul- 
titiaeeam  fuae  coargueret  :  Vincis,  ait, 
mert  vxor;  proinde  audi  terribilem  rem 
atque  prodigiofam.  Reiatum  ad  nos  qCi  a 
facerdotibus,,  caflitam  a  vifam  efie  vo- 
lantemcum  gaiea  aurea  &  hafla  :  de  co 
■oftento  vna  cum  aiiguribus  deliberamus 
acanxiedifquirimus,  bcniueanmaliali- 
quidportendatj  tuverotace.  Hxclocu- 
tusniforum  procellit.  At  vtro  mulier 
ancillam ,  quce  primum  intrauerat,  arri- 
piens ,  peclus  iuum  plangens  &  crines 
fcindens:  Eheu,  inquit,mi  vir,  &6mea 
.patriaquidnobisliet?volens  docenfque 
ancillam  quaerere.  Quidnamigitureue- 
nit  ?  inquit  ancilia,  &  fimul  filentij  fi- 
dem  obflringit.  Poflquam  interroganti 

a  j4i^n(Um,  iu\  Jt< J(^.  &  H -. 


De  RevelanteLin«va.     37  i 

5cfidemdantimiilicr  rem  narraiiit ,  ad- 
diditque  communem  omnis  loquacitatis 
claululam:   Caue  ne  cui  haec  dixeris,  & 
tace.  Vixdum  a  dominavt  eft  digreffa, 
vna  feruienti  alteri,  quam  maxime  vide- 
t>at  otiofam,  narrationeminijcit.  iilahe- 
rilifamuio  curiofiusfcifcitanti  exponit. 
Hoc  modo  fabula  in forum  deuoluta ,  ita 
vt  prxcurreret  auclorcm.     Quidam  ad 
eumnotus  accurrit,  &  an  recens  domo 
aducniatqua^rit.  Aitille.  Nihil  ergo,  in- 
quit,  inaudiftinoui?  Adquemiilc:  Quid- 
namoblecro  ;   an  noui  aliquid  eucnit? 
Tum  aiter :  Ca/lita  ,  inquit,  confpcc1:a  eft 
%'olans,  cumhafta  &  aurea  cafllde,  at- 
que  de  hoc  oftento  principes  fenatum^ 
habent.  Vbiridensifte  :  Laudo,inquir, 
muiierceleiitatemtuam,  quafadumeft-, 
vtmcin  forum  cuntcmfermo  hic  antc- 
verterit.  Proinde  ad  magifhatum  acceC- 
fit,CLimquetrepidatione  liberauit.  Vl^ 
autemmulierem  vlcifceretur,  domum_, 
reuerfus :  Mulier ,  perdidifti  me,  inquir, 
prurituhnguac  :  compcrtumefl  enim  e 
domo  mea  in  publicum  cJatum  eflc  arca- 
num  :  icaque  ob  tuam  incontinentiaoi 
folum  mutare  cogor.  Euntique  inficias 
q    6  &di-. 


3  5  2  Capvt  :XVIII. 
^cdicenti:  Quafiverotu  non  trecente- 
fimus haecaudieris  ?  Quomodo,inquit-, 
trecentefimus,  qui  te  vrgente  vtpericu- 
lum  facerem,  pofserne  audita  reticere., 
iftuc  confinxerim.  Atque  hic  quidem^ 
mulierisfuas  contjnentiam  probauit,  6^ 
veluti  in  vas  fatifcens ,  nonvinumaut  o- 
leum,  fedaquam  infndit. 

Itafemineumhoc  vitiumeft.Nam  viri 
eft:  frenos  Imguae  inijcere ,  <Sc  ante  vitam 
ponere,  quam  concredita  retegcre.:  etfu- 
tire  commiilk  muliebris  eil:  ingenij^ad  co- 
iu<Sc  acum  nati.  Homo  futiiis  perforato 
bibit  poculoj  piuseifundit  quam  bibaT. 
Ecquid  autem  abeo  fperes,cui  nihil  tut^ 
credi potefl:?  qui confilia in fronte & ma« 
nibusgerit  ?  parere  fors  poterit  ,  impc- 


rarenonpoterit. 


Tutiflimumergo  ef{-,  fiquid  publicnri 
nolis,  tu  ipfe  primus  taceas.  Quod  Si- 
racidesfidcliflimusmonitor,  nobili  do- 
cumentoinilillans:  Audifli  verbnm,in- 
quit,aduerfus  proximum  tuum  ?  com- 
moriaturinte,  fidens  quoniam  non  te_j 
dirtimpet.  a  In omncm  hoc  calumniam , 
obtredationem ,  maledicentiam  didum 
cit.  quicquidenim  altcrius  nomcn  fa- 
si£i(//.c,jo,^.iO'  mamque 


DeRevelantbLingva.     353 

mamq;  accidit  aut  denigrat,  id  in  narra- 
■tionibus  locum  penitusnon  habet :  nec 
vJliusmomentiertilluddicerei/^rfl^/m^ 
Jtcvendo,  Malas  &  vitiofasmerces  emi- 
ilideceptus,nunquidide6decipiesalios, 
vteasdemvendas  ?  monetamplumbeam 
abimpofloreaccepilli,  nunquideamite- 
rumerogabis,  vtimpoaas&alijs?  Fran- 
g€,  proijce  hos  numos  luc«  publica  in- 
dignosi  omitte,amputa  narrationes  vlli 
hominum  damnofas.  nec  illud  te  vn- 
quam  excufcUi=:rit  :  Do^  yrQnt  accepi  : 
Audifti  verbum  Rdueifus  proximum  tu- 
ijm,commoruiturinte.  Euripidcsrecre- 
ti  tcnaciilimus ,  cum  eincfcio  quis  ani- 
mara  faetentem  exprobraret :  Ne  mircris, 
inquit,  vir  bone ,  multum  arcani  in  hoc 
ore  computruit.  Erg-o  commoriatur  tn te , 
putrefcat,  &:emoriaLurintratuasfauces, 
quod  aures  tua;  receperunt.  Chriilus  Do- 
minus  quam  iflud  excmplo  fuo  efficaci- 
tcrmonfl-rauit!  Incadem  fecum  mensa, 
idque  in  cena  vltima  fcelcratiflimum 
proditorcmhabuit,  hoc  tamenfecretum 
non  prodidit.  Vnus  ved-rum ,  inquit ,  rae 
traditurus  eft.4  Non  dixit,  oeconomus 
noi}erhocfliciet:non  dixit,  ludas  Ifca- 
^Matth,c,2(i.^,ii.       q  7        riotes, 


S  ^4       Capvt  XVIIL 
3-iotes,  meusproditoreft;  fiiuitifla ,  vt  Sc 
arcanum  tegeret ,  Sc  liominem  nefarium 
corrigeret. 

$.    V, 

Inprircce  legisritibus  prarcepit  Deus, 
vtin  temploadmanus  eilentlebetespar- 
tiiaqua  pieni  in  quos  lampadum  &  ce- 
Teorummucusconijceretur,  vtficfumus 
ac  fastortemplo  arcerentur.  a  Non  alitcr 
Spiritus  fanclus  per  Salomonem  pr^Eci- 
pit  :  Audifli  verbum  malum  aduerfus 
proximum  tuum  ?  commoriatur  in  te  : 
iitcortuumaqualisinitar^aut  lebeti-sa- 
qua  plcni,  in  quo  quicquid  maleuolo- 
rumdidlorum  eft,  mergatur,  ne  fumus 
sc  fsetor  lati-us  abcant  i  conimoriatur  m 
te ,  quicquid  alienam  famam.  inficit. 

Aiexander  Rex  Macedoia  ea,  quam 
contra  Darium  fufceperat ,  expeditione , 
omni  cura  veftigans  ,  quam  regioncm 
Darius  petijilet ,  tamen  expiorare  id  n-on 
poterat:  more  quodam  Perfarum  arcana 
regummiracelantium  fide:  non  metus, 
nonfpes  elicit  vocem,  qua  prodantutL.. 
occulta.  Vetusdifciplinaregu  filentium 
vitaepericulo  fanxerat.   Lingua  grauius 

cafli- 


DeRevelanteLingva.     377 

^aftigatur  qiiam  vllum  probrum :  nec 
Kiagnam  rera  magis  ruflinen  poiTe  cre* 
dunt  ab  eo,cui  tacere  graue  fit,quod  ho- 
^Biini  facillimumvolueriteflenatura.  a, 

Fefliueis^quem  dixi,  Alexander  Ma- 
cedohancinarcanis  t€gendis  taciturni- 
tatem  docuit,  hoc modo.Epifrolam  Ale- 
xander  a  matre  milTam  ,  quas  occiiitas 
accurationes&  calumnias  in Antipatrum 
continebat,  vbiperlegit,  ab  amicifHmo 
Ephaeflione,  vti  confueuerat,  eandem-. 
pailus  efi  legi,  fed  ea  leda,  digito  de- 
traxitannulumj&Ephxilionis  ori,quafi 
iignum  mipreflbrus ,  admouit ,  & ;  Con- 
■tinc  haec ,  inquit ,  ne  quid  eorum  effutias. 
Signatorius  hic  annulus  iiiorum  labris 
potifTimumimprimendusforet,  quorum 
os  nullo  figillo  clauditur.  Beatus  Am- 
brofiusgrauiter ,  vt  folet:  Quicunque  , 
ait,  eftl-aciiisinverbis,  velut  plenus  ri- 
marum-,  hac  atque  illac  eifluens ,  interi- 
oraeuacuatfua,  &  exterioribus  paflloni- 
bus  inundatur,  tcgcrere  ncfciens,  nec 
tenere  verbumquod  acccpcrit,  ficutlan- 
dlaMaria,  qua^conlcruabac  omnia  verba 
in  corde  fuc,.ne  qiiod  ex  ore  eius  de- 
^ueret.i?        ^Cuntusl.^  c.i 9-  §.  Vlw 


3f^       CapvtXVIII. 

§.  VI, 

Quod  vero  tam  necefTaria  taciturnitas 
to  ties  vioietur ,  licet  periculorum  fit  non 
lolumfaifa  dicere ,  fed  etiam  vera  ,  qua- 
tuoraflignanturcauiTa?.  Nam  iftud  vela 
vitiQaduiationis,  vel  auaritiae,  vel  ia- 
(Hiantice,  vel  ioquacitatis  prouenit.  Ete- 
nim  fecretorum  proditor  aut  palpare 
vult&  biandiri,  eamobrem  fiienda  de- 
blaterat ;  aut  lucri  caui^sa.  proditorum-» 
praemiumambit,  venditque  iingua  quae 
iilentioerantinuoiuendajautviderivult 
fcire,paucis  aut  nuili  cognita.  Satyra., 
hunc  tangit:  Scire  tuum  nihil  efl ,  nifi  te 
fcire ,  hoc  fciat  aiter ,  a  aut  certc  impru- 
denter(Sc  immeditateid  ioquitur,  quod 
miiie  mcditariones  fecutura:non  emen- 
darint. 

Hinc  Anaxandridas  erudite  dixit^  : 
Quifcrmoneminflar  depohti  llbi  com- 
mifTum  euulgat ,  autiniuflus,  autadmo- 
dumincontinens  efl: :  Iniuihis  quidcm, 
filucricaufsaidficit:  fin  abfque  iucro, 
ccrte  incontinens  dicendus.  Quifquis 
igiturerubefcit  vei  adulator,  vei  arro- 
gans ,  vel  auarus ,  vei  ioquax  haberi ,  fe- 
^retum  &: arcanum  omne  occulat  fidifli- 

a  VerJiffffrU  / .  ^.  ^  ^.  »0 


De  ReyelanteLingva       3  S7 

mopcclore,  &oriveliit  oilio  feramap- 
pendulam  inijciat.  Ratio  ante  hoc oilium 
femper  excubet  ,  rigideque  examinet., 
quicquid  per  hanc  oris  lanuam  vel  ingreC 
fumvelegreilum  qua^rit.  QjJod  lapiens 
Chilo  erudice  monens  :  Non  commit-. 
.tendumefl,  inquit,  vtlingua  praecurra.t 
animum,  nefcitcnimvox  milTa  reuerti. 
.Sivailumhochoflisoccupet-,  totam  vr- 
bem  expugnauit.  Arcanum  ante  omnia 
vclandum  :  nec  amor ,  nec  odium  extor- 
qucatquodfidis,  vt  putabatur,  auribus 
commilTumefl. 
(^utper  tram  arcnna amici  frcdit ,  hoftii  eft 

Violatione  fecretorum  ,  res  fere  niaxi- 
mae ,  regnaque  perieruntintegra:  vt  me- 
rito  quisdixerit,  euertendisimpterijs,  rCf 
bufque  natum  hoc  malum,  cum  vnafepc 
agcndarum  rerum  profperitasa  /ilendo- 
rum  tenacitate  depcndeat.  Vulgafli  ?  pe» 
rljt  bcne  gerendae  rei  occafio  ;  &  elapfa 
non  raro  manibus  prseda  cfl ,  verbo  vno 
autaitero  intempefliue  prolato  :  impe- 
riaque  non  poflrema  iaccnt,  ad  cineres 
dcducla  magnorumfecretorum  impro- 
ojida  ^violatione.    Prodicor  eft ,   omnis  - 

XOiU- 


3^8  Capvt  XVHI. 
commiflbrum  violator.  Illud  inter  Ko^ 
■mana  incunabula  pulcherrimiim,  quod 
'arcana  conFdia  Patrum  confcriptorum' 
multisikculisnemo  fenator  euulgauit,' 
xiumnon  vnum,  Ccd  neminem  audi/Te.,; 
■crederes,  quodmultorum  auribus  fue-. 
Tat  commilium.  Nunquam  enim  taci- 
turnitatem,  optimumac  tutiflimumad-. 
minirtrandarum  rerum  vinculura  ,  labe- 
fadari  volebant.  Hincnonimprobercn- 
tiunt,quiriIentiuminprincipumconfi- 
liarijs  vkx  periculo fanciendum  putant, 
veterum  Perfariim  more ,  nec  vnquanrL» 
confilijscumadmouendiim,  cuiautaie- 
:tus ,  aut  fpes ,  aut  auri  fuaiiiflima  vis  ta* 
cendorum  vocem  exprimat. 

Innumera  cum  publica  tmn  priuata 
mala Linguae  Reuelanti  debentur.  Atque 
hinc  Hieronymi  monitum  efl:  Si  quis 
voluerittuis  mifceri  amicitijs,  Sc  hunc 
videris  prioris  amici  pandentem  fecreta» 

eum  veluti  per£dum  cauc_5.  Qw.icl 

jnagni  expe(5tes  abco  cuitace- 

regrawe  eil? 


En^ 


Of  THE 
UNIVERSITY  OF  ILUNOIS 


;  6o 


3tfr 


s 


En,  vno  afpecn^a  Scurrilem,  Subfan- 
naatem ,  Sufpendentem  & Sufwrronum 
linguam. 

Formofulum  hunc  puerum,  cum  na— 
fo  tam  largo  nemQ  miretur ,  nam  fxpe,. 
Et  pueri  nafum  Rhinocerotis  habenr.  a 
HicpiierlinguamScvRRiLEM  A.  gladio 
quoaccinfluseil  j  Svtbsannantem  ma- 
nibus  afininas  auriculas  imitantibus  B. 
SvsPENDENTEM  prominentiorc  nafb 
C  Tignificat.    Vide  C.  I  9.  &  2  O. 

Pulchclla  ha!c  femina  D.-necHeIen2e 
naukum  abfimilis,incendiariam  Svsvr- 
RONVMlingnam  graphice  fub  afpeClum 
fubijcit.  Attente  hoc  monftrum  con^ 
tempJandumefl,  quo  fludiofius  caueri 
po/Iit.  Vide  C.  2  1. 

a  Marttal.  l.  /.  eptgram.  /, 


CAP^T 


3S% 

Capvt   XIX. 

natim  l  beato  faulo  vetitam  ejje, 

Areon  iimem&garrulas  &  im— 
t|^^  rriodicas  lingiiae.  indifciplinam 
^5^^^^  fe  tradere  fatagebat  irocrati  e- 
loquenticT.magiftrOjVt  ab  eofcite  loqiii 
difceret.  Ifocratesaltero  tanto^grandius: 
minerual  petijt  quam  ab  alijs,  hoc  eft,. 
viginti  millia philippeorum.  a  Ehojaie»- 
hantcognati ,  nimium  petis  magifter,  8c. 
quae  obfecro  duplicandimincrualis  cauf^ 
laeii?-  Qjaibus Ifocrates : Nemo id  mire- 
tur,ait,  nam  &  duplex  huic  luueni  ars. 
tradenda  efl:  :  primo  quidem  doeendus 
eil  prudenter  <Sc  opportune  filere :  &  hoc: 
faneaondifcet  franspede  invno.  Dein- 
de  docendus  efl  etiam  locui,  idque  ad. 
legesRhetoricae,  Ad  hoc  quidem  do- 
cendum,  alreram  mineruaiis  partem  exi^ 
50.  Non  inique. 

In  omnibus  pasne  lingua^  vitijs  haec  do- 
cendli  ratio feruanda ,  vr  prius   quicquid 

a  20000.  ^(^akr»  vitioii 


T3iSc  VR  RI L I  L  riTG  V'A .  ^6^ 
tvltiofi  eft,  dedifcAtLir,  quo  deinde  per— 
|fediusaddiit:i  porilt,  quod  vircus  tradit- 
Inter  linguas  valde  viciofas  Scvrrilis- 
cfl^quam  &  petulantem  nomincmus.. 
H^c  in  facris  paginis  nominatim  per» 
firingitur,  nam  a  beato  Paulo  Scvrri- 
LiTAs  grauiter  notata  turpifTimis  vinjs^ 
accenfetiir,  de  qua  nunc  piura  diHe-- 
rcmus. 

§.  I. 

Veteri  apologo  narratur  coitio  hunc 
inmoduminftituta.  In  venerabili  mu^ 
rium  concilio  etiam  forices  aflederunt. 
coQfLilturi  in  mcdium:  Hic  vnasaliquis 
forex  de  voce  &  cantu  iniolenter  gloria- 
ri  inflrituit.  Suntenim  forices  minores- 
quidem  muribus ,  lcd  ilri<l<fnt  clarius. 
Hanc  mfolcntcm  iadantiam. ,  non  tuiit- 
mus  xtate  prouedior,  &:  Quid  dc  hoc 
gloriaris,ait,  flultinime  galadopota,4 
quod  tibi  plus  obc/t,  quamprofit;  nc- 
fcin  inter  homines  verbo  tritiflimo  ia- 
(^ari  :  Sorex  ipfe  fuo  fe  prodic  indicio. 
Ergo  difce  fipere,  illoque  tenoneffer 
quod  nec  vtilc ,  nec  honcflum  efl».  Scd 
adolcfccntulus  femuor  fenem  irridens, 
altiusflridebar,ira  vtdomus  incolx.m- 
^  :^m^^\Ut\UUl  telie- 


3  6^4        Capvt   Xrx. 

teilcxerintlatere  mures,  &:  miirGipiibfH^ 
inftruxerintomine  bono.  Primusomniu- 
eaptuseftibrex,  &tamenetiamnuml]:ri- 
debat.  Audijt  hocgrandaeuus  iile  mus,. , 
&  ad  fuos  mufculos :  Videte,  inquit,filio- 
li  mei,  extremamimprobiratemlinguae,.  i 
quaein  ipfisetiam  fupplicijs  pcrtinaciamr,- 
non  emendat:  forex  iam  captus,adhiic- 
d-um  ft  ridct. 

Fetulantis  feu  fcurrilis  lingiiargenius- 
non  obfcure  hac  fabelia  proditur,  quo 
e.nimillapius  monetur  &corrigitur,  ed 
plus  crepat  <Sc  nugatur.     Siracidcs  com- 
monet:.Indifciplinatae  loquelx  ne.aiTue- 
fcatos  tuum:<4  non  effunde  quicquid  in 
buccam  vcnerit;  frena  linguam,  vix  ta- 
men  omnem  cauebis  noxam.      Adrem 
dixit  Beda :  Per  indifciplinatam  linguam 
cunda  £icinora  aut  concmnanturr  aut 
perpetrantur,aut  excufantuii_i.  Lmgua 
aduitcriorum,  caedium,  latrociniorum, 
veneficiorum  egregia  concinnatrix  !:i\: 
tellimonium  corruptum,  iusiuranduin 
f;iifurn,  obtredlationcs  6ccalurnniaE,om- 
nifqucgeneris  iniuriee  a  lingualunt;  h.TC 
perpetratfacinora  tam  illuflria  :  ^t  vbi 
perpetrauit,  tegerenouit,  defcnderefcit 
a-£:<:<://,c.^/.v. /7.  &ex- 


8c  excufare.  Acuendae  cautioni  Salomon 
(Conimonefacicns  :  Hominis  eft^inquit, 
animam  praeparare ,  &  Domini  gubernwi- 
rclmguam.^    Quid  dicendumfitjferio 
ipraemeditandumefl  :  neque  deerit  huic: 
praemeditationi  diuinus  fauor ,  vclut  au- - 
[riga,  dirigenshunc  currum.  quod  filin-- 
gua  petulans  aut  fcurriiis  frenos  non  ad- 
miferit,  velut  equus  calcicro  temonem  . 
irumpet ,  6c  currum  euertet, 

Diuinus  Pauhis  ferium  mandatumaf-- 
ferens :  rornicatio ,  inquit ,  Sc  omnis  im-- 
munditia ,  nec  nominetur  in  vobis  ncut : 
decet  fandosj  autturpitudo  aut  flulti-- 
loquium,  aut5cyRRiLiTAs,qua;adremi 
nonr-ertinet^fedmagis  gratiarii  aclio.^ 
Linguafcurnlisialesinfuiros,  nugas  ani-  - 
les ,  facetias  inuenuftas,  vTbanitatem.v 
flultam  &  frigidam,  didla  iUiberaHa  6c: 
fordida  milcet,  vomitque  iargo  fpiritUr. 

iProu.c.t  6.<^,i.    bEphef.c.^.^  4-. 

§.  ri. 

Ariftotcics^AuguflinuS/Tjioinas  Aqui-.- 
nas ,  6c  Philofop4ii ,  ceterlque  Theologi, . 
virtutem  laudant  quam  Eiirrapeham  no— 
miaanr.  Hanc  redc  dixens  QilQModefiiam^' 
in  Uidicrii.  ca  eil  enim  quas  iudis  &  iods  i 
r  rationis 


3<r^       Cafvt  xiy. 

yjrrionis  modum  imponit,  vt  decorum 
fsraetur.  Arcus  fubinde  remittendus  eitj 
&  fux  ingenio  fericE  permittendae ;  iocari   : 
licet  quandoque,  fed  temperanter,  &  ^ 
moderate.  Aflentitur  Tulliusy  & :  Ludo^  i 
iaquit,  &    loco,  vti  illo  quidem  licetj  j 
{td  licut  famno  Sc  quiete,  tum,cum  gra-  s 
liibusferiirquerebus  fatisfecerimus.  Ve- 
rum,  vr  pusris  non  omnera  ludendi  li- 
centiam  damus ,  itd  eam ,  quae^  ab  hone- 
ftatis  acliionibus  non  ih  aliena:  fic  m  ipfo 
ioco  aliquod  probi  ingenij  lumcn  elu-- , 
ceat.  Namduplexeiliocan^igenus;  al-  'i 
teru  illiberale ,  petulans  ( Jinguam  fcur- 
rilem  tangit)  fiagitiorum,  obfcaenumr 
alterum  elegans,vrbanum.  ingeniofumy 
fdcttum.a     Nec  Aiiguitinus  contradi- 
cens  :  Volo  tandem  tibi  parcas,  inquir^ 
fapientem  enim  interdum  remittere  a- 
ciem  ,  rebu5  agendis  intentam  ,  decet.  ^ 

Ne  autem  hic  limites  franfiliamuSy 
Ambrofiusficfttbmonct.   Caueamus,ne  , 
dum  relaxare  animum  volumus,folua- 
musomnem  harmoniam,  &  quafi  con-  . 
centum  quendara  boiaorum  operum.  c 
^OcJ.j.offic.  ip^^«^ 

b  Attg.  i.2.de  Mujica  ,jtnt. 
c  ^mhrsf  i.  i .  Ojpc,  f,  -j  tf . 


BeScvkkitaLikgva.     3^7 

fpfum  certe  iocandigenus  non  profu— 
tim  nec  immodeftum,  fed  ingenuum, 
•acetum,  loco,  tempori,  perfonis  con- 
jruum  eile  debetrquod  fivero  Cit  pun- 
fens-,  mordax ,  importunum ,  fordidumy 
nhonef]:um,non  E'uT^flt7reA/«  fcd  (icouc- 
xxiyU  St  fcurrilitas,  dicenda  erit,    quae 
liuinis  cjuidempaginisparcit,  fed verbis- 
acri^  ad  profaniflimos  quofque  fermo- 
les  abutitur.     Non  leuis  haec  noxa  elt, 
|uam  (Scfacer  Tridentinusfenatus  feue- 
^prohibcnsmandat^&prascipit,  ne  de;- 
;etero  quifquam   vilis  facrac   fcripturae 
ocis  vtatur  ad  fcurrilia ,  fabuJofa ,  v^na, 
duLuionCs,  detrad:iones,  fuperflitio- 
les ,  impias  (Scdiaboiicas  iucantationes,. 
[iuination^s,{brtes,libeiIos  famofos  &c;: 
ubctq;  hos  talesper  Antiftites  puniri.  ^. 

a  Trtd.  Ccnct/./ef,  ^,  f»e. 

Oppofitum  Eutrapehae  vitium  eftMo— 
ofitas ,  quas-  quod  fcurrilitas  exceffu,illa  ^ 
efedu  peccat.  Hinc  rcpcrias  homines 
lorofos,  retricos  ,  difficiles,  faflidiofos,. 
grefles  ,  inKumanas ,  morologos,  quoil^ 
um  imgua  nunquam  non  aceto  flillat.  ^ 
r  2  Neque 


3<^8         Capvt   XIX. 

Meque  hos  laudamus  ,  nam  asque  yitlo*- 
fum  eil  hac  aut  illac  virtutis  femitam  de-, 
ferere.  Verum  animus  non  ell:,aufterani. 
hanc  &afperam  moroJogiam  perfequi :. 
fcnrriiitas  iiagellanda  eft,  quae  iam  oJim, 
a  poetis  etiam  largiter  vapulauit. 

Ille  apiflrino  Comicus,linguas  fcur- 
riles  hac  ratione  depingit : 

Nil  efl  profeEio  ftHlttm  ,•  nequeftolidita , 
Neque  mendaciloqutpis^ne^  (t^gutum  magis^ 
Ne^ue confidenttloi^Hi^.is ,  necjHeperiariHSy 
Qpihm  vrhant  ajftdm  ciues ,  quos  fiurras- 

njoc^nt, 

Atci^  egomet  n-eadeo  cu  iHis  vaa  ilpidetraho^ 
Qt4i  non  tlloYum  ViYvis  fnlfis  acceptOY  ///< 
Qui omnia  fe  fmuLin:  fctYe ,  nec  qmdqHarfj^ 

fctunt. 
Quod^uiftiHein  animo  hahet^  authahitUn 

YPti  eff  yfciunt. 
Id  ijuod  in  auYem  Rex  Regind  dtxerit , 
Sciunt.quod  iHnofahulata  efi  cum  loue^ 
Qua  ne(jue  fHtHYa^neqtit  faEia  funt ,.  tamett^ 

ij  fciunt. 
Talsonean  veYo  laudent^culpent  quem  velinty 
Nonfloccifaciunt,  dumi/iud  ^uod  luheaty 
fciant^ 

Seuc- 
*  Plautus  Trinummo  A€l  uScen.  2^v,  i  6  ^ ► 


DeScvrriliLingva.      3^9 

Seueriflimushacinre  cenforChry^fo- 
ftomus,  fcurrilitatem  omnsm  penitus 
climinatam  vult:  Nullus  igitur,  inquit, 
fitnobisfermootiofiis.  exoLiofo  quippe 
fermoncincidimus  5c  inabiurdos.  Prar- 
fens  tempusnon  efKindendi  g.iudij,  CQi 
luduseft,  tribulationum  &  lamentatio- 
num.  Tu  vero  leuiter  vrbanis  facetijs  io- 
cularis  ?  Belli  tempus  efl,  &  tu  quse  tri- 
pudiantium  funt ,  vfurpas  ?  Ludis,  deli* 
tiaris ,  facetias  dicis  ac  rifum  moues,  ni- 
hil  ifla  curans  ?  Q^ot  funt  ex  facetijs 
periuria,  quotincommoda,  quot  ilulti- 
ioquia  ?  Sed  tales,  inquis,  non  funt  fa- 
cetiae.  Verumaudi  quod  omnem  face- 
tiarum vrbanitatcm  reiecerit  Apofloluj, 
Belli  tempus  efl: ,  pugnae ,  vigiliarum,cu- 
ftodis,  armaturx  &  aciei.  „Nulium  hic 
lt>cum  habet  ridendi  tempus  ^  illud  enirn 
Mundiefl.  Vbi  turpitudo,  ibi  &vrbanas 
facctia^.  a  Pari  ratione  Bafilius ,  Hiero- 
nymus,  aliique  e  prifcisPatribus,ridicu- 
los  falcs  &  facetias  arccnt  a  Chrifliann 
integritate,  cui  fiere  ac  lugere  magis 
conueniat. 

r  ;       Neque 

JtL  Chrjf.tom.^.  hom,  i  f.  pofl  medjn  c.j,  aA 
£fhe[.  mtht  pag.  ^  /  /♦ 


3  70        CA.PVT  XIXc 

Neqi3et:amenomnemloqiiendivrba« 

nitatem  Chryroftomus  aut  alij  Patres 

damnant»  fed  intemperantem  illam  & 

«inmoderatam  .jquam  fuonomine  fcur- 

rilitatem  appeliamus.      Ideo  &  Paulus 

Apoilolus  dixit  j  qH(Z  ad  rem  non  ferttnet^ 

quasque  Hbi  tum  maxime  placet ,  cum  ri- 

fLim  mowet.    Eoautem  fine  hilariusaut 

Fxiftiuius  loqui,  vt  labor  mitigetur ,  aut 

\vt  vegetior  qui-s  ad  laborem    redeat^, 

Chriftianis  moribus  non  indignnm  eil^; 

Fecerunthocfancbiflimi  viri,  qui  fubin- 

de  eti"am  iocati ,  ^t^  temperanter  pror- 

vfiis  dc  fobriij  omni^  iilorum  hilanta* 

modeflix  fale  perfperfas  fuit.  Quod  bea- 

^-  Pauii  documentam  efl: :    Sermo  vefler,' 

f  mperingratia  iaieiit  conditus,vtfcia- 

tis  quomodo  oporteat  vos  vnicuique  re-* 

fpondere.^Cibusnon  falfusautnimiuiia^ 

falfus,  ingratiffimus :  ita  fcrmopruden-j 

liiit  fal€  fit  conditus,  &  vt  Anfelmus  loJ 

quitur,in  dulcejdinecharitatis,  bonofit: 

exemplo,  grauitatem,  modefliam,  hu- 

manitatem  praefe.ferat. 

Eius  rei  fal  admonet',  qui  infantuio* 
ruro  ori ,  cum  luflrali  rorc  tinguntur,in^ 
feritULj.     Lingua  profedo  ciufcemodi 
3iColof.c.^.^,6,        '^&iviiiiQ     mem- 


De  Sc vRRrLi  LiiTGvA.    5  71 

^ncmbrum  efl,  quod  pronum  inputrc- 
^dinera ,  facile  fcaturit  vermibus.  Hinc 
rede  mo^et  Anfelmus  linguamrale  ad- 
fpergendam ,  ne  purrefcat  faeteatque ,  nc 
vermiculis  mendaciorum  &turpium fa- 
cetiarumebuUiat.  Chryfoftomus  moni- 
tum  illud  Paulinum  in  concionatorcs 
•trahit,  perinde  fi dixiflet  Paulus :  Sermo 
vefter ,  6  sacri  oratores ,  iucundus  fit,& 
iimul  faiitus,  ftringat ,  obturet,  purget, 
acuat  :  lenibus  acrimoniam^  dulcibus 
■mifceat  amaritiem:  Vobis  a  Domino  dl» 
£kurri  :  Vos  eftis  fal  terras.  ^  Hincnemo 
prudens  moleilefert,  (iconcio  falfa  (it, 
<Scmordcat  :  putredini  vicina  fale  per- 
fricandafunt,  Malus  Ecclefiaftes  eft,  qui 
folum  muicere  nouit  j  oleum  habet,  vi- 
mumnon  habet;  ncc  aliudfere  conuiui*; 
fuis  apponit,quam  dulcia  pruna  ,  quac 
fine  laiecoqtiuntur.  Ergo  &  conciona- 
I  tores,  &Chriftiani  omnesfermonemla- 
ic  condiant ,  vt  fcurrilis  &:  nimium ioco- 
£k  dicacuas  vitetur. 

1  zMatth  c.f.^.tj- 

'  §.    IV. 

Hoc  ipfum  Salomon  &  Siracides  di- 
\  licrsa  fubimagineproponunt:  Siracid.es; 
r  4        Sagitta, 


3  ji         Capvt  XIX. 

Sagitta,inquit,  infixa  femori  canis,  fic 
verbum  in  orc  flulti.  a    Idem  paullo  ali- 
ter  elocutusSalomon  :  (>uomodo,in- 
quit,  ^\  ipina  nafcatur  in  manu  temulen- 
ti,ficparabola  inoreftultorum.^    Ho- 
mo  probe  appotus  fpinam  mha:rentenu 
dextras  non  fentit,  feque  aiiofquelaedit, 
itahomo  fatuus  iocis  vclut  Ipinis  nefcit 
vti,alios  &  reipfum  vulnerat. Et  quo-» 
ties  liberiores  faceti^  grauiter  ofFende- 
runt,  &  examicis  reddiderunt  hoOres? 
diiertiilime  id  arnrmans  Chryfoilomus:  ! 
Neceile  efl  cciam ,  inquit ,  vrbanis  dedi 
tum  facetijs  mmime  neceffariasin  ^t^^  \ 
reciperc  inimicitias  eorum  quos  flihbus 
fuistemerelacdit,  fiue  praeientes  fint,feu 
abrcntes  hcc  audiant.  c 

Itares  eioco  nafcitun&acerbaerifum 
lacrimce  confequuntur.  Efl  odibilis ,  te- 
fteSiracida,  qui  procax  eft  ad  loquen- 
dum.  d  Putat  is  quidem  fe  plaufum  fer- 
re ,  fi  fint  qut  ridcanc ,  at  pafiim  fcurra  & 
cauillatoraudit.Proinde  fibi  diclum  exi- 
ftimct:  Foede  ad  cachinnos  moueris,fa-- 
dius  nioues.  Nimirum  os  flulti confufio- 

nipro- 

c  ChrjfofijQCo  froxime  cttato,  d  £cclt,c,  i  qS9,S7\ 


BeScvrrtliLiitgva       3  75 
niproximum  ef]:.  a  irridetiTr,  fpemitur, 
exfibilatur,  fcdpoft  fiparium,(Scatergo. 

Quod  fi  fcurrilitatis  originem  indage- 
mus ,  Thomas  Aquinas  cam aperte  mon- 
flrat  his  omnino  verbis  :  Inepta  Lietitia, 
ScvRRiLiTAs,  immunditia,  multilo- 
(^uium&hebetudo  mentiscirca  intelJi- 
gentiam,  quinquefunt  GvL^fiiia?.^  Sic 
vbiGula  imperat,  illinc  plerunque  non 
exulatfcurriiitas.  BeneelTe,  benebibe- 
re ,  male  &  fc urriiiter  loqui  vt  plurimum 
cognata  funt.  Pro  teftim.onio  dixit  Gre- 
gorius  :  Nifi  gulsededicos  immoderata 
loquacitas  raperet,  diues  ille  qui  epula- 
tusquoridiefplendide  dicitur,in  lingua 
grauiusnon  arderet.c  Vtricuiaris  tibia 
runc  maxime  ftridet,  cum  vento  plena 
efl.  <^  Volubiiis  lingua  tunc  plurimum 
garrit,  cum  vino  permaduit;  cumfame 
flaccent  iiia,  mode/l:iam  oftendit  iingua. 

Chryfoftomus  aliam  mali  originem 

afilgnans:  Orra,inquit,  cxiYnmodenuo 

rifu  fcurrilitas,  a  fcurrilitate   turpilo- 

quium ,   a   turpiloquio  operatio  turpis 

2rrot4.c.io.<i;.j 4-  r  5  pro- 

b  S  Thom.i,  t.eiH^fi.i 48.  art.  6,  cond. 
C  G^-eg.  in  Pa(i.  part-^  c. 2  o.$n  p)in<ijfto. 


3  74  Capvt  XIX. 
profeda  efl.  a  Ideo  Bernardus  hic  auri* 
bus  cauendum  docens :  Verbum  fcurrile, 
inquit,  quod  faccti  rrbantue  nominc 
colorant,  nonfufficit  peregrinari  ab  orc 
procul  \  Sc  ab  aure  relegandum  eil.  ^ 

Ncc  mitiorem  fententiam  in  ludicra 
&fcurriliahaec  tulit  Clemens  Alexandri* 
Hus,  vir  fandiflimus  iuxta  6c  dodifllm  us« 
Attditeloquentem:  Cum  verba  omniaa 
cogitatione  &  moribus  emanent ,  fieri 
nonpotefl  vtverba  aliqua  mittantur  ri- 
dicula,  qu2!  non  procedanta  moribus  ri-. 
diculis.  c  Siquidem.  ex  abundanria  cordis 
os  loquitur.  Vana  verba,  vanicordis  m* 
dices  funt.  Intcgrane  an fra(^a  Cit  cam- 
piina,efono  facillime  dignofcitur ,-pJe- 
numne  an  inane  fitac  vacuum<loliolij^ 
tinnitus  pro<iit.  Chryfoflomo res  certa 
eft:  Quale  cor  vnufquifque  habet,  talia 
verba  loquitur,  (?c  talia  opera  facit.^ 

a  Chryf.toni.  2.  in  cap.i^»  Matih.  hom,SS,fOf^ 

mtd     b  Bzrn  L  z  Me  conJid.ad£agen» 
c  CUm..'ilex.l.2.  p^ed^g  c.  /. 
d  Chryf.m  c.  -f .  ad  Lph ;/.'  hom.  2$ , 

§.  V. 
Ille  fpiritus   magifler  'oannes  Auila 
fermones  facetos  a  Chr  i'  jni  hominis 
infbitutione  alicnos  efreiudicauit',  (quid 

de 


BEScvRRri.1  LiNGVA.     5  7  5" 

de  fcurrilibus  dixiffct?)  ouod  vt  exem- 
plo  fuo  ranciret,nullum  ipfe  vnquam 
facetum  verbum  per  omnem  vitam  pro- 
tulifle  legitur.  De loanne  Chryfoflomo 
Mctaphraftes  teftatur,non  ipfum  modd 
ab  eiufmodi  ridiculis  fermonibus  abfti- 
nuiflc ,  fed  neque  alijs  vt  de  re  fimili  lo- 
querentur,  vnquam  permififfe.  Bafilius 
talia  locutum  a  ceteroru  confortio  con- 
iiidluque  feparauit  vnius  hebdomadis 
fpatiorquod  facri  anathematis  quardam 
imago  fuit,  &  eo  fpedauit,  vt  hac  lu^ 
infedi ,  hac  ferula  caftigarentur  &  cura- 
rent ur ,  fanis  autem  & mtegris  hanc fca- 
biem  non  affricarent. 

Miretur  quis  non  immcrito,  quofdam 
parentes  folerter  cauere,  ne  filij  paganos 
Hiorcsaddifcant,  non  cauere  tamen,fed 
ncccurare  quidem,  etiamfi  verba  fordi- 
da  &  fcurrilia  primis  annis  ficcombi- 
bant,  vt  ea  balbutiendo  ctiam  imiten- 
tur,-quafi  verograuior  fitiaclura,  mo- 
ribus  minus  aulicis  Sc  politis  ,  quam  ore 
fcurrili5c  fpurco  efle.  Ita  fcilicetanimii 
negligimus  &  confcientiamjmodo  fplen- 
deant  exteriora. 

Gemma  Martyrum  Ignatius  Aniio- 
r  6         chenus 


37^  Capvt  XIX. 
chenus  Praefuljin  ipfo  tormentorum  im^ 
petn ,  augufliflimum  nomenlEsv  allidue 
ingeminauit.  Euis  i  ei  cauilam  rogatus ; 
Hoc  nomen ,  inquit ,  cordi meo  altiflime 
infixum  gefto.  Obitamorte,  &aperto 
corpore,  repertum  dicitur  hoc  ipfum 
nomen  m  medio  cordis  efformatu.  Age- 
dum,  hcnio  ridicule,  /i  cor  tuumipfe^ 
infpicias,  quibus  illud  notis  compun- 
^um,  quibus  petulantijs  aut  fordibus 
infcriptum  i  eperies  ?  Qu_i  ore  fcurrili- 
tatem  egetit,  quid  nominis  infcriptuni 
cordi  habebit?  MonitumPaulinumre- 
pcto:  Turpitudo,autfl:ultiIoquium,aut 
fcurrilitas  quas  ad  rem  non  pertinet,  ncc 
nominetur in  vobis,fedmagis  gratiarum 
adio.  Piacere  non  potefc ,  quicquid  ho- 
neflatiaduerfatiir. 

CAPVT   XX. 

LinmaSy  bsannans£^Sv- 

SPENDENS  nofcenda  dantur. 

Ebs  qui  podagralaborant ,  ceteris  lo- 
quaciores  cCe  :^junt.      Quid  tandem 
er.u&  aflignuJ.mus?     Alphonfus  Ara- 

goniag 


DeSvbsannante  (Scc.LiNG.    37-7 
'goniae  &  Neapoleos   Rex,  hoc  ipfum 
lcifcitantibusita  refponditiij,  quospo- 
dagra  puluiliis  &  ledluiis  affigit,  ob  pe- 
dum  vitium  ambulare  non  poflunt;  ided 
lingua  quae  plerunque  in  ijs  faniilima, 
velut  ambulatione  quadam  crebrius  v-' 
tuntur,neextoto  torpeant.  Idemdeijs 
quos  chiragra  exercet,  dicendum  vide- 
tur.  Morbus  iJiismanuuni  vfumnegat, 
prohibetque  calamum  ducere  :  ergo  lin- 
gua  vice  calami  vtuntur,  qua  ration^j 
fcribunt  innumera,  &:  toros  fi^pe  dies 
hoc  vnum  habent  negotij,  fic  fcriptita- 
re  :  quiuis  illorum  cum  pfalte  dixerit; 
Lingua  mea  calamus  fcnbae, velocitei:_j 
fcribentis.  i?    Sed,  vti  diuerfa  efl  fcrip- 
tio,  ita  longe  diuerfl/Kma  efl  locutio, 
quodlfidorus  explicans:  Corde,  inquit, 
bene loquitur ,  qui  charitatem  non  diffi* 
mulat.    Ore  bene  loquitur,  quiverita- 
tem  annuntiat.      Fad:is  bene  loquitur, 
quialiosbono  exempload  probitatem», 
format.    Corde  male  loquitur,  qui  co- 
gitariones  noxias  fccum  ipfe  ngitat.Lin- 
gua  male  loquitur ,  qui  iure  reprehenfus 
murmurat.     Fa(5i:is  male  loquitur,  qui   ' 

r7  male 


578         Cafvt  XX. 

male  viu^ndo,  mores  improbos  alijs  du 
d:at.  Addit  Ifidorus :  remcl  bene  loqui- 
tur,  qui  reipfuxTi  pof}  admilTam  noxam 
redarguit,  &corngit  :  Bis  bene  loqui- 
tur ,  qui  quod  reCre  dicit ,  non  minus  re- 
<^e  facit.  Bis  male  Joquitur,  qui  nec 
benevitiit,  nec  benedocet,  vitam  vitijs, 
dodrinam  erronbus  infamans:bis  male 
loquitur,  qui  &  male  cogitat,  Sc  malc 
cogitata  non  vereciindius  eicpianat.  a 

Tarfenfis  Paulusin  litteris  ad  Corin- 
thios  datis :  Gratias,  inquit,  ago  Deo 
meo,qu6dt)mnium  vefirum  lingua  Jo- 
quor.  Sed  in  Ecclelia  voJo  qumque  ver- 
barenfumeoloqui,  vt&aliosinilruam ; 
quam  decem  millia  verborum  in  lin- 
gua.  ^  Maluit  PauJus  paucaloqivi,  fed 
quae  auditorescaperent,  quamidiomare 
peregrino  longiflimos  fermonestexere, 
quosnemoratisintclligcrct.  Inrer  flagi- 
tiofas  Imguas ,  quae  nec  ab  omnibus ,  nec . 
plene  volunt  intelligi,  Lingua  Subfanm 
nans  &  SHf^endens  eft  ^,  par  nobik  nequani 
ancillarum ,  quae  hoc  vnum  agunt ,  vt  cSc 
alios ,  &  fuum  denique  dominum  alijs 

deri- 

a  ijidorstf  tn  feutent,  l.z  c.in  ,cle  ferm. 

hhoc  eH,  &er  g-^na  t .Cor.ci ^^*^,!  8,  ^  i p^ 


De  SVBSANNAKTE<SCC.  LlNTG.      579 

deridendumpropinent.  De  vtraque  hac 
lingua  Sut>fannan:€  &  Suffendente  breui- 
ter  dicemus  :  fuffecerir  vtramque  atro 
calculo  notafle ,  vtrique  nigrum.  fixiflc^ 
Theta. 

Linguamirridentemiam  fupra  depin» 
ximus.  Hanc  fubfannans  eo  fupeiat , 
quodirrifionesplerunque  geflu  augeat, 
dumvel  ipla  per  informem  oris  hiatum 
fefc  prouoluit ,  vei  digitum  manumuc, 
veinaresautfrontis  rugasfacit  loquen- 
t£S.  Sanna  veteribus  irrifio  erat,  non  flra- 
plicibus  verbis,fedcumgefl:u.  Linguam 
fubfannantem  omnium  optime  vixietur 
•exprefllfle  nebulafus  flle  fatyricus : 
O  liine ,  a  tergo  ejuem  nulU  ( iconta  pwfit^ 
T^lfc  wantiinfiruulai  maiataeJimGbtlis 

Nec  Itngua^  ijuantumjttiat  canis  AppuU^ 

tajitHm 
Occipitt  caco  ^pofltct  occHrriiefanfi£.  a 
Felicem  te  lane,  inquit  poeta ,  quem  ni>I- 
luslaudatorpiclusponciubfannat.  Trcs 
lannarum  modi  funt,  qu;jDus  vetercs  vtc- 
bantur. 

Primus  efl  cum  indice  diguo ,  in  eum: 

quem 
SiPerffat,  j.^^erj.  ji. 


38o       Capvt    XX. 

qucm  ridcbant ,  dire6lo ,  crebra  eiufdem 
curuaci  motitadone  ciconiam  roflro 
pinfentemimitabantur,  velpropterpra:- 
iongum  auis  iftius  roflrumjvel  quia  fym- 
boium  erat  ciconia,  non  folum  grati 
animi,  verum  etiam  prudentiae.  Beatus 
Hieronymus  in  epiftola  ad  Rufticum 
monachum :  Ne  credas,  inquit,  laudato- 
ribus  tuis :  irno  irriforibus  aurem  neli- 
benteraccommodes:  qui  cum  teadula- 
tionibus  fouerint ,  &  quodammodo 
mentisimpotem  effeccrint :  fifubitoref. 
pexeris,  aut  ciconiarum  poft  te  colla  cur- 
uari  deprehendes,  aut  manu  auriculas 
agitari  afini ,  aut  ccfluantem  canis  pro- 
tendilinguam.  Vultciconiam  colli  mo- 
tu  exprimi,  non  vt  dicebamus,digiti  mo- 
titatione.  Potefl:£erivt vtrumquefann^ 
genus  ciconiadicerctur. 

Alterfubfannandimoduseflauriculas 
afininas  imitari  manu^  Quos  enim  efle  afi- 
nos  arguere  prifci  volcbant,  oppofito 
temporibuspollice,  &  nianu  commota 
fannameis  facicbant.  Ratio  autem  eft, 
quiafolus  fere  ex  animalibus  homo  au- 
resanatura  accepit  immobiles ;  afinus 
contra  maxime  mobiles.  Huic  fannae  af- 

finc 


De  SVBSANNANTE  (kc.LlNG.      38I 

fine  eil^quodadcontemptumreialicuius 
exprimendum  ,  caput  mouebant,  quia 
aliteraures  non  poterant.  Hos  modos 
rannarumlinguafuis  foletineptijs  com- 
mendare. 

Tertius  Tanna?  modus  eft ,  linguam  in^ 
ilarfitientiscanis  exertaread  coitsume- 
liamalicuius.  Nemo  eflqui  ignoret  ca- 
nesfeiTos,  cum  cxlo  ceftuanie  currunt, 
folitoslinguamex  ore  patulo  proijcere. 
l>a  Gallus  ille  milcs  mufitatae  magnitu- 
dinis  homo  Romanos  prouocabat,fi  quis 
fecum  depugnare  vellet.  Cum  nullus  fe 
■  dueilo  fiftereaiideret,  ob  formidandam 
viri  molem  ,  Gallus  eos  exerrante  lingua 
vtimbellesirr'd':bat.  Idfubito  perdoli- 
tum  eitTitoM?inlio,  qui  Romanamvir- 
itutem  a  fannis  vmidicauit  illuflri  vi- 
id:or:a.  a 

Ita  plerunque  fubfmnantis  linguas  pe- 
tulantiacontunditur.  Tfaiasid  vaticina- 
tusrEtqui  fpernis,  inquit,  nonne  &ipfe 
fperneris?.  fidefnt  homines,qui  paria 
faciant,  DEVsipfe  deludet  illufores.  c 
fedlinguahaeca  diuinis  iudicijs  fibi  non 

praEtmiet:: 

a  GeUii4*  Itb.  ^ .  Ncci.  Att  c.ij. 


3  82        CapvtXX. 
prxtimet;  facit  quod  folet,  Sc  hos  qnu. 
<iem  voce  acgen-uirridet ,  illis  vitiacor- 
poris ,  aiiofque  defectus  opprobrat  uoa 
iineirrifu.  Ita  ,  quodlobusqueritur,  de-, 
ridetur  lufri  limphcitas.  a  ludaei   cum 
maxima  innidia  ferrentur  in  Chriftum,  \ 
n€c  t  ij*ien  (an(fiifIimos  illius  morcs  aut-«  \ 
dodnnam  argumentis   p-oiTent  conueU 
lere,  ad  exfecrationes  &  fannas  progrefli:  \ 
Nonne  bencdicimusnos,inquiunt,quia 
Samarkanus  es  tu  ?  Nunquid  tu  maior-<::-s 
patre  noflro  Abrahara ,  qui  mortuiis  ell  ? 
&  prophetas  mort^u  fi.int.    Quem  teip- 
fumfacis?  Quinquagiiitaannos  nondum 
iiabes  8c  Abraham  vidl/ti  ?  Qtiid  hoc, 
nifi  fannae  dc  farcafmi  ?  nem_um  conclu* 
liofubfannantishuius  fyliogiimi,  erant 
iIlices.Nam  vbifannis  profeceruntnihil^ 
neque  diuinam  iapientiam  difputatio- 
numfuarum  laqucis  irretire,  autin  an- 
guilum  conciudcre  poruerunt,   Tule- 
runt  ergo  lapides  vt  iacerent  in  eum.  ^ 
Nemocftin  Orbe  tam  integrorum  mo- 
rum  ,  nemo  eli:  tam  probatae  fandimo- 
niae,  ciii.  Lingua  hacc  non  audeat  inTul- 
tarc»  TeftisSiracides:  EquusemifTarius, 
^iobc.  12,^.4.  inquita 


DeSvbsannante  «Scc.LrNG.  3g| 
inquk  .>  lic  <Sc  amicns  fubiiinnator ,  fub 
omni  ftipra  fcdcnte  lunnit.  a  Petulanshic 
equus  &:  fuccuiTor,  etiarnfi  Regcm  ve- 
h<it,  etfi  Caefarem^et/i  Pontificem,  vel 
etfi  rhri/runa  vehat ,  hinnit  tamen  & 
perridiculis  afTurgit  infolentijs.  Hinc 
iftudlmguas  vitium,  etiam  AiyEier^fmHS 
dicitur,hox:  efl-,  iermo  nonfine  fanna  6c 
nafb ,  feu  fubfannatio  cum  fufpenfionc^ 
nafi.  Quem  in  modism  cum  Mofe  6c 
Aaronelocutus  Pharao  :  Sic  Dominus, 
inquitjfit  vobifcum^  quomodo  cgodi- 
mittamvos&paruulos^eflros  ?^  pefin- 
d^fi  rugilla|ido]llos,  dixifiet  :  tam  noa 
opituJaturusefl:  vobis  Deus  ,  quam  ego 
vos  non  dimifllirus  fujm. 

§.    IL 

Achabusrexpanopiiam  indutus&:ar« 
matus  vndique,  parte  tamen  lateris  noa 
magna  patebatidui.  Commiffis  iam  ex- 
ercitibus,  fagitta  illac  quapatuit,  illapfa 
vitain  haufit.  Nam  ,  vt  Regum  fafl-i  me- 
morant,  vir.quidamtetendit  arcum,  in 
inccrtum  fagittam  dirigens ,  &•  cafu  per- 
cuilKrcgemlfraelinterpul-monena&flo- 
machum.  ^  Vix  vllus  tam  vitiofus  hom© 
zs,Rex.c.2i.9t,s4,  eil. 


3  84  CapvtXX. 
eil:,  quinon  qiiaindolem,  qiia  moresha- 
.beatquodlaudari  poifit;  at  volans  illud 
iaculum ,  fubfannans  iingua,  non  ea  par- 
teferit  quaquis  tedusefl:  ,  ied  qua  vul- 
.neri  patet ,  non  indolem  commendat, 
non  eruditionem  huidat ,  non  virtutes 
memorat ,  fed  ingcnium  accufat ,  fl:upo- 
rem  exprobrat,  vitx  maculas  ac  nceuos 
fugillat,  omniaquetamioculariterexag- 
gcrat,  vt  zi  iiibinJe  ,  quem  fic  ludos  fa- 
cit ,  paene  vi tam  cxtorqueat. 

Quain  reiapilloilli,  quemNabucho- 
donofor  R.ex  v'd't,  hcTcIingua  nonabfi- 
milisefl.  LapiUusilleinprasgrandem  fla- 
tuam  delapfus ,  nonaurum  flatuas ,  non 
argentum ,  non  xs  aut  fcrrum,  fed luteos 
pedestetigit,  (Sccontriuit  :  Subiiinnator 
aut  fannio  fi  quid  de  aiio narr^t,  non  vir* 
tutis  aurum,non  boni  nominis  argen- 
tum,  ftd  vitiorum  lutum  attingit ,  huc 
collineat ,  huc  quicquid  fannarum  domi 
habet  &  irrifionum  confert,  idque  eo 
quodiximusmodo  :  Lingua  aut  agilem 
manum,autcorrugatas  nares,  autcape- 
ratam  frontem,  aut  fubdudum  vultum 
conducit,  vtquemfibi  defignauit,  effi- 
-caciuscauilletur:  manus,frons,  oculi, 

nares 


De  Sv^bsannante&c.Lijtg.    3  gf 

nares  fiibfannancis  linguae  velut  fatellites- 
funt,qui  dominam  fuam,  quaqua  excur^- 
ric  ,  comitencur.  Hic  nemini  ceditur  ,. 
parcicurnuUi. 

Tobias(Sc  lobusviri  fandiflimi ,  fub— 
iannantem  tamen  linguam  non  euafe- 
runt.  VxoresiUorumhanciniilosfuriam 
immiferunt.  Vxor  Tobiae  netrix  manu— 
pretium  accepit  hoedum,  &  domuiii-i 
adduxit.  hunc  cum  ba!antem  audij/let 
caecus  Tobias,  metuens  ne  forfan  fur— 
tiuus  eflet ,  fuo  illum  domino  iufHt  reili- 
tui.  quia  non  Jicet  nobis  ,  aiebat,  aut 
edereex  furto  aliqu;d,  aut  contingere. 
Hic  vxor  irata ,  &  mll:i*u(fi:a  fannis :  Ma- 
nifefte,  inquit,  vanafada  cft  fpes  tua, 
&  eleemofync-^  modo  apparuerunt.  At- 
quchis&al^js  huiufcemodi  vcrbisexpro- 
brabatei.^  Parentesipfi  &  cognati  non 
fuauioribus  cauillisTobiam  irridentes  : 
Vbieftfpestua,  inquiunt,  proqua  eJee- 
mofynas<ScfepuIturasfaciebas?i  Ncclo» 
bum  parciiis  improba  vxor  Judificans  : 
Adhuc  tu  permanes ,  inquit,  in  fimpUci- 
tate  tua  ?  benedic    Deo  ,  6c  morere.   c 

Quid 

c/c^,  C  /,  ^,  y^ 


^8^       Capvt  XX' 

QiudpoEuiflet  acerbius  /imul  &dicaci- 
us  dici  ? 

LudoiiicusXI.  GallianimRex,  mo— 
deftius ,  non  minus  tame  aculeatepotuit: 
irridere.    Intellexerat  is^a  NicoIaaPati- 
Imo  Burgundiae  Cancellario ,  valetudi- 
narium  pubiicum  recipiendis  extens  ef- 
fc  conditum.   Fuerat  autem  Pauliniis  in 
exigendis  frrcrlctis,  6cpauperibus  preme- 
dis  paulio  feuerior.    Quod  Ludouicus 
nonfine  aculeo  notans  :  Hoc  ,  aiebat  , 
rationiadmodumconrentaneum  tR  \  vt 
quipIurespauperesefiCccrit,  tandcm  ijs 
excipiendisdomumconflituerit.  a  Quo 
^muliudicuminmuldando  ngorcm,  6c 
inpauperumcauiIisignauiam(8cteporeife*^ 
accufabat.  ■  '   " ' 

Vguccio  Fagioianus  notus  a  mensa 
princeps,cum  in  vrbem  Lucam  propera- 
ret,  ad  Caflruccriun  quera  in  vinciilis  ha- 
bvrbat,  fecuri  feriendum  ,  &:  prandenti^ 
nuntiatnmelTet,  Pifanos  armis  rem  g€- 
rers,  prandiumtamen  continuauit,  tan- 
ijuam  parum  vcrus  ,  aut  fb crne-Tidus  eflit 
nuntius.  Sedadefl  altcr  &  tertius  :  Pif^ 
xes  perditiis  efle ;  Lucenfes  quoque ad  ar^ 

ma 

a  CiUiut  Corrofctifu  deJingHl^srf^Ki  ^r('»  P^rtf. 


DeSvBSANNANTE&C.  LlNCf.      3^7 

ma  conualafTc  ,  carcerem  efFregifTc ,  vin-- 
dlumcompedijjus  Caflrucciumeduxifley 
&  Ciuitatisprincipemralutafle.  Vguccio- 
rebus  deiperatis  cum  praecoriano  fatellite* 
zd  luiium  Caeiarem  Scaligerum  Veronam 
confugit.Recipiturnon  finehonoreatq; 
beneuolemia,  &diesplusculos  lauteha- 
betur.  Inter  epulasforte  fortuna  inie(fla 
mentiode  edonibns,  vbi  fubiunxit  glo- 
riabundus  Vguccio,  fe  iiuienem  quatuor 
altilescapos  ,  totidem  perdices ,   aflam 
haedifufiraginem,  infardam  vitula:  pe- 
^us,  praeterlalfameatacetera,  redla  ce-- 
navnica  confu^ffe  abfumere.   Aderat  in 
mensa,  &audiebatha&cviringeniofus<Scr 
falfusPetrusNanus,  qui  dignam  fannis 
cdacitatem  &  lingua  dc  loquente  manu 
penlrnngenfi:  Noneil,  mquif ,  quod  mi- 
remurate  iuuene  tanrum  cibi  abfump- 
tum  ,  cutn  iam  fenex  ,  paucis  8c  infialidis 
deatibus  ,  duas  omnino  vrbes  inregras 
prandio  vno  confumpferis.   Nam  fama* 
erat,Vguccionem,ll  a  prandio  tempcrai^ 
ret ,  nafcentis    tumuitus  initia  fedacu- 
rum  ,  &  vrbem  vtramque  feruaturuax 
fuiile.  a 
I    .  Hic 


3  88        Capvt  XX:  ] 

Hic  docemur  tumfolum  noxis  vacu-- 
jrm  eflelinguamrubrannai^tem,  quando» 
non  tam  vitiofos  quam  vitia  irrifu  pledic, , 
nequelaedere  vult,  fedcorrigere.  Huius^  - 
certe  animi fuit  vir  integerrimus  Thomas^. ; 
Morus ,  qui  erudite  nouerat  vitiofis  mo-  - ; 
ribusilludere.  iftudin  fpecimen  damus. 

Matrona  quaepiam  cultu  fklluqiie  tur- 
gida,  &  vefle  induta ,  cui  bonam  fundi  & 
agrorum  partem  impenderat ,,praefente: 
Moro  conquefta  eft ,  fe  nimio  indumcn-- 
torumponderegrauari.  SalseMorus  ir-. 
ridens  :  Non  eftmirum,  inquit,  6  bona, . 
tevefliumonere  laborare,  cum  ampl.ius. 
quamquatuorterraeiugeraveflecircum- 
feras. 

Quod  fiLinguafubfamians  hoc  vnum 
agat,  vtfugillet,  &  omnibus  quos  non 
amat  ,  proterue  illudat,  inter  vitiofifli- 
mas  linguas  cenfsnda  efl.  f^d  ad  vicinam 
tranfeamus  ,  quam  Stifpendimtem  appel- 
lauimus. 

§.  211. 

Sufpenfio  in  Rhetorum  fcholis  intdH 

orationis  decora  numeratur.    Nimirum 

vbi.respoflulatprotrahenda  efl:  audito- 

rum  expedatio,  &  acuenda..      Vates 

Venufi- 


DeSvbsakktante&c. LiNG.    589 
Venufinus  id  laudisolimfertafatyrico: 
O^ne  vafer  vttmm  rtdentt  Tlaccpu  amico 
Tangtt ,  CT  admiffiii  circumprACordta  ludit^ 
Calltdm  excujfo populumfiifpenderenafo.  a 
Hic  ipfe  in  fufpcndendis  auditoribus  lau-- 
datus  artifex,  Balatronem  fcurramhoc. 
lencomioafficit. 

I       . Balatrojufpendens  rimnianafb. 

iMathefeos  magiflrum  fuiiTe  aiunt,  qui 
difcipulosnon  paucos  numerabat.  Dic  • 
quodam  cum  Mathematicus  hicprofef-- 
fordefolaribushorologijsdocfreaccopi-- 
osedifleruillet,  ad  qua^ffrionem  fanc  ar— 
duam  delapfus :  Quidautehi,inquit ,  ar-. 
canaeartistunc  expromendum  eft,  ciimi 
folnubibus  fepultus,.nihil  radiorum  in' 
horologij  numeros-cmittitfqua  raticne^ 
diei  &  horarum  ordinatnTmras  fiuxus^ 
tunc  dignofci  potcrit  ?  vnicare  aliqua' 
ccnfuerim  opus.  Hicingens  omnium  ex-- 
pccTatio ,  intentique  ora  tenebant,  nemo> 
non  auresarrigere ,  &  rarifhmum  artifi— 
cium addifcere  vellc ,  quod  folaris  iuba-- 
ris  ablentiam  fuppleturum  credebatur.-. 
Poflquam  omncs  adunco  fufpenfinafoc,, 
demum  Mathefeos  docTor  , .  vultu  ■.  quanai 
f  maxirae: 

a  rerfi/ufat,  /.  <^^.  ity^ 


5  90       Capvt   XX. 

Xjfiaxime  ferio  pronuntiat:  Cumfol  noti 
lucet,  opus  efl  patientia.Hoc  omne  fu- 
fpendentis  linguae  artificium  eit.  Ab  ea- 
dem&ifl:udei>. 

Ferdiderat  quis  trcs  capellas  vicini 
furtoablatas.  Rem  fuamadtribunal  iu« 
dicis  repetit  urus  pro  fe  dic^re  iuflit  cauf- 
fidicum.  Mic  cxor-dium  ingens  texuit, 
iiam  magna  voce,  manut|ue  totafonabat 
Cannas  Roraanorum  ciade  nobiles,  & 
belium  Mithridaticum,  Sc  vidoriam 
Garthaginienfium  ;  Sullam  etiam,  <fe 
Mariumat<^ueMutium,  eorumque  faci- 
nora  percenfebat.  Expedlatio  omniuni. 
€rat  maxima  quid  magni  veniilet  in  con.- 
troueifiam,  Demum  hic  pra&largi  pul- 
monis  cau fiidicus  monirus  efl :  lam  tan* 
«dem  de  tribus  capcllis  dicerer.*^ 

rtafsepilfime  quodFJaccus  canitzPar- 
turiunt  niontes, fed  ridicuhis  mus  na- 
fcitur.  /'  Sufpendens  lingua  hos  partus 
enititur.  Abundat  Orbi^  in£imi  hac  io» 
bole.  Vbiquecernereeiijpraecejfunri  va- 
nx  fpei  patibulum  ,  m  hoc  alteri  alteros 
appcndimus.  Expecftainus  fxpe  grandia 
6c  illuflria  ,  tandem  pofl  longam  fpem» 

a  Martfal  Itb.i),  Eftgr,  /  tf .  p 0« 


poft  operoiain  expedlarionem,  aiit  uulla 
ic  prodiint  aut  hiimilia.  Hinc  iila;  tot 
cjucrclae :  Longome  nafo  fufpendit^vcr- 
ba  dcdit,  dudauft  me  dolis  ,.lad:auit  fpe 
falsa  ,  illuflt  mihi  turpiter.  Sic  alter  al- 
terum  rpeciofiflimis  verbis  &  circumuc* 
nit,  Sc  rufpendit. 

Ifraelispopuhisomnisin  hoc  vanifll- 
mx  fpei  patibulum  fufpendi  fc  pafTus^ 
auxilium  cxpedauit  abitgyptiis,  fed  in 
fuam  perniciem.  Hinc  Ifaias  in£miiam 
ilhs  Sc  probrum  vaticinatus :.  Ambulatis, 
inquit,  vtdefcendatisin,itgyptum,&os 
meumnoninterrogaftis,  fperantesauxi- 
lium  infortitudinerharaonis,6c  haben- 
tesfiduciamin  vmbrai^gypti.  Et  erit 
vobis  fortitudo  Pharaonisin  confufio» 
nem ,  &  fiducia  vmbra:<tEgypti  in  igno- 
minia  m,<i 

Vfitatiffima  eft  vbiquc  locorum  haec 
fufpenfio;  nufquam  non  partnriunt-. 
inontes  yhinc  mufculi,qui  nafcunturin» 
de,innumeri.  Sed  hoc  linguae  vitium 
nonrardgrauiter  laedit,  &  fubinde  om- 
nemamicitiam  diffuit. 
Odro  heneficium  efi-f?xpe^atn  qHOcLditi  efi,h, 
f   2  Nec 


S9l         Capvt  XX. 
Necenim  femper  innocenti  ioco  fit  ^11- 
fpenfiOjfreqiienter  damnum  mfligitnon 
lcue:  nam  quoties 

ExpeBatione  ffifnrt  ferdimphs  pr<t/}ntia  f  a 
Cui  charitas  cordiefl,  fufpendium  hoc 
t)dit,  cauetque  tam  fufpendere  ahos, 
quamab  alijsfufpendi.  Lingua  Eucha- 
ris(&  fccunda  grati^e)  inbonohomine 
abundat,  inquit  Siracides.  <^  Deus  eft 
mare  dulcedinis ,  fi  lingua  lit  inde  riuu- 
lus,  maris  illius  dulccdincm  feruabic. 
Lingua  Chriftiano  ntu  dulcis,  ftudio- 
fius  metuit  ne  quemquam  circumueniat,. 
quamne  circumueniatur. 

a  Troch.  ^et^   \yEccl*-,  c.  C*  ^.  s* 

CAPVT    XXL 

Ltnguam  Svsvrron  v  m  , 

lingmm  ejfe yefiilentiffimam. 

/^Eflius  ciuis  Romanus,homo  nafu- 
^tiffimus  fimul  &:dicaciflimus,fed  vix 
vllius  ingenij,  Marcum  Ciceronem  a- 
cerbe  &  penitus  oderat,fedhoc  ei  ad-  i| 
modum  male  ceflit.  Nam  cumCicerp- 
nisfiliusPraetor  Afiam obtineret,  Ccflio 

conuiuae 


DeSvsvrronvmLing.     395 

conuiuae  ruoinepilogumcen*e,fufluariu 
appofuit,  ea,quam  dicemus,  arrepta 
occafione.  Sed  priusCicero  luniof  no- 
fcendusnobiseft,namapatrisvirtuteac 
ingenio  longiiTime  deflexit,  plane  dtgc^ 
ncr  iilius ,  qui  praetcr  indodam  vrbanita- 
tem  nihil  habuit ,  c]uo  laudari poflet.  Pa- 
ternum  ingeniumomne  pocuiis  fepeli- 
uit;  memoriam,  quam  antea  non  ma- 
gnamhabuit,  interalliduas  comeflatio- 
nes,  omnempenitus  ami/it.  Cum  ergo 
Cediu  haberet  conuisam,  fubinde  qUcT- 
fijt,qui  vocaretur,  qui  imus  federet> 
Cui  feruus  aliquoties  dixrt  :  Cefiuii  ffi^ 
Sed  Ciceroni,  quicongiorumquam  no- 
minum  capaciorerat,Cefl:ij  nomennun- 
ijuamnoniterum  clapfumeft.  Ide6  fer- 
uus  faepius  qUaerenti ,  quis  imus  accum- 
beret?  vt  domino  fuo  veterem  faltem 
memoriam  refricaret  :  Hicefl:  Ceflius, 
incuit,qui  negauit  patrem  tuumlitte- 
ras  fciffe.  Euigiiauit  Tricongius*  Cice- 
ro  ad  hanc  patri  fadam  iniuriam,  &  mox 
f   3  Ceftij 

a  Nouem  Hojirates  menfttrM  cena  ^n^factle  Ctt* 
ptebat.  TergtlU  btnos  congtos  (  6.  WUttt 

iMttfc^^n  9}?a^.  )fimtet  haurtre  folttHm,  tpfl 
obtectt.  Vltn.  l.  /  ^.  »at.  htfi. c.2  2,fe<*  <^lttm9, 
midtQ^ 


3  94       C  A?  VT  XXI. 

ftagra  iufllt  adfciri  5  eaque  in  conuiuaita 
imum  expediri.  ItaCiceroni  de  tergcj 
Ceftfj  datum  eft  fupplicium,- quod  orc 
fnifer  dcliquerat,id  luit  tergore. 

Linguam  hic.adfero  millis  vnquam 
iiageliis ,  nuliis  taureis  fatis  expiandam-, 
Imguam  malam, linguam  omnino  pefli-» 
mam.  Qui  hac  vtuntur,proprieSvsvR- 
iioNES  appellantur.     Quamatitem  hoc 
genus  hominum  omnibus  exitiorum  CiH 
'&:peftilens,  -hac  didiane  declarabimus. 
§.  L 
Inprimis  c-onftare debet^qisam graue 
fit  hoc  linguae  vitiii.  E-^  enim  fuCurradoj 
vt  theologus  aille  [oquitur,peccatunu 
mortale  ,  quod  probo,  inquit,  quatuor 
rationibus :  primo  ratione  pr2ecepti,co-n« 
tra  quod  agit;  i€cund6,ratione  nocum 
ti ,  quod  intendit ;  tertio ,  ratione  male- 
didli&  fupplicij  quod  incurrit;  quartd 
rationcvitij  quodexcedit.  A'  rufurrone 
legem  diuinam  violari,  infra  demondra- 
bitui*. 

Dt  nocumento  quod  infert  fufurro, 
re«  ipfa  loquitur,  omnem  cnlm  amiei- 
tiaminter  duosplurwfue  difluit.     Quod 

Eccle- 


e« 


DESvsvRRONVMLnsrcjvA.     5  9f 

Ecclcfiaflicus  affirmans  :  Virpeccator, 
mquit,  turbabit  aniicos,  & in  medio  pa- 
:cm  habentiumimmittct  inimicitiam.  ^ 
lilud  autem  fatis  eil  Aipplicij,  maledici 
aDeo,quod  idem  Ecclefiafticus  in  fu^ 
uirronem  pronuntiat,  Grauius  autem 
efTehoclinguaEVitium  ipsa  ctiam  detra- 
clione,  Theologorum  princeps  Thomas 
Aquinas  explicans ;  Tametfi ,  ait ,  maxi- 
mafitinter  obtrecflationem  &  fufurra- 
tionem  ilmilitudo  (nampcrvtramquc^^ 
bona  proximi  fama  clanculum  arrodi- 
tur,  atque  minuitur)  differunt  taraen„ 
Primum  f^ne,  quod  obtrecfltioni  immi- 
nutio  famae  proximi ;  Sufurrationi  vero 
difcordiarum  inter  amicos  difTeminatio^ 
fit propofita.  Dcinde nocumenti  &  pec- 
catigrauitate,magisenim  nocet  graui- 
ufque  pcccat,  qui  proximum  amico, 
quam  qui  eundemfama  vel  honorepri- 
uareconatur.  Hocipfum  idemianc1:ifli- 
musdodor  confirmans  ;  Nam  quanto, 
inquit,  amicitia  honori  prasil-at,  tantd 
Sufurratio,  perquam  amicitia  toliitur, 
detradionc,  per  quam  honor  laeditur, 
grauiuseitpeccatum.^  Siracides  con* 
Ecait.oli.^^i  i.  f  4         fen- 


S96       Capvt  XXI. 

fcntiens:  Amico  fideli,  niilla  efl,  inquit, 
comparatio  ,  &  non  eil:  digna  pondera- 
tio  auri  3c  argenti  contra  bonitatem  fidci 
illius.  ^hunc  autem  auertit  fufurro,  (Jc 
lioilemeHicit.  Nec  Ariftoteles  di/lentir, 
.  qui  melius  eile  ait  amari  quam  honora- 
ri:^  hinc  grauius  dclicftum  rufurratio, 
quaeomaem  toilitamicitiam,  quam  de- 
tra(flio  vel  contumelia  quae  famam  tol- 
lunt,  aut  honorem.  De  lingua  fufurro- 
•num,  iliud  Maronis  vere  affirmari  po- 
tefl. 

MonflmrK'  horrendnm^  informe  •,  tngeniiCtii 
lumen  ademptum. 
Malum  inquietum,  indomabilc,  per- 
turbationis  &  inquietudinis  feminariu. 
Haeclingua  principes,reges,  imperato- 
rct,  altiflimahominum  fafligia  concuf- 
fit,&nonnunquam  euertit  :  haec  inter 
familiares ,  cognatos ,  amicos ,  haec  inter 
innumeros  omnis  ordinis  &  fexiis  homi- 
nes ,  difcordias  &  inimicitias  nonnun- 
quam   inextricabiles  confiauit.      Xnd^ 
odijs  &inuidijs,&  armis  concurritur 
certatLirque,  nec  aHud  vtrinque  quxri-  ^' 
tur,  quamperniciesextrema  &exitium; 

zEccU,c.p.<i).is.  rem 

c 

b  AitJl.tom,j .  /. /»  £th.  e,  t.frmcf^^ 


BbSvsvrronvmLingva.     3  97 

Tcm  altcrius  funditus  perire,  illumque 
cradicari  vterque  cupit. 
§.  II. 
Sufurronis  oflicium  hoc  eft,  vt  quod 
abvno  aliquo  audit,  arredis  mox  auri- 
bus  excipiat,  &  redla  referat  ad  alium,dr- 
catque :  En  ille  hoc  contra  te  dixit :  dida 
plerunque  auget  additque  de  fuo,  quo 
citius  flammamexcitet:  Ettii(folet  di^ 
cere  fufurro  )  eum  tibi  amicum  crede- 
bas ;  nihil  minus  eft :  etiam.  iflud  coram 
alijsde  teaufusefl:  dicere.  Nonnunquani 
mendacijs  narrationem  afpergit,vt  cum 
cuitalia  narrat,grauius  in  alterum  in- 
flammet.  Et  licet  non  nifi  veriiTima  di- 
ccret,id  tamen  finefcelere  non  faceret. 
Eo  enim  talis  narratio  quantumuis  vera 
feeffundit,  vtduos  mutuis  inter  feodijs 
committat.    Imo  hoc  nonnunquam  ex 
deftinato  agitfufurro,  vtvtramquepar- 
tem  in  mutuas  fimultates  exflimulet,  li- 
tes  ac  difcordias  vtrinque   ferat,  nam 
quemadmodum  a  primo  excepit  quod 
inalterius  aures  egefHt  malcuolc,  fic  ab 
alteriusore  pariter excipit,  quae in  primi 
'    aures  refundat,  hinc  vtrimque  ardenL_ 
odia ,  hinc  femper  grande  malum  nafci 
f  J  tur: 


3  98       Capvt    XXJ. 

tur :  Hoc  eft  canes  6cfeles  ,in mutua  V{iU 
nera  infl-igare. 

Sufurronibus  Seneca  hancnotamap- 
primit :  Peilimum  genus  hominum  vide-  ' 
batur,  quiverbageflarent^Aint  quidana  \ 
quivitiageflant.  Horumfcrmo  multuin  ] 
nocet.  nam  etiamfi  non  flatim  officitjfe- 
mina  in  animo  relinquit,  fequitdrquc 
nosetiam, cumabillis  difceflerimusjre-  ] 
furredurumpQflea  malum.^  Accipien- 
dum  hoc  de  lingulacis ,  adulatoribus ,  Sc 
maximefufurronibus,  qui  ab  alijsaccep- 
taferuant,  &:velutad  aliosferunt&dc- 
ponunt.  Non  enim  patiuntur  perire  vcr- 
ba,fedca  tollunt&geflant. 

Hommes  fane  peftilentiilimi  funt-^ 
ciufcemodi  fufurrones ,  in  nulla  familia, 
in  nuUis  ca^tibus,  in  aula  nulla  tolerandi. 
vix  enim  fpes  vlla  cmendationis  eil  in 
tam  nequam  homine.  Ideo  Salomon  ca- 
uendumhocmalum  praecipiens  :  Ciim 
defecerint  iigna,  mquit.,  extinguetur 
ignis  :  &  fufurronc  fubtradto,  iurgia 
conquiefcunt.^  Sufurronislingua  pro 
iucundofpedaculo  habet,duosplurefue 
inter  fe  ita  collidere,  vt  mutuo  attritii 

con- 


De  SvsvrrOx^vmLingva.    5^9 

concidant.  Putridamembra  fLmtrufur- 
roncs,  quae  nemini  non  fuam  putredi- 
nem  afR-icant,  vicina  omnia  inficiunt 
letali  toxico. 

§,  III. 
Horum  hominum  viliflima  efl:  anno- 
na ;  vbique  reperiuntur  immixti  probis, 
imo  &  ipii  laepe  probiflimi  vclunt  videri, 
adeo  clam  fallunt.  DauidiIeila:o,non- 
dum  regi ,  cum  occafio  fcfQ  offerret  occi- 
dendi  Saulis,  illico  fufurrones  aduola- 
runt,  qui  vrgerent  dicerentque  :  Ecce 
dies  de  qua  locutus  eft  dominus ,  Ego 
tradam  tibi  inimicum  ^uum  ,  vtfacias  ci 
ficut  placuerit  in  oculis  tuis,  a  At  vero 
Dauid  virum  l^  ge/Iit,nec  audijt  fufur- 
*rones  iftos, fed  contragenerofo  fpiritii 
obteftatus  Xumen  :  Propitius  fit  mihi 
Dominus ,  inquit ,  ne  faciam  hanc  rcm 
domino  meo,  vt  mittam  manum  meam 
in  cum,  quia  Chriflus  Domini  eft.  Et 
confregit  Dauid  viros  fuos  fermonibus/ 
&  non  permifit  eos,  vtconfurgerent  in 
Saul.  Quam  illufbris  manfuetudo  in  ca- 
pitalem  hoflem!  Nec  diupofl,  abeunte 
iam  Saule ,  clamabat  Dauid ;  Domine  mi 
f  6  rex* 

2.  l^Reg.c.zi*  ^.S, 


400         Capvt   XXI. 

rex.  Et  rcfpexit  Saiil  poft  fe :  &  inclinans 
fe  Dauid  pronus  in  terram ,  adorauit,di- 
xitque  ad  Saul :  Quare audis  verba  homi-  . 
num  loquentium^Dauid  quceritmalum 
aduerAim  te  (fufurrones  notat)Eccc_»  ; 
hodieviderunt  oculi  tui,qu6d  tradide-  • 
rit  te  Dominus  in  manu  mea  in  fpelun- 
ca,redpepercit  tibi  oculus  meus  &c.  a 
En  Dauid  omnem  caullam  odij  Saulini 
contrafe  in  fufurrones  conijeit :  Quare 
fitidU  verha  homtnum   hqHenttum  ?    Ita 
enim  fentiunt^ita  loquuntur  &  decer- 
nuntprincipes  regefque ,  prout  diuerfo- 
rum    narrationibus   imbuuntur,    cum 
enim  ipfi  in  rem  praefentem  rariflime  ve- 
niant,ab  ore  aliorum  pendent,  &auri- 
bus  hau/la  fuis  vocibus  remittunt.  Hinc* 
in  aulis  raepiffime  non  exiguus  fufurronii 
numerus.hoc  enim  profe  quifque  agit, 
vtdomini  aures  occupet,  &:alijs,  maxiV 
me  aemulis,  ad  has  aditum  prcecludat. 

QuamuiSjSufurrones  nufpiam  defunt 
etiam  in  facris  cartibus  inter  religiofos 
viros  feminafque  inuenicndi.  Nec  in 
vnum  coiitentus  fzeuijfre  qui  talis  efl-, 
faeuit  in  omnes,  cum  vniuerfam  fedibus 
fuis  moueatfamiliam.Nam  &,apudPr«e- 


DeSvsvrronvmLingva.    40 1 

/ides  fuos  detra(flum  it  rocijs ,  maxime  (i 
fubofFenfos  illos  e  quacunque  caufsa 
fenferit  j  &  apud  rocios  damnat  Praefides, 
^  idque  potiflimum  cum  exacerbationis 
aliquid  inaudierit.  Quin  fi  qiiem  viderit 
commotiofcm,vbi  fe  inillius  familiari- 
tatem  infinuauerit,  cxafperat  animum, 
iiniftraque  Maiorum  iudicia  dum  reccn- 
fet,&  acrioribus  etiam  exacuit,auget 
alienationes,ac  tanquam  dolofis  fuppo- 
tisignibus  accenditflammas.  Dccurrit 
inde  ad  vnum  eMaioribus,  denuntiatu- 
rus  quaeaudiuit,quorum  ipfefereaudor 
&  inccntor  primus,  di^flaque  acerbiora 
fua,  ori  adneclit  aliorum,  quo  fortius 
fuperiorisanimum  exulceret.  Inde  mu- 
tuas  fouet  diflcnfiones,  &  ementitis  et- 
iam  vltro  citroque  narrationibus  accen- 
dit,  nouamque  alienationum  materiam 
indcfeflus  vtrimque  fuggerit,  Et  dum 
vtriufque  partisgratiamv€natur,acpla- 
centia  grataque  offenfis  animis  enarrat, 
mutuosodiorum  ignes  acccndit.  Neque 
magni  moliminisea  res  cft-,arentia  enim 
Hgna,  fcinrilla  pcrtenui  fuccenduntur. 
Ftlicet  nulla  diflenficinum  vefl:igia  reli- 
giofus  hie  fufurro  reperiat,  illarum  ta- 
f  7  men 


40  2        Capvt  XXI. 

mtn  femiriavltrorpargit,  Sc  falCs  plini- 
mumdejationibiis,  altitisiJla  pedoribus 
inferit,  qiiamraultorumannorum  labor 
eueilat.  ^  Scd  his  omiflis  ad  profanos 
fulurrones  rranfeo :  quamuisillorum  ne- 
modici  pofsitreligiofus. 

iScrthaxiuf  Su^er.  Reltg.  ii.c.  iJ. 

§.  IV. 
Idumasus  Docg  parrorum  rcx,  8c  Zi^ 
phaEiciues  (  quod  P^egum  fafti  memo« 
rant )  cum  obferuaffent  Saulem  grauiter 
in  Dauid  corr motum ,  mox  rcgias  aures 
occupareiluduerunt,  &peilimaquaeque 
de  Dauid  narrare,,  calumnias  flruere, 
Dauid  in  maius  odium  adducere  5  verbo  , 
graphice  fufurronum  munus  exequi. 
Hos  talesChryfoftomus  regijsin  Babylo- 
neferuis  comparat,  qui  faeuamfornacem 
illamnaptha,  &fI:upa,(Scpice,&maIIeo- 
lisfuccendebant,  Sc  effundebatur  flam>- 
mafuper  fornacem,  a  Sed  quidiioui  aut 
miri  fic  fasuijffe  ignem  tam  lauto  pabulo 
animatum?  Tales  omnino  funtij  quiad 
kos  &  illos  deferunt ,  quid  alij  contra  ip- 
fos  dixerint,  fecerint }  addunt  de  fuo ,  de- 
munt ,  mentiuntur,)ignemque  tam  vali^ 

dum 

a  D4ff,CjJx  5r.  -f  ^.  ^  9.  -f 7» 


De Svs vrro^vmLingva.    403 

■dumacrasuumfornacifubijciunt,  vt  ira* 
cundiae  flamma  erumpat  vndiquc.  Hos 
fornacarios  &  calefadores  oracula diui- 
na  merito  malcdidos nominant.  Siraci- 
desaperte:  Sufurro  ,  inquit,  &  bilinguis 
makdidus  ,  multos  enim  turbauit  pa- 
c^m  habentes.  a  Nec  male  filij  Belral vo- 
cantur.*  Koceosnomin^  bcatus  Grcgo- 
rius infigniens :  Siiure,  inquit,  filij  Dei 
v-ocanturquipacemfaciunt,  proculdu- 
dio  Satana:funtfilij ,  quipacem  turbant» 
Eam  ob  rcm  Salomon  inter.  homines  Dco 
inuiiiflimos,  fupremo  loco  collocat  eum 
qui  fcminat  int-cr  fratres  difcordias,  h 

Specimen  pr<ebeat  Theodoriis  Santa- 
barenushomo  perditiffimus.  Hic  cum 
non  ncfciretapud  Leonemiam  nomina- 
tiimlmperatoremfe  gratia  non  valere, 
hanc  flropham  commcntus  eft.  Leoni 
etiamnumiuueni,Bafilij  Imperatorisfi- 
lio  ,  fjmuJata  beneuolentia  perfuafit,  vt 
cum  venatum  iret  cum  patre ,  pugioneni 
occultumfcrxetveiini-eras  ,  vel  in  fuos 
^utparentisinfidiatores.  Non  difplicuit 
confilium , nec dolumfufurronis  obfer- 
uauit.  Hoc  apud  Leonem  filium  confe- 

ao, 


404       Capvt   XXI. 

^o ,  ad  Bafiliumparentem  fe  contulit_j 
Santabarenus,&:  velut  fidiiTimus  famu- 
lorum  monuit ,  porro  fibi  a  filio  caueret, 
qui  tecliflimas  flrueret  infidias,  &  pa- 
reiitinecemmoliretur.  nequcverofecu- 
pere,  fuis  foliini  verbis  haberi fidem,  rem 
ipfam  locuturam,  modo  in  venatu  pugio 
furtiuus  qusereretur.  Quaefitus  &'inuen- 
tusefl.  Hic  paterirafurere,  filium  per- 
ditum  velle ,  nec  vllam  fiiij  defcnfioneni 
admittere.  Et  certeoculos  cruiffetLeo- 
ni,  Santabareno  infligante,  ni  fenatus 
afllduisprecibusfententiammitigaflet.4 
Sufurronem  non  folum  odit  Deus,  Ccd 
etiamexecratur.  AperteSaiomon:  Sex 
funt,  inquit,  quaeoditDominus,  &fcp- 
timum  deteflatur  anima  eius ,  Eum fcili- 
cet  quifeminat  inter  fratres  difcordias: 
Eteumvtique  multo  magis  execratur, 
qui  interparentem  &filium,  velutvnius 
animae  duo  corpora,  tam  peflilentem 
agitfufurronem. 

^EZonar^,  Curopalatay  atijs  BarontM  Anno  i;f, 

§.  V.    • 

Aues  funt,  qusedicunturincendiariaf. 
hac  adeo  rapaces  funt,vt  ipfum  etiam 
ignem  fiirentur ,  nam  vbiprunas  vident, 

carbo- 


De  SvsvrronvmLingva.    40J 

►  Garbonem  viuum  inde  fubtrahunt,  fed 
quia  vrentem  praedam  vnguibus  finunc 
excidere,  de  facili  inccndunt  domos: 
Non  aliter  Sufurrones ,  vbicunque  vide- 
rint  fcintillare  igniculum,  vbicunquo 
audierint  finiftre  quid  dici  conrra  alium, 
mox  aduolant  mcendiariae  hx  aues,exci- 
piantque  quod  mox  glifcente  lingua  ,  in 
alteriusaures  deferant.  hinc  tot  incen* 
dia.  IdSiracides  affirmans  :  Homo  ne- 
quam  ,  ait,  in  orc  carnis  fuae  non  definen 
donec  incendat  ignem.^  Atque  tunc 
maximefuo  fe  officio  prasclare  funcluni 
crcdit,cumignis  lucukntus  vixerit.Hoc 
fanediaboiiartificium  efl,vnum  ab  alte- 
ro  diflrahere  ,  veterem  coniunclionem 
dirimere ,  amicitias  difluere ,  famiiiarita- 
tes  extinguere:  at  vero  Chrifli  efl:,  oues 
difperfas  colligere,  iitescomponere,ani- 
mos  iungere,  pacem  conciliare  ,  &  hos 
&  iftos  in  priflinam  concordiam  reduce- 
re.  Ideo  proclamat :  Qui  non  congregac 
mecupi,  fpargit. 

Bcati  ergo  paciiici  quoniam  filij  Dei 
Yocabuntur.  ^  Diabolus  eiufque  afTecla* 
hoc  agunt ,  vt  amicum  cum  amico,  do- 

^Ec(/tc,2j.<i^.tr.  mutn 

b  Matth.c^izSi.i  o.^CfSS9.9  • 


40^       Capvt  XXT. 

miinicumdomo.5  vrbem  cumvrbe,  po-- 
pulamcum  populo  coaifnittant  per  in- 
cendiarias  has  linguas.  Os  fufurronum, 
diaboli  eil  armamentarium  e  quo  arma 
promtintur,  quibus  liberi  in  parentes, 
fratresinforores,  mariti  in  vxores,  co- 
^nati  in  cognatos  vtuntur.  Atque  iflud 
quidemrubtili  fit  nequitia.  Audies  e.nini 
rufurrones ,  qui  dicant;  Obficrote^  cane 
dtxeri^  hoc  tibt  k  mc  narr-atum ,  ne  res  ?;?• 
notejcat :  ego  certe  fnb  rosa  loAC  ttbi  vehm 
dt^a :  ciuod  Jialij  hoc  refcirent ,  ea  res  mihi 
fraudiforet.negaremcjHe  m<!  tnliavnqunm 
dtxijfe,  Idco  ille  qui  eiufcemodi  prunas 
i.  fufurrone  acoepit,    cbufo  eas  fcrnat 
pe<flore.  atque  hinc  im-mortalia  odia  t 
ciandeflinas  fimukates,   pertinax  inui- 
dia:  amici  non  falutantur  ,  cognati  vi>* 
tantur,  veluti  famx  ac  -nominis  pelles: 
mirantur  ahj  fubito  mutatos,  prasfertim   | 
cum  ofFenfionis  cauflamignorent.    Hoc 
omHe  malum  a  fufurronibus  efl.   Ex  his 
reperias  qui  alterius   aures  atque^  ani-. 
mum  eiufcemodi  verbis  ©ccupcnt ;  £^«/- 
dem   !Zf.ehememer  doleo ,   mi  optime  loAtj^ 
nes^  te  ita  pajfin^  tradf-ici;  mallem  ab  alts 
id  mdires  qpikm  k  me  :  ^t^ia  tameti  fideU- 

tatis 


DeSvsvrronvmLingva,    407 

tatii  hoc  Oijicitdm  e-Je  arbitror^  filere  ne-m 
queo..  ejna^n  horrenda  de  te  lp^'g^t  illeipfi^ 
m  cjHcm  flnrimum  heneficij  cantHlifit ;  mi-* 
rorfiine  ^nod  talt.i  de  te  foras  ejferre  au^ 
dent.  Ita  tiare  foient  diaboli  folies ;  Iioc 
flatu  concitatur  ignis.  VeriiTime  dixit 
Salomon  :  Vcrba  fufurronis  quafi  fim- 
plicia,&ipfaperueniiint  ad  intima  ven- 
tris.« 

Sed  aiiumaudiasrufurronem,  quivbi 
plurima  mentitus,  dicat  nih  lominu*, 
non  audere  fe  omnia  diccre ,  vix  rerum 
dimidiam  partem  a  fe  recenfiram;  ad- 
aiiranda  magisab  alijs  audienda-^.  £a 
luem  iacendiariam,  vt  prunas  fubij- 
iriac  moliendo  incendio!  Atque  hoc 
onge  deterius  eft,  quam  /i  orania  fuse 
iebiatcraflet. 

Spoleti  anus  nequi/Iima  c  raedia  fii- 
iirronum  fxce  notum  fibi dominum  ac- 
reffit ,  &  tanquamfida  monitrix:Mi  do- 
nine,aiebat,  ille  tuus  aemulus  militeni 
:onduxit,  vt  vitas  tuae  armatas  ftrueret 
nfidias,'  tuum  erit  prudentcr  has  decli- 
iai*e  ,  aut  vim  vi  i  cpellere.  Eadcm  furia 
llum  ipfum ,  quem  alteri  dctulit  vt  infi- 

^iato. 


408  Capvt  XXI. 
diatorem,accedens  ;  Obonedomine, 
aiebat ,  ifle  vim  parat  contra  te ,  ego  tiiae 
incolumitatis  amans  monere  volui,  ne 
fortehoflioccurreres  imparatus.  Abhis 
▼ocibus  pugnae  tumultuariae  funt  ortae,; 
fed  plane  fanguinarise ,  quas  illa  CaniJ 
dia,  vetularum  pelllma,  oratione  non 
iongaconcitanit.  Nunquid&huic  anui' 
diaboluspar  calceorum  porrexerit  lon^ 
ga  pertica ,  dixeritque  quod  illi  triuene-j 
ficac;  *yi^e  bnge  fiipenttor  es,  a 

Nequefufurrones  tantumfed  ij  etiam, 
quieosbeneuole  audiunt,  graui  Aippli- 
cio  vindicabuntur:  Dici  folet,/!  non  ha- 
bcretfur,cui  fiirta  venderet,  non  fura- 
retur;  ita  prorfus  fi  deeflent  fufurroni 
beneuoUauditores,  defineret&ipfeob. 
gannire  adaurem;defintfurumhofpites, 
demum  &  fures  non  erunt :  defint  fufur-i 
ronum  patroni,  tandem  nec  fufurrones 
erunt. 

A  Ita  LutherustH  CoUoq.  eiit.TrnHQof^c.i^^ 
Cfrcstfnem  mthi  pag.  z  i  6, 

§.  VI. 

Quam  vere  queflus  efl:  Siracides :  Lin- 
gua  tertia  multos  commouit ,  &  difperfif 
\\\o% degente  in gentem.  ciuitates  mura. 

tas 


DeSvsvrronvmLtngva.  409^ 
3S  diiiitum  deftruxit ,  &  domos  magna- 
orcin  efFodit.  ^  Eft  lingua  verax  &  eft 
nendax  :  Imgua  fufurronis ,  lingua  tertia 
(1  e  duabus  illis  compofita;  qucemodo 
era,  modo  falfa  proloquitur,mod6  vn- 
;it ,  modo  pungit ,  prasfentes  laudat,ab- 
eates  vituperat.  Haec  lingua  fi  conatum 
lliusfpedes,  Deiregnum  turbat  vniuer- 
iim,  &euertit:  Qualenam  hcc  regnum 
)ei  ?  Beatus  Paulus  opportuniffime  re- 
pondet:Nonefl:enim  regnum  Dei  efca 
k:potus,fediuftitia5cpax&:gaudiumia 
piritufando.  Sufurronum  lingua  iufti- 
lam  conculcat ,  pacem  eUminat ,  difcor- 
iiam  excitat ,  3c  triftitiam.  Atque  hoc 
tonnunquam  indc  prouenit,  quodfu- 
urro  amborum  ,  quos  inrer  fe  commit- 
itjgraciam  exambiat.  Atf^pe  nongra- 
iam,  quam  cuniculis  tam  iniquis  qux- 
irat,fed  graueodium  reportat.  Qu^od 
pertiflime  vaticinatiis  Siracides  :  Sufur- 
atori  autem ,  inquit,  odium,(5c  inimici- 
iai  &  contumelia.  Sufurro  comquina- 
it  animamfuam  &  in  omnibus  odie- 

tur. 

b/JflOT,  f. /^,  ^./7. 


41  o        CapvtXXI 

tnr.a  HanciHegratiam  merefcur,  idqiie 
i-ure  meriri/limo.  N.im  hoc  vnum  l:n  = 
guae  vitium  Gctcrorum  plurima  compls- 
(ftitur,  aduJationem ,  mendacium^dctra- 
^ioa^m ,  &fi  qu^e  huius.generis  funt.  & 
ipfi  iururrones  plurimis  tituJis  in/igni- 
untur ,  nnm  aiientatores ,  aiirium  ferui ,. 
Satanae  folles,  belleruminccntoresjdia'' 
boJitiibiGines  vocantur.  ^- 

Tubicen  olim  beilo  captus,  Sc  neci 
addi<^U5  eil.  At  iJle  infimisprecibus  ro- 
gare  infiitit,vitcxlu3£  parcerent,  morta'- 
iium  neminem  a  fe  occifiim.  Caiiudices 
reJponderunt:  At  eos  qui  pJurimos  oc- 
Giderunt,ad  cazdes  incendifd  cJniTico 
a<5lum  de   te;    occidendus  cs.    Eodem 
forfin  nominc  fufiirrones  fe  purgaue- 
rint,  nemincm.  a  fe  iuguJarirfed  eos ,  d 
improbi,  qui  altGrnis  vulnenbus  fe  iu« 
guJant, in cacdes  animatisjveflrum  clJr 
j£re  crere  i-tros^  A<fa7'teph  ^,  i^cctcUre  cnnttuc: 
Vos odia ftruitis,&: contentiones  inimi- 
€rtijsincenditis,diabolo  chariffimi  tibi 

cines. 

a Eccli- c. 5 .^.t7(^c.^T.  <C'S  ' • 

b  Chvt\f>takt/  jN3?iipffeif/  C^^xmitasct/Jlaxfi^ 


De  SvsvrronvmLing7A.     41  r 

cines^  Eaiilob  cauflaiii  Deus  hoc  lingu«r 
vitium  peculian  lege  vctuit  :  Non  eris 
criminator  nec  fulurro  in.populo.^    Et 
quemadmodum  Deu^alia  plcraque  lin- 
gux  vitiarita  <Sc  hoc  punire  folec,  vt 
quod  fulurro  ahjs,  hoc  idemilli  £at  ab 
alijs.  Luculeatumcius  reipaxadigmaeft: 
Antipater  Herodis  filiiis,qui  immodica; 
regni  cupiditate  incenfusm  Alexandru" 
f&:  Ariirobulum  fratres,  alterumcx  alte- 
:ro  vaframentum  commentus  efl:,   tjuo- 
eos  apudparentem  in  odium  adduceret,. 
itaque  regno  exciudcret.  ijs  certe  fermo- 
nibus  paternas  aures  onerauit,  vtvter- 
ique  fratrum  iugulatus  fuerit.    S^d  tan- 
tdem  etiam  nequifllmi  fufurronis  fraus 
(omnisdetcdtaei]:,  &apatre,a  quo  gra- 
tiam  moiisbntur  ,  iuflus  Sc  ipfe  occidi.  ^ 
Hoc  quiuis   perfuafiflimum  /rbi  ha- 
i)eat,in  fuumfe  damnum  loqui,  quic- 
piddemum  furtiiiis  eiufcemodi  fermo- 
libuscontraalios  loquatur.     Proiedlus 
naltumlapisin  iacientem  recidet :  Pe- 
•ilIusinfuoardebitboue:iiciingua  no. 

xia 

hfufa  narf^tts  ^ipftd  lafefhumLi  (.(^  iy^ 


4T  2       Capvt  XXL 

xia  fuum  iugulabitaudlorem.  Difertiffi- 

me  monuit  Skacides :  Non  appelleris  fu- 

furro,  &lingua  tua  ne  capiaris,  6c  con— 

fundaris.<«     Laqueum    gerit  faucibus,^ 

quiscLuis  talem  linguam  :  Haec  non 

folum  alios ,  fed  &  fuum  do- 

minum  illaquea- 

bit. 


A.  Aiunt 


UBHm 

OFTHE 

mmsiJY  OF  /LtiMois 


^rf 


T 


A.  Aiuntacetumdomeflicum  Doneflt 
acrc ,  iiiii  <Sc  acris  fit  materfamilias.  Hinc 
acctiim  in  hac  domo  acerrimum,  quia- 
taliscfl:  domusdomina. 

B.Maritusad  comprimendam  vxoris 
TvMvxT.vosAM  linguam,  crepidiillam 
percujflit.  Quomodo  autcm  ipfa  priua 
maritummalleolotorio  verberarit,  Vi- 
deC2  2.§.f. 

C.  TvRFiLOQVAM' linguam  limaces 
&   cochlcje  ex    ore  dormientis  ruilici 
prorepcmes,  iniigniterrub  oculis  po-- 
nunt.    Videiucundam  narratu  hiflorio— 
lamC 2  3.§.  I.. 


t2  CAPVT 


41^ 

T. 

iCAPVT  xxir. 
TvMVLTvosiE  LinguA gran^ 

de  ijitium  defcnhttur. 


On  immerito  miraturMagnus 
[acobus  Apodoius,  omne  ge- 
ausanimalium  ram  icrpcntium 
&  gradienrmm ,  quam  voiantium  &  na- 
tantiumdomaripofle,  6c  etiam  fub  nde 
cicurari,linguam  tamen  elle  indom.ibi- 
lem.  Caneminftitutio  humanapsene  ii- 
miam  efficit;in  maceiium  mittitur,  vt 
ceconomus;  perferendis  iitteris  alio  ab- 
lcgatur,  vttabellarms.  quam  varia  con- 
diicunt  equi?  humanos  mores  proximc; 
imitaturEiephas.  Omnis  natura  beftia- 
rum  &  volucrum ,  &  ferpentmm  ,  &  ce- 
terorum  domantur  &  domantur  a  natu- 
rahumana  :  Imguamautem  nullus  ho- 
minumdomare  poteft.^  ^'laneindo- 
mabilis  eft  lingua,  fuperatque  veJ  fero. 
cillimum  equum.   Quis  peritus  fatis ma- 

gifler 

a  Iaiob$  c.iSo.  7,  ^  ^» 


DfiTvMVLTVOSALlNGVA.        4I7 

^ifter  ac  tnoderator  ad  hunc  perdoman- 
dum?  Bucephalus  nemincm  ni/i  fuuin. 
regem  admifit  redoremi  iblus  rerum 
conditor  fatis  frenarit  linguam.  Haec 
cum  furoribus  inflammatur,  lupo  ac 
vulture  rapacior,  vulpe  aftutior,  leonc 
immanior ,  faeuior  tigride  eft. 

Ini^gypto  ,  vt  Plmius  refert,  afpis  ad 
menlamcuiufdamveniens  aiebatur  afli- 
due.  Hacc  catulos  enixa,  a  quorum  vna 
fihus  hofpitis  in^^eremptus,  ilia  ad  cibi 
coniiietudinem  reuerdi  ciim  intellexillot 
cuipam,  &  nccem  mtuiit  caculo,  nec 
pollea  in  illas  cudcs  rcdi}t.  i  linpcratca 
Anan-afioexlndijsmiira  tigris  ad  huma- 
nas  manus  feritatem  dedidicit.  SiPaulo 
Vcneto  credimus ,  Magnus  Rex  Tartaro- 
rum  Leones ,  Leopardos,  Tigndes,Lyn- 
ccs, Vrfos  manfuefaclos  in  venatum  edu- 
cit ,  &  his  vcnatoribus  feras  congeneres 
capit.  Delphini  humanam  amicitiam 
vltro  ambiunt,-ip{i  etiam  Crocodili  a- 
quatilium  animantium  fasuiflimi  cdo- 
mantur.  Picae,corui,  pfittaci  doclores 
admittunt ,  <Sc  humanas  voces  addifcunt. 
Vultures,  falcones,  aquilae  ad  domini 
t  3  manum 

a  r/w.  ii4f,  htHU  io.c.y4-. 


418        Capvt  XXn. 

iiianum  reuolant,  &  prcedam  apportant 
f,do  famulatu.  Rhinoceros  ferociiTima 
l^elluainfioriiega;  virginis  gremium  fe* 
rociamomnemdeponit.  Niillum  paenc 
animal  indomabiie.  Et  quaimiis  leones 
dentibus  ac  vnguibus  armentur,  tameii 
veneno  carentjferpenti^usvenenum  eft, 
ijs  tamen  dentes,  cornua,  vngues  ne- 
gantur.  Hem  fola  linguaeftindomabi- 
iis :  haec  dentes  habet  acutiffimos,  vngues 
rapacilfimos,  cornua  robufl:ifI]ma,leta- 
i  famum  venenum.  Serpentesnon  lae- 
d.unt  ni/i  proximos:  lingua  &  inabfen- 
tes  &  inmortuos  fxnit, €tiam  ad  centum 
milliariadiiTitos  inuadit,  &  Incerat.  Pr.e- 
claredixit  Auguftinus  ..Homo  domatfe- 
ram ,  non  domat  linguam ,  domat  Leo- 
ncm6c  non  refrenat  fermonem;  domat 
rpfe  &  non  dom.at  feipfum.  a  Inter  m- 
domabileshas  iinguas  numeranda  eft  et- 
iAmLingn^Tumultuofi ^h  de  quatamen 
ritu  Laconum  ilridim  difleremus. 

a  y4feg.  ferm.  4-  de  Verb.  Dom. 

§.  L 
imo  -mari  vix  quidquam  terribilm* 


ikU£ 


:t>E  TvMVLTVOSA  LtKGVl.     4  T  ? 

aut  indomnbilius ,  marinos^  tamen  fiiro- 
res  Deus ,  foio  voluntatis  fuce  nutu,  iuter 
arenarios  carceres  coercct.  lebus  vt  Prae- 
ceptormarislocutus:  Circumdedi  illud 
terminis  meis,  inquit,  &.porui  vedem, 
&oftia,  &  dixi  :  Vique  huc  venies  ,  & 
non  procedesamplius  &  hicconfringes 
tumentes  flucl:us  tuos.  ^  Quihimaris 
termini ,  quas  oftia  &  fera: ,  quibus  ira  il- 
lius  cohibetur?  Dixi  hnc  vfnies:  fbluet 
Dei  praeceptum,  cui  Qtiam  inanima  ob- 
requcnterferuiunt.  Vt  linguam  Deus  in 
of£cio  contineret,a:terno  eam  carceri 
iiddixit,  &  in  cp<ueam  compegit,quani 
oiTeisdentiumckthris  communijt^infl'-. 
per  ctiam  catenis  vinxit,  varijs Tcilicet 
gutturis  &  palati  vinculis;  quin  etiam 
intelligentia  eam  regit,gratia  protegit» 
pxnis  corrigit.  Nihilominuslingua  hanc 
conditorisprouidentiam  eludit,  cScUcct 
captiua  fit,  ita  tamen  faspius  furit,  3c 
bacchatur.,  vt  mortalium  pa:ne  maxima 
/itnegotium,  tumultusa  Jingua  conci- 
i  tatos  comprmierc. 

Hinc  Siracidcs  ardenteroptans:  Qui« 
dabit  ori  meo  cuflodiam , inquit ,  &  fu- 
t  t  4  per 


'  420  Capvt  XXII. 
per  labia  niea  fignaculum  certum,  yt 
non  cadam  ab  ipfis ,  8c  perdat  me  lingiia 
mea?  Non  vanaefunt  excubiae  ad  fedi- 
'  tiones  &c  motus  linguae^pracfertim  Tu- 
muItuofaE  fcdandos. 

Lihgua ,  quam  Tumultuofam  voca- 
mus ,  modo  clamat ,  8c  altiim  vocifera- 
tur ,  modo  furit  &  bacchatur ,  prxfertiin  / 
fivapido  fub  pedore  ardeat  irae  flamma; 
&cogitationesinftaraquae  buUientis  a- 
gitentur,hic  linguaTu^TiultuolIi  partes. 
fuas  ftrenue  agit,  nec  vllo  modo  teneri 
fe  patitur;  ciathros  frangit,  catenas  rum- 
pit ,  repagula  perrumpit ,  tonat ,  grnndi- 
nat ,  fuhninat ,  ca^lum  terramq uc  mifcet, 
perturbat  omnia,  verborum  agmina  vc- 
iuttluduseuomit.  balaenam  dixeris  quae  \\( 
rnare  quodforbuit,  per  caput  violcnter  \i 
egurgitat  in  naues.  [|' 

§.    II. 

Sunt  homines  tam  turbulenti  <Srimpe- 
tuofi  ,  vtfubinde  nonnemo  de  tali  quae- 
rat  rquaefo  quid  hoc  hominisefitam  ve- 
hementis  Sc  violenti,  quam  furentes  is 
habet  impetus?  Hac  ratione  profei 
doabhomine  intelligente,  &  emundlae 
naris ,  ^'o» 


DeTvmvltvosaLingva.    421 

Nun  ptttchrum  efi  dtgito  mon^rariy  ^ 

dtcter ,  hic  eft 

homo  ille  procellofus ,   cni  lingua  eft 

velutamnis  exsefluans  &  ripas  tranfgrefl 

fus.  Hictalis  vix  quidquam  fine  clamo- 

ribus  agit.   Cum  quippiam  petitjclamat^ 

ciim  negat  petita ,  clamat;  cum  quid  im- 

perat,magisclamat,  quidquid  demurrL-i 

loquitur,  turbulenter  id  facit,  nec  fine 

tumultu  verborum  fefemutuo  impedi- 

cntium.  Atquiferij  elTc  pofTumus^iubc- 

re  ,  imperare,etiam  obiurgare  poffumus, 

Hcet  omftis  verborum  tumultus  abfit„.< 

QuJnimo    rigidum   mandatum    fereno 

'  vultu  placidifque  verbis  tempcrandum 

I  cft&molliendum.    Pleraque  omnia  re- 

t  (Stius  efftruntur  fine  hoc  verborum  to- 

i  nitru. 

>  '  Interhominesreligiofos  lex  efl,voce 

I  fubmifsa  loqui;  vociferationibus ,  fcih*- 

cet  &  indecons  clamoribus  vitandis,  qui 

videnturelTehominumaut  non  fanoru, 

aut  rufticanorum,  aut  certe  furdaflro- 

rum.  Quorum  vltimicumfuam  ipfi  vo- 

ccm  non  audiant,nccab  ahjs  fe  audiri 

e^'piit?.nt,proindeinfamiharictinm  collo- 

•jt  cutiuneclamofi  funt,  &  immodice  vo- 

t    j  cem 


42  2         Ca.pvt  XXII. 

cem  efFerunt.  Hoc  humanae  aures  mole- 
(te  ferunt,nequeid  certe  ingenuis  mo« 
ribusdecorum.  Hincij  omnes  quimo- 
res  formant,  tumultuoias  iinguas  intcr 
prima  vitia  damnant,  Hac  difciplina  6c 
exemplo  fuos  alumnos  imbuit  Piato, 
apud  quera  cducatus  puer ,  cum  ad  pa- 
rentes  relatusvociferantem  videret  pa- 
trem^  NLjnquam,inquit,  hocapudPia» 
tonem  vidi.  a 

Tuilius  pofl:  multa  encomia  Catujo- 
rum  beneloquentium  :  finecontentio- 
ne ,  inquit,  vox  nec  ianguens  nec  cano- 
ra.  t?  Deinde  docet  ex  contentione  vo- 
cis.&  fummiffione  faciie  iudicari  quid 
apte  iiat,  quid  ab  officio  naturaque  di- 
fcrepet.  Ajinsi  quoque  prceceptio  efl  : 
yoxjit  jme  damoye. 

Hinc  Tumultuofa  Lingua,  ciim  le* 
niifime  peccat ,  decorum  offendit. 
a  Sen.l. 2,4elfa  c.2J,     b  Oc.l.  j ,Offic» 

§.      ni. 

Chriftianas  Reiigionis  lumen  Bafilius 
iam  olim  decernit:^  Interrogatus  de  rc 
aliqua ,  graui  &  fubmifsa  vocexefponde. 
Jde  beatus  ^  Benedi^flus  afuis  exigit:Nc 

a  Sa/d  ferm.  Ue  Renu»t.  fi  nt 


fint  clamofi.  Clamorem  certe  aiires  non 
paganae  miiltum  auerlantur.  Hinc  redle 
Theophraftus  infignem  ruflicitatis  no- 
tam  alTerit,  Voce  magna  &  contentalo- 
qui.  a  Nec  leue  argumentum  eii  mode^ 
rati  animijvocis  moderatio. 

De  Chrifto fcruatore  Ilaias  vt  /ingula- 
requidprasdicathis  verbis:  Non  clama- 
bit,  neque  accipiet  perfonam,  nec  au- 
dietur  vox  eius  foris.  b  Eodem  fenfii 
Matthseus:  Noncontcndet,  inquit,  ne- 
que  clamabit,neque  audiet  aliquis  In. 
platcis  vocem  eius.r  Nonnegandum, 
nonnunquam  clamafle  leruatorem,  vbi 
voce  opus  fuerat  elatiore  ,  prxfertim  iu 
concionibus.  Ifaiam  &  Matthaeum  cx« 
plicans  Hieronymus  :  Non  clamabit, 
ait,erit  enim  mitis  atque  manfuetus,  <Sc 
nonleuabitinaltura  vocem  fuam.  ^ 

Dminus  quoquePaulus  clamofam  ac 
tumultuofam  linguam  ab  ore  Chriftiano 
arcens  :  Omnis,inquit ,  amaritudo,  & 
ira ,  <Sc  indignatio  &  CUmor  (Scc.  rollatur 
a  vobis  cum  omni  malitii.  e  idque  ob 
t  6         eani 

SkTheeph.  c.jf.  de  Charufi.  mor. 

b  If.c.  4-1.^  2.   c  Matth.  c,  i  2,^./g.  ^ 

d  Hier.  fMCfi.Jjt    e  E^he[  c. -f .9./  I4 


4^4        Capvt  XXII. 

eam  cauflam  ne  vel  irati ,  vel  fimiles  ira- 
tis  eiTc  credamurj  iratorum  enim  pro- 
piium  efi:  clamare  atque  tumultuari. 
Bernardus  fuperbice  figna  enumerans , 
inter  ea  etiam  cUmorem  m  loct^ttdne  cen- 
fet.  a  Clemens  Alexandrinus  Tumul- 
tuofam  Linguam  infanice  adfcnbens : 
Elatus ,  inquit,  clamor  pronuntiationis, 
eftres  infaniilima.  ^  AdditiModefti  e/l 
m  voce  Moderatio,  a  magnitudine  fimul 
&prolixitate,  celeritateque  &  multitu- 
dine  coercens  fuam  orationem.  c 

Eiufdem  animi  Ambrofius :  Ipfum^in- 
quit,vocis  fonum  libret  modeilia;  nec 
cuiufquamlDfFendatauremvoxforcior.i 
Ouod  fi  fapientis  efl,  loqui  fuauiter  ^ 
demifse,  vt  vult  Bonauentura,  ^  certe 
infipientis&ftuiti  erit,acerbe&  tumul- 
tuose  loqui.  Salomon  toto  capite  hic 
annuens :  Vidifli,  ait,  hominem  veloccm 
ad  loquendum?  Stultitia  magis  fperan- 
daeftquamilliiis  correptio./  Hominis 
male  fani  proprium  eft ,  ore  turbido  pro* 
;  ceHas 

a  Bern.  t.  de  inter,  domo  c.41. 
\iClem.l.t.Vdtdag  c.y,    z  ibtd. 
d  Amlfrl.  / .  Ojfr.c.  i  8.    e  Bonati.far,  f.Speo.c.S. 
£  Proft.Cfip,^>Jo» 


DfTvmvltvosaLingva.     42^ 

cellas   in    obuium  quemque  eijcere,  & 
faepe  de  rebus  vili/Iimis  tumultus  maxi- 
mos  ciere.    At  plerunque  vbi  multurru» 
clamoris,  ibiparumrei  aut  veritatis  eft. 
Nifi  res  ipfa  clamorem  exigat ,  &:,  vt  fic 
dicam,  tumultuni  vocis.   Veritas  ex  ore 
manfucto   &  minime    clamofo,    longe 
pulchrior  proclit  &  amcenior,  quam  c 
tumultuolb  &:clamoribus  ajGTueto. 
§.        IV. 
Fit  nonnunquam  vt  in  domo  aliqua 
interioreaut  inconclaui  a  plateis  auer- 
fo  eae  fint  turbx  &  clamorcs ,  vt in  plar:is 
tranfeuntes    audiant  <Sc  mirentur  hanc 
domus  tempeflatem  :  quid  (i  domum 
hanc  ingrcdercntur,  &  in  ipfo  turbarum 
ioco   confifterent ,  quam  offenfis  auri- 
bus  detcftarentur  inconditos  illos  viu- 
latus  ?      In  hommis  animo  ,  in  penetra- 
libus  his  abflrufiflimis  omne  gcnus  af-* 
fcifluu latet , hic  ira,  triftitia,  impatien- 
tia,iniuria,  lafciuia,  &  omnehoc  vujgus 
delitefcit  ac  tumultuatur,  publice  nihi- 
lominus hi  tumultus audmntur,cum  fci- 
licet  patet  oftium  ,  Lingua ;  quae  iam  in- 
ijuies,  quanta  feditio  in  ipfo  ent  p.do- 
re?dam  claufum  &  obferatum  cft  do- 
t  7  mus 


42^        CAPvrXXII. 

mus  oflium,  feriii  &  ancillae  rebellcj 
coerceripofTunt;  ciimfores  patent, fedi- 
tioia  familia  domefl:iciimtumultiim  di-. 
uidit  in  plurimos.-ita  quamdiu  quis ii- 
let,  aut  verba  profert  mitia,  tamdiu  fo» 
res  habetcuifoditas,  &in  iram  plurimti 
poteft  ;  perind^  vt  in  incendijs  ciuicis, 
quamdiuignis  non  erumpit,  magiftra- 
tus  patremfimilias  non  punit ,  Sc  incen^ 
dium  facilius  fopiri  potefl:;  vbi  vero  ia 
apertum  euoiaritfiamma,  fignume  tur- 
ri  datur,fax  nodu,  dedielabarum  pro- 
tenditur^  accurritur ,  iamque  magiflra- 
tus  oh  negkdios  ignes  ius  habet  punien- 
di :  iic  clau(i  pec?tore  afred:us,fuo  quidera 
dominojfedalijs  nonnocent,  6r  minori 
negotio  coerceri  poflunt,  vbi  vero  per 
tumultuofam  luiguam  eruperint,  &ali.js 
nocent,&  difficiliiis  reprimuntur. 

Quamobrern  S.  Diadocus  vtiliffimc 
praccipiens:  Volo,  inqtiit,  te  efle  breui- 
loquum,  -rariloquum,  Sc  fubmifsa  vocc 
loquentem.  Namprauificutin  fenfu  le- 
ues ,  fic  in  locutione  praecipites ,  clamG- 
fi,  vehementes  funt.  Regius  Pfaltes  Tu- 
multuofam  eiufcemodi  linguam  obiur- 
g^ns :  Dilexifli ,  ait,  omniaverba  nra^i, 

pita- 


DETvhfVLTVOSALlNGVA.        ^ty 

^katiotiis.  <i  Linguac  Tuinultuofk  pri* 
ma  virtus  eft ,  prcecipitare  verba,  <Sc  velut 
per  fcalas  deijccre,  vt  vna  ^quafi  ruini 
eifundantur  omRia. 

LingUcie  Tumuituofae  affinis  c{\:  fid/^ 
ttofi^  quce  fragore  grandi  prorumpit; 
gladios,  bombardas,  fanguinem  loqui- 
tur.  Abhac.eratcruentum  iilud,  7"<?A>, 
ToUe^  Cfuctfige.  Ab  illa  funt  hae  voces 
nonignota::  Caede,  lacera,  perieneftras 
praEcipita,prarc.ipitatos  iugula.Hasc  Jin- 
guaferuos  mdominurn,  ciues  in  magi- 
fl:ratum.,fubditos  in  principem  armat  : 
Venite,  ciamant,  excutiamus  iugun-u.: 
Adarrria,  adarma;  libeitas  vindicanda 
eft,  ^  Haec  lingua  bellis  ardere  iuilit 
Germaniam  per  cot  iam  annos.  Std  vbi 
kaec  Imgua  cil ,  ibi  auris  plcrunque  nulla 
eft  :  nil  audit,  nil  moniti  admittit  aut 
confilij  :  ideo  nos  ijlam  monere  definu 
mus;  ad  Tumultuofam  redimus. 

b  ^tmbt(xn  I  eamufe  tiw  an^crewcr^cn. 
§.       UL 

Sermo  mitis  ac  moderatus  inter  Prin- 
cipumac  Regumnecefrarias  viitutes  nu- 
jneratux.    Hieiorolymceus Rex Daiiid (e- 

ipfuxn 


'4^8  Capvt  XXII. 
ipfumhac  inreaccufans  :  Quoniam  ta- 
cui,ait,  inacterauerunt  ofiamea  dum^ 
clamarem  tota  die.^  Qtiis  hoc  fatis  af- 
fequatur?  quomodoclamauit,  fi  tacuit? 
aut  quomodo  tacere  potuit ,  dum  clama- 
ret?  Haec  aliaque  in  rpeciem  fibi  con- 
trariaefFrenisac  tumultuofalinguaface- 
refimul  potefl,  &  tacet  (Scclamat;  f^u- 
diosc  tacet  id  omncquod  inalterius  lau- 
demaccommendationcm  z{}:^  clamat  6c 
altum  vociferatur,  cum  habet  quod 
carpat,  quod  accufet,quod  reprehen- 
dat  &  damnet,hic  turbae  <Sc  tumultus 
ingentes,hic  repetitaeplag^  &id:us  noa 
perfundorij. 

Fuit  qui  cumultuofam  hanc  linguam 
malko  lotorio  ^  comparandam  cenfe- 
ret.  Non  inerudice.  idque  confirmatur 
verbofo  coniugum  duorum  diflidio. 
Non  procul  Witembcrga  maritus  vxo- 
rem  crepida  percuflit.  ^Egre  id  tulerunt 
cognati  vxoris ,  <Sc  de  confilij  fententia 
maritumadfe  vocarunt.  Cum  praefen- 
te  expoflulatum  de  iniuria  quam  fuac 
coniugi  cognata:  ipforum  feciflet,    Por- 

^rf.i  1.^.3.  ro 


Df  Tvmvltvosa  LiNGvA.  429 
ro  mcminiflct,  iioii  ancilkm  fibi  aiit 
mancipiiim  nupliire  :  fi  quid  diilen/io- 
Jiis  mtercederec,  non  lilico  verberibus 
&pugnisdere  decidendum.  Hisaudi- 
tis  maritus  irce  continens,  vultu  fereno 
<Scad  ojinem  humanitatem  compo/jto  : 
Affines  optimi,aiebat,admonition€rrLj 
veftram  boni  confulo,  fed  hoc  vnum 
rogo,  ne  quid  inaudita  parte  aitera  fe- 
iierius  ftatuatis.  Equidem  fateor  m-^ 
coniugi  oiFenfiorem,  non  continuifle 
manum,fed  illms  impulfuhoc  fadum, 
nan  illa  me  prius  percuflit,  &:quiderri 
longe  immitius ,  nam  malleo  lotorio  efl 
vfd.  Vos  igitiir  iudiccs  conuenio^decer- 
nite,  an  nongrauior  plaga  fit,  a  m.ilko 
locorio  quamacrepida  plagas  accipere. 
Mirantur  cognati,  &  qu^runt  qua  ri- 
tione  lotoriusmalleus  iniratas  coniugis 
manus  venerit?  Hic  ille  fubridens,  Lin- 
gua,mquit,  me  verberauit,  quam  ego 
lato  lUi  malleo  non  abfimilem,  C^d  90 
longe  grauiorem  cenfeo.  Vtrinquc  ru 
fus ,  <Sc  gratix  conciliatio.  ^ 

Sane  iingua  improba  priecipuc  Tu- 
multuofa  malleus  ell:,fed  iatus  &  iotorio 

(imiili- 
a^?.  MsnitHt  to.  z  ,vi$ht  fAg.  lyS^ 


43  o  Capvt  XXII. 
■fimillinius ,  a  quo  i<f^us  omnes  fonotif 
valde  funt  &  clamo/i ,  praefertim  .ciiai 
panni  madiili  tunduntur.  Vx  tibiquir-i 
quis  es,  quem  hic  malleus  puliarit,  qiii 
nec  regibus  parcit.  PhilippusRex  Mace- 
do,(i  quaalia  virtute,certecontumelia- 
rum^  patientia  illuilris  fuit.  Democha- 
res  adiilum,  Parihefiaftes.^  ob  nimiani 
<&  procaccm  iinguam  appellatus ,  intcr 
aUos  Athenienfium  Legatos  vencrat  : 
.audita  benigne  legatione  Phiiippus  : 
MiCitCj  inqiiit,  mthii  facere  quid  pjjli.^ 
cjtiod  fit  Atheyiunfihm  ^ramryi?  Exccpit 
Demochares,  &  lingua  ninusqua;»-. 
itumultuosa  &  praecipiti  refpondit ,  l"e 
Jufpendire.  indignatio  circuiiidantium 
ad  tam  inhumanum  relponfiim  exoi- 
taeft:  quos  Philippus.conticefcere  iuf- 
fit,  &Ther(itam  illum  faluum  incolu- 
memque  dimittere_,.  At  vos.,  inquit., 
ceteri  Legati  .nuntiate  Athenicnfibus^ 
multo  fuperbiores  efle,  qui  ifta  dicunr, 
quam  qui  impunedicTia  audiimt..?  Vc- 
riflime  dixit  Annasus  :  Proprium  eflma- 
;gnitudmis  veras ,  non  fe  fcntire  per- 
cxi^nnx^.b       Et  hmz  profedo  efl  loto- 

rium 

a  SeKeca  l.j.ds  Ira  c^s^.    b  ihd.e. i  /c 


De  "JlVRPrLOQVALlNGVA.     43  T 

jrium    iiluai    malicum    fuftinere   fmz^ 
:clamno. 

Jlex  Regum ,  Me/Iias  Orbis ,  exemplo 
^uonos  docuit  nontantum  lingua  non 
tumuitnari,non  clamar«,red&  tolera- 
re  linguas  turaukuofas,  &  vincere  taci- 
jrurna  lenitatc, 

CAPVT    XXIII. 

T  V  R  p  I L  o  Qv  A  Lwgua  omnu 

bm  ChrtflUni  OrhU  fnihm  pro- 
fcnbkHr* 

^[On  mihi  f\  linguae  centum  fint ,  o- 
raque  centum,  a  Omncs  improb« 
rnguaelapfiones  cnumerauero.  \n.  tanca 
*rrorum  varietate  hanc  aliqui  gradatio- 
lem  conftituunt  inter  multiloquium, 
raniloqurum,  ftultiloquium,  Turpilo- 
[uium,  quorum  alterumaltero  grauius 
lelinquit.  Afultiloijt4tum  peccat  defedln 
nodi,  verba  enim  agglomerat  ,eaque^ 
ot's  modijs  efFundit.  P'anil'  cjutun  defe- 
bu  hnis  delinquit ,  inutiiia  prorfus  gar- 
iendo.  StfUttloijtitum  priora  duo  fiipcrat, 

quando 


43  2  Capvt  XXIIL 
quando  non  tantum  inutilia,  fed  8c  fa, 
tuaprotrudit,  6cfnbulatur  finc  ratione: 
TMrpiloqu  :io'i  eo  pane  aliailla  tranfcen- 
dit,  quod  linguam  lafciuam  proxima 
cognatione  attingat,  &  a  beato  Paulo 
plus  finipiici  vice  damnetur,  fic  enim 
Ephcrio*;  inflruit :  Fornicatio  autem ,  & 
omnis  irximundicia  ,  nec  nominetur  in 
vobis ,  ficut  dccet  fandos ,  aut  turpitu- 
do,  aut  f]:ulriloquium,  aut  fcurrilitas,, 
quaead  rem  non  pertinet. .-?  Qua  prae-. 
ceptione  non  tantum  obfcoenas  fabulas' 
&  nra:text;itosac  hifciuos  fermones,  iQd 
omnia  turpicula  verba  tanquam  Chri- 
flianae  verecundice  multum  aduerfantia 
prohibet,quandoquidem  turpitudincm, 
&:omnem  immunditiam  a  Chriflianoru 
coiloquijs  excludit.  Nos  ergo  cum  bea- 
to  Paulo  Tkrpilooimum ,  &  omnem  ver- 
borum  immunditiam  (linguis  lafciuij 
iam  confixis)  hoc  capite  perfequemur. 

§.     I. 

Sunt  homines ,  inquit  Gellius ,  in  vcj 
ba  prouedi ,  quos  &  garrulos ,  loquaces, « 
blaterones  &linguaces  dicimus  quorum 
lingua  tam  effuia  ad  loqucndum ,  infre- 

nifquc 


DeTvri^iloqv^^Linov^'  4  ^  j 
Mfqiie  efl:,  vt  tcterrima  quadam  collu- 
iione  verborum  fluat  fempcr  6z  a:fluet,^i 
lic  fuis  fanc  coloribus  Turpiloqium,. 
|U0  de  agimus  ,  depic^um  efl:.  quid  enim 
localiudnifi  tetra  vaJdc  colluuies  for- 
lidiflimorum  verborum,  quae  proprie 
dotay  h  6c  Sih  ijs  fermones  iUotos  di- 
:imus. 

Sunt  quaedam  domiis  inftrumenta  ad- 
p  rctufa ,  6c  nullius  vsiis ,  vt  cum  purga- 
nentis  &  fordibus  m  latebras  conijcian- 
urritaqucedam  incolloquijs  naturafua 
^givolunt,  &filentiotanquamlatibulo 
ibicondi,  ftd  has  fordes&  purgamcnta 
isc  fludio  inlucem  eruit  linguaTurpi- 
oqua ,  vt  ridicuium  forum  faciat ,  & 
mptores  fi  non  aliiciat,faltem  habeat 
peclatorcs :  Sicut  circumforanei  &  agir- 
xfolcnt,  qui  radiculas,  lumbrico^,fuc- 
i  os ,  fucos  (Sc  fumos  in  foro  circuJifque, 
oncione  aduocata  vcndunt ,  6c  Stenro- 
ea  voce  proclamant,  laudantque  quas. 
olunt  extrudere  merces,vt  fimpliciores 
:  agrefles  hianti  ridu  attonitos  6c  atten-^ 

dentes 

^GtUJ.  / .  No£i.  Atuc.  c.  I  f. 

ba)tt0cn?at4nr/  n?u(le/tonfa«6rrr/ 


43  4     capvtt  ^rxrrr: 

dentes  argenta  emimgant  :  fic  omnina 
Lingua  Tnrpiloqua  merces  fuas  dicaci- 
tatefadavenaies  facit. 

Ponuntur  fubinde  quaeftiunculcC  quae 
verbis  non  impuris  conftant,  Ccd  fcnlli, 
Eteaiam  nequitiae  fubtilitate  profeciflc 
diabolus  videtur,  vt  fciediflim.i:  cucTque 
hiineflilTimis  fubinde  verbis  efierantur. 
Inaulisnon  ignotum  hoc  diaboli  artifi»- 
cium,  quod'  etiam  verecundiam  qiiam 
doque  ac  innocentiam  faciterubcfcerei 
dum  homines  oris  pudici  verba.  profe-' 
runt  minimefordida,  aliorum  tamenin» 
terpretatione  ad  turpitudinem  trahun» 

tUIL^.. 

Romanos  veteres  hic  minimeaecufo,- 
qui  quaedam  naturae  requilita  verecun- 
do  prorfus  8c  caflo  loquendi  riru  enun- 
tiarefoliti  funt :  ehriil^ianosiiios  arguo, 
St  damno ,  qui  verbis  minime  impudicis. 
interpretationes  &  fenfas  affingunt  im- ; 
puriffimos.    O  homines  minime  Chri--f 
ftianos!  jEr  omnis  t^nmmditi:i  mn  nvmtc^\ 
neifiv  tfi  vohis. 

Immimdam  hanc  oris  eluuiem  lima- 
eibus  &  ccchleis,  praefertim  illis  quae  e- 
dormientis  orc  prorepferunt,  rediflimej. 

com^ 


DeTvkpiloqva  LixGVA.    4>'f' 
comparauero.    Ruflicus  fuit  quem  apud 
Oenipontanumhofpiteni  (cui  nomen.' 
§i:6li4))  edundarum    cocrilearum   gula- 
inceilerat,    His  delitijs  quidem  paganus 
homo  afluetus  non  erat,  fatisfecit  ta- 
men  huic  cupidini,  &  fic  crudas  coch- 
leaspiperetantum  &  fale  nonnihil  per-- 
fperfas  ingenti  numero  glutijt.     Vere : 
glutijt ,  vti  cetus  Niniuitanum  vatem ; 
fed  dc  vinum  dulce  addidit,  vehiculum 
huic  cibo,  dein  pone  fornacem  in  fcam- 
num  fe  abiecit,manibus  pedibufqueli» 
beraliterextenfis.  Atquedum  toto  pro- 
fiat  de  pedore  fomnum,  patuloque  hiat 
orc,  en  tibi  cochieae,alia  fuperaliam, 
quaiuerunt,viamrelegunt,  8c  dormien- 
tisfaucibus  proreptant,  ligneoiqne  for- 
nacis  canceilos  occupant.  Qui  tunc  tem- 
porishuic  fpedlaculo  interfuerant ,  non 
/ine  animi  fui  voluptate  reducem  hunc 
&  viuum  cibum  viderunt ,  idque  publice- 
alibi  narrarunt.    Atqiue  hi  teiles  etiam- 
numin  viuis  funt.  <i 

Huic  reptili  cochlearum  plebi  verba 
rurpiloquaelinguae  non  abfimilia  funt» 

Ex 

a  lia  CUr$^.  D.  Gnartnon.  i,  2.de 


4?^      Capvt  xxrir. 

Ex  ore  ruftico  prorlus   Sc  ebrio  aliW 

rum  auribus  inferpunt.    Addo  <Sc  iftud: 

Limaces  &  cochleae  lentiflime  repcndo 

arbores  &  confcendunt  &  depafcuntur 

folia,  quacunqj  autemrepunt  vefligium 

fui  relinquunt,  tenacem  &  glutinofum 

humorem  :  ita  omninoveiba  fordida  & 

illota  vndecunquead  aures  pcrferantur, 

impurit.;L"is  aliquid  6c  turpitudinis  affri- 

cant ,    nocentque  femper   tam  dicenti 

quam  audienti.     Auditor  quidem  aut 

otFenditur,aut  dolet  occultc,  pra:cfcpt« 

iliud  Pauiinum  (o>r  m^  tmmunuina  he  no^ 

mry^et c  r  in  vof^i-s  Jinter   Chriflianos   tam 

elTe  inefficax ,  vt  ei  vix  quidquam  lcci  fit. 

bed  funt  fcepe  auditores  qui  illis  ipfis 

fbrdibus  quas  audiunt,dele(fl:antur,quo 

modo,  dumnefciunt,  laeduntur.  Sordi* 

dusverolocutor  non  alijs  folum^fed  6c 

ipfe  fibi  officit ,  dum  enim  verba  non  pu- 

dica  fundit,  pudorem.  fenfim  dedifcit. 

Namvti  Grcgorius  loquituF:Saepe,duni 

ab  otiofis  verbis    nequaquam  lingua-. 

compefcitur,  ad  temeritatem  quoque_» 

flultaeincrepationiseffrenatur-,.      Qui- 

bufdam  enim  ruinae  fuae  gradibus  defi- 

diofa  mens  in  foueae  lapfus  impellitur  : 

nam 


De  TvrpiloqvaLi^?«va.   457 

nam  dum  ociofa  verba  cauerc  nn^rluA^ 

o    o 

XPMS ,  ad  noxia  peruenimus ,  vt  prius  lo- 
qui  aliena  libeat,  &  poflmodum  detra- 
(flionibus  eorum  vltam.,  de  quibus  lo- 
quitur,  lingua  mord^;at  ;  quandoque»» 
autem  vfqi  adapertas  contumelias  pro- 
rumpat.^  Sic  dum  fordida  non  vita-^ 
mus,ad  lafciua  delabimur,  ita  placers 
incipit  quod  tutofrequentatur. 
.  HincZeno  fapienterdixit  :  Satius  efl? 
cadere  cquo  ,  quam  verbo  incompo/ito. 
Vbiautem  ferniones  tam  illoti&fordi^- 
di,quid  puri  cordis  latere  fufpiccris^ 
Ex  abundantiacordis  osloquitur.  h  Ex 
Augiaeflabulo  tam  immundo,  quis  odor 
nifi  grauis  (Sctcter?  Sodomorum  vineae 
dedcrunt  odorcmUmm.  Concra  pudic?r 
mentis  homocumPfalte  dixerit  :  Eru- 
d:auit  cor  meum  verbum  bonum.c*  Vt 
pyxides  amomo  aut  cinnamo  piena? ,  vcli 
facculi  Paeftanis  rofis  turgidi,  cum  pri— 
mum  aperiuntur,  odorem  fpirant  fua- 
ucolenti/limum,  ficanm:ii:s  DcoplcnuSj>, 
Dcum  &  diuina  loquitur. 

a  Grfg.  l  7.  wcr.  c^  jS.^  <clt» 
b  Afatrh  c^p.  i  i.^.  ^^, 

V  $.11. 


43  8       Captt  XXIII. 
§.     11. 

Nobiliflimum  Virtutis  fpecimcnCo- 
mes  ArianiElcearius,vti  omnia  fenfuum 
cxteriorum  officia  ad  omnem  modefliam 
compofuerat,  ita  &linguam.  Hicco- 
gnata:  fuae  nuptijsjquas  quinque  dies  oc- 
€upabant,interfuit,  fedfaneinuitus,ne€ 
fineocuiorum  &aiirium  crebris  vulne- 
ribus.  Aderat  ex  more  magna  homina 
nobilium  frequentia,  fiebatquequod in 
nuptijs  folct ;  dies  noclcfque  epuIar,con- 
fabulationes ,  cachinnationes ,  tripudia, 
choreae,  &quicquid  Thalaflio  &:Hymc- 
naco  licitLim  putabatur,  neque  cnim 
nuptialis  licentia  ad  pudicirine  amuflim 
dirigebatur.  Quani  haec  autem  ad  El- 
cearij  flomachumnonerant/  Verecun- 
diflimus  certe  iuuenis  inter  has  delitias, 
tanta  fermonis  honcflate  &  pudicitia 
vtebatur ,  vtei  ne  vnum  quidem  non  di- 
camx  lafciuius ,  CQa  nec  petulantius  vllum 
aut  fordidius  verbulum  exciderit.  Inte- 
rimalijtanto  proteruiores,liberrime  6c 
ioqui  (Sc  facere,quae  facris  nuptialibus 
congruerevidcbantur,  nequeenmi  ver- 
ba  foium,  fed&  geflus  parum  pudicos 
cdcre,quibus   &  oculi  &aures  Elcearij 

gra- 


^Tauifnmefauciabantur.  Quicquid  Vt- 
nerci  mdlis  hinc  ilJinc  ipargebatur,  ca- 
flifnmo  luueni  fel  cratmeriflimum.Hsc- 
viium  confirmatius  didicit ,  a  Hieremia 
vate  verifTimedidum:  Ncmoquod  bo- 
mimefl:  loquitur.  ^  &  aloanne  Apoflo- 
lo  :  Munchis  totus  in  maligrta  pafiras  ; 

Innirmerae  vbiqnefermonis  turpitudi-  - 
nes  funt,  quas  nemo  fatiscfRigerit,  ni(i 
qui  non  fo-lum  caffus^fed  &iurdus  fuec- 
rit.  Enimueromaximi  refert  quibusfer- 
monibirs  aures  affuefcant  dum  tenera:. 
fnnt,  (Scciilturae  patientes. 
Comes  Eiccarius ,  qucm  dixi ,  a  Roberto- 
Rege  Carolum  filiirm  natu  maiorem',^ 
eundemque  Calabri^  ducem  regijs  arti- 
busimbucndumaccepit.  Carolus  exuU 
tantis  ingenij  mores  minus  compofitos 
prae  fe  tuiit,  laiciuorum  fermonum  aut 
hominum ,  quam  pro  pio  Principc  fii- 
turo,  amantior,  vti  narura  ipfa  cupidi- 
tatesadoielcentise  prcfundit,  maxime  il 
cum  fortuna  bona  6c  ingenio  animi  mo- 
biliore  fit;  fi  iam  hominum  impurorum 
vfus ,  quibus  aula  mterdum  infcflatur^ . 
V    2-  accedat,  - 


440       Capvt  XXIIL 
accedat ,  quid  mirum  tft  fi  proximus  af i 
deat  Vcalegon?    At  vcro  fi  nihil  quod 
impudicitiam  oleat,  attiDgere  debet  li- 
mina,intra  quee  puerefi:,  quant^  fan-  ' 
cliora  efTedebent,  intraqua^puer  regius  \ 
ell:.  Hoc  Elceariusmature  confideranSi  ' 
iimuietiam  alumnifui  geniumaequo  li« 
beriorem.  aduertens,  Carolum  adfevo- 
catum  his  vcrbisaggrefTusefl: :  Abomni 
quidemoreChrif]:iano<Sc  aure  fermorxes 
iiloti&  turpes  procularcendirunt ,  ma- 
ximevero  aPrincipum  &Regum  collo- 
quijs.  Inlignemdcregiam  pcrfonam  ni- 
hii  minus  dccet,  quam  vel  audire   vel 
proferre  haec  verborum  dedecora.  Om- 
ncsvirtutis  neruos  elidit  immunda  hsec 
oris  eluuies :  Quicquid  agis ,  Carole ,  fu- 
ge,    fuge  contaminatiflimos   homines  , 
iilos,qui  tam  lutei,tam  caeno    poliuti 
funt,  vt  vel  ipurcidicos  verfus ,  vcl  can- 
tilenas  inuerecundas,  vei  Fefcenninos 
iocoseffutiant  j  quicquid  fercloqiiuntur 
viperinam  Veneris  faniemrudant.  Ho- 
rumomniumfermo  vitandusefl::  hifunt  ^ 
qui  vitia  t.adunt,  peflimum  genus  ho- 
minum.    Venenum  quod  auribus  inflil- 
lant,diutius  haeret  quam  auditur  :  nec 

faciie 


DETvRPiLOQVALiJTGrA.  44r 
facilc  efl:  animo  dulcem  fonum  excute- 
rc.  profequitur  &  durat,  6c  ex  interuallo 
recurrit.  Ideo  claudendas  funt  aures  his 
vocibus<fc  quidem  primis.  Qjjare  fuge, 
mi  Carole ,  ftige .  tam  peflilens  loquendi 
vitium,eique  nec  os  nec  aur^s prsebe^iflo 
&:  illis  exclude.  Regium  fanguinem  ijs 
ornamoribusqui  deceantRegem. 

Hsec  Elcearius  animo  etiamnum  tenc- 
to  ac  flexibili ,  oratione  tam  neruosa  im- 
preflit ,  vt  Carolum  breui  tcmpore  ad 
omnem  pietatem  ac  pudorem  adduxe- 
rit^  non  iine  totius  aiilse  admiratione. 
Hinc  illaevulgivoces  :  Dominii.sDiix  in 
nliumh-tmtnem  muW.m eH,  Alij magis au- 
lice  diccbant ;  Comei  Aritini  cum  I^fm(x,pte 
locuttis  eil,  Hoc  quafi  breuielogio,  & 
Carolimores  &Elcearij  fapientiamcom- 
tnendaturircertc  ipfe  Carolus  non  tan- 
tum  poftca  verbum  obfccenius  nuUunu 
Fccit ,  fed  nec  audire  fuflinuit. 

Carolo  Calabriac  Principi  Principem 
Taflilionis  iungo  Aloyfium  Gonzagam 
|Ui  Societatem  lefu  luuenis  amplexus 
■ft ,  <5c  viram in  ea ,  vfque  ad  morcem  re- 
ijiofiilimcperrcuerauit.  Kic  etiamnum 
V  i  ado- 

\ 


44 2       CxpvT   XXLIL 

^olercetis  ,"parente  Marcbione  ciim  co^ 

pijsad  Tunctum  profedo,  Caftilionem 

rcmiiluseftyYbieundem^quemingrefTus 

eratCafale,  viuendi  mouiumtenuit.  At- 

<]«evt  eftplerunque  militumvulgus  ad 

verborum  licentiam  turpitudinemcjuc^ 

proiedum,ipfequoque  exeorum  con- 

;fortio  nonnullas  eiufmodi  voces  haufe- 

rat ,  quas  ignarus  quaenam  elTct  eorum 

HiDtio ,  interdum  ia(5lare  co;pit.    Id  cuta 

aliquando  Petrus  Francifcus  Turcius  au- 

diflet,  quieius  pueritias  moderator  fuit, 

taataviin.euminucdus  eii:,  vtipfepon:- 

eamoderator  confirmarit,nulium  vn- 

qaiam  ei  deinde  niil  honeflum  decenfque 

verbum  cffluxiiTe :  Quinimo. fi  quem  de- 

indelicentiusloquentemaudiret,  e  ve- 

iligio .ocuiis  pudore  fuffufis ,  humlquc^ 

dcfixis ,  aut  aliorfum  conuerfis ,  vel  ani- 

mum  aduertifTe  diflimulabat ,  vel  dida 

fibi  auditu  moleflafuifTcfignificabaL^, 

Ex  quo  licet  intclligij^nunquam  eum  hoc 

genere-fermonis  vfurum  fuifR,  fi ,  cuid 

fibivellet,antedidiciiret.    Namfimulac 

flagitiofa^.tque  a  fuo  dignitatis  gradu  ge- 

ncreque  aiiena  eile  didicit,  tantus  eum 

pudorinceflit,  vtpoflea  fitfaiFus,  nc  ia^ 

cctdoti 


DeTvrpiloqva  LiN^svA.   44f 

Cerdoti  quidem  fuac  confcientiae  quaefi- 
tori ,  Yt  £a  nominatim  aperirct,  animum 
inducere  potuiile.  Ea  eratpuerilisanimi 
verecundia.  Ncque  vero  vnquam ,  dum 
vixit ,  huius  eum  grauifHmi ,  vt  ipfe  Ccn* 
tiebat ,  criminis  poenitcntia  deferuit.  <« 

lobus  profecflo  in  caufsa  non  valde  ab- 
fimili  poenitentiamagens:  Qui  leiiiter, 
inquit,  locutus  fjm,  refpondere  quid 
poiluxn  ?  manum  meam  ponam  fuper  os 
mcum.     Vnum  locutus  fum ,  quod  vti- 
namnondixiflem  :  &alterum;  quibu^ 
vkranonaddam.^  Manum  fuper  ospo* 
nere,geftus  eftagnofcentis  peccatum  o- 
ris  &verborum,*ficut  manu  pedori  ad-* 
mota  agnofcimus&  farcmur  peccatuni 
cordis.  Vunm  .  inquit  lob ,  locutus  fum, 
Cr^lterum.  En  finccriflimam  ab  orecon-' 
feilionem.  Quod  vtinam  non  dixtjfem:  ea 
veriflimam  peccatixletefl:ationem  incor^ 
de.    Qutbiu  vltra  non  Adda,m :  en  firmiiH- 
mum  emendationis  propofltum  ,  ipCa 
jEXcquendum  operc. 

Ah,  manum  imponat  6c  ori  &  auri, 
V  4  quif. 

irirgiliut  Cefariietl.i.  <iitx  Alojfij  c.s.edii^J^ 


4  44  Capvt  XXIII. 
qiurquis Tiirpiloquium  vnquaaivelmn- 
tua  collocutione,  vel  auditione  bene- 
uoia  promouit.-dolcat  talia  dixifle  ac  de- 
teitecur  dida,  fed  ijs  vltra  non  addat^ 
excutiatafe  viperinam  linguam.  Pau- 
JusOrbisEccIefiaftes  ciim  port:  pericu- 
lo£fIimam  nauigationem,  cselofrigido 
nc  pluuio  in  infula  Mitylene  focum 
ilrueret,  eique  farmenta  pabuli  vice  in- 
gereret,ferpens  farmentis  immixtus  ab 

iicrnc  refiluit,  &c  Paiilimanum  inuafit 

JEt  ille  quidem^  inquit  facer  hifloricus, 
iexcutiem  befttam  in  tgnsm  ml  mali  fajfm 
efi.^  Turpiloquium  ,  rcptile  viperinum 
cft,  quod  aures  inuadit ,  &  inde  per  om- 
snem  animum  virus  fuum  diuidit.  Ex- 
''cutiat  hanc  viperam  qui  laedi  nonvult, 
&  illos  ignes  aeternos  confideret,  in 
quibus  non  epulonum  duntaxat  aut-. 
helluonum,  ftd  vitioforum  omniunu 
Unguae  ardebunt,  guttulam  in  refrige- 
rium  mendicabunt,  fcddc  guttula  ijs 
negabitur. 

Ergo  quod  Chryfoflomus  hortatur , 
Chrifti  loquamur  lingua,  non.diabolii 

Quem' 


De  TvrpiloqvaLiksva.  44 f 
Qaemadmodum  enim,  inquit,  Q  Ro- 
manus  forte  fuerit  iudex,  non  perci- 
piet  rationes  tuas,  nifi  Latine  loquaris; 
(ic  etiam  Chriilus  non  audit,  neque  at- 
tendit,  nifi  lingua  fua  vtaris.  Difcamus 
igitur  ita  loqui  vt  Rex  nofter,  &  ea 
lingua  proferre,  qua  ipfe  vtitur.  Imi- 
temur  diligenter  illam  Imguara  in  om- 
nibus.  a 

Vidiis  Ephrata:is,vti  ludicum  faJfli  mt- 

morant,  Galaadit^  lordanis  tranfitum 

occuparunt.  Cum  auteme  diilipato  ex- 

er-citu  paiantes  milites  venirent  cupe- 

rentque  lordanem  tranfire,  interroga- 

bantur,  num  Ephrataei  efTent?  (i  negafl 

fent ,  iubebantur  vocem  fcibbolet  pro- 

FciTe,hoc  efl^fpicam  plenam.  quod  fi 

litterula  vna  omifsa  dixiflent  fibboleth, 

iugulabantur  miferi,  conflabat  enim  vel 

exipsapronuntiationchofles  efle.  Eo- 

icm  planemodoTurpiloqualinguanoa 

aro  fcipfam  prodit  voce  vnica  fordentc 

k  minus  cafla.    Qui  enim  faspius  inqui- 

i^te   loquitur,  velut  Ephrat^us  hoflis 

V    5  fibbo- 

a  Chryfta,2  bom. ft o.iHC.2 s.  Matth» 
miht  pag  <,  (9.^tom.j,hom.jt, 
mihf  pdg.  2pS* 

I 


44^    CAP.XXni.TvRpjL.LiiT€» 
fibbolet  pronuntiat,  non    fcibboleth,' 
paleas  rudat,  non  fpicas  plenas,  collo- 
quia  fordida  &  impura  arrvat,  hoftis  eft 
vcrecundiae. 

Has  ergo  fordes  auerfetur  plurimunt^' 

qui  pudicitiae  viderivult  amicus.    Exu- 

kt    Lingua   Turpiloqua    ab    vniuerfis 

-ChriftianiOrbisfinibus.     Satius  eft 

-mutumvideri  quam  Turpi- 

loquum^ 


A,  LIa- 


LIBRARY 

OFTHE 

UNIVERSITY  OF  ILIINOIS 


448 


449 


V 


A.Linguam  Vindicantem  in  ocu- 
lis  conftituit  Martius  hic  homo  ex  eo- 
rumnumero  qui  e  draconis  dentibus  in 
terram  fatis  cmerferunt.  Nequehic  aliud 
quam  Vindidtam  fpirat,  Vindidam  cla- 
mat.  Vide  C.  2  4. initio ,  ante  §.  i . 

B.  Sutor  cum  in  Apellea  pidura  crepi- 
dammale  pidlamcarperet ,  toleratus  e/1:; 
cumeadem  cenfura  crusetiam  per/lrin- 
geret,  mcrito  ad  futrinam,&  ad  calceos 
remiflus  eil,  ne  vituperare  pergere^, 
ijuod  ignoraret.  Vide C.  z 5 •§.  l . 


V7        CAPVT 


45  o 
Capvt  ^XIV. 

LingHam  Vindicantej^ 

gUdium  ejje  Deo  prareptum-y  omrtu 

hus  damnofjftmtim  ^  qui  eo 

juennt  ^fi, 

Genoris  inPhoeniciaregistilius 
Cadmus,  vbi  raptam  fororem 
idiu  qujefijflet,  nec  inueniHec 
vlpiam,  redire  ad  patrem  non  aufus,' 
noua  fibidomiciliacondidit.  Cum^verd 
fuorum  comitum  aliquot  a  dracone  in- 
terfedos  amififfet,  vt  poetae  memorant, 
draconis  dentibus  terram  obfeuit.  Ejc 
horribili  hac  femente  viri  profilierunC 
armati,  qui  armis  in  feipfos  illico  ver- 
{\s ,  mutua  caede  corruerunt. 

ManfuetiflimusMofes  &  vatum  ante- 
fignanus  ira  ferucns  aliena  :  Dentes  be- 
ftiarum ,  inquit,  immittam  in  eos ,  cum 
furore  trahentium  fuper  terram  atque^ 
ferpentium.4  Suntquihos  dentes  in- 
terpretcntur ,  dicantque  ijs  indomltos 

iinguac 


DeVi^dicante  Limva.    4  )*  I 

linguae  furores  defignari,  qualis  ccrtc 
Linguaefl,  qux  f^*«i^^4«j  appellatur., 
Lingua  ferox ,  furibunda,  indomabiiis* 
Huius  fementis  edLicator&  altor,  fenii- 
notor  &rator  diabolus  eft,  qui  faccos 
frumentarios  habet  plurimosdraconiirti 
dentibus  pleaos.  His  agrum  ille  ruura 
conferit,  vnde  inaumera  Linguac  vitia 
fuccrefcunt^prjefertim  atrociflimx  illius 
Linguae,  quae  a  fuis  clamoribus  recfbc 
ytndtcam  vocatur.  De  haclingua  inter 
malas  peffimanuncdiflerendum. 

Lingua  Vindicans,  eosprcB  fefertmo- 
res ,  vt,  cumherumfuum  elTe  laefum  in- 
telligit ,  mox  fucclamet ,  Vtndica^  DomU 
ncy  f^tndica,  Aut  feipfam  hortatur  & 
cxtimuiat :  r.udtca^  vtndica.  Aut  minas 
fpargit ,  &  ore  tragico  vociferatur ,  Ftn* 
dicabo^  f^lctfcar  hoc  prohe,  Poenasmihi  d/u 
I  htt  tlle  maftjigta.  Minitabundas  «iufce- 
modi  voces  nunquam  fpargcbat  Chri- 
ftus  :  Qurcumpateretur,non  commi- 
nabatur.<«  Qui  comminari  confueuit, 
ftultiorcm  fe  oflendit  quam  Cit.  nam 
plunma  niinatur,quaefaduruseft  nun- 
quam.  Noiler  hic  loquendi  ilylus  eil, 
Zi^P€tr,cjs^<i.ij'  -A.Ut 


4f2        Capvt  XXrV. 
Autminamur,  aut  quod  minari  potera- 
aaus ,  manu  &  gladio  exequimur, 

Ad  colles  Oliuarios  olim  partes  nimiu 
quantum  difpares  confillebant,vt  bea- 
tiisLucas  commemorat,  &  res  in  con- 
flidum  fpeflabat.  Videntes  autem  hi 
quicirca  ipfum  erant,  quod  futurum 
•crat ,  dixerunt  ei,  Domine,  fi  percuti- 
mus  in  gladio  ?  Et  pcrcuflit  vnus  ex  il- 
iis  feruum  Principis  Sacerdotum.  a  At 
manruetiffimuslefus  pugnam  hancmox 
dirimens  :  Conuerte ,  mquit,  gladium 
tuum  in  locum  fuum*,  omnes  enim  qui 
acceperint  gladium,  gladio  peribunt,  if 
Notandae  rciigiofiffime  funt  hse  votes : 
Qiii  acceperint  ipfi  gladium,gladiope- 
riturifunt,  non  ij  quibus  datus  fuerit 
gjadius:  itaprorfus  lingua,fivindidtam 
qua^Deo  debetur,  fibi  arrogarit,  graui 
fapplicio  vindicabitur. 

iter  fecerat  Chriftus  Hierofolyma  , 
praemisitq;  invrbem  Samaritanam  duos 
difcipulorum  velut  diuurforij  defignato- 
res.  his  autem  ciuium  inhumanitas  ne, 
gauit  hofpitium.  Itaque  ad  Dominum ' 
reuerfi :  Domine^  aiunt,  vis  dicimus  vt 

ignis 


DeVindicanteLingva.  4f3 
ignis  dcfcendat  cIccctIo  ,  (SccGnfumatil- 
Igs?  Quibasmitiriimus  magifler  nGn /i- 
ne  repiehenfione  refpondit  :  Nefcitis, 
cuius  ipirirus  eilis.  Filius  hominis  noa 
venit  animas  perdere,  fed  faluare.  Et 
abierunt  m  aliud  caftellum.  a  Nefcit 
proFeclo  Lingna  Vindicans,  quam  ma- 
ligno  feratur  fpiritu. 

Inlege  prifcafpiritusEliae  concitatior 
m  quinquaginta  milites  bisignem  caelo 
euocauit.  Vehementioribus  his  remedijs 
tunc  opus  erat.  At  nuncaliam  viuimus 
2Etatem ,  m.anfuetiora  nunc  funt  tempo- 
ra,illa  luftitiae  fuerant  atque  vindidae, 
kaec  nollra  funt  mifericordias.  Nefckis 
ruius  fpiritus  eftis ,  6  mei  difcipuli,  ego 
fos  longe  alia  docui,  alterius  ipiritus 
pccimenvobis  cgopraebui;  meus  fpiri- 
:us  eft  fpiritus  manfuetudinis.  Spiritus 
Oomini  fuperme ,  eo  qu6d  vnxerit Do- 
ininus  me;  ad  annuntiandum  manfue- 
['ismifitmc.  l? 

■  Aliter  olim  Dauid  canebat,  atiter 
lunc  canit  Zacharias.  Ille :  Ad  facicn- 
lam  vindidlamin  nationibus.f     Iflcj 

Ad 
aiLHc,9.^.S2.Qfet^^.  blfltxO.^.r, 


4r4  Capvt  XXIV. 
Adfaciendam  mircricordiamcum  Patri- 
noflris.^  Vos  quidem  hoc  efle  putati^ 
zclum  reditudinis ;  eil:  zeius, fed  amari- 
fcu^iinis.  Quod  fi  zelum  amarum  habe- 
tis,  noUtcgioriari ,  (ScmendacesefTe  ad- 
uerfus  veritatem.  h  Non  continuo  cum 
Iteii  fumus,  paranda  eil  vkio^  iiolite 
damnare,&  non  damnabimini;  vi-ndi-r 
diae  cupidus  fentiet  vindidam  ;  neqiue 
vero  de  homine  vllo  quantumuis  impro- 
bo ,  dumfpirat  5  defpecandum  eil. 

Ccnfiderate  ftatuariiim^is  trabem  an- 
te  fe  habet  informem^impolitam,  fta- 
"tua;  difTimillimam  :  quis  vero,  tam  pras-r 
ceps  aut  fatuus,  qm  protinus  clamet  : 
Adignem^ad tgnem  hoc  rndeO'  tnformeli^ 
gnuin.  Parcius  ifla  :  hoc  ligiiumartifcjc 
dolabit ,  poiiet ,  forraabit  in  pulchram  <Sc 
artificiofam  ftatuam.  Exemplo  fint  illi 
ipfi  Samaritani,  quosApofloli  mox  ignc 
caelitus  miflb  confum^ndos  putabanc^^i 
Nam  vbi  res  Chrifliana  propagari  coepiCi 
fet ,  Samaritaniprimi  fuerunt,  qni  Ghri. 
Go  audorabantur.i: 

SiDeus  latronemDifmampofl:  vnun* 

alte« 

^Luc.c, i.^.yi.   b l4C»h  e.j ♦  ^.  1,4^ 


DEVl>TniCANTELlN-6VA.      45  f 

alrepiiaiuc  latrocinium  protinus  noci 
dediiTet ,  quomodo  in  Cruce patronuTLj 
CJirifti  egifTet  ?  5i  Deus  Saulum  Ecclefiae 
vallatorem  praeferuidum  m.ox  tolli  vo- 
luiilet,qui  Paulu  Orbis  concionatoreni 
habuiflet?  Poflit  artifex  e  rudiligno  s- 
mulam  vita;  imaginem  formare,  noa 
poflitDeus  eflagitiofb  homine  pium  ac 
fandum  eflicere?  Procul  igitur  abore^ 
Chriilianofit  Lingua  Vindicans,  quac 
more  fuo  ciim  florent  impij  &  multis 
aocent,mox  altirm  vociferatur,  /t»//^/ 
ad  /eontm^  ad  befttas ;  N^xtos  ad  furcam^ 
ad  rn.vmtad  rojum^fceieratot  ad  Orcnnt^ 
adhferos.  Ah,  ifl:a  parcius,  6  linguae 
vindicantes. 

Si  Deus ,  quoties  p«ccant  hcmines, 
moxignem  fuaque  mittat  fulmina,  Or- 
bisterrarum  breui  vnus  rogus,  vniimq; 
fiat  bufl:um.  Nos .  nohis  mifericordiant 
.flagitamus,  in  alios  iufl:itiam  pofcimus* 
Iniquae  fKnt  hae  preces,  clamores  pcfl^- 
.mi^  tlocnoncfl:  eademmetiri  menfurat 
Quodflomnia  metiamur  vindicationc^ 
leritqui  ad  hanc  ipfam  menfuram  remc-i 
tiaturnobis.  Qu^i  a  Chriflo  fl:ant,ab  a- 
moris  &  manfuetudinis  fpiritu  non  diC* 
fcntiuAt.  ^Olim 


416        Capvt  XXIV. 

Olimaliquo  iii  nomero  fuit  kx  illa: 
Ocuium  pro  oculo ,  dentem  pro  dentc,   , 
manum  pro  manu^nunc  alijs  viuimus  J 
legibus.  V^ulgus  quidem  animofa  mira- 
tur,&  audaces  apud  eum  in  honore  funr, 
piacidipioinertibushabentur.  Sedlon-  S 
g^aliter  ludicat  virtus.  Illiduo  Apoflo- 
lirobur  oflendere  conabantur  vkifcen- 
<lo ,  at  vcro  Deus  oftendit  parcendo.  Nos  1 
Apoflolos  hoc   vno  perperam  a^mula- 
mur:  vixla:(i  mox  omnia  asraMartia  pul- 
famus ,  a  etiam  ignem  e  ca:lo  ,  G.  liceret, 
deuocaturi. 

Longe  aliter  Deus,  qui  potentiam 
fuammiferefcendo  poti/Iimum,  nonvl- 
tipnem  petendo  patefacit.  Ecckfia  fic 
pr.ecari  folet:  Deus  qui  ©mnipotentiara 
tnam  parcendo  maxime  &  miferando 
manifeftas.  ^  Diuinum  hoc  ingeniumj 
«emulatus  Dauid  :  Fortitudinem  meam, 
inquit ,  ad  te  cuilodiam.  c  Vtar  forritu- 
dine  mea  non  ad  hoftes  meos  deijcien- 
^os ,  fed  ad  te  pkcandum.  Vera  virtus 
^itionis  ftudium  non  habet. 

b  Dom,  /  0 .  pofi  Penttcofi.  fnces  EccU/i^, 

$.11. 


DbViNDICAKTE  LlNGVA."     4^7 

§.    II. 

Sanc^iis  Anfelmiis  triplicem  ait  ciTs 
facultatem  animi ,  Rationem ,  Volunta- 
temj'Appetitum  :  Rationeaflimilamur 
Angelis,  Appetitu  brutis,  V^oluntate  v- 
trique,  nam  inter  duas  illas  facultates- 
veiut  media  eft  Voluntas,  quae  moda 
Appetitui,mod6  Rationi  faflTagatur.Ra- 
tionem  <Sc  rationabilia  fapere  dicitur, 
cum  rationi  Aibfcribit ;  cum  vero  Appe» 
titui  affentitur,  carnalisappellatur:  ni- 
mirum  animalis  homo  non  percipit  ea 
qu^  funt  Spiritiis  Dei.  ^ 

Ergo  ex  afFedtu  dignofcendum  quo 
quis  feratur  fpiritu,  caelefti  an  terreno. 
Apoftoli  quia  vindicantem  linguam  plus 
quo  exerucrunt,  obiurgationem  au- 
diciuntiNefcitis  cuinsfpirituseilisrnon 
vos  e  caelo  fpiritus  afflauit,fed  e  terra vin- 
didam  fpirans.  Ignorabant  viri  /implices 
^uo  fpiritu  agerentur,  hincquod  ipfis 
/idebatur  zelus  luftitiae,  erat  fpiritus 
zindid^.Hic  linguam  concitat, vt  quem- 
idmodum  Hebraca  plebs  fuccIamabaL-. 
V/e-,  Tolle^crHctfiget  crftctfige^  ita  haec 
ociferatur ,  z;/W;(5<i ,  vindittii.  Imo  plus 

audet, 


4iS    capvt  xxrv. 

midet, &  velut  ius gladij  Deo  praeripiens : 
Domine ,  inquif,  giadium'  mihi  cede ,  tu 
nirais  bonus ,  aut  tardus  mmis  es  punien- 
do,  egoiftum  &ifi:umftcferramvtferiri 
fefentiat.  Hac  prorfus  eil  deltinatam 
rindrcandipoteftatemDeo  prseripere. 

Deus  quidem ,  veluti  magiftratns  ftf-, 
premus  inferiores  nobis  deeimas  amnes 
permittir,vTiigenam  iilium  datob^deiiT: 
ecquidbonorum  fubditis  negat?  vindi'-; 
dae  tamen  exceptione  vfus  :Mea,  inquie^ 
cfl  vlrio ,  Sc ego  retribuamv^  Et  ne  quis 
ignorantiamculps-pr^texeret,  iliud  ip- 
fum  Paulus  peromnem  Orbem  promul- 
gauit  his  verbis  :Mihi  vindidam ,  6c  cgo 
retribuam,  dicit  Dominus :  h  Non  pati- 
tur  Deus  ab  vllo  mortalium  vinditfta^  gla-' 
dium  fibipraeripi-.  Ssd  in  eam  fubindc 
rram  accendimur,  eaprolabimur  fiTrow 
ris,  vtlingua  Vindicans  cl^mare  andeatr 
Mea ,  Domine ,  eft  vltia,  mea  efi:,  6cegb| 
retribuam:tu  facile  nimis  exorari  te  fiJ 
nisj  fera  nimis  eft  vindida  tua.  Quj 
quidem  ratione ,  tametfi  pars  Isefa  fimusj 
audoritate  tamcn  propria  iudices  fimii 

fenten- 


DEVlNDICANTELlirGVA,     4f9 

fementiam  dicimiis ,  vindi(flam  impera- 
mus.  O  improbe  furiofi,  &  in  veftrum- 
mcr  caput  crudeles !  Contra  vos  6c  Chri- 
ftusclamat;  Sicdc  Pater  meus  c^eleflris 
faciet  vobis ,  finonremiferitis  vnu(<^mf- 
que  fratri  fuo  de  cordibus  veilris,  a 

Vix  qurdqiiam  eil,  paira,  quod  dunt 

viuimus ,  fcire  maUmus,  quam  iftud :  Art 

Deus  delrclis  noftris  veniam  dederit,  & 

an  dcinceps  quoque  daturus  fit.  At  verd 

tid  fignum  eft  euidens,nec  dediffe^nec 

daturum  efi^quamdiu  ckmamus ,  vwdt- 

cUy  aut,  vtndicaho.    illud  Augufi:ini  hie 

certiffimumiTalem  vnufq-uifque  indul- 

igennam  accipiet  a  Deo ,  qualem  feceriL^ 

Lproxiiiio.  ^    Vindi\flam  fentiet  quifquis 

iexpetitvindid:'am.  lam  olim  hoc  Siraci- 

des  pracdicens  :  Qui  vindicari  vulr,  in- 

quit,  aDomino  inucniet  vindiclam,  & 

peccata  illiusferuans  feruabit.  Relinque 

3roximo  tuo  nocenri  te  ,  &  tunc  deprc- 

;anti  tibi  peccatafchicncur.  Homo  ho- 

nini  referuat  iram,  Sc  aDeo  quacrit  me- 

lelam?  In  homincm  fimilem  fibi  non 

labetmifericordiam;  &de  peccatis  fuis 

leprecatur?    Ipfe  diim  caro  fitreicruat 

iram, 


4<ro       CapvtXXIV. 

kam,  Sc  propituuionem  pctit  k  Deol 
Quis  exorabit  pro  delidlis  iliius  ?  a 

Hic  mihi  obfecro  Sc  numeroCis  <Sc  ncr* 
uoias  Siracid^  rationes  perpendite. 

I.  Qui  vindida:  cupidus  eil ,  vindiclam 
incurret.  Archigrammateus  fideliilimiiS 
omnia  ipfius  pcccata  minutatim  per- 
fcripts.  fimans  /eri^al^it^ 

II.  Kelin^ue  proximotuo  nocenti  te.  Qui 
telxlit,amicus,  focius^tibi  proximus , 
coniundilumus  tibi  eflnaturae  lege.Vide 
iam,  ne  dum  ignem  irce  in  eum  euomis, 
codem  &  tu  cxuraris. 

llLHomo  homini  refiruAt  iram  ^  a 
Deo  ejHiZrn  medelam  f  qui  te  ofFendit ,  qui  -, 
damno  afFecit,  non  Angelus ,  non  Dcus,  j 
fed  homo  efl ,  qualis  &  tu  es ,  millc  crro-  j 
ribus  obnoxius.  ^j 

IV.  In  hrmnsm  (imilem  fibi  non  hahei 
mifiricoYdiam ,  &  de  peccatisfi^ts  depreca^ 
tur  ?  Cogita  quaefo  quid  hoc  noui  fit  aut 
mirite  offenfum  efle:  tu  alios  nunquara 
offendiflipen  nunc  fimilern  monetanu 
tuae.  Sed  &  hoc  tibi  perpendcndum:  1; 
veniam  neges  alteri,  veniam  dc  tibi  k 
Deo  negandam ,  nec  eam  vllis  vnquaq^ 
precibusexorabis. 

a £c(li,c» 2S,a<^.i,  ^/^  ad  6.  V.  Ipfi 


V.  Jpfe  dum  carojit  referMAt  trum,  Qui, 
loxamintulitjcarneconftatfragiritquac 
td  noxas  fcmpcrproniflima.  quid  igitur 
aroincarncmfacuit?  Etnunquid  bcUif- 
ima  eft  hacc prccatio  ?  Domine  non  fe- 
undum  pcccata  mea  facias  mihi ,  neqnc 
ecundiim  iniquitates  mcas  rctribuas 
lihirfed  ego,  Dominc,  huic  nebuloni 
bcundum  merita  illkis  faciam  illi ,  &  fe- 
undum  ofFcnfas  illius  retribuam  ipri: 
indida  dignus  eft.  Nimirumhx  pre* 
cs  noftrac  funt,  hacc  noflra  eft  raanfiAe- 
udo. 

VI.  Quif  txorabit  propcccatls  ilUui  f  Si 
'aelitcs  omnes  huic  homini  Wndidse  tant 
upido  vcniamrogent,  nunquam  impc- 
rauerint.  Deus  enim  vindican-s  vindica- 
it.^  Scdaudiamusquamprxclaradidlis^ 
•bijciantur. 

i  §•  I- 

I.  Eftquidicat  ;  Vindi(fram  non  mo- 
'^r,6cimguam  obmutcfccre  iubebo,. 
:dvt  has  ego  iniurias  obliuione  fcpe- 
X  liam, 


d^Sz       Capvt  XXIV. 

liam,  id  vero  mihi  nemopcrruareritr 
ieruabo  iitud  in  animo  meo. 

Hoc  quidem  Rukiffima  fraus  eft ,  8c 
meri/fimus  flicnsclementiar,  nolle  quid* 
vlcifci ,  &  tamcn  oMiuifci  non  veJlc^. 
Hoc  efl  dicere  j  os  amicuni  geram ,  non 
pedus.  Tu  11  quiddonas,  donaintegre. 
lllud  Chrifti  feiierum  n-ofti :  Sic  (3rPater 
meus  caeleilis  faciet  vobis ,  (i  aon  remi- 
feritis  vnuiquifque  fratri  ftio  DeCor- 
DiBvs  Vestris.  Iniurias  obliuifci  noU 
le ,  non  eileas  De  Corbe  remiticre. 

II  Improbiusmeatqueindignius  tra- 
^auit,  quam  vr  veniam.  rara  facilera  J 
impertiar.  a  ^ji 

Et  nos  homunculi  qn^m^  indigne  irc^ 
improbe  tradamus  Deum?  quantis^  v^r^^ 
bGxumacrerum  aceibitatibus  nullo  ad  J 
hibitomodo  eum  afficimus,  ds  fubind^i 
vel  vno  die  quoties  has  .noxias  repe- 
timus  ?  ti 

111.  HonGr,inquis^defendcndus  cfifrk 
munere  publicofiingor.  :,  l, 

Obfecro,  Chniiiani,  non  fimus pUM| *. 
aquo  fubtiles.  6t  Stephanus ,  &  Apofto-  U 

Ii,&^ 
3  ftatmirc  itt  firo^  fiana(^|. 


:i 


U ,  (Sc;  Ghriftus  publicofungebantur  lau- 
ncrc ,  <Sc  tamen  veniiim  capititiiflimis  iioi- 
ftibus  condonarunt.  Nonnereimusyoffi- 
tij:(Srilatns  graria  fubinde  tuitione  ae 
i^indicijs  opus  e(^c,  fed  mnoxi^s ,  6c  quac 
♦ertalegc-ftringantur.  Inccteris  omni* 
bus  venfia  remperirtpromptu  fit.  <: 

IV.  Nullam^  ais,  illi  nebuloni  cauf- 
^m  dedi^  vt  me  tam  hoftiluer  lacc- 
•aretJ>3G  0 

Si  cauHatn  d^ciiles ,  iniuriaai  ilie  non 
ntiiiiflet ,  calcuhis  par  pofitus  elTctjSei. 
r«ales  forentrvtrirtque  ratJor>es.>4  Quid 
bfeph  f?atribuscauflxdedir,cum  inno- 
ium  fomnium  percenfuit?  ik  tamen  tan- 
»rrt  6ti?ufn  omnefq^Hc^raJffFi^S'-  gcnerofo 
Jent>io  <2onco5;itr         J    '  -j 

V.  Non  leuiciriu^'e!(^,A]uOd  iiic  tri^ 
liVeiferirtme-nrjioiitUs  €^#. 

:    Quid  exaggeramusiniurias,  &  velut- 
fumum  in    l^dilinias  brac^esas  deduci- 
j%8  >'M <i(M/B-^timUria ,  ieuiiis  erit  praei 
Viuni'    ebridonatac ;  •  grandiffixnum,-  & 
j-andi^fiferit  oifcnfa. 


X  2         &ed 


4^4-      Ck  frr  XXIV. 

Scd  iniuriam  tibi  facflaminfpiciamu?^ 
^uanta  dcmum  ea  cft?  Nunquid  ferra 
mcdius  cumSimonc  vel  Ilaia  ifedus  cs> 
nunquid  cum  Stephano  vcl  Paulo  lapi^ 
datus  es  ?  nunquid  cum  Apoflolis  flagel- 
latus  es?  nunquid  cum  Chriilo  crucifi- 
xuses?  Adrem  dixitHieronymus,Deus 
faber  efl ,  hofles  tui  limae  funt  &  mallci  ^ 
quibus  te  velutrubiginofum  ferrum  hic 
faberexpolit. 

VI.  Sed  fum  nobilis  &  tantaeaudori. 
tatis. 

Sinthaecomnia  :  non  ntgo  ^  cui  hono* 
rem ,  honorem  *  £td  fcias  velim  ,  hofliurt 
tuorum  animas  tua  non  efTe  detcriorcs :  i 
corpusfpcdemus,lutumeflis;  tuforfkjt 
paullo  melius :  Qiiod  fi  te,inquit  Tcrtul 
lianus,libido  vindidae  vincat;non  ge. 
nerofusjnon  nobilis,  ^td  peccati  fer. 
iius  es. 

VII.  Etlicet,  inquis ,  menon  vkifcar 
tamen  vtmevlcifci  nolim.,  npnpofTum 
PofTumus  omnino,  pofTumus,  modo  ad. 
nitamur,  fed  hic  ignis  non  noiais  quo- 
tidie fchidijs  nutriendus  efl:.  At  ego ,  ui> 

quis, 


DbVindicanteLingva.    4^f 

quisardco  vindiAa.  Nifimatuce  hujic 
igncm  cxtinxeris ,  acccdet  ftygius ,  nun^ 
quam cxtinguendus.  ToUe igitur  mini- 
tabundos  vindidae  clamorcs ,  &  ad  ex- 
cmpla  manfuetiora  tc  compone.  No« 
ego  tibi  fandiflimos  aut  mitiflimos  ho- 
fninum  propono.  Saltem  idololatris  no« 
cfTe  velis  dcterior,quibus  faepe  nec  aJ 
irafcendum  cauffa  defuit,  ncc  ad  vlci* 
fcendumpoteflas. 

$.    IV. 

Quid  enim  facilius  fuit  regl  Antigon^ 
quam  duos  manipularcsmilitcs  duci  iu« 
berc,  quircgio  tabernaculo  proximi  fa- 
ciebant,  quod  homines  &  pcriculofiffi- 
mc  6c  libcntiffimc  faciunt ,  de  rege  fuo 
peflimc  locuti.  Audierat  omnia  Antigo* 
nus ,  vtpote  cum  intcr  dicentes&  audi* 
cntemfolumaulacum  intcrefrct,  quodil- 
leleuiter  commouit,  6c;  Longius,in- 
qiiit,  difcedite,  ne  vo$  Rex  audiat.  Ea 
Chrifliane,  quam  nuUus  hic  clamo^ 
xnortemimperans. 

Idem  rex  quadam  no(fle,cum  quofl 
X  3  dam 


4^:^    »   Capvt  ,XXI^,vnY  M 

dom.e  fuis  milidbusexaudiiIit,oninia^ 
inaiaimprecantesregi,  qui  ipfpsin  illud- 
iter  &  inextrieabilejutum  deduxinctt. , 
acceffit  ad  eos  qui  maxime  laborabanti^: 
6c  cum  igJiorantes,  a  quoadiuuarentur^ 
eiuto  explicuiflee ;  Nunc  ,;mquir,  ma^ 
ledieite AntigonOvCuius  vitio in  hasmi-. 
ferias  incidirtis  :ei  autcmbene  optatc_»  i> 
^^uivos  ex  hac  ▼oragine  eduxit^Nec  dum 
nos  linguam  orania  vindicantem  corri* 
gimus?  Neque  folum  ciuium  fuorum, 
fed.(Sc  hoflium  maipdidi^:,mitifIi.mo  ani- 
mo  Antigonu^  rex  tulit.    Itaque  cum  m 
paruuio  quodam  caileilp/Gracci  obiide- 
rentur ,  <Sc  fiducia  iocicontemnentcs  ho- 
item,  multa  in  deforvrnitatem  Aatigoai 
iocarentur ,  &  nunG  flaturam  httmiiem^ 
uimc  coliifum  nafimi  deridereht ;  Gau- 
deo , inquit  Rex, Vi  rn- caftris  meis Siie- 
aum*  habeam.  Cumautem  dicaceshos 
Graeculos  iame  domuiilet,  adeo  noms 
vitus  eft  tam  grauem  iniuriam,  tamni- 
hii  fuppiicij  de  iliis  fumpiit,  vt.eos  qui. 
militiac  vtiies  erant  ,>infuascohortes  de-*. 
fcriberet ,  ceteros  prcEConi  fubijceretL*^ 

id  quo- 
,  A  Depirmtm  SatjrHm.  ♦.*^%*2»  fi. 


Id  quoque  fe  negviuit  fadiirLwn fuiire,nifi 

cxpediret  his  donimiunhal>erc,  qui  tant 

malam  habercnt  linguam.  *« 

.     Regie  prorfus,  imo  &  Chriiliane^Rant 

-proprinm  cft    vcrae  magnitudinis   noa 

Jentire  f^percuirum.  Sic  immanis  fera^ 

minorum  .canum  ktratus  ohaudit  :  fic 

irritus  ingenti  fcopulo  fludus   aflultat: 

iicfaepe  nobili(Iima.efl:.vitia,  ad  probra 

nilrefpondifTe,  autcertepauca,  ncciiH^ 

miti  ioco.    Diogenes  phiiofophusStoi- 

cusreipsa  iddocuit.      Namciimillidc»» 

ira  diiTcrenti  adolefcens  proteruus  in- 

Jpikcret,  tulit  hoc  ilJelenitcr  ac  fapien- 

ter ,  &  :  Non  quidem  irafcor ,  inquit,  fed 

-ilubito  tamen  an  irafci  oporteat.Dioge- 

/Ac  meliusMarcus  Cato  Romanus.    Cui 

.cum  cauflkm  tigenti,  in  frontem  me- 

diam,  quantum  poterat  attrada  pingui 

ialiua,  infpuiffetLentuIus^homofadio- 

fus  &  impotens ,  abflerfit  faciem  Cato, 

&:x\BirmabO',  inquit,  omnibus  oLen- 

tuie,falli  eosqui  tt  negant  os  habcro* 

locose.    Vulgo  aiebant  Lcntulum  /ine 

j  ikontetScore  effe,ob  infignemimpuden- 

I  X  4  tiamc 


V  4^8  CAPri  XXIV.  .■^- 
tiam.  Cato  patronum  fe  offef  t  in  hac 
parte,paratus  ab  cxpcrientia  teftari,Len* 
tulumos  habere ,  <Sc  amplum  quidem  ac 
-;grande ,  e  quo  tam  liberaliter  cxpuiiTet., 
'Sandius  Catone  Conftantinus  Impera-; 
tor,  cumenim  rufLirrones  de  violataila^ 
tuagarrlcntes  vultum  eius  foede  vulnc* 
xatum  faxis  dicercnt,  ille  facicm  manu 
oberrans  ;  Ego  verd,  aiebat,  fiihii 
fentio,  rnMtras. 

§.    V. 

Ex  his  vtilifllnia  haec  praeccptio  fuini- 
tur  :  Cum  verhis  vrerpiy  aut  tace ,  ant  to^ 
care,  Cuni  tefermoa  quocunquc  pro- 
fedas  ^mor^let,  aut  file,  quod  fsepe  tu. 
tiffimum ,  aut  eerteioco  diluc  quamcun» 
q  ue  didi  amaritudinem.  t  jmy 

Etcnim  H  vis  vt  alterius  verba,  quas  il- 
levclutfacesinte  iecit,  non  ardeant,tu 
illa  iocando  rcfrigera, 6c  iic  ea  omni  igni i 
exarraabisrSciteRomanusfapiens;  Cir* 
cumfcribenda,  inquit, multismodis  ira 
efl.  pleraqueinlufumiocumque  vertan* 
tur.  Socratcm  aiunt  colapho  percu/fuiu 

nihil 


i 


T>E  VlNDICANTE  LllTCVA.     4^9 

nihiJ  amplius  dixifTe ,  quam ,  Moleftum 
fjfc  ^uad  nefctrent  homines ,  ^ftando  cum 
raUa  frodire  debertnt.  Non  quemadmo- 
dumfada  fitiniuria  refert ,  fed  quemad- 
modum  lata.  loco  belliffime  rcfutantur 
pliirima. 

Tu ,  (i  moncri  tc ,  C\  argui,fi  reprehen. 
di,  fivituperari,  fi  conuicium  inte  dici 
audias,&  tacendum  non  putes(quod 
tamcn  plerunque  optimum )  ioco  Hc  re- 
fponde  :  Quaefo  te  ne  meita  infaciem 
laudes.  Autdic:  Nondumomnes  virtu- 
tes  meas  enuraerafti ;  quid  iam  amplius  ? 
Itaiocoaduerfarium  magis  feries ,  quam 
Ci  grandem  in illum  faflaricam  intorfifles; 
\  putabitcnim  telum  fuum  tam  fuiife  hc- 

bes,vta  tenecfentiatur quidem. 

De  Lyfandio  memorat  Plutarchus, 

cum  tam  continentis  lingua:,  tamque 
•iiilaris  paticntise  fuifle ,  vt ,  cum  plurimis 
'^ontumelijs  a  quodam  afficeretur ,  hoc 
^numferendvultu  refponderit  :  Dic,  6 

amicule,  dic ,  dicj&  nihil  omittas ,  fi  qua 
>^rtc'tuum  animum  malis ,  quibus  vide- 

tur  plenus,  exonerare  poffis.       Ingen- 

tif  animi  argumciltiim,  nec  ira  quidem 
X  j  dignum 


470       tJ-AFVT  XXIV,       4; 
dignum  arbftrari  maledicu^i,  licetia 
promptu  fitvkio. 

Tiinotheus  dux  belii  forturiatiffiiaus  . 
fuit.  -At  viri  fortuna,  vt  folet  vUQn  ca^  , 
xuit  inuidia.    iEmuli  .eiiis  pinxerunt  ci-»  ; 
uitates ,  qua:  CeCQ  vltro  in  dormicntis  rete  i 
implicaLent.     Cauillatio  erat  vtcunque 
acerba.  At  Timotheus  vt  contumeliam 
ioco  dilueret,  vrbaneac  faeete  .•  Si  tan-r 
tas  vrbes,  inquit,  vel  dormiens  capio, 
quid  fadurus  fum  vigilans,?»* 

Ita  Sifinnius  epifcopus,  Suida  teflc» 
.vir  eloquens ,  &  philofophia?  peritiili* 
mus,  quimpribus  tam  feiliuis  fuit,  vc^ 
eruditc  iocari ,  &  dideria  finc  offensa  fci> 
re  ,  &  ekganter  atque  ex  te,mpore  qua^ 
fliionibus  refpondere  potuerit.  i?  Sikn^ 
tium,  aut  iocus,  omnem  verborumama- 
.rulentiam  diluere  nouit. 

Dicat  etiara  quifque  £bi,  quoties4^ 
celTitur  :  Nunqnid  potentior  fum  regff 
Philippo.,  aut  Caefare  Augufto ,  quibas 
.impune.maiedidumeil.  O quantofatius 
«ft  fanare  iniuriam,quara  vicifci  f  Itaque 

pruden- 


DeVindtcanteLingva.    47 1 

prutlentioriccdamus,  ftultiori  remitta- 
mus,pro  qnocunque  illud  refpondea- 
musnobis^fapientiflimos  quoque  viros 
multa  delinquere.^Hic  te  rogo,miLe- 
<?lor,  non  pigeat  relegere  hac  de  re,quas 
in  Zodiaco  Chriftiano  ,  fymbolo  nono 
vberrfis  difTeruimus. 
'  Verum  enimuero,  quantumuis  cla- 
ment  omnes  Sapientes,  minentur  Pro- 
phetae,  dchortenrur  C£e!itcs,vociferen- 
tur  Angeli ,  Apoftoli  rogent ,  quantum- 
iiis  ipfe  AngeiorumKcx,  Apoftoiorum 
frxceptor  Chriftus,  poteflate  maxima 
Tionfuadeat  fed  :praecipiat,vindi(n:am  cffe 
remittendam  ,  nihilominus  vindidam 
etiamfrum  contnmaciter  clamaTnus,tain 
Tobufla  eft  lingua  Vindicans,tam  casca 
efl:  vicifcendilibido.  Sicomnes  Sapicn-t 
tes ,  Prophetas ,  Cxlites,  Apoflolos,  An- 
gelos  damore  fuperamus.  ,  luflinianu^ 
imperator  natu  minor,  ^  cui  priusprae- 
fediae  nares ,  imperio  deindc  pulfus  efl^ 
i:  X    6  Hic 

■t!Thee^M  ^erttM,  ErrMqueJafientiftmm 
faffientittm. 

b  lujlintan.  RhtnotmitHS ^  de  qttc  Baroti^ 
■    iom.i.  anno  yoz. 


%^7^  i '  C A p  V r   X X I AW  $0 
Hic anmo  a  Virginis  par tu  fcptin^cntcfi- 
moXecundo ,  e  Cherfona  infu  afoluctrs, 
maritimum  itcr  ingrciTus  cfliimpcriuni  , 
denuorecuperaturus.  Ortainmaritcm- 
peilate  &  periculo  vitae  iam  proximo,  ; 
vnusfidiiTimorume  familiaribus  :  Ecce  ,  i 
inquit,  morimur  domine;  Quin  Dco 
voues ,  imperio  reddito  iniurias  iliatas 
non  vicifci  ?    Cui  luftinianus :  Quid  tu, 
ait,  pueriiiumvotoru  liic  ingcris?  Iftud 
cgo  voueo ,  fi  pepercero  vel  vnico  ill©^ 
rum,  quifueruntinineiniurij,hocloci 
fubmergar.    Et  tamen  pericuium  inccu. 
lumis  euafit-5  anno  fequente  impcriuni 
recuperauit.       Quam  admiranda  fiint 
tua  ,  6  Deus ,  iudicia  ?    Hoc  ncfcire  noa 
poflumus,  vltioncm  &  vindidam  a  tc 
feueriffimLCprohibitam.   Lex  priica  da- 
mat :  Non  quapras  vitionem,  nec  memor 
eris  iniuriac  ciuiumtuorum.vi    Clamat 
Salomon:  Ne  dicas,  Rcddam  roalumpra 
malo.  b    Nc  dicas ,  quomodo  fccit  mihi, 
<kc  faciam  ei.  c  Clamat  Paulus :  Vidctc  ne 

qui$ 


D«Vini>icanteLingva.  473 
tquis  malum  pro  maloalicui  rcddaf.rc^ 
fcmper  quod  bonum  eft  fedlamini  inui- 
vC€m,&in  omncs.4  Et  rationem  rcd- 
dit :  Qui  enim  iniuriam  facit ,  recipiet 
id  quod  iniquegeffit.^  Ergo,  Nulli  ma- 
lum  pro  malo  reddentes ,  c  omnem  vin- 
didam  Deo  tranfcribamus.  Tuvero, 
qnifquis  vltionitampromptus  es,nemi- 
Jii  magis  quam  ipfe  tibi  officis.  Perindc 
'fi  cum  altcro  rixeris  5  &  ille  quidem  ve- 
ilcm  tuam  iaceret,  tu  vero  brachiuni 
tuum  prae  ira  ipfe  faucies :  quis  grandius 
tibi  damnum  intulit?  ita  prorfus ,  hic 
quidem  fortunas  tuas  aut  corpus  tuum 
laedit;animum,  fi  nolisj^edere  non  po- 
tcftrtuvcro  cumvindi^^am  expetis,ani- 
mum  non  folum  iaEdis,fed  &  occidis. 
.Apiculsecumadeo  excandefcunt^vtacu- 
leumnon  tantum  infigant,fedcciam  in 
vulncrcrelinquant,feipfas  vita  priuant, 
fic  qui  iniuriam  noua  vlcifcitur  iniuria 
velutaculeum  perdens  invulnere,feip- 
fumnecat. 

X    7         Recitat 

a  t.TheJf.  c.s.^,  tS, 


^:^74        Capyt  xxiv/^^d 

RecitatPaiTran?as,  ci  Theagrni Tha /To 
piigilum  kudatiffimo  firarnam  seream 
■eflepofiram.  Kanc  obtrecSatorThcagi- 
nis  &cEmuliisnon  vnanode  cccic!irf?3- 
■gris.  ncc  ei  hoc  iatis.  Nam  vt  plaga^  m 
arena  acceptas  vlcifceretur,  flatuam 
mouere  loco,  <5c  deijcere  conatus  eil, 
Loct)  mouitj  feddum  ea  ruit,vltoTem 
opprefTit.-ita  quicunquevindidam  ardet 
•^eiedurus  alteriim, fubiadc  quem  'nbi 
^deflinauit,  deijcit,  fcd  vltor  hoc  cnfii 
^primus  obteritur :  fibi  nocet  plurimum 
'iumfscpeprodcftalteri.  -"' 

AP^ftUn.  in  Eitacit,  -^  ■ 

Interrogatus  Abbas  Paftor  fuper  ij$ 
«verbis,  Non  reddoi  malum^ro  walo:'hxc 
'refpondit:  Vindida geminis  incedit  vijs: 
Primaacordc  ad  oculosjalteraa  Imgua 
^dmanusducit.  Vlturus  fe,  primo  co- 
gitatac  circumfpicit,  qua  parte  hofiem 
'feriat:deinde  hoc  ipfum  ore  agitat,  <fc 
manu^  euocatad  audendum,  dicitque, 
cum  potuero,  reddam.  Verbainipiorum 

inii- 


DEVlNOicANrE'LlNt3VA.      47  ^ 

infidiantur  fanguini.  a  Tu  igitur  pri- 
mam  cordis  viam  include.  patet  ifla? 
iter  impedi  pcr  alteram.  Sic  alter  alteri 
cor ,  oculos ,  Lijiguam,  manus  a  fangui*» 
Jie  pura  conferiiet.  Lingua  Vindicans 
femper  cruenta  eflr^quemadmodum  os 
.canis ,  qui  totos  dies  macello  inerrat,  & 
fauces'  femper  cnientas  gerif.  Hanc 
xruenLam  <5c  Vindicantem  Linguam  ad 
Chrifticrucemfigamus,  &  eamLingua 
.Chriftianacommutemus,  quae  clamrtre 
cnorit :  Pater  dimitts  illis:  N-gh  mea.Doir.im 
jne^fedtuA  e^  vltt^.  Opportuniflime  hic 
.Aug.uftinus  interrogans:  Vindicari  vis, 
iiiiquit,:o  Chrifliane?  Nondum  vindi- 
xatwsefi:  Chriftus.  An  tu  paflus  cs  impro- 
,bum,&ilIenon  paffuseli:?  Nonne  prior 
-pro  tepa(lusefV,qui  non  habebat  quod 
.pateretur?  Nam  in  te  tribuiatio,  fornax 
.^urifxcis  eft,  (i  tamen  aurura  fis,  &  non 
>palea.;  vt  fordibiis.careas,^non  in  cine-. 
.rem  coiuiertaris.  ^  Hasc  Lingua  non  fao- 
^uinem  &  vindicflam ,  fed  mifericordiam 
,&veniampofcit. 

Nihil 

h  ''itfgitfl. *^f[-3  o.fne €x^tcAt49mt, 


47^        Capvt  XXIV.  ^a(S 
Nihil  ergohabet  in  fe  vtile  tctcrillc  & 
hoftilis  vlcircendi  alFedus ;  at  omnia  c 
contrario  mala.     Pudore  calcato^  nihil 
yacuum  rclinquit  afcclere,  nonglori« 
inemor^  non  infamiaemetuens,  inemcn- 
dabilis ,  cum  ex  ira  in  odium  occalluit;'-> 
Hannibal  Poenus  puluerem  pede  proij- 
ciens  :  Inter  Carthaginem  6c  Romam, 
inquit,bellandi  finis  tuncerit, cum  ha- 
rumvrbiumalterutrainpulueremrubfe-. 
^derit.     Sic  inter  Chriftianos  nonnun- 
quam  nullus  vindicandi  finis  eft ,  dum 
altereduobusin  fepulchralescineresfa- 
tifcat.  Adeocontumax  vindidacfpiritus 
ell.    Maturehic  igitur  refiftendum.  fibi 
quifqiie  vtalteri  dicat  :  Quid  iuuattan- 
quaminaEternum  geniras  iras  indicere  , 
&  breuifltmam  aetatem  diflipare  ?  Quid 
iuuatdics  quoshoneftiflimis  fludijs  im- 
pendere  licet,in  dolorem  alicuius  tor- 
mentumque  transferre  ?  Quid  ruimusin 
pugnam?  quid  certamina  nobis  accerfi* 
mus  ?  qiiid  imbecillitatis  obliti ,  ingentia 
odiafufcipimus,  &  ad  frangendum  fi*a- 
giles  confurgimus  ?  Qujd  tumultuamur, 
^  vitam  feditiofi  couturbamus?    Dics 
jmf^'  quo» 


DeVikdicakte  Ltngva.    477 

quos  labi  aiit  exciderc  triftibus  <Sc  prauis 
curispacimur,  eos  fatum  coliigit  tamen 
&in  Expenii  tabulis  ponit  :  Morspro- 
pius  ac  propius  acccdit.  lilud  tempus 
quodalienac  dcftinasmorti^fortafTc  cir- 
catuameft.  Quinpotiusvitam  breuem 
coliigis,  placidamquc&  tibi  &  ceteris 
prasflas  ?  quin  potius  amabilem  tc,  dunt 
riuis,  omnibus  exhibes:  defidcrabiiem, 
cum  excelTeris ,  reddis  ?  Quidnobiscum 
vmdicatione  &  iniidijs  ?  Quieti  pOtius 
pacatique,  quantulumcunque  fupereft, 
cxigamus.  Et  quantulum  eft  temporis 
quo  aut  hojftis  tu  us  poenafuatorqueatur, 
aut  tu  maium  gaudium  cx  alienaperci- 
pias?  Duminter  homines  fumus,  cola- 
mus  humanitate:  non  timori  cuiquam, 
nonpericulofimus  :  detrimenta,  iniu- 
rias,vellicaciones,  conuicia,  vindicatio- 
nes,  omittamus  aut  contemnamu*,  6q 
magno  animo  brcuia  feramus  incom.. 
jnoda.  Dumrcfpicimus,quodaiunt,vcr- 
famufquenos,  iammortalitas  aderit 
dudura  nosadimmortalita- 
tcm.  ^ 

CAPVT 


■478 
CAPVT    XXV. 

Linguam   V i  t  v  p  e  r  a  n  t  e  m 

j/^AJ  Cenforum  'demimmn^exe^ 

COcrates  cum  decorum  adolefccntera 
*~^&:diutiiletacerjtem  confpicatus  foret: 
Vt  te  videam,inquit^<iliquid  loquere. 
Scilicct  .Sacrates  tacentem  hominem 
non  videbat.^2  Hsec  eadem  Philofophia 
etiam  in  ia.cris  paginis  Jocum  habet. 
Nani  &  Siracides  non  ablimili  modo 
Philofophatus :  Ante  fr rmoncm,  inquit, 
non  laudcs  viium.  Sicut  ruflicatio  de 
lignooftenditfrudumillius:  ficverbum 
excogitatu  cordis  hominis,^  Qualis 
arbor ,  tales  Sc  frondes  &  frtidus  :quales 
hominis  cogitationes,,  tales  pLerunque 
Sc  voces ,  6c  adiones : 
Nauitade  vcnth--^  detauro  nAvrat  arAtar, 
.Entimerat  mtUs  vulnsra  ypafior  ouei, 

Eum 

a  Vhflcfophets  a  Maddurai,  /. 

Flortd.  tnitic. 


DEVlTVPEftANXELm-GVA.     479 

L'nm.  qui  epulas  &  generopLim  vinum  ad- 
eo  commendcU,  an  iion  gulonem  &  ca- 
tilionem  dixcris  ?  qui  adeo  difcrcus  cH  iii 
;ilieiiaforma  prjedicanda,!ndicii:m  facit 
amoi^is  riofi  adcB  caili.  Qui  fe  fuaqwe 
crebrii\s  ac  iiberaliuslaudatya  nemuie 
nonfuperbti-siiidicatur.  Qui  omnium^ 
difla '  carpere ,  mores  omnium  cenfere , 
nemini  non  notdm  inurere ,  rebus  omni- 
bus  ceram  miniatulam  apprimere  per- 
quam  dcxtrenoiiit,  an  non  is  omnium^ 
Toce  Criticus  dc  vitupcrator  dicitur? 
Atqui  Ftritpcrans  hscclitiguahocxut)  v- 
iitatiflima  eft:. 

Otitfcjne  calculum  rle  aUorum  moribm 

fertefiii<\ 
QuifjHc  cenfir  eft  Mreni^ntmo  fed  cen^ 

forpii  tff?.>i^^;  rtiJ'  n'A\^j  jifii  :i :  .  " : 

■  Tanto  grauiores  rernm  alieharum  ri- 
tuperatores,  quanto  noftrarum  facuw-. 
diores  laiidatores  fumus,  nemo  fuac 
mafttica!  quod  in  tergo  ^H:,  videt.  Hinc 
lingua  ^m//);?;^'?wj,  quc-choneftiore  no- 
mine  f&i^Jiricr  fokt  appeHari  ,.de  <jua  bre- 
Hiter  difeemtis. 


§.i, 


480       CapvtXXV, 

$.1. 

Solet  invrbibus  quorundam  rupcU 
lexaudione  vendi.  h  qui  praeefl  audio- 
niya  in  aflignando  cuiufuis  reipretio 
peritiflimus  (itnecefle  eft,id  enim  mu- 
jieris  habet,pronuntiare,  tanti  haec  ta- 
buia,tanti  hoc  poculum,  tanti  veflis 
haec ,  tanti  haec  cifta  veneat.  Lingua  dc 
qua  loquimur,  hoc  officium  reduio  ex-, 
«rcet,ruum  rcbus  omnibus  ponit  pfte^ 
tium ,  hoc  centum  valet  afTibus ,  hoc  tri- 
bus,hocnullo,iflud  vix  triobolare,  il- 
lud  mijle  feftertiorum  cfl.  Haec  lingua 
omniacenfere,  carpcrc,  vituperare;  re- 
bus  omnibusauc^oritatem  addere,demc- 
re,  rcrum  omnium  defedus  &  vitia  ex- 
plicarefcit.  Romani  cenfores  olimMa- 
giflri  morum  erant ,  Magiflratu  amplifll- 
mo  eoquc  quinquennali  fungebantuHj. 
Piurimum  illis  imperij  &  iuris  in  Sena- 
tores,  Equitcs,  plebem.  illos  Senatu 
rnouere ,  iflis  equum  adimerc,  hos  ca- 
pite  cenferepoteranuijdem  vrbis  tem- 

pla  j 

a  ^mntt. 


DEVlTVPERANTELrK<57A.     48  I 

pla,  vias,  aquas,  aerarium  tucbantur. 
Cenfura  olim  poteflatis  crat  plurimae. 
Hanc  fibi  poteftatem  vindicat  Lmgua 
Vtiuperam  leu  Cenforia,non  in  fcnatores 
folum  (5c  equites  ac  plebem ,  fed  in  ipfa^ 
faftigia,  in  Principes ,  Reges ,  Cacfares^in 
ipfos  paenc  C^iites,  quibus  nonfemper 
cxtotoparcit.  Apudeospotiflimum  haec 
linguaofficiofi/Iiraa  cft:,  qui  fibi  viden- 
tur  pleno  pcdlorc  faperc,  qui  ctiam  di- 
numcrarc  fefteilas&metiri  magnitudi- 
nem  pofTe  arbltrantur.  a  Quamuis etiam 
apud  indocfbiffimum  quemquc  hacc  lin- 
gud  in  promptu  fit.  Imo  ,  Etpueri  na- 
fum  Rhinoccrotis  habent.  b  Etiam  puc- 
ri  adhuc  balbutientes  fibi  ius  cenfendi, 
damnandi,irridendifumunt.  Ncc  mi- 
runu 

NamfAcilis  cniuis  ri^idi  Cfnfrra^achinni  c 
Maximavbiqueridendi  carpendiquc  li- 
bido  ac  licentia  cfi:.  Vbique  tribunalia; 
vbiquc  iudices  &  iudicia,  {'^d.  quales 
funtiudices,  taiia   &  iudicia,  hoc  cft 

praua 

b  Martt/ti.  /.  / .  effigr,  /.  fHfrajafi^minth» 

C  iHHitMl,  SHtf  ii^Sf.Jt, 


48  2        Cafvt  XXV. 
praiia  &r  temeraria,  Qnamuis  hoc'  focol 
de  iiidicijs  temerarijs  nos  nihrl,  Irngtia 
enimnoniudicat,  &idalibi  fusc  profe;» 
cuti  fumus.  4    Hic  iilam  Linguae  iicenC' 
tiam  comprefrumimus,  cjua  omnia  quae* 
iii  ocuiosauTefquc  incurrunt,cenfentur 
St  carpunrur.  Haeclingua,  mirum  did"a> 
omnium  fcientiarum'  gnaram'  fe  fingit,' 
perindeacii  eiusdominus  5c.Gnimm.afi' 
cus,&:  Pocta,   <5r RhetorV  62  '  htl^ib^- 
phus ,  <Sc  Medicus ,  (Sc  lurifconfultusVfed' 
&Theologas  iit.     HiEclingua nonran^- 
tum  in£hitis  fe  mifcet  quaefliorrfta^,'^' 
fed  earum  etiam  difceptarricem  fe  gefit-' 
&  iudicem  :  quidquid  non  placer ,  auda- ■ 
eifli  m e  c  e n  ( e  t  &  Vi tup  era t;     -  '    ' ^^^*  ^**  ^*^* 
Lex  ef>  a  Dofflornm  'mor^lmmitMhW^ 
fixa::>i  ^Her»  iati^are  non  potcSj^ne  vitu^'^ 
prra,    Et  ccrre  vercrum  mos  fuit,nemi«' 
nemfepelire ,  nifi  prius  laudatum.  Sepf-- 
li^ndusitaque  fuerat  ho-rrto  non  n^agnstf' 
frugis;  .Viliof iirri  omnurhi^altiimVMq^ucf 
fireniiuiTi  deilio.    Tand'etii  pforlijr "toiiii^ 
for,  ^ui  de  mortuo    dixit  hoc    elogij : 

Fuilfe 


Puifle  hemijftcm  fupra  mo(itim  forfict 
habilem,&ca-pitis,ad  maaus  tonforis  ^^ 
aptiflimi.  Vndc  intelleclum  eft,  vb:-' 
quemqiiam  eflctam  illaudata»  Wr»,  qup 
non  a  re  aliqua  laudari  podit, 

Etgo  y  Ji  /ahdare  njn  potes,  faltem  ne: 
^itupera»,       Hanc  legcm  ejcatH^e  fefuauit; 
Chrtftus.  fiquiden."k  interrogarus  ab  He-- 
braeoPontificede  difcipuHs^Sc  dodrina  : 
Ad  hanc  quidem  interrogadonis  partem 
dedocfbrina  reipondens   :  Ego,  inquit , 
palamlocutus  fumMundo:  ego  rernper. 
docui  in  fynagoga  qiio  omnes  ludcti^ 
conueniunt,<Sc  in  occulto  locr.rus  fumi 
Kihil.  ^  De-dircipuhspenitDs  fihiit.Quid- 
ita?  Ah,nehocqUdcrr.s  :  laudare  illos> 
non  potuit,  ideo  nec  vituperare  voluit. 
Et  quomodo  ecs  laudalTer,  qui   ea  ipsa^ 
nodc,  diim  fubnii/Iionem  vcrbis&  ex- 
cmplisdocerentur,de  primis  ipfi  digni- 
tatibus   iitigabant ,  qui  vigilare  toties 
moniti  flertcbant ,  qui  carceris  8c  mortifi 
focietatem  polliciri,  fugiebant.  Vix  po- 
terant  haec  laudari ,  ideo  modeflo  filen- 
tio  tranfmittenda  erant.     Si  quem  ergo 

laudare 


484      CapvtXXV, 

laudarenon  poflis,  faltem nc  velis  vltu* 
perare.  Pari  ratione  quod  artem  &  fci- 
cntiam  tuam  excedit,nonfaciie  vncjuam 
cenfc ,  aut  carpc. 

Apelles ,  Plinio  narrantc ,  pcrfeda  o- 

pera   pidurae   proponebat    in   pergula 

tranfeuntibus,atque  poftipfam  tabulam 

latens,vitia  quse  notarentur,  aufculta- 

bat,  vulgum  diligcntiorem    iudicem-. 

quam  fe  pr^cferens.  Feruntque  a  futore 

reprehcnfum,  quod  in  crepidarum  vna 

intus  paucioresfeciHetanfas.    Tulithoc 

Apelles  &  tacuit.  Cum  vero  idcm  poiic- 

ro  dicprioris  admonitionis  emendatio- 

ne  iam  fupcrbior,  circa  crus  nefcio  quid 

cauillarctur,  indignatus    Apelles  pro- 

fpexit ,  denuntians  ne  fupra    crepidani 

futor  iudicaret,  quod&  in  prouerbium 

venit.  a     Ita  pscnc  legem  f^nyiLt  nobilif-' 

fimushic  pidor,  ne  quis  cenforcm  age- 

ret  in  rebus  qux  non  fui  officij,artis, opi-» 

ficij^facultatisefTent.  Quidlingua  coci 

in  rebus  architedionicis  ccnfeatplongc 

aliudeftxdificia  ilruere,aliud  pultes  ac 

iufculaparare:deollis&  cacabis  cocus, 

de 
a  ?/#>?./ //.»4/.^/;^.  #./««  amtimtd. 


De VrjTDrGANTE  Li>TGVA.    48^ 

c  ftfiiduris  <Sc  fabricis  architeilus  feit- 
enttamdicat.  Quidmedicum  Iiirecon- 
ukusdocet,  auchuncillc?   Q^id  mili- 
iae  ducem  ignauus  lartor  reprehcndit? 
liu^rfa  funt  acumfilumque,&:  miiitum 
gininaducere.    Quid  nauarchum  eaufl 
idicus  vituperat  ?   DiffimiLima  funt ,  in 
opo  verba  facere ;  <Sc  in  pelago  triremem 
eg^e.  Qiudoratoremexagitat  bamba- 
0?  ipfe  priusloqui  dilcat ,  Scl^ingux  fuae 
iumbum  emendet,  quam  aliorum^elo- 
uentiai-n  con  igat.       Quid  te*ftudo  tar- 
'  lorem  anferis  volatum  ridet  ?     Quid 
oruuscolumbae  gemitus  carpit>ingra* 
ifTTmae  funt  hae cenfurae.  Et  quamuis  Mu- 
arum  alumnus  infcholis  educatus  non 
.•npcrite  cenfere  po/Tit  Martis  alumnum 
icaftris  exercitatum,melius  tamen  cen- 
iiram  fubftringct.  Cenfores  <Sc  vitupc- 
atorcs  licet    peritos  rerum  nemo  non 
>dit.    Quod  fi  cenfor  fit  imperitus,nau— 
ea  efl ,  <Sc  ftomachum  ncmini  non  eucr- 
itipropraemio  grande  in  feodiumcon- 
itat.  ciim  molliinme  punitur,  liberaii- 
er  irndetur.      Salse  poeta  vetus  cenfo* 
iam  linguam  irrifit  breui  hoc  carmine  r 
J  Cnm 


4g^      Ca?tt  XX^; 

CfiJntua  mn  edM^carpu  mea  carwitiA^  LkUii 
Carpere  vel  noli  noftra,vel  ede  tua.  a       I 
Poeta  vis  videri ,  Lasli ,  ^Hofque  carpiSov' 
Hocnemini non  promptum.  Nam  fsci^i 
lis  eft  cuiuis    rigidi  cenAira  cachinni.  1 
Multishic  morbus  fedet,  qui,cumipfii 
3nihil  poflint,  cenfcndis  aHjs  hoc  moli- 
^ntur ,  vt  ahquid  po/Fc  vidtantur.    Fru« 
Hra.  Rifum.ferunt,  nonplauium.- 
^  a  Martfdiu  l  /,  E^tgr4v>.  7^ 

•     f.  11. 

Rc2  PtolcmaEUs  de  rc  mufica  copiosr 
^illerens  5  quacdam  fibi  minus  perfpedla 
carpferat.  Hic  vnus  aHquis  aulaEdorufH 
Empiertcrritus  :  aliud  ef^,  inquiti  o-ReXv 
lieprrum ,  aHudplednim.   Rgx  Macedo 
^lexander  non  minus  audacircfpartfo 
jmiruscfl^ccnfuram  fubflringcrei    Sole^  i 
bat' Alexander  ad  Apelkm ,  quem  dixi ,  | 
chariflimum  fibi  artificem  faepius  re  uife- 
te,<3fevaria  de  pingendi  arte  garrircquae* 
piam  ©tiam  imperitius  cenfere    ApcHcs 
filentium  ci  comiter  fuadens  :  Optime 
ReXjAnquit^fimeaudiashac  dc  re  fua- 

uius 


DfeVrTVMRANTEElNOrA,.   4«^' 

iiirs  filebis ,  nc  pueri ,  qui  coiores  tci 
iint*,  terideant,  <i 

Momns ,  vt  Hcfitxlus  canitv  fomni  & 
lodis  pukhellus  filiiis,&'a  tantis  paren- 
ibusminime  degener,otiumhabet.pro 
begotio, nec  paenealium;  laborem  fubit 
fuam  nihil  laborarc,  omnium  tamen 
aborcs  infpicere ,  cenfere^  caipere,quid 
lerperam  fa<flum ,  liberrime  dicere^  A" 
aio  6c:notrundayiiz.A^<f?mii ,  (eurepre- 
penibr ,  vituperatori 

Temvrum  orbis ,  quodtUTo  affirmemi 

ileninimus  eftMomis,  cenfuratvitupe* 

lijs  niixtSE  vhique  plui-imaE,  v&.quidem 

e  eademre  faspe  conrrarias. .     Eandem 

eftem  quamillenimis  longam  iudicac^ 

icaitmmtseflcbFeuem.  Eandem-fcrip-. 

onem   aiiqui  putanr  excultam  nimis, 

:  paene  ad  vitium  elegantem ,  aiij  nimis 

adcm&  impohtam  dicunt.  Idcm  epu- 

imaJij  vtlautifiimnm  commendancL^  , 

ij  d'^licat<ioris'gula;vtrenueac  pauper* 

num  vituperant.    Bencficium  idcmcib 

ro  largnm  aefHmatur^  ab  aJio  nihiJifit.  - 

[omorum  plcna  funt  omnia ,  quemad- 

y  2-        modum. 


-  488       Capvt  XXV, 

modum  ftiiltorum;  horum  &  lllorunij 
infimtus  eil  numerus.  a  Et  quamuis  non 
omnes  flulti  fint  Momi,  omnes  tameii 
Momiilulti  funt.        In/igniflima  certe 
ftultitia  eft,alienos  nacuulos  rigidifllma 
cenfura  perflringere,  naeuosfuos  ingeai 
tesnonvidere.  Ita  ca:ci&  noflri  aman, 
tes ,  alienam  feflucam  cernimus,  traben' 
noflramnon  cernimus  :  Quar  carpimui 
inalijs  ,ea  ipfi  facimus.  Alijs  feueri  fu; 
mus,  nobis  indulgentiilimi.  Rid^^t  alte) 
alterius  dementiam,  nemo  fuam.     Vii 
vllus  efl:  qui  non  Cenforem  agat,  «Sc  ta. 
menvix  vilus  etiam  reperitur,  qui  Ccn 
fores  non  peflime  oderit.     ilJud  viituti 
&innocentiae  abfoiutifTimum  exempla 
Cliriflus  Dominus,  quam  acerbos(Sc  ri- 
gidos  habuit   Cenfores  Pharifasos,  qu 
velut  Epidaurij  ferpentesoculisacunfli. 
mis  obferuabant,  num  in  conuiuijs,  ii 
concionibus,  incolloquijs  cum  Chrifl<| 
aliquid  dcprehenderent  quod  vitupera 
rent.      Cum  autem  ncquiiilma  ha!c  'io,' 
lertia  in  Virtutis  magiilro  nil  vitjj  reperii^ 
re  poifet,  difcipulos  obferuare    coepii^ 

Manus 

zEcckf.€.i,<<.  //. 


Di VitvperanteLingva.  489 
K^anusApoftolinon  lauabant?mox  ad- 
Fuitcenfura  &vituperans  lingua.  Iciu. 
rtia  non  tain  crebra  feruabant  ?  Cenfura 
denuo  &  vituperium  fecutum. 

IdcirconullusaEgreferatfe  fuaque  ri- 
gidiHime  cenferi  &  vituperari :  cenfori- 
bus  os  obftrui  non  poteft.  Nec  in  Orbe 
quidquam  eft  tam  exafciatum  atque  pcr- 
fcdum,  quod  cenfcri  aut vituperari  nc- 
queat.  Nulla  virtus  tantx  aucH^oritahs 
cft,  quaeomnemcenfuram  fubterfugiat, 
Queiii  ergo  lingua  Vituperans&Cenfo- 
ria  tam  rigide  flagellat,isfecum.a{Iidue 
in  animovoluat:  Mihihoc  non  ColiG^t; 
dodiflimis ,  fapientiflimis,  fandinimisid 
acque  perferendum  ell :  velis  nolis  fub- 
cundus  eft  runcinarum  raptus.  a  Sed 
norintilli,  quie  ftirpeMomifunt,  quo- 
rum  lingua  cenfere  ac  vituperare  tam  ex- 
peditefcit,exofifIimosfefieri  apud  om>- 
nes :  nam  ab  omnibus  Critici ,  Cenfores, 
Ariflarchi,  Syndici  appellantur,  vt  qui 
iMomum  vbiq;  agere ,  omncs  di(ficrijs fi- 
Igcre,  omnia  conuellere  norunt  &  car- 
;pere ;  qui  nunquam  ferenam  &  matuti- 
'  '  y  3  nam 


49,o       Cafvt    XXV. 

nam  frontem  incluunt,q.ui  fcmper  Cq^ 
cum  iimam  cenroriam  ferunt ,  qua  fer* 
tum  impeiit  Lim  cariigent  6c  poliint,    O 
Momiquorum  potiflimus  labor  eft ,  la-^ 
bores  aii<&rum  maledico  dcnte  rodcrc.  O 
Momi  y  publicum  eftis  orfium ,  ad  Gara* 
mantas  & Indos  dcportandi !    Quamuis 
Donnerdamolimgenus  horainum  huic 
fimilc  -Romae  apud  quofdam  in  dclitijs 
fuiffe.  AffirmatSeneca,  &:E5rdemcau(^ 
fa  cfl:  cur  nos  mancipiorum  noftrorum-» 
vrbanitas,  in   dominos  contumelioiai, 
dele^etrquorum  audacia  ita  demum  fi- 
biinconuiuas  iusfacit,iicoepita  ciomi- 
no,    Vt  qttifquccontemptidimus,  Scvt 
maximcludibrio  eil ,  irafokitiilimacUin^ 
guKcffl:.  Pucros  quidaminhoc  mercao* 
tur  procaccs^,.&  eorum  dmpudentiana 
acuunt^,  6c  fub  magirt:ro  habent,  quL 
probra  mcdit^^undant;  aec  bas^coru^j 
tumelias  vocainus-,fcd  argmias.^     Aa( 
capiti-s    iflud  6   Critrci?  ad  Cenfomm 
hanc  -dicacitatem  non  conducumur  nifi 
i»ancipta;pucri-,;contemptr/fimiJiomi- 
»um&:impudentiiriml,  qui  vt  conuiuat 


D£VlTVPERA»T£LlW(JVA.     491 

^o  liberius  didis  vellicent ,  a  xiomino 
permittunturinitium  facere.  Himc  vbi 
-ccnfura  parcente  ac  innoxia  libauerint, 
ceteros  deinde  audaciilime  carpunc^ 
Iftius  moris  vcfligium  hadieque  iilic 
permanct,  vbi  fanniones ,  Cciurx ,  mtj» 
^rione&nienfis  inerrant,^liberrimeden- 
te  ioculari ,  fsepe  non  innoxio }  quicquui 
Jubet^arxodunc. 

§.    in. 

Camhis  lureccmparem  importimif.» 
liaaosreuGenrorcs  fcu  vitupcratores  il« 
iosvquivclut  in  conuiuio  ipargunt  di* 
cleria ,  tk-modo  illud,  modd  iflud  vclii* 
cant.  Huic  talihomini  ncma  fatis  bo* 
nn$  videtur,nemo  fatis  4odu&,nemo 
nobilis  ^  Jiemo  diues  fatis  ^  «cmo  fatis  li» 
beralisauc.pius:  vtbenede  teloquatuiu» 
feficiatqi*c,aiiliamorum  probitateimpc- 
trabis. 

'B^fibrgtnofis  vun^  dentihHi  rodit. 
Hominem  malignnm  forfin  ejfe  tn  credA^ : 
Ego  ejfe  mtfcrHm  cr^dayCUt  fUcet  nemo,  a 

A  Martial,  l.  j ,  t^gr,  Jt^  ; 


49  2        Capvt    XXV. 

Imo  mirerrimU'S  eft  cui  nihil  placet, 
cruciatur  enimfcmper,  &  femper  irafci. 
^tur,  amatnuUum,  oditomnes,  <Scple, 
runcjue  cui  nemo  placetjisipfc  placeLj 
nemini.  E6  carpcndi  &  vituperandi  li- 
bido  perducit,  vt  tandem  pudori  noa  Ci^ 
omnes  allatrare,  afpernari  omnia.  Ve- 
rdm,  vti  iam  faepc  monuimus,  primutn 
improbse  linguac  fupplicium  eft,  vt  in 
cartes  quos  alijs  tetendit^ipfa  incidat, 
fuiiquepereat  muentis.  Itaque  tu  qui 
alios  cenfes,n6nne  ccnfeberis  &ipfe> 
quiaiios  vituperas,an  non  &  ipfe  vitu- 
peraberis?  Pedicas  quas  alijspofuifti,  & 
tui  pedcsfentient.  yEquidimum  prorfus 
eft ,  vt  plurimos  habeat  cenibres ,  qui 
vnusomniumcenfor  fuit. 

Quemadmodum  vero  Apelles  futo. 
rem  ad  futrinam  remifit;  iret  porro  <St 
iuos  calceos  ac  crepidas  contemplare. 
tur:  vbi  lynceus  illicomnia  peruidiffet, 
veniret,  &  cruris  male  pidi  errorenx 
monftraret  :  Ita  prorfus  cenfor&vitu- 
perator  feipfum  in  domum  fuam,  in 
cor  iuumcompellat,  dicatque  ipfe  fibi: 
Hlcccnfc ,  hic  vitupera  toc  peifimos  af^ 

fedus 


De  VlTVPERAKlE  LlNGVA.      49? 

fedus  tuos ,  tot  inolita  tua  vitia.  quid  di- 
cis  dcpraecipiti  tua  jra,  quid  de  tua  te- 
nacitate  &  ambitione?  incontinentianfi 
tuamnon  reprchendis  ?  animumtuanL. 
libidinofum  non  acculas,  non  punis? 
focordiam  tuam  praefcrtim  inrebusanil 
mi  tam  fupinam  non  damnas  ?  Hic  JoU 
quere,hic  calculo  atro  vtere,  hic  ni- 
^rumtibi  thetafigerquid  ce/Tas  ignaue? 
(Jenforiam  poteftatem  hic  oftendas  j  > 
/V  carrijai  i'¥iHs  yateium  c-uam  Corrijctfi- 
Qiwd  fi  lingua  hxz  vituperans  &  cert- 
foria  luum  ipfa  dominum  velJicaret,  6c 
;abditos  iiii  defe(ftus  opprobraret ,  rem 
•fanc  bonani  faccret,  ferretque  operae 
pretium.  Hincmaximaiuorbequics  6c 
tranquiJiitas  fequeretur;  omnia  Jonge 
quanv  ahas  ordmatius  fuccederent^  (i 
quifqUe  fuus  fibi  cenfor  &  vituperator 
cflet.  Hoc  &  Chnflus ,  hoc  <Sc  dilcipuii 
Chnfti  omnibus  incuJcant  :  Quod  /i 
noimetipfos  diiudicarcmus ,  non  vtique 
iudicaremur.  ^.  Ergo  caJcuIus  no/lerm 
nofme?tipfos  fe:atur,lima  noflra  cenlb- 
riain  noftrammet  acuatur  ftultitiamj 
y  s  quem- 

a  i.  Cor.c.r  jS;.  jj» 


45>4       Capvt  XXV. 

quemadmodumfcorpio  eifiigium  defpc* 
rans^feipfum  rua  cufpide  terit-,  feipfuni 
leo  ad  iram  cauda  provccat :  fic&nos 
irafcamur  contra  nos :  haec  nohis  ira  pcr« 
mittitur.  Irafomini ,  Sc  nolite  ptccare.  a' 
£c  vituperij  noftri  aculeus  no/rpfos  fo- 
xlicet.  Omnes  inconfuki&  improuidi 
fumus ,  omnes  incerti,  qoeruli,»mbitio«! 
<fi.  tQuid  lenioribus  verbisvJcus  publi- 
cum  abfcondo?omnes  mali  fumus.Quic- 
quid  itaque  in  alio  xeprehenditur ,  ij 
jrnufquifque  ia.  fuo  £nu  inaenit.  ^  Quid 
iilim  pallorcm^  ^ius^acicm  notas ,  tv 
ifCc  pallidrflimits,  &  torndu«  macie^i 
-QukI  iHius  rmprudentiamculpas,tuipi« 
imprudentiflimus  ?  Quid  huius  fuperci- 
lium  tangis ,  arrogantia  &  faf^u  plcniffi. 
m  us  ?  Q^id  iftius  aua-ritiam  inc ufas ,  tH 
omnium  maximus  Euclio  >  Quid  amic^ 
voracitatem  <arpis,  <cum  tu  intcr  Pha- 
gones  &  Nouellios  tric-ongios  omncs  ex- 
^cllas  ?  Quid  tarditatem  meam  obiurgas, 
xum ipfafts pigritia ?  Quid viciniiracun- 
^iam  fugilla5,ciim  ipfe  ^s  furor,dc  ncrao 
je  fkpius  irafcatur  >  Quidquid  itaque  im 


BeVitvhrAntI  LiNGVA.    49  y 

4dio  reprehcnderis ,  id  in  finu  tuo  inuc- 
Jiies.  Qu^apropter  fuo  quifque  cenforidi- 
xerit^quodprifcuspoeta  eia  quo  carpc* 
batur  obiccit; 

jiUatres  licet  vfque  nos,  (^^vf^ue^ 
Ef  gannittlfHs  improhis  iaceffas: 
Nos  hac  afcahie  tenemw  vngues.  a 
Xorbus  cft ,  fcabies  eft  tam  effufa  quofL 
iibet  carpendi  liccntia  :  qui   morbum 
hunc  odit,  vngucs  tencat,Unguam 
coerceat,    aut  hanc  fcabicai 
magis  magifquc  irri. 

tahit. 
4  lUrmlk  L  j,efiir,  ji^ 


.VO.-:49tf 


497 


A.Hic  homocum  laterna  incendiura 
contemplatur ,  nec  linguam  tenet ,  quia 
d©meil:icisincuriam/ic  obijciat  :  O  in- 
colx^fi  vos  cuflodiiretis  ignem,fuiflec 
&:vefl:ra  domus  euftodita^.  Proptcrca 
cgo  Vulcanumin  cornu  incJufum  gero, 
ne  famelicus  crumpat ,  &  prandio  vnico 
jcdesmeas  deuoret.  \ 

Lingua  igniseft,  omnium  aflenfu^dc 
qliidem    veiiemens  ac   plane  furiofus. 

'Qui  plurima  cauefe  vult  incendia,  ca- 
ueatverb^,cuftodiat  linguam,  eamcjue 

rdentibus,  velut  ignem,  laminis  corntis 

«claufam  cocrccat. 

♦='  itorro  latcrnam  Angelus  <Sc  hydriam 
protendit  pro  flammeo  gladio,ad  omnes 

♦■priores^Alphabeti  litteras  fpedato.  Nos 

«nam^Juefieqiiefttibus^capitibus^nonvicia 
linguaeifedaftificiaad  vitioftm  linguarti 

j»Tel  cmendandam  Viel  taleraridam  expli- 
cabimus.  Etquidem  Cap.  z6.&  27.  Cur 

I  Jinguafit  adeo  cuftodicnda,  docebimus. 


498 


CAPVT    X1CV1. 

Cur  Lingua  fit  adeo  m- 

?Omani  Alphabetiliteras  vigiiiw 
\ii  numerauimus,  tres  re/lant-j 
priori  vnumero  addendae.  de  li«  ; 
tera  hic  proxime  appi^S^  =Qu_i«tilianus : 
Et  noflratam,  inq*iit ,  vkima  X.<juata- 
men  carerc  potuimus ,  fi  non  quaefifTe^ 
Kius.^j  Pythagori<:ailla  lit«ra  Y.  Grasco- 
rum  propriaeft,deq«a  nosinfra  fuolo* 
co    Prifci  quiperegrinasliterasjion  ad~ 
inittebant,quinta  Latinoru  vocale  fub- 
itituebaut  illius  vicem  AfBrmat  TuUius» 
rcgem  Epirotarum  numjuam  Pyrrhunu 
ab  Ennio>,  fedPurrhum  nominatum-.,^ 
.  Vltim.us  Alphabeti  <:hara<fbcr  Z,  a  Grjecis 
^amquam  proprium  ipforum  Elcaientil 
Tindicatur ;  ab-antiquiffimis  iliis  quipc*. 

rcgriaa 

kCtc,lJ€Or4$t 


"Di VitiosjrLing.  Medela.    499 

rcgrina  rcfpuebant  non  vi\irpsitu$.  N08 
aeui  noftri  morcm  («ciui  loquemur  cund 
inultis,&  feoc  Latini  Alphabeti  auda- 
jriumaddcrRushac  ratione^vt  ad  literam 
X.quaeramus,quare  iifigaa&:  quomodo 
fit  cuftodienda.  Litera  Pythagorica  Y, 
duodccim  medicamcnta  fuggeret,  qui- 
bufcunque  vitioGs  linguis  inducenda^,, 
Vhima  demum  alphabcti  literaZ.  fep- 
templex  artificium  docebit  quo  pefliina 
f[uxque  hnguafinon  doceri  ac  corrigi, 
fitftinerifflhem  &  tolerari 'pofTit. 

AequeijiC'quidemdumordimur,ante- 
penuhimum  Alphabeti  clcmcntum  ia 
jn^moriam  mifei  reducit  pifcemqui  Xi- 
phia  dicitirr,  de  quo  Plinius  miranda-y 
maris  commemorans  :  Trebius  Niger 
.au(flor  eft,  inquir,  pifcem  Xiphiam,  id  c/t 
gladium,  roftro  mucronatoeffe:ab  hoc 
«au«s  perfoflras  mergi  in  Oceano.  a  Lin- 
-guavitiofaXiphiae  pifci  (imiHima,  fenri- 
per  mucronatum  gerit  roftrum ,  non  li- 
gneasfolum  naues, fed  etiam  domos  vcl 
ferreas  perfoffirra ,  verc  Xiphia,  *>  nam 

koc 

a  Vltn'.l.ix.  fftft.  KMi^,2,mtt  mtd^ 


,  joo       Capvt    XXVI. 

iiaemolitur ,  vt  naues  <quas  perfoderitf 
inergat,vt  holtes  cjuos  contjgerit  fter- 
nat,  vt  domos  quas  perforarit ,  fubruat. 
Hoc  ipfo  inm  liquet,  quam  cautemu* 
«ronatum  hoc  monflrum  (it  cullodien- 
dum,neade6  multis  noceat.  Sed  iftud 
paulio  exphcatius  nunc  docebimus  ^ 
caudas  in  generc  afhgnaturi,  ob  qua$ 
linguatam  (biiicite  fejuanda.  Etid  purd 
recbe  ad  iiteram  X.  trad^mus,  haec  cniiii 
veiut  crux  decuflata,  duas  habet  obii^. 
quas  trabes  fibimet  infertas.-ita  nos  ge- 
mina  differtatione  exponemus,  quarc_* 
iinguaiit  adeo  cuflodienda,  (Sc  quomo». 
dopolht  cuflodiri.  Primum  hoc  capite» 
aiterum  fequente  pioiecuturi. 

§.  I. 

In  epulo  caelefti  in  quo  Chriflus  con- 
uiuator  Corpus  6c  Sanguinem  fuum  co- 
medendum  &  bibendum  apponit ,  con- 
uiuarum  imgua  plurimum  honoratur. 
nametfi  conuiuae  diuinum  hunc  cibum. 
potumque  intra  vifcerarecipiant,  om- 
niumta|nen  membrorum  prima  eflhn- 


De  Vn  ios-€Ling.Medela.    yoi 

g\iA ,  c|u;e  fuuin  Dominum  velut  grjemio 
liio  compicxa  lulcipiat. 

Prmia  igiturgeneralis  caulFa  iit,  cur 
lingua  tam  lludiose  cocrcenda,  quod  ea 
omniummembrorum  prima  virgineum 
corpus  &  fanguinem  Seruatoris,  ipfutn 
Dei  fiUum  hofpitaliter  cxcipiat.  Difer- 
tillimus  Chryibftomus  hoc  vnum  nun- 
quara  /ibivifus  eft  fatisinculcaflb^quod 
diuinumhonorem  adeo  ve4  augerct  vel 
imminueret.  Audite  Oratorem  aureura 
ita  difTercntemrMagna  animadueriione 
op!is  efl,  inquit,  vt  linguae  poteflate 
caute  <fc  fecure  vtaris.  Cogita  apud  te  hoc 
cfle  membrum  per  quod  cum  Oeo  collo- 
quimur.  Hoc  efl  membrum  per  qMod 
imprimis  reuerendu  fumma  veneratio- 
nc  dignum  facrificium  *  fufcipimus. 
Sciuntfideles  quoddicitur^&ideoopor-* 
tetideflfe  iiberum  abomni  accufationc, 
inalediclo ,  verbo  obfcceno  &  calumnia* 
Ec  fi  nosaliqua  laiciua  &  impudica  cogij» 
:atio  vrgeat ,  ea  intus  cfl  fuftocanda ,  ndc 
^ermittendum  vt  in  verbaexeat.  Et  fi 
pufiilus  6c  demiflus  animus  facit  vt  lo- 

qui 
a  Notetitr  «yfetro ,  k<c  ^$k  facr^Mitm , " 


qiiinon  audeas^fed  apud  tc  murmurcs, 
eaquoqueradixeft  cxfecan-da.  Tuta  fit 
porra  oport^t ,  *&  perfeda=  cuirodia ,-  nec 
jjermittendum  ettf  vtint^s  malaconfilia 
pariantur-  (fe^  pariu^ntur ^  ea  funt  intus 
ruffbcaiK!a,-^eft  ra^ix  eorum  cxf€carK.i 
da.  Hanc  habuit  lob  ciiftcKiiam  &  ideo 
tiulium  verbudn  inconcinnum  aut  ab- 
lurdum  protulit ,  frd  maxima  qmdtm  ex 
pa r te  tac  uit.  Tum  xiem  um  enim  fol u  m 
ioquerwiumefl-,  quancio  «[uas  dicuntur, 
plus profuntquam  iilentium.  a  'Idcni 
Giiryfd^^omnis :  Linguam ,  mquit ,  ora* 
tUTUS  deterge.    Nam  ii  quis- pedcs  tuos 

•  ftercore  fordidatis  mambus  ^tangeret, 
nonn^odon^m  exaudires^  verum  etiant 
calcibus  exptlieres.  Quomodo  igitur 
audes  tu  hoc  modo  Dcum  orare  >  nam 
qui  or^t ,  q^afi  manu  iingua  vtitur,  qu^ 

;  genua  Dci  fuppiicando  a ttingtt.  Nolf te 
igirur  ipfam  macularc,  ncDeus  ad  vo« 
dicat  :  Si  multiplicaueritis  deprecatio* 
ncm  nonexaudiam  vos.    Magis  igituii^ 

^uam  pjpillam  ocuii  linguam  tuam  cu*. 

a  Chryfte.  i .  hom.  in  Vf.i^-^t 


De  VlT10SiE'LlN6.MEl>ELl.     |0  J 

Aedias.  Regius  qiiidam  exjuus  eil  lirh. 
gaa  noilrariiergo  ci  freniim  immireris 
&  dodlrina  tuagradarium  feceris,  afcen. 
det  in  eum  rex  &q^icrcet in  eo  :  fi  aiiteia 
n^io  frenodomucris,red  hucatque  il- 
luc  infrcnem  iadari  permiferisydiaboli 
cam  Yekicuium  feciAi.  <t  Ncc  ceflat 
Chryfoftomus  idemaltius  animo  infige- 
tc,iiamin  illud  HiercmraePropheta::  Si 
fcparaueris  prctiofum  i  vili,  quafi  o$ 
meum  cris^  ^pro  fuggeftu  explicans : 
Cum  itaquelingua  tea^inquit,  tanquant 
Chrifti  lingua  St .  &:  o$  tuum  quafi  PcV 
tris  os  fiat,  6c  fandi  Spiritus  fis  templu^ 
quisiam  huicfucritarquaIis'honor?Nec 
cnimTi  tuumexaufo  fbret  os  compoii- 
tum,  aut  cjcpretibfis  iapidibus,  ita  ful* 
gcrct  vt  nuncmundo  manfuetudinis  iU 
luftratum.  Audacis  eil  ,.osdiabolo  fimi-^ 
iep^ofliderc ,  <5c  linguam  maJigni  dacmo* 
ais  habcre 'fimilem,  quam  habcie  non 
oportet  Chriflii  manfuetudinis  fedato* 
tem  :  praefcrtim  talium  participemmy* 

•fteriorum 

atdem  t».  X .  hom.  4  6,  in  c.ij,  MMth» 
miht  fag.  jg  6. 


504       Capvt  XXVI. 

/leriorum ,  &ipri  dominieae  carni  com- 
immicantem,  Addit :  Vidcamus ,  &  quo 
modo  formetur  os  diaboli,  ne  vnquam  . 
illudcomparemus.  Qualitcritaquefin- 
gitur  rper  imprecationes,  per  contume- 
lias,  per  inuidiam  &  periurium  :  cum  j 
enim  illiuS  verba  quis  loquitur,  illius 
linguam  iumit.  Quam  igiturhabebimus  ! 
veniam?  vel  potiiis  quam  non  fubibi- 
mus  poenam,  cum  iinguam,  quacarnem 
guftare  dominicam  digni  fumus  habiti, 
negligamus  diabolica  loquentem  ?  Nc 
negligamus,  quaefo,fr.d  vtamiw  omni 
il:udio,vt  eam  doceamus  fuum  imitari 
dominum.  Si  enim  eam  docucrimus, 
Jioc  nos  cum  multa  fiducia  ante  Chrifli 
tribunal  conftituet.  Nifi  quis  ita  loqui 
Tciuerit,  neque  iudex eum  audiet.  a  S^^ 
nccdum  Chryfoftomus  finem  facit  di- 
cendi  &  monendi  hoc  ipfum ,  vt  impor- 
tunis  faltem  clamoribusfurdam  impro- 
bitatem  expugnet.  itaporro  Conflanti- 
nopolitanus  hic  Orator  pergens :  Cogi- 
jta,inquit,  quam  primum  verbu;Ti  pro- 

tuleris, 

a Idtm  to. s.  hom.  f2.ad  Pop.  Ant. 
mtht^ag.zQj.^feq, 


DEViTTOs;ELiNG.MrnEiA.  ^of 
tuleris,  quid  fis  locutus,  &  quae  fit  oris^ 
tui.  di^nitas.  Patrem  vocas  Deum  ,  Sc,j. 
fratremmox  vituperas?  Cogita  ,  vnde^ 
(it ,  quod Patrem  vocas  Deum.  A'  natui. 
ra?  nonpoteris  diccre.  A  virtute?  n«e- 
que  iftudpoteris.  Sedvnde^ex  folabe- 
ntgnitate ,  commiferatione  &  mulca  mi- 
fericordia  &c.  Ergo,Patrem  vocas  Denm 
&  vituperas?  Atqui  non  funt  iflra  iilij 
Dei,fed  porroaliena.  Qu_od  crgo opu5 
eft  fiiij  Dei?  Inimicis  ignofcerc,  pro 
crucifigentibus  precari,pro  odio  haben- 
tibus  fanguinem  fundere,  illa  demuna 
digna  funt  filio  Dei ,  inimicos ,  ingraros, 
fures ,  imp  obo^j ,  infidiatores ;  fracres  Sc 
haercdes  facere  ,  non  eos  qui  fratres  fadli 
funt,  vcluti  mancipia  vituperare  Cogi- 
taquaeverba  fit  os  tuumlocutum,  qu4 
dignatum  mensa,  quae  continga:,  qua: 
deguftet,  quo  cibo  fruatur.  Perpende, 
cuniquibus  tempore  myfteriorum  nd- 
ftes,  nempe  cum  Cherubim,cum  Sera- 
phim.  Seraphimneminem  vituperant, 
fedvnus&idem  vfus  ora  ilk>rum  adim- 
plet ,  nempe  benedicendi  Sc  glorificandi 
Dcum.    Quo"^o^^  ^^g^  potes  cufn  ilUs 

dicere 


f  a^      Caftt  KXVtJ 

^fccre  San<flus  >  San(5lus ,  San^us ,  qal?' 
ore  tua  ad '  vrtupcrium  aburtris  f '  Dic  ~ 
quacfb ,  fi  vafculo  regio  ^  qciod(emper<ji-- 
b^o  s  ha  bea t  regto s  &  ad  il  los  or d*ui a  t  un* 
fttl  ad  flrercora  miniflroruno  qiTifpiam 
abutcretur,an  auderet  illud  cum'Teliqui$> 
ad  eadem  cddHa  regia  deputatis ,  flerco-^ 
re  refertum denuereponere^^ ?:  N^qua^- 
quam.  Atquieiufrnodi  efl",qno<i  fratreniL>" 
accuias ,  quodvituperasr  Gur  itaqtie  te-- 
ipfum' fordidum  reddis  ^rpolliiruai ?  ■In.'^ 
caelis  confiftis,  (Stvituperas?    Gum  An— 
g:elis  conuerfarxs  j  6^'vituperas  >■  Ofculo-^ 
dominico  dignatus^y,  &  vittjpei-as  ?  Tor* 
ac  tantis  rebusos  tuum  adOrnauitDeus^  . 
vtpote  hymnis  Angelicis^  cibcrnontan-.- 
tdm  Angelico,  fcd  Angelicam  etiam  <li«- 
gnitarem  fuperante ,  ofculo'  fuo ,  com-  - 
piexibus  etiam  fuis  ^  &  vitupcras  .*'   Noii'^ 
crbfecro.  Magnorum  malorum  cauflam-' 
habens  res  i/lra  quam  longiilime  abiit  a ' 
mente  Chriitiana.  Claudamus  oris  no-.- 
ftri  ianuam ,  abijciamus  repaguiu,  mor-  - 
deamus  nos  ipfas ,  /i  quando  graue  ac  ' 
durum^quoddam  vcrbum  dentes  noflros  • 
tranfilirc  volueriti  PreceniurDeum,^pf  e*-' 

cemur 


«cmur  proximumconakiJ3  affedlumyiu-  - 
kil  huius  aegre  feramusr  Ni)«  ipfos  per«- 
Ctiilimus ,  non  illumr^ 

%  m 

Ita  Chryfaftomo  indi^nifnma  rcs  nfi  i 
«ft ,  lingua  <jua  Deum  aliot^Mknur ,  qu4- 
Dei  fiHum^ampkdVimur  >  qua  Caehtcs  fa* 
iutamus,  ea  ridicnks  fabuks,granesob- 
rredationeSjlibidinofas  fpurcitias  fpar* 
g^re.  Aud.irneGhTrflian«,  Dominu.TL^ 
Deumque  tuom  dn  fpelaeum  colubiis  ac 
Bafiliicis  pknum  introducere>  audefnc 
piiriffitnHm  iif  ud '  Dommi  corpus  con- 
tingei-eiingua  tuajq-uxfentina  3rcIoaca 
e^flini<juitatis>'  Narrationcm  hic  attexo 
^u^emclius  rem-ociiiisfubijciat. 

In  vrbe  celebri  non  infimaE  fortis  fc- 
nina  habitabat  haereticorum  domibus 
epta,quamnis  Catholicorum  myfletia 
11:  nc  nor^jjenitusexularmt.  Ideircoma» 
tona  ilk  nrorbo  correpta  diumam  fyna- 
in-aCathoiico  curione  pctijt  ad  fc  de- 


fo8       Capvt  XXVL 

fcrri.    Hic  iamdeliberatutneft  interco** 
gnatos ,  quandoquidem  domus  duplici " 
crat  ingreffujqua  aedium  parte,  antica.' 
vel  pofticaCorpus  dominicuminferre-i 
tur,  erant  autem  non   procul  poftico  i 
fellae  Patrocliance.  Fuerunt  qui  dicerent, , ' 
cauendis  vicinorum  irrifionibus  &  fan-  . 
nis,  Euchariftiam  perpofticum  inferen- 
dam,  illic  enim  non  facileirriforem  fo- 
re  ,  vbi  nulla  elTet  hominum  frequentia.J 
Atboni  homines,  non  hoc  fpec^abant,  • 
ne  ferculum  ca^lefle  irrideretur, fcd  nc 
facerent  quod  vicinis  difpliceret.    Noa 
tulit  hoc  animorum  frigus  matrona  a^-- 
gra,&:cognatos  increpans:  Quid  iftud,, 
inquit,  fuadetis  frigidi?  non  ita  fiet.  pcr 
anticam  Chriftus  inferatur.  rideant  qui 
velint  j  Hnamus ,  quod  vetarc  non  poilh- ' 
mus.     Ego  certe  Dominum  meum  hac 
ignominia  non  afficiam,  vt  eum  iuxta 
latrinaminferri  curem.    Ita  controuer- 
fia  animose  acprudenter  decila  eil.  In- 
terroga,   oro,  mi  Chrifliane  linguam; 
tuam,  aut  ea  tacente,    confcicntiam.» 
tuam,  quantum  illa  (brdium  contrahat^ 
vno  die,  hebdomade   vna,  menfe  aut;; 

anno 


antiovno,  aii  noii  ea  demum  exundans 
cloacaerit  tot  otiofis,  inutilibus,  focdis^. 
noxijs  iermonibus  flipata  ?  &ru  Irac  ipsa  i 
liflgua Ghrifturn  non'  tranfeunteni,  fzd\ 
iii  te  ingredientem,  vis  excipere,  corr-^- 
tingcre ,  amplecli  ? .  At  lota  eft.,  inquis  ,.^ 
piaculariconfelEone.  Quidquid  fit;tah'i- 
tihofpitishonori  necdum  fatis  conful»- 
tum.:  Si  ego  tibi  pilcem  apponam  deli->^ 
catifTimum,  inea  tamenpatina,  qujema* 
miam,  pedumque  fordes  (Sc  omne  genus  ; 
fpiitorum  aliq.uanto  tempore  excep.erity^ 
mim  hoc  tibr  ferculum.appetenciarH  cie-- 
bit?  Quid  indignaris?iam  lota  efl.  Sk: 
lota  ^  inquis ,  &  naufeam  non  moueat, , 
hbnori  tamen  n^quaquam  efl,  pran-- 
dilim  etiam.  dapfiie  tali  pr.^bcre  patina» . 
Ettu  tibiperfuades,  non  difplicirurum . 
Ghrifto^  ii  eum  lingua,  quai  omnium^ 
fpurcitiarum  fuit  receptacuium-,  vehu: 
patina  cibum  fulcipias?  - 

Ergo  iingna  vel  ideo  folertifnms  cu^ . 
ftodienda  ell,  quod  ea  omnium>.prima' 
caekflcm  panem  contingac_.  -  Sacrarfa '. 
menfam  faepius  accedis  ?  tantd  igitu  -r 
puriorflthngua,  quant6  crebrius  tamfii 
z  domintira. 


5  lo  €apvt  XXVL 
<Jominum  &  puritatis  aiufiorem  rccipis*^ 
raro  corpore  Chriilipafceris^tantd  igi» 
tur  frequenrius  laberis  lingua .  quantd- 
rariiis  biberis  ex  hoc  fonte  Grat-iarunij» 
Vidc  igitur  &  attende,ne  in  te  diduni 
ilt:  Nolite  dare  fandtumcanibus.  a 

§.  !"• 

Altera  caufaLingua:  fhidiofT/fimiecu— ; 
i^odiendce  hsec  ef]::  Qui  iinguam  velut.' 
ignem  cuftodit,  ab  innumeds  fe  maiis- 
defendit.    lacobus  ApoiloIusiLinguam. 
inquietum  malum^plenam  vcneno  mor* 
tiferodixif.  Quidin  vdunY  hocagikque 
mcmbrumdici  pcreflgrauius?  fi  extre- 
ma  linguse  cufpis   venenata  foret,quis 
non  iure  iflius  iaculi  venenatam  cufpi- 
dem  timeret?  cnimusrolingua  non  le- 
uiterinfeda^veneno  plena  eft.  bufonurn. 
toxicum  propinat,   non  arterias  folum 
qccupat,  corpetit  &  iugulat.  Linguani 
putes  fcintillam  modica-m,  £^d  filua  fit 
quce  Orbem  tcrrarum  a^quet,  hanc  fcin- 
tUla  illa  vnica  &  inccndcre  potefl,  <Sc 

com- 


De  VlTlOS.ELlNG.MeiVfiLAi      JII 

combiirere.  Saneinnumerosredigi  non 
polTuntlliadesmalorum,  quaeab  vnaat- 
cjue  vnicalinguaproueniunt.  Ergo  fou 
piendacil:  fauiila  nefurgat  in  iiammani, 
furculus  amputandus  ne  creicat  in  fil*- 
iiam  ,  gutta  exficcanda  ne  tumefcac  ia 
fontcm.  Linguam  nonimpctus  fed  in- 
tclicclusadloq^iendiim  roiu.-.t.  nec  enim 
oculi  tantum  clau(i,.red  &  lingua  ler- 
uanJacil:  vin<5la.  Namvt  bene  ratiocina- 
tur  Gillebertus  :  Lingua  pra-ua  iracun- 
^i.v  6c  ind-ignationisoecafdonesrcquirit, 
in-iurias  vel  faiias  fimujat,vel  veras  cxagv. 
gerat,  quas  debuerat  diflimulare;  ad  ofu 
fenfamofficia  ctiam  interpretatur,&  ve- 
nenati  ferrrronis  fcintillai  cTjdhLbet  ad; 
commoucndum  cor  fuum.  Qiiid  lingua 
nequam  cordi  tuo  taiem  adhrbes  fiam- 
mam?  futficiatilli  flamma  fua,  fufficiat 
illi  concupifcentias  ardor  carnalis,  &le« 
uitatiscalorinnatcT,  qurbuscor  tuum  v: 
volubiiis  rota  impellirur.  Noli  ignem 
igni  adhibere,  (Scconcupifcentias  adcferc 
maiiriam.  Ignem  hunc  quem  euomis,^ 
ibauris  de  gehenna.  Indc  incipit,  &  illo 
z     2  rapit. 


5  I  2       Capvt  XXVI. 

rapit.  a  An  non  igitur  hie  ignis  ne  latlu* 
ferpat  coercendus,  neadorcum  rapiat, 
extinguendus  ?  Etymon  Linguae  Bernar- 
dus  inueftigans ,  Lingua,  inquit,  dicitury 
quia lingit  aduLmdo ,  mordet detiahen. 
do ,  occidit  mentiendo.  b 

LeonardusRubenus  Abbasin  S.Be« 
nedidifamilia,  corruptae  Lingu^  cen*^ 
tnm  viginti  quir.que  vitia  feu  mala  com< 
pendio  percenfet.  q  Putem  ego  vitiofaE 
Linguaenocumenta  nullisnumeris  pofli 
comprehendi,  resinfinitaeil:.  Ecquisnu. 
merct?  Vmuerfi^As  iniq^^tmt^fLinguAtf" 
frenis :  Orbis  Phaethon  efl. 

a  GiUehertfts  Bernardo  (uccentMriatui, 
ftrm,  2  4.  in  Cant.ftoftusjintm. 

h  Bern^rd.de  tnter.  domo  c.  jo*  mthi 
pag.  i  0  S  S' 

c BMhen. deaur, Ltng.  e.jp. 

§.    IV. 

Suidas,  aflloquendo  Linguam  intcrJ. 
rogat  ;  Lingua  quo  vadis?  Cui  illa  re- 
^ondet:  Vrbem  euerfura  autinflaura. 

tura. 


De  Vitios^Ling.Medkla.    y  t  5 

♦ura.  Tantac  fiint  vires  huic  carnis  pnr- 

ticulae;  ciukatcs  totas  vel  fubruere,  vel 

excitare  potefti  multu  fi  velit  profutura; 

fi  nolit,obfutura  plurimum.     Hebraeus 

fapicns  proniffime  aflentitur,  &;  Benc- 

dK^ione  luftorum.inquit,  exaltabitur^ 

ciuitas,  &  ore  impiorum  fubuertet.ur* 

Totum  Orbem  poteft,  nedum  vrbcm 

fubuertere  hic  Phaethon.Pompcius  cer- 

te  dicere  aufus  cfl :  Si  pede  vel  femcl  ter.» 

ram  feriat&  arma  vocet,  totum  terra- 

:rum  orbemadarma  ruiturum.^  Suidas, 

iqiiem  dixi,  iuuencm  producit   ita  Jo^ 

quentem  :  Boni  patris  £lius  ego  fum,lin« 

iguam  quidem  ignauam,  manum  autem 

|habuioperofam.  Nunc  ifla  pcriclitatus, 

Irideo  mortalibus  linguam,  non  fada, 

omnium  rerum  effe  ducem.    Mox  addi- 

tur  vclutrefponfum:Linguatu  quidem 

pollcs  :  virum  ego  vero  fcio  nemirt^m 

bonum,  quiperpetuovideri  vultfe  rcdl^ 

dicere.  Namimprobi  oriseffe  iudicatur, 

qui  fermone  fernper  vult  efle  vidor. 

23  Et 

.2Ergi>  ^ertftmum  hoc  : 


5  14       CapvtXX^L 

Et  quis  noflrum  efl ,  qui  non  vel  inut- 
tus  fdteii  cogatur  :  O  lingua,  iingua^ 
quot mihi  perKulalrruxifli, .quot qLian- 
tRque mtki  damna  mflixiili.  Qu_oties,6 
quoties  tuo  vitioDeum  ofFendi,  homi- 
iies  lasfi ,  meipfum  perdidi,  Sed  impo- 
ftcrum  ero  candor,  fallacias  tuas  vigi* 
lantiiis obferuabo ,  impetus  tuos animo- 
lius  coerccbo^ligabo  te<Sccatenis  vin^ 
ciam ,  ne  rationis  iniufTu  tcmere  pro- 
lumpas.  Noui  Salomonemrapientillimc 
dixiife:  Quicuflodit  os  ruumycuftodit 
animamfuam  :  qui  autem  inconiidera- 
tiis  eft  ad  ioquendum ,  fen  tiet  mala.  a 

Si  conilct:aIiquod  prouinciac  vel  re« 
gni  propugnaculum  velut  clauem  efTe, 
adeamprouinciam  feuregnumhofli  re- 
ferandnm  vel  occludendum  .&  obfc- 
randum,  ignauus  f^ne  princeps  aut  jex 
fit  ,^ique  malcuolus-,  qui  propugnacu- 
Imm  illud  militaribus  excubijs  non  fir* 
met ,  qui  curas  x5c  cogitationcs  non  coa- 
fcrat  in  cum  locum ,  de  quo  vere  dica- 
tur;  qui  cuflodit  hoc  oppidum,  cuflodit 
regnum:tuta£int  omnia,'fi  huic  caflr® 


fatisprofpedum : fi hoftis hinc  arceatur, 
-alibi  fruftra  oppugnabit;/i  hoc  cailrum 
-cxpugnet ,  incaiTum  alia  propugnabun- 
•tur.  Atqui  nosfcimus  vcrifliaiedidum: 
^ui  ouftodit  linguam  fuam,  is  cuftodit  Jc 
animam„  fuam  :  qui  vnicum  hoc  malum 
cauetjinnumerisre  malis  fiibducit. 

In  eo  igitur  homine  difciplina  omnis 
iCollapfalit  aecefle  e/l:,  quipropugnacu- 
•lum  hoc  tanti  momenti  negligiti  ho- 
^em  nafquam  cauct ,  (i  hic  non  cauear, 
animafn  perdidit ,  quilinguam  noji  fer^ 
^sauit. 

$.  V> 

Aiutit  homihem  Hcbracum  Rabbi  le*' 
huda,virum  facctuminforo  proclaraafl 
fe  ,  fibi  efTe  domi  aquam  auream  maxi- 
mi  pretij,  q-izae  reilituendis  viribus  & 
jproducendae  vitas  plurimum  faceret»^^ 
Audijt  hoc  filiok  Riibbilodai  &  domum 
nufetiauitpatri ,  venales  cfCc  pretiofi/l!- 
masmcrces.  Moxemptorcs  affluercv^ 
deaquavitae  aureicuriose  quaerere,  pe- 
.cuniasamplas  iponderciquibus  illedo- 
z  4  xnum 


-  5  1  ^      capvt  xxvr. 

i^iimperdudis  &  bibiijs  apertis  trigefu 
mitertij  Piiilnai  verfum  dccimum  tertiij 
recitauit:  Quisefthomo  quivult  vitam,. 
•diligit  dies  videre  bonos?  proliibe  lin* 
giiam  tuam.a Bialo ,  &  labia  tua  ne  lo-. 
:^anturd6ium.     Ethaccillaefl,inquit,! 
aqua  vitae  aurea,  Prohibete  imguoi .veftrds 
.'amjiiq ,  vitam & dtes  videbitis  bonos, a 
•    iHoc  illud ,  6  ciucs  <Sc  Orbis  incoJae^ 
nobilifrunum  pharmacum  eH:  aduerfus 
innumerabilia  maia ;  drahib^teUn^u^is.z;^ 
ftra6  k  male,,         '« *  ti>.^ •  ,  libiiv;':'  i 

Troianus  Rex^neas  conTulturusot»- 

<culum,  Sibyliam  obnixe  rogat  :  Folijs 

ne  carminamanda.  Foiiaflint  hQminum 

verba.  b  Bernardo  id  credamus  ita  fcri- 

iHejiti  :  .Vilis  &  volatilis  resverbum  ho- 

tniriis,nullius  molis,  nullius  ponderis» 

i^ullius  pretij ,  nuHiusroliditatis.  Aerem 

verberat,  vnde  &  verbum  dicitur,  <Sc 

ficut  folium  quod  vento  rapitur ,  effluit, 

&  non  efl:  qui  confideret.  c 


Sunt 


b  Ftrg.  /,  6.  Rneid.  pcfi  init. 

c  Bern.  dte  fifto  ^pofi.  Pet.  ^ 
Pault  J4rm>2 ,  tnmo. 


^ 


'De  VlTlOSiELlNG,Mll>-EXA»     J  T  7 

Suntqiii  quicquidira,quidquicl  indig^ 
nationis  &  lafcmiac  animo  concepenint, 
id  iftis  folijs  infcribant.  Hinc  confufio 
reru  &  perturbatio  piurima.  Ne  quaefo 
carmina  tam  ilulta,tam  lafciua  folijs 
nnandate;  grande  vos  malum  expedat. 
Ne  cogitationes  tam  impuras  &  plenas 
ftirons  per  verba  eiFundite.  Pr^htbcte 
ItngtiiVi  veftras  amaioy  a  malis  im6  innu- 
meris. 

Adremegregic  dixit  Chryfo/lomus: 
Tale  os  omnium  malorum  efl  caufla: 
imo  nonos  fed  qui  illo  male  vtuntucj. 
Hinc  vituperia,  conuicia,  bJafphemise, 
incendia,  &  fomenta  voluptatum,  cae- 
des ,  adulteria ,  furta ,  breuiter  hinc  om- 
niamalagenerantur.  Et  quomodo  cac- 
des,inquis?  A'  contumeliain  iram,  ab 
ira  in  plagas,aplagisadca:demprogref^ 
fus  cs.  Itaque  fi  fermone  tuo  sedificatio- 
nem  fubuertis,  melius  efl  vt  taceas  & 
nunquamloquaris.  a 

NecaliterBernardus  :  Vanus  fermo, 
inquit,  citopolluit  mentem,  &  facile 
2    5         agitur, 

a  Chryf.  to.  4.  hom.  ts*  tn  c,  4.  ^Efhef 
mthtpaa.pjf.^^ 


51  8       CafvtXXVI. 

agitur,  quod  libenter  anditur.  VanifS 
emtn  fermo  vanaeconfcientiae  eft  index. 
Mores  hominis  lingua  pandit,  &  quali« 
fermo  oibenditur ,  talisanimus  compro- 
batur  5  quoniam.ex  abundantiacordis  os 
loquitur.  Sermo  vanus.noncrit  abfque 
iudicio,quia.ab  omni  reditudinis  flatu 
depereunt ,  qui  per  verba  vana  dilabiin- 
tur.  4 

Quid  clarius  dici  potefl:  aut  graulus? 

jilf  omtii  reEittftdmis  fiatH  deperefinty  (jdi 

fer  'verha  vam  AtlahHtitur.     Bn  Lernam 

malorum ,  linguam  non  religiose  cnfto- 

ditam !    Qui  Linguam  non  cuftodit ,  iri 

lernam  hanc  incidit.    Priusergo,  quoel 

Chryfoftomus  monct,ruminentur  & 

iibrentur  verba,  &  poftea 

jproferantur.  b 

^Beraard,  de  iuter'  domo  ferm,4f, 
b  Chryfjo^  i,  in  t»j,  Genef.  mihi  fap  z0t 


CAPVT 


iHVnioiJs.  Ling.Medela.   ^  1*^ 
€apvt    XXVII. 

JviodM  cuffodtendi  lingHam^ 
^objemare  loquendt  circu- 
flantia^. 

TN  Thracia,  locis  rigentibus  vulpes, 
^nimal  alioqui  folerti  auditu  amnes 
gtlaros  laciifque  non  nifi  ad  paftnnt 
irura  redituraque  tranfit.  Gbferuatum 
eam  auread  glaciem  appofka  ccniedla- 
reprius  cr-a/Iitudinem  gelu  ,(5c  explora- 
re  num  forte  falfura  tranfeuntem  gla- 
ct€S,  num  fubterlabentesaquac  audian- 
rurqua;  indicium  faciant,  fallacem  cru- 
ftam  veftigijs  cefliiram.  a  Quifquis  ad 
loquendum  os  pandit,  glaciem  fubit 
periculo/iflimam.  Idcirco  iter  hoc  om- 
ne  praetendendum  eft,  ne  caeca  veftigia 
feliantur. 

Siracidae  votum  eft  :    Quis  dabit  OJi 
meo  cuftodiam,(Scfuper  labia  mea  figna- 
z  6  cuiux» 


S  io       Capvt  XXVII. 
culum  ccrtum ,  vtnon  cadam  ab  ipff$;& 
lingua  meaperdatme.^  Tantaopuscir- 
cumfpectione ,  tot  expendendae  circum- 
ftantiae  locuturo  ,  tantas  omnino  molis 
eftredc  loqui,  vt  velfapiens  nonimme- 
rito  certam  (ibi  damnationem  metuat.e 
lola.  lingua ,  &  ardemibus votis  fcire  cu- 
piat,  ecquando  aperiendum,  claudcn- 
d^imque  fithocoris  oftium.    Ad  erran- 
dumquippe,  vel  vnius  circumftantiae 
defedusfatis  eftjadrccfle  loquendum  fe* 
dula  omnium  circumf1:antiarum  obfer- 
uatione  opus  ef]:.      Philofophiae  fcitum 
eft,Bonum  confurgitexintegra  caufTa, 
malum  e  quocunque  defecflu. 

Quapropter  recle  conuenienterquea 
prifcis  Patribus  Bafilio ,  Ambrofio,  Bej;^- 
nardo,  atque  alijs  circumflantix  loquen- 
di  proponuntur,ijs  obferuandaefeduJo, 
quibus  curas  eft  loquendo  non  errare.Se- 
quamur  ergo  duces  quos  habemus  fan- 
diiTimos,  &  ordine  loquendi  circum- 
flantias  adnumeremus. 

5.1. 


§.  I. 

Pfimaloquendi  circumftantia,  ReSiA 
Jntentione  loqnt.  In  limine  offendit ,  & 
ad  ipfam  domus  ianuam  impingit,  qui 
aut  nullo  fine  ,  aut  non  bono  loquitucw» 
Neque  enim  iatis,  vt  fuum  verbis  fit 
pondus ,  iilaque  a  lcnon  mala  /int,  fcd, 
&  eertus.bonufque  £nis  neccfTe  eft  jjs 
refpondeat. 

.  Eilnon  nemo(  beaciBonauenturaeiu- 
dicio)  qui  linguam  a  piofanis  fermoni- 
bus  fubll-ringit ,  led  eo  iine,vt  fpiritua- 
lishabcatur;  aliusideoloquitur,  vtacu- 
ti  ac  liraati  homo  ingenij ,  vel  vt  difer- 
tus<5celoquensaudiat:  illud  hypocrifis, 

4iocvanitas  efl&:  fuperba  flultitia.  Sunt 
quiloquanturvtrifum  moueant,alij  vt 
fletum  ac  lacrimas  eliciantjfednonpias 
&  parum  profuturas:  hi  verba  eo  conge- 
runtvthominem  fibi  defignatumadin- 
dignationem  <Sc  iram  prouocent:  alij  lo- 
quuntur  tantum  vt  loquantur,  horafque 
optimasnon  tam  fallant  quam  perdant. 

.Praua  Intentio ,  peffimi  ^ms. 

z  7  Quare 


Si%       Capvt  XXTI1. 

Quare  locutnrus  ante  faura  ipfe  os 
interroget  :  Cht  meueyis ^  cnr  panderis  ^ 
€ur  Uquivis?  aut  cauframlGquendiede, 
attt  tace.  Vide  obfeero ,  mi  Ledor ,  qu« 
^e  re^fla  Intentione  difTeruimus  duobus 
libris  in  Amufli,e6  te  volentem,  puto, 
amandamus^ideoquenunc  pergimus. 

Altera  ioquendi  circumilantia,  C/r- 
cumlpeEie  locjm.  Illud  de  quo  fermo  in- 
ftituendus  diligentidime  con/iderandii 
€ft:,neque  vei  verbulum  vnquam  efFe- 
rendum  ilne  circumfpffcTtione.  Dicas;: 
quis  omnia  verba  ad  aurificis  libellam 
cxaminet?  IsomninD,  miChrifliane, 
accurate  kocfaciet,  quiaudicrit  iuben- 
tem:  Aurum  tuum  &  argentum  tuum 
confla ,  &  verbis  tuis  facito  ilateram ,  5c 
frenos  ori  tuorecfbos^  (Scattende  ne  for- 
tc  iabaris  in  lingua. «« 

Attentam  hanc  circumfpecflioncm  in 
vtrbis  ipfa  nos  natura  docet,  quando 
litiguam  nonvna  duntaxat  ianua  muni- 
uit,dentium  vna ,  labiorum  aicera,ita 
pariete  geminofepfit_.  Chryfoilomus 
iddiferte  alTeuerans^Deus  eam,  inquit^ 
velut  muro   dupiici  voUiit  circumdari, 

SLEceh'.ujt,<!f,£fi.(^f9»  Nam 


DeVitios;eLing.Medeia«  ^l^ 
Kam  dcntium  tegmlne  &  labioru  €ufh>-c 
diacontinetur,ne  verba  improuida  gar- 
rulitate  proferantur.  "Refrena  igituCnrf 
linguam,  &  finon.patitur  reticere^deiu 
tiummorfu  quiefcat,&tamquam  carni- 
ficitradatur  dentibus,  nam  hoceft  eam 
coJiducibilius  fuftincre,  quam  poftea^» 
aquae  ftiliationem  nuilatenus  promere- 
ri.  a  Hinc  ille  abfurdiqiiippiam  locntus 
interrogatur: 
Dtntis  clauftm  thi  ciha  vox  elaffi  relicfutt  ?^ 

Cum  igitur  natura  linguam  valla  d^rim 
tium  &  fepto  labioru<:inxerk,ciimaures 
<lederit:patulas^ncn folum  parce  loque- 
dum,fedetiamconfiderate,  imo  vtpoC 
fisparciusloqui,  loquere  confideratius. 

Duas ,  vt  aiunt,  venas  exporrigit  lin- 
^a,illam  ad  cor^adcerebrum  iftam,vbi 
fedes  iiltelledui  ailignata  :  quo  quidem 
crudimur ,  id  omne  quod  a  Imgua  pro- 
dit ,  plenura  efle  debere  rationis.  Atq.u^ 
koc  inter  homiaem  fatuum  &  fapientcra 
dsicriminis  efl^quod  fatuus  cor  fuum  ore 
r^ponat ,  fapiens  .os  fuum  in  cordere^ 

condat; 

a  Chryfito.s.hom.^'iafht,*nd,mtk$j^^.  ^^^jhf^ 


5*24       GapvtXXVIL 

eondat;  illum  ad  verba  prouocat  gaf- 
rulitatis  Iibido  ,  fuadetque  omnia  qux 
libet  licereloqui;  prudens  in  corde  os 
'continet,  quicquid  enim  ab  ore  abir, 
confilio,  ratione,  iudicio  libratum-» 
Tcnit. 

Qua  de  re  Cyprianus  ita  ratiocinatur : 
/!cut  homo  fobrius  &  temperans  nihil 
ciborumtraijcit  in  flomachum  quin  il- 
ludante  praemanderit,  &  aentium  mola 
fubegerit,  ita  vir  prudcns  nil  lingua  ia 
publicum  protrudit,  quod  non  prius  in 
pedorc  digeflerit.  Oratio  bilanci  ratio- 
nis  non  impcfita, &:rixas  Sc  plurimum 
maliexcitat. 

Par  efTetomnino,  vt  nonminus  tardi 
acdifficiles  ad  foluendam  linguam , 
quam  ad  aperiendam  crumenam  effe- 
mMs.  Quam  lente,quam  6c  confidcra-. 
te,Deus  bone,  loculosdidncimus,nun- 
quam  deliberatior  mora  efl,  nunquam . 
magis  lyncei  fumus,quam  cum  pecu- 
niam  expendimus,  hic  omnemin  pedus 
fenatum  cogimus ;  hic  variae  quaeftiones, 
annonnomeniam  expundum  per  con- 
iugem ,  per  liberos ,  per  cognatos ,  pet^ 

feruum? 


fanium?  6c  quam  leuis  c(l  tamen  iaiflura. 
numi  inconfulto  expen/i,  fi  cogitctuc^ 
damnum  iermonis  maleprolati  ?  hic  mo- 
remur,  hic  deiiberemus;  in  nuilo  lauda- 
biliiis  cundabundi  erimus,quaminlo- 
qiiendo.  Cogitet  prudens  cundator 
quid  locuturus,  qua  de  re,  <Sc  quam-ob 
.caiiffam? 


II. 


■  T^Tcrtia  loquendicirc  um  fta  n  tia ,  TVr^- . 
caniie  io^.^^ty  fcu  ,  quis  6c  apud  quos  lo-  - 
quaris  perpcndere,an  iuueniscoramfe^ 
ne,  difcipuius  coram  magiftro,  coraoi 
facerdote  profanus,  coram  patre  fiiius, 
co-amdomino  feruus , ancontra  coraui 
li4?eris  pareates ,  coram  diicipulis  magi- 
firi ,  coramtironibus  veterani. 

■  Sacrac  paginae  monent:  Noliverbofuj 
effein  multitudine  presbyterorum.  Au- 
di  taccns,  &  pro  reucrentia  accedet  ti- 
btbona  gratia.  Adoiefc^ns  loquereirt 
tua  caufsa  vix:  (i  bisinterrogatus  fueris, 
hiib  .atcaputrefponfum  tuum.  In  mul- 
lis  eiio  quali  inicius,  &  audi  cacens  fl- 

mui 


^26       CapvtXXVIL 

mul  8c  quaerens.  In  medio  magnatorum 
non  prasfumas^  &  vbi  imit  lenes  non 
iKultum  loquaris.  a 

Diuo  Bernaniotefle,iilentiume{lma- 
ximus  adus  verecundias.  Eft  etiam  in- 
dolis  bona:  &  educationis  ingenuae  fi- 
gnumjfenioribusiuuenem  coficederej(Sc 
ipfa  decoriratio.exigit  tacere,aut  parc« 
loqui,  vbifuntqnidigniusloquantur. 

Quarta  loquen^iicircnmflantia,  ^c^ 
commjdAte  /o^«/, praefertim  loco 6c  tem- 
peri.  Primarium  prudentiae  munus  eft, 
rcirc  loqui  tcmpore  locoquc  congruo* 
Qu^od  affirmans  Siracides  :  Homo  la- 
piens,  inquit,  tacebit  vfque  ad  tempus: 
lafciaus  autem,6c  imprudens  non  fer* 
uabunt  tempus.  ^  At  vero  feduluni^ 
iftius  circumftanties  ob^feruatorem  ora- 
xuia  diuina  ficlaudant  :  Malaaurea  iit 
kvftis  argenteis ,  qui  loquitur  rerbum  ift 
temporefuOo  c  Neque  vetoplacercpo- 
teft  quod  profertur  tempore  non  fuo, 
Nam  vt.Siraci-des  teftatur  :  Ex  ore  fatui 

rcpro- 

h  ECClt.ClO.S!.'^. 


De  Vitios.«Liitg.Medfia.  SlT 
reprobabitur  parabola  :  nonenim  dicit 
iil^^m  in  ceir-pore  iuo.  <« 

Huc  Ipeclat  modeftiac  prxccptum ;  Ser- 
incnem  alLcrius  non  incerrumperc^quod 
non  folum  vrbaiiitas  ficri  vctat,  vt  a- 
grefle  (juidjfed  <Sc  Humilitas  damnar*, 
Yt  fuperbiolara.  Hebraeus  Sapiens  fic 
pronuntlat:  Quiprius  refpondet  quam 
audiat,  flultum  fe  elle  demonftrat,  6c 
confufione  dignum.^ 

Hoc  ipfum  Siracides  confirmans  : 
Priufquam  audias ,  inquit ,  ne  rcfpon- 
deas  7erbuni,dc  in  medio  fermonum  ^ 
nfi  adij cias  lo aui.  ^  Expedbafis  igi- 
tur  dum,  alius  fcrmonem  qucm  coepit^ 
flniat,  tum  tu  ordire  proferre  tua,  aiio- 
qjii  garruiae  fatuitatis  fignum  praebcbis. 
Additi^K;,Bafilius  :  Si  quid  in  pluriunt 
confefTii  interrogetur  ,  tu  rcfpondendi 
rices  alijsne  praerlpc^  tace  dum  figilla-- 
tim  dicere  iubeans ,  eft  enim  fuperbiac, 
rltro  fefe  otFerreaut  ingcterc,  (Scprinci-i 
pcm  refpondendo  lo.cum  praEOccupare. 

QuintiH 

c  j4(if  legHTit  femorum. 


-5  2  8       Capvt  XXVri. 

Quinta   circumflantia  efl,   veee  fub» 

'Wtfa  locfHt.    Efl:  modus  non  folum  in  re- 

bus, fed  etiam  in fermonibus.     Htppo- 

.nenfis  praeful  Augullinus  'm  illudMar- 

.thascumMagdalena  breue  colloquium:: 

,Et  vocauitMariam  fororem  fuam  filcn- 

itiOjdicensiMagifleradell:,  (Scvocat  te.  <« 

Quomodo,  inquit,  filentio  vocat  cum 

-loquatur,  dicatque^Magiller  te  vocat.'? 

Etrefpondet,    vocem  deprefTam  filen-^ 

Giumvocari.    Sed  devoce  fubmifsa  egi- 

mus  cum  iinguam  tumultuantem  cafti- 

igaremus. 

Ad  hanc  loquendi  circumflantiartt 

reducitura  fando  Bonauentura  oris  fe- 

renitas,    &  m  geflu  decorum.  nam  os 

contorquere,  nares  corrugare,  labiani- 

^niium  diducere,front€m  caperare,caput 

„ventilare,  (Sc  decentiam  grauiter  ofFen- 

dunt,  &fignaruntanimimale  compofi- 

ti.  Sic&  vocimoderandum,  ne  illa  ni- 

miumfrada  fit&  remifla,ac  fi  ioquen- 

temioqui  tjedeat.      Sermonem  fuauitas 

^condiat,  vuitum  ferenitas  aperiat. 

Non  folum  voces  omniumiapientum. 


DbVitios^  Ling.Meitela.    S  19' 

fcd  &  diuinilibri  mirifice  commendant: 
ferenitatem  oris.     Siracidac  praeceptuni. 
efl.-Inomni  dato  hiJarem  fac  vultum. 
tuum.<i   Quicquid  agis  exponige  fron* 
tem,    exue   trifliorem     ac  feueriorem 
vultum  :  homines  tranquillae  bonacquc 
mcntis  afpice,In  omnitempore  vultus. 
illorum  hiJaris.^ 

a Ecc/f.  c.ss.<<.  I r, 

b  £«//.  f.  ^  tf .  ^.  ^. 

§.  III; 

Hic  cgo  Magnates,  proceres ,  pri»ci-- 

pes,  regefq;  vniuerfos  fubmi/Ii/Iimc  ob- 

teftor,  fed  &  patresfamijias,  religiofo- 

rum  maiores ,  <Sc  quofcunque  aJios  prac- 

:  fides  rogo ,  SaJomoneum  iJlud  oracula 

I  attentiflime  perpcndant  ;    hi  hiJaritvitc 

I  vuitus  regis ,  vita ;  &  clcmentia  eius  qua- 

I  fi  imber  ferotinus.j   Namfaciesregisa- 

'  moena  &  hilaris  incoJumitate  n  ,  &  vi- 

tam  quodammodo   afflat,   infpiratque 

fubditis.   Sicutaurorae  iamiamappeten- 

tis  iubar  caliginem  no<^is  difcutit,  ita 

iufcunda 


f  30        Capvt  XXV U; 
iucunda  regum  facies  moerorem  ac  itiei 
tum  pauefadis  adimit. 

Annaeus  Seneca  cogitai^  iu;bct,vtruni 
Mundi  ftatus  gratior  oculis  pulchrioro^ 
fit  fereno  &  piiro  die ,  arr  cum  fragori- 
hus  creb-ris  omnia  quatiuntur,  6c  ignes 
hinc  atque  ilimcmicant?  Arqui  ncii 
alia  facies  ell  quicti  moderatique  impe- 
rij ,  quaiiifereni  caeli&nitentis.  Crude- 
k  regnum  turbidoim  tenebrifque  obfcu- 
rum  eil^inter  trementes  &  ad  repenci- 
aumfonitiimexpanefLentes,  nec  eo  qui- 
dem ,  qui  omnia  turbat,  inconcuffo.  a 

Decorum  eil  ommino,  vt  principes  re- 
geique  non  folo  nomine ,  fed  dc  vultu  a- 
Himoque  fint  Serenijflmi  ^  caclum  nobis 
innube  ac  purum  reprasfentantcs :  regij^ 
vukus  nubila  pius  quam  aetheris  minai- 
cem  triftitiam  horremus.  Quifquis  im- 
penit ,  vultuminduatferenum,  &  longe 
fuauius,  &efficacias  vtplurimum  impe- 
rabit.  Contradafrons,  dc  acerbior  vul- 
tusexofum  re.ddunt  Impcrium  ,In  hila- 
ritatevultusregis,  vita.  Atque  vrfrontr 
vicinacillingua, ita  didum  iiludfapien- 

ti/fimunfi 
a  Sm.  L  d€  CUm^  c.  7. 


De  VlTIOSiELlNG.MffSELAo      J  j  I 

fifIirnufnmihividetur,quo  non  magna-- 
:es  tantiim,  ncc  foli  Principes,  Regesy 
Imperatores ,  quamuis  hi  priecipue,  icd 
quicunque  ali}  vel  familiam  folum  gu- 
b-crnantes  m.onentur,  frontem,  os,  pe- 
^us  ea  ratione  obferuare,  Vt  m  frontt 
fal ,  in  ore  mel ,  in  pedorc  falegerant-fbu. 
jnare.  Explicamus. 

Primurpgubernationi  Guicsnque^ne- 
ceiiarium  eii ,  fn  fironte  [al^  »  feu  riatura- 
lis  qusdamPrudentia,  (altem  mediocri- 
rad  propinqua.  Imprudens  &  temera- 
pius  Phaeihon  non  regit  curium,  £^d. 
fucrtit. 

Alterumadremperandampotefl^ateni 
psrncceflariumeft  ^  Melin  ore ,  feu  fua» 
ditas  fermonis  &  iufsus.  imperia  inhu- 
uiana  &  afpcra  funt  exofifFima.  Ro- 
joamus  Rex  liraeiis  &  ludis,  impeno 
mmiti  vnico ,  omne  Ifraelis  rcgnum 
Derdidit.  Cui  minus  eftprudcntia;,pJus 
nellis  affundat  f  imo  &  prudentiflimus 
[uiique  fi  melle  carcat,inter  barbaros 
)C  crudeles  dominosnumerabitur.  Aut 
gituraonimpera,autimperium  mm^^ 

Tcrtiam 


51  r      CapvtXXVII; 

Tertium  quod^id  gubernationem  re-^> 
quiritur  efi: ,  In  pe^tore  fih ,  a  feu  mare»-^, , 
quod   pedoris  ampiitudinem  dcfignats:, 
angufti  animi  homo  ,  ad  tenendum  im- 
perij  clauum  tam non  idoneus  e/l,quam.j 
lepus  ad  tenehdum  tympanum^omniai! 
ille  mctuit  fi  vel  mus  obftrepat.     In  re- 
gum  faftis  afleritur  :  Dtd  t  ejuocjue  Dcm 
Salomont  (ad  gubernandum)  ,cjHafi  Are^ 
namcfUdi  eft  in  Utiure  niarts.^ 

Ergo  in  gubernatoris  &praefidis  cu- 
iufcunque  capite.fit  Sal,  in  oreMel ,  m 
pe61:oreSaIe.  Etiicet  mel  oris,  fiiaui- 
tafque  fermonis,  vbique  grata  (Sc  pamc 
femper  fit  neceilaria ,  prsecipue  tamen, 
cum  aut  monemus  j  autvreprchendTmus. 
Qui  alium  cafligat  iratus  ipfe  aut  per- 
turbatus,  videtur  id  nequaquam  faccre 
vt  emendct,  £^^  vt  vulneret ,  l^lftitsenim 
€Hmvttto  non  rsBe  docetur^  nec  pcr  fu- 
perbiam  humilitas  inflillatur,  nec  pcr 
impatientiam  patientia  commendatur, 

Si 

a  Sah  prifcu  idetn  quod  mare.  E.-fsi^ 
i.  i  4.  ^nnal.  C<tru.leum  jpfimat  l*ile 
eonferta  rate  ptf/^tim. 


Dfi  VlTIOfitLlNG.MEDELA.      S33 

ii  rae  flcre  vis,  tlendum  prius  ipfi  tibi 
ft:  fi  obiurgare  me  vis,  omittc  quod 
)riusin  teforetobiurgandum.  Beato 
\.mbrofio  raaxime  placet  momtio  jine 
■.fpentate^dr  hoYtatto  fine  o^fcnjione.  a 

Monitum  Ambrofij ,  prsceptum  Pau- 
iconfirmat:  Senioremne  increpaueris, 
ed  obfecra  vtpatrem,  iuuenes  vt  fra- 
res.^  (^icquid  docere  ac  perfuaderc 
/olueris ,  manfuetudmis  exemplo  &  ci- 
ius  docebis  &  eificaciiisperfuadebis. 

b  i.7V/9.#./.^,  /, 

§.     IV. 

Hic  etiam  iure  vitio  verticurafle^ata 
Sc  nimis  compta  didio,  qux  numcris 
Tiodulifque  Rhetoricisinftrudanimiam 
rpirat  prudentiam,  Sc  argutias  miicct 
lon  placituras.  Hic  ego  Concionato*- 
res  huius  jeui  conucnio  Pacc  veftra  di- 
xerim,  6  Viri,  nonnulli  veflrum  hoc 
ipfo  furiarum  genere  mquecantu  ,qui 
cultui  didionjs  mtenti,in  feipfis  fpiri- 
tum ,  in  auditoribus  fructum  piius  ea- 
aa  piunc 


5  34       Capvt   XXVII. 
piuntquatnadferiint.      QuidYcrbacol 
iigimus,  quid  voculas  componimus,  &5 
Cceleftem  dodrinam  his  lcnoeinijs  infa 
mamus  ? 

Procul  a  Chriilianornni  templis  delij 
nificam  illam  facundiam ,  quas  vulner^ 
cicatricem  mentitur,  quae-  auditorum 
animos  vohiptate  inani  perfundir ,  quac 
verbis  ad  venuitatem  compofiris  laudei 
cblanditur,quae  concinnam  elegantiam, 
&  nefcio  quid  nugarum  ac  vanitatisaf- 
fedatvcplaceat. 

Procul  a  facris  cathedris  ventofam  6c 
cnormem  loquacitatem  :  Chriflusprae- 
dicanduseft^&hic  erusifixus,  Poenitea-ji 
tiafuadenda,  6cquidem  flabilisac  con*j( 
fl:ans;  quatuor  hominis  vitima  funt  in«  t 
cLikanda  j  Dei  voJujira&,&  humanse  cum 
cadem  conformatio  explicanda ;  aeterni- 
tasidentidem  ingerenda^ad  diflertatio- 
nes  iftas  non  opus  mellitis   verborum 
globulis,  no-n  modulato   currentis  fa- 
cundix  fonitu,  non  quaefitarum  vocu- 
larum  vanifTimo  ftrcpitu  :    Spiritu  hk 
opus  efl ,  &  amore  in  Deum  inc€nfo,qui 
vti  facundiam  non  fpemit ,  ita  nec  quae- 

rit, 


DfiVirTo^iELiNG.MEDEXAii    s  3  T 

rityimoetiam  odit&refpuit,/!  fit  affe- 
^ata.  Et  quemadmodum  aqua  illa  cen- 
fetur  opcima,quae  nulio  fapore  efl  im«»^ 
buta,  ita didio  illa  pulcherrima, qucea& 
fcdatione  nulJa  efl  corrupta. 

Seda  fuggef^u  &publica  didionc  ad- 
loquendi  circumilantias  redeo,  <Sc  re- 
ceptui  cano  inter  prifcorum Patrum  mo- 
nita.  Hieronymus  tam  fuccincfle  dixit,. 
quam  neruose:  Serma  prolatus  ,efl  la- 
pis  emiflus^  quapropter  diu  antequai». 
fei  mo  proferatur,  cogitandus  eft,  a 

Ambrofius  lioe  confirmans  :.  Aiiae 
funt  viac,  inquit,  quas  debcmus  fequi^ 
alia:  quas  cuflodire;feqiii  vias  Doniini,. 
cuflodirenoflras,  neinculpam  dirigan- 
tur.  Potesautemcuftodire,  fi  non  cito 
loquaris.  b  Vtrumq;  reddit  confirmatif^ 
fimum  Hebrasus fapiens ,  qui  homini  cir- 
cumfpedae  loquelas  tranquillam  felici- 
tatem  poJlicetur  hoc  chirographo :  Qui 
cufloditos  fuum  &  linguam  fuani,cu-w- 
fboditabangufl-ijs  animamfuam.^  Cuxxii 
aa  1         €iiim 

2  Hter.  tp:  de  yirgmif.  4 ' ,  il  3  2 ur  ; 

by^m^.  /.  /.  Offic.  c.z^  '  3^"^  ijV 


jj^  Capvt  XXVIL 
enim  lingua  intempcrans  plurima  pec* 
cct ,  mens  vtique  rca  in  anguftias  &  moe- 
rores  quam  plurimos  conijcitur,  quos 
cffugit  qui  prudcnitcr  &cuftodite  vcrba 
facit. 

Porro  ijs  qui  imprudcnter  &  incaute 
loquuntur ,  vcrba non  in  pccftore ,  fed  in 
ore  nafcuntufjquos  prifcusphiloiophus 
perftringens :  Qui  funt  leues ,  inqiut,fu- 
tiles  &  importuni  locutores,  quiquc^ 
verbishumidis  &  lapfantibus  defluunt, 
torum  orationem  bcne  exiftimatum  eii 
inorenafci,  &:non  inpedorc. <«  Huic 
accedens  Egidius  Diaconus  :  Quociesj 
inquit ,  oratio  inlingua  folumnafcitur, 
pcdlus  conceptam  magno  nixu  poeniten- 
tiam  parit.  Solet  enim  e  temere  di(^is 
prouenire  poenitudo,  qua^  Confci^ntiam 
veiutin  equuleum  rapit,  &  erroris  lap- 
fufqueconfeilionem  abilla  cxprimit.  A' 
lotmoleftijs  &  doloribus  immunem  fe 
rcddit,  qui  quae  locuturus  cft,  circum- 

fpicit.      Qui  cuftodit  os  fuum,   6c 

iinguam   fuam,    cuftodit  ab 

anguftijs  animam 

fuam. 


ili3  36 


5iB 


S39 


Y 


A.  Auaritianumos  aureos  iniibelkm 
nittit ,  eofqi  anxia  fedulitate  examinat. 

B.  Circumfpe^lio  autem  vult.frenos 
m  tedos  ex  auro  fieri,  prout  Hebrasus 
apiens  monet^&  ad  libram  librum  pon- 
|erat,quo vel  oculosdoceat, vcrbaom-. 
lia  oportere  confideratiflima  efle,  per- 
nde  fi  libro  fint  infcribenda.  VideC. 
i8.§.3.  Cip.  &C.30.His  Capitibusdoc 
:iimenta  duodecim  fuggerimus  regendas 
inguac  vtilifiima,  &  fumme  neccf&ria. 

Angelus  &  trutinam ,  &  frenum  Cir-. 
uimfpedionis  paratifiimus  eft  dare  om- 
libus ,  quibus  efi:  cordi ,  m.odcrari  L'm* 


aa  4         CAPVT 


5  40 

% 

CAPVT  XXVIf. 

Vttiof^  Ltngtu  qtiomodo  fa- 
nand^  flnt :  prima  qua^ 
tuor  medicamenta  tra-^ 
duntur.  _„ 

iPoIlonius  Thyanafus,  illeOrbi 
notus  philofophus  (  vti  de  eo 
;prodit  Philo/lratus)    fuos  di- 
fcipulosealoquendi  lege  imbuit,  vtau- 
roravicina  cumDijs;  diei  progrefTu  do 
Dijs  loquerentur;  ceterum  tempus  hu- 
n.anis  fermonibus  ^z^ eruditis  impende- 
I  ent.  Lcx  pulchra ,  &  vtihs.    Duo  Chri- 
fti  feruatoris  difcipuli  Emauntem  ten- 
dcntes,hunc  credidcrim,feruarvint  or- 
dinem.     i  .  Antequamfeviarcommitte» 
rent,vti<}ue  fe  Deo  precibus  commcn. 
darunt,  qua   quidcm  ratione  cum  Dco 
locuti  funt,     2.  Diead  vmbilkura  iam 
*^no  t^  >    dedu- 


DEViTioSii  Ling.Medila.  J4t 
(kdudo,de  Chrifto  Dci  filio  loqui  coe- 
perimt.  3  .  Chriftum  Dominum  pere- 
grini  habitu  tedum  inuitarunt  ad  ho- 
rpitiumimanc  nobifcum  quoniam  adue- 
rperarcit,&  incUnara  eft  iam  dies  :  flc 
coegeruntillum.^  4.  Concionati  funt 
demum,<Scquidcm  ipfis  concionaton- 
bus,  Apoftolis.  Nam  rurgcntcs  eadem 
hora  regreffi  funt  in  Hierufalem  <Sc  in- 
luenerunt  congregatos  vndecim,  <Sc  eos 
quicum  iihserant,  dicentes  ,  Quodfur- 
rexir  Dominus  vere,  &  apparuit  Simoni. 
Ecip/i  narrabant  quaegeitacrant  in  vja, 
|&  quomodo  cognouerunt  eum  in  fra- 
ftione  panis./» 

Hi  profedo  non  male  diem  expende- 
funt ,  lingua prseclare  vii.  Nec  mirum  j 
Fracceptorcmhabuerunt  e  cselo,  fed  r€- 
uer a  ierium  ,  <Sc  qui  difcipulos  non  indu/- 
genter  habuit,  nec  illis  blanditus  efr  j 
feueraeos  difciplinairrigans  :  O  ftulci, 
ait,  &  tardi  corde  ad  credendum.  Qu4 
quidem  praeled^ione  tam  iniigniter  eo$ 
crudijt,vtab  ijs  vehit  iamMagiilris  di- 
aa  j  dicerint 


^p^z  ArCAi^vT  xxvnr. 

dicerintApoflolJ,quomodoloquendum 
deGhnflo  rediuiuo. 

De  vniucrfisLinguae  vitijs  nos  hadle^ 
nuslocuti  fumus ;  multa  quidem,  fi  ver^ 
,%a  numeremus  5  pauca ,  /i  maximiim  ma- 
lorum  mimerumfpedemus.  Enimuero 
bonus  ludimagifter  nonfolum  oftendit 
charadercnl  male  formatum,  fed  docet 
infuperqua  rationeformandusfit;  boni 
artificis  efi:  non  tantum  diicipuli  errores 
m  artem  commiflbs  reprehendere ,  ftd 
.eciamdocerequomodo  ij  fint  corrigen- 
di.  Plurimalinguae  vitia  pcrcenfuimus, 
hocvnumnunc  fupereil,  vtqua  ratione 
illa  fint  corrigenda  doceamus.  neque 
cnim  fatiseil  fcircfc  aegrotare,  nifi  prae- 
ft6fint'&pharmaca ,  quae  conuenianc-j 
«groto.  Quando  igitur  tanti>fefertnon 
tantum  vitiose  loqui  dedidicifle,  fed  arte 
etiam  Ttdc  loquendi  condifcere  ,  hoc 
iam  agamus ,  &  tribus  his  vltimis  dilfcr- 
tationibus  remedia  •&  medicamenta-. 
comparemus,quibus  wiofaelinguaE  fub- 
tieniendum.  Huic  triplici  diflertationi 
fignificandaelitteramPythagoreamYpfi- 
Jonpracfigimu&jlittcram  tricornem  aut 

tricu-      I 


De  VlTrOSuELlN^G.  M^DEXA.      ^43 

tricufpidem ,  nam  inferius  vnum,  fupe- 
rioraduo  habetcornua.Affirmat  Plimus 
Indicos  boues  &c  vnicorn^s  <k  tricornes 
rcperiri.  a  Nos  contra  vniuerfa  Linguae 
iVitia ,  diflertationem  triplicem ,  velut 
bouem  tricornem  ftatuemus  hac  quidern 
iratione,  -vt  in  fingulis  trium  capitum 
'iiiorum  aliq-uod  prsecepta,  feu  medica- 
imenta  tradamus ,  quibus  Linguae  vitio/i- 
itas  omnis  emendari  poflit.  Atque  vt 
memori^e  quoque  confulamus,  praecep- 
tionjes  dabimus  nec  longas,  nec  obfcu- 
;ras,red  quae  didu.  &  captu  faciles  fint:: 
llpiae  tot  kges  confundunt  &  obruunt 
[memoriam.  Acque  ita  hac  quidem  dill 
ifertatione  prima  prascepta  icu  medica- 
imenta  qu?.tuor;  altera,  quatuor  alia, 
itcrtia  demum,  quatuor  vltima  remedia 
ipcifanandae  linguae  profequemur. 
41  PMn.l  g.N^t.  ht/i.caff,2  i,$mtio, 

<§.  I. 

noPrimum  remedium  ad  vitiofam  lin- 
guam  curandam  eftOKATio.    Sapien- 
ti«  oracuiumSalomon  clarcpronuntia- 
aa    6        uit; 


^44        Capvt  XKYin. 

ntintiauit:  Hominis  eft  animam  prae- 
parart^,  Sc  Domini  gubernare  lin- 
guam.^  Hocdixit  :  Tu  tibiDeumpre- 
cibus  propitia,<fcanimum  aduerte,non 
deerit  rerum  omnium  audor  qui  lin- 
guam,aliterintra(flabilem  regat.  Lu- 
culcnte  prorfus  Auguftinus  hoc  ipfunu 
affirmans.  Intclligamus,  inquit,cha- 
riinmi,  filinguam  nullushominum  do- 
mare  poteft,  ad  Dcum  confugiendum 
cft  qui  domct  iinguam  noftram.  Si  enira 
tu  cam  domare  volueris ,  non  potes,  quia 
homo  es :  linguam  nuUus  hominum  do- 
marepoteft.  ^  Eodem  animodixitBa- 
filius  :  Os  fuum  orationibus  commu^ 
niet,  iugiter  arque  plus  alijs  orans:Po- 
ne  Domine  cuftodiam  ori  meo.^  Nulta 
beftiarum  leipfam  domat:  folius  homi- 
nis  cft  cicurari  a  feipfo,  vel  vt  rediijs 
dicam,  vltro  fcipfum  offerre  cicuran- 
dum.  -Auguftinum  itcrum  excellenti/Ii-^ 
me  hae   de  re  difterentem  audiamusiTr 

-  -verba'   ^» 
a  Prougrtf.  c.  1 6.  ^.  /.  flo  jiiiii'fjn] 

W^A'^  tom  jo.ferm.  j,  de^crif.  .D»m. 

$TJttt9  c  j.  ^  i. 
iBafil,4e^era  ^trgtnit» 


i 


De  ViTiDiSiE  LiNc.  Medbla.    5  41 

^rerba  illius  iide  optima  recitabo.  Ho- 
jno ,  inquit ,  domat  feram  ,  non  domac 
linguam.  Domat  ieonem  <Sc  non  refre-.. 
nac  fermonem.  Domatipfe,  &nondo-^ 
.mat  feipfum»  iJomat  quod  timcbat,  (fc. 
vx  fe  domer,  non  timetquod  timerede- 
bcbat.  Addk:  Atteaditeijmilitudinem 
ab  ipfis  bcfhjs  quas  domamus.  Equus 
fton  ie  domat ;  Camelus  non  fe  domat  j 
Eicphaacusnonfedomat;  Afpis  non  fc 
domat  ;  Leo  nonfcdomat;  fic  <5c  homo 
non  l'e  domat.  Sed  vt  dometur  equus, 
bos,  camclus,  cicphantus,  leo,  afpis, 
quacritur  homo :  Ergo  Deus  (^uafratur, vc 
dometur  homo.  Ergo ,  Domine ,  refu- 
gium  tu  facf^us  es  nobis.  Conferimus  nos 
ad  tc ,  &  bene  nobts  ej-it  de  te.  Malum 
eftcnLmmobis  denobis.  Qjiiadin-nfi- 
muste,  dimififti  nosnobis.  Inueniamur 
ergo  m  te,  quia  perieramus  ir  nobis. 
Quid  ergo  iratx^s  mei  ?  dubitare  dcbe- 
mus  quia  manfuecos  nos  faciet  Domi- 
nus  ,  fi  nos  domandos  ei  prcebeamus  ? 
Domuifti  leoBcm,  quem  non  fecifti : 
non  domat  te  o ui  fecit  tt^ia 

a  ^itguji.ilfid,  -A 

•aa  7       Hoc 


*f  4<^  Capvt  XXVIII. 
Hoc  igitur  ftudio/i/lime  Jaboremus 
vt  nos  noilramque  linguam  Deo  doman- 
dam-jperpreGationes  prflebeamus.  Ipfc- 
met  Auguftinus  quod  fcrmone  docuit, 
exemplo  firmauit.  Siquidem  dtfcipCo 
faflus  :  X5i^otidiana^inquit,fornax  no- 
flra  efl:  humana  lingua.  Imperas  nobis, 
Domine,  6cin  hoc  generc  continentiam. 
Da  quod  iubes ,  &  iube  quod  vis.  Tu  no- 
M de hac  re ad  te gemitum GGrdismei, &: 
fiumina  oculorum  meorum.  a  En  Au- 
guflinum  non  fohim  orantem,  [ki  Sc 
plorantem,  adeuitandum  linguae  vene- 
num.  Quifquis  igitur ,  bene  vult  loqui, 
beneoretrprimum  &  paene  princeps  vi- 
tiofae  lingux  remcdium  efl  O  R  a  Tia. 

k^itj^ie  mapDiup  ■.. 
§.       IL  'T^^^^^s*  »33n3i 
?3Toir,fb3*ti'' 
Alterum  efl:  Assidva   Cogitatio 
Dei  Vbiqvr  PRiESENTis.    Hcu  qualcs 
per  Orbem  rermanes  voIant,quam  im^ 
puri ,  quam  peflilentes !  Qi^ifquis  es,ab- 
fecro,  vel  fola  cogitatione  Orbem  obi, 
^aulculta,  quamridicu-Ia,  vatia-,  foeda, 

noxia 


©fi  VinoS^XlNG.MEDELA.  f  47 
noixialoquantur  homines,perinde  fi  nirl^ 
iusfitDeusqui-omniaiinguliqueaudiat, 
omnia  fingulaque  iudicaturus  6c  punitu- 
rus.  Illorum  infipientium  infiniti  funt, 
<}ui  dicant  in  cor<ie  fuo,  Non  eftDeus. 
IscerteDeushistalibus  non  videtur  efle 
qui  leni/fimos  quofque  fiifurros  &  oc- 
Gultifrimasquafque  cogitationes  audiat. 
Hinc  nemo  quod  bonum  «fl  loquitur^ 
nemo  quodpurum  fandiimque  cfl  co- 
:^itat. 

V.  Si  quishodie  Cynicus  Drogenes  cum 
laternula  obeat,f  efeque  confabulantium 
circulisinferat,  ponatque  iMamDomini 
qutcflionem  :  Qui  f  unt  Jii  fermones, 
quos  confertis  ad  inuicem?<«  Plurimi, 
vix  dubitem,  taterentur  quodres  eft,  & 
hi  quidem  dicerentiacuimus  linguas<8c 
abfentes  egregic  vellicamus^  ^  fe  tamen 
obtreclatores  efle  ncgarent.  Alij :  mife- 
rias  noflras  viciflim  qucrimur^  hoc  pal- 
liomurmurationes  hi  tegunt.  Alij :  t [i- 
morcsJiouos.narramus.  Deberent  di- 
cerc,  nugas ,  fabulas ,  nec non  mendacia 

trada- 

2.Luc.c.'i  i.  9.  /7.' 


f48       Capvt    XXVIIL 

tradbamus.  Iflri ;  bona  vcrba  d  imus,hoc 
eft,  adulamur&palpamus.  lllireilno* 
bisdeaiiquo  controuerfia,  ficrixas& 
iurgia  honeflo  nominc  defendere  foJe- 
mus.  Eflentquidicerent:  fallendotem- 
pon  fermonis  fymbolas  conferimus ;  4 
r^dius  refponderent  otiofa  mifcemu? 
colloquia,fufurrones  agimus.  Sedne- 
que  inuerecundis  &  lafciuis  deeflet  lar- 
ua^qUcim  fuis  fparcitijs  oppanderent, 
facetosfeatque  h.-lar.sefll  airmarent.^ 
Ita  peflimisquibufque  colloquijs  honc- 
flos  titulospraefigimus.  Nemo  quodbo- 
numeftloquitur.c  quod  inde  fere  pro- 
uenit ,  quia  nemo  Dcum  vbiqiie  pracfen- 
tem  reueretur.  Quod  fi  Chriftianus  aJi- 
quis  Diogenes  interrogando  pergat  : 
Quid  funt  hi fermones  vcflri  ?  quo  in  n u- 
mero  cenfcndi,  quo  pr^mio  atficiendi, 
vel  fuppJicio?nueosDco  placerecredi- 
tis.*'  Hicfererifus&  irrifio  refponfi  vice 
feqiieretur,  aut  certe  frigidiflimum  im- 
probaelinguaepatrocinium.       Nam  ctfi 

Dcum 

9  CCOiv  traarn  We^afrt^Uifamej*. 
b  rctr  ^cin^  lujltg  f r.t>giufr  t>i»g. 
tHftrefn.c.i.  <c.  V. 


De VitiosweLing.Medela.    5,49 

Dcumvbique  prxrentem  cred  mus,cer« 
tenon  cogitamus.    Hancaiitemcogita- 
tionem  Gregorius  Neocacfarienfis  repri- 
mendccverborum  leuitati  efficaciflimara 
ducebat,    quando    vaniloquijs    noftris 
Maiefl-as  diuina  (fi  poiTet)  in  triftitiam 
daretur.   CertebeatusPauluscumiufTin. 
fet  Ephefios  omni  fermone  malo  abfli- 
ncre,  tanquam  rationem  rcddcns  ;  Et 
nolite ,  inquit,  contriftare  Spiritum  fan- 
^um.s  Veteris  Philofophiac  praeceptum 
cil:  Sic  ioquendum  cfCe  cum  homini- 
bus,  tamquam  Dij  audiant,-fic  cumDijs 
tanquam  homines  audiant.  ^    Hoc  fere 
fcnfufapientcr  prascipit  &Sencca  :  Sic 
viue  cum  hominibus,tanquamDeus  vi- 
dcat;fic  loquere  cum  Deo,  tanquara 
homincsaudiant.  c    Profe(fl6  ad  omncra 
vitac  licentiam  &  improbitatem  pluri- 
mis  expeditiflimaviacfti  haec  vnica  co- 
gitatio  :  S$ltu  fim^  &  nemo  rm  vidtt» 
Tunc  mala  confilia  agitant  :   tunc  aui 
alijs  aut  fibi  futura  pericula  /^ruunt : 

tunc 

^Ephef  c  4.^.  fo^ 

hMacroi.i.  i.Safurn»  ^ 

JliStH»Ef$fi,  It.flH, 


S  SO      Capvt  xxvrii. 

tunc  cupiiiitates  improbas 'Ofdlnantt 
tuncquicquid  autmetu  aut  pudore  ce- 
iabat  animus  expromit,  tunc  audaciam 
acuit,libidinem  irritat,iracundiam  inlti- 
gat.  Ita  fe  folum  efie credere,  anemine 
videri,a  nemine  audiri,  fcelerumgrandis 
ilimuius  qG:.  Quifqui^igitur  cupit  frena- 
re  linguam,aflidue  Dei  praefentiam  cogi- 
tet.  Tanto  quis  cautius  loquetur-,quan- 
to  fibi  akius  imprcflerithoc  vnum.  ^«- 
ii^ris^  Arfgeli  (iHdtunt.^Dem  audttj^  tu  du 
UoYumrationem  ^ofceris  fuo  tempore,  fiea^ 
tus  Petrusad  idhortatus:  Si  quis  loqui- 
tur,inquit,qua/i,ferinones  Dei.^  Deu5 
vbiquc  praefentiflimus,  &  fpedator  6c 
auditor  efl:  omnium.  Hic  re  rogo,mi  Le- 
d:or,Niceta!rimeumnongrauate  adi,  & 
v?ide  quae  iliic  de  Dei  prasfentia  in  omni 
locoexplicate  traduntur. ^  Quarealte- 
tum  curandas  linguae  remedium  efl,  AfH- 
dua  Dei  vbique  prafintis. cogitSLiio» 

b  NtcetoiU  iiC.io,  Qutce^HtdautemAnKO  /  d  ^/« 
fer  facros  dtes  Adutntus  DomtmctyCoram  .9«- 

rentftmo  Eteciore  ac  Duce  BauarU  MAXtmi* 
liano ,  de  De$f>rAfentta pro  {uggeflu  exfhcatU 
afl.tci  omne  tn  epttomen  ^elut  eitquatum)  dit» 
Ba  sa^tte  frofonttur, 

firr. 


T>z  ViTioSiE  LiNG. Medexa.    J  f  1 

§.  III. 

Tertium  efi:  PRiEMVNirio  e  t  Am^ 

Ml  PROVI^IO  AD   LOQVENDVM.         HlC 

nobis  commodura  eft  iam  proxime  prio- 
ri  diiTertatione  monuifTe  obfcruandas  in 
loquendo  circumftantias.  Quod  prifci 
patres  varic  confirmant_i.  Ambrofius 
particulatim:Sapiens,inquit,priufquani 
ioquatur,  muitaconfidtrat ;  quid  dicat, 
€ui  dicat:  quo  loco ,  quo  tempore  dicat* 
Kimirum  hsec  prius  animo  cogitanda, 
quam  laxanda  lingua.  Auguftinus  eru* 
ditc:  Sicut  eiigis,inquit,  quo  vefirarisv 
fic  eligequod  loquaris.<i  Cibumper  os 
ingrefllirum  examinas ,  cur  non  etiam 
cgrefTtirum  per  os  verbum,  quod  fsepe 
gi*auiores  tragoedias  excitat  in  tua  do- 
mo  ,  quam  cibus  in  tuo  ftomacJio* 
Bonaucntura  opportune  :  Ptouido 
tibi,  ait,  antcquam  prodas  fermoncm  ^ 
prudcntiquc  confiderationeomnia  prac^ 
ucni.^  Q^iemadmodum  egrefiiirus  do- 
nio,vadique  fe  circumlpicit,an  vultusf 

an 
2  Aug.(Kff,j  /,    h£eH0tti.^r,j  •J^f^t-S* 


SS^        CapvtXXVIII, 

an  ve{l:is,an  omnia  decore  in  publicunt 
cfFerantur  :  ira  locuturus  videat  quid 
publico  committat.  Et  iicut  propugna- 
culi  portac  non  nifi  cautifllme  &  pofi: 
omnia  folerter  explorata  referantur,  ita 
nec  os,  arcis  animatae  oftium,  prius 
pandendum  quara  vigilanter  omniacir- 
cumfpiciantur.  E6  fpedlant  tot  Hebraci 
fapientis  monita  :  Noli  citatus  eflc  ia 
lingua  tua.  Ne  temerequid  loquaris : 
verba  prudentium  ftatera  ponderabun- 
tur.  Nec  Hieronymi  monitum  ablu- 
dit:  Prius  verbum  tranfeat  per  limam 
quam  per  iinguam.  Etquamuisomni- 
bus  adlionrbus  neceffariafitlima,  maxi- 
rae  tamen  fermoni.  Et  ficut  ftupam  ha- 
rai  ferrei  pedunt,  lanamferreus  pe^c» 
carminat,  fic  verba  prius  pedcndafunt 
&:carminanda  quam  venaiia  ia  foruA 
protrudcnda. 

Pa:menius  abbas  antcquaa  ceteros 
fociorum  accederet ,  prius  animiira  hora 
vna  iuftit  cflc  pradfentem ,  dc  quid  i©- 
qucndum  eflfet,  cogitationc  compiexti»^ 
cft.  Ethunc  (ibimorcmvoiuit  cfle  pcr- 
petuum,  quem  homincs  rcligiofl  hodic- 

qut 


DiVitiosjeLing.Medila,    f  y  j 

qucimitantur  hac  ratione ,  diim  fingulis 
diebus  prima  diei  hora  animum  in  id 
dcfigunt  quod  eadie  plurimiim  pro/iL^ 
adbenc  agendum&loquendum.  Ali- 
cubi  moriseftinter  religiofos  viros,  vt 
poft  menfam  non  priiis  inter  fe  collo- 
quantur,  quamin  templo  *  locnti  fiie- 
rmt  cumDeo.  Mos  probus,  &  pluri- 
busimirandus.  Hanc  animi  praemuni- 
tioucm  feu  pracparationcm  ad  ioqucn- 
dumSiracides  infignite  docens:  Aurunx 
tuum ,  inquit,  &  argentum  tuum  con- 
fla ,  &  verbis  tuis  facito  ftateram ,  &  fre- 
nos  ori  tuo  redos,  &attendc  ne  forre 
labaris  in  iingua ,  &  cadas  in  confpeda 
inimicorum  infidiancium  tibi,  Sc  (it  ca- 
fus  tuus  inf^nabilis  in  mortem.^  Et 
libeilam  &habenamex  argento  &  auro 
exigit  hic  praeceptor,  vt  fic  omn.a  quae 
ab  ore  prodeunt,  vei  adDci  honorem 
vel  ad  aliorum  bonum  referantur.  Sic 
animus  ad  loquendum  praemuniendus 
cft.  Sedfequitur 

a  ^irt  froxtmo  fauUo. 

J.IV. 


If4      GABVTXXVrilv 

5.    IV^ 

Quartum  remedium ,  aduerfiis  omne 
vitium,  Linguae  praefertim,  potenseft:,. 

MVLCTAM  SlBI    DlGEKE,  EaMQVE  A' 

SeipsoExigere.  Omnes  vitiofos  habi-- 
tusa  fe  remouere  nondifficile  iilt  erit, 
quiccipitalem  triumvirum  in  reipfijm  S'. 
gerit.Egregias  virtutis-eJftreipfum  apudfe 
accufarc,  reprchendere,  muJdare,  fibi 
nihil  condonare.  Chriiliano  lenfu  Sene^ 
ca  :  De  nuilo ,  inc[uit,q^ueri  poflum  alio 
quam  de  me.  Ego  mihi  irafcor ,  &!,  Ego 
a  ms  poenas  exigam.  a    Nos  Gontrarium 
plerunquc  facuTius ,  errores  noflros  te- 
gimus  ,  excufamus,  comimus  3  polimus ,- 
Sc  errailenosnegamuSjaJios  audaciffim^ 
accufamus.  quiir   ergo  faltem  facimus, 
quod'malusfcriba,  qui  creberrimos  er- 
rores  fuos  fcalpello  eradit,  aut  m^lus 
picflor  qui  penicillo  inducit  :  ita&  no9 
fi  quid  erratum  eik ,  voluntarijs'  pamis 
delcamus  ipfi,  nec  expedemus,  guitu 
aJij  a  nobis  poena«  repetant.     !lle  omni» 

no  in 
a *SV». Af.de B€nef,  f ,7, 


De  VmOS^LlNG.MfiDELA.      fff 

no  in  virtutum  ftudio  plurimum  profi- 
cic,  qui  quotiefcunque  peccalle  fe  co- 
gnoicit,  mox  aliqua  repoena  muiclat  6c 
ipie  fuus  fihi  monitor  eft  ;  En,  aity 
iterum  iuraf^i,  mentitns  esiterum  ,ite- 
rum  maiedixifti,  de  alijs  iterum  (quod 
iam  faepiffime  )  detraxifti :  in  poenam  hoc 
jflipis  dapauperi,  has  preccs  recita^» 
Qui  fuperbicE  delidum  in^fe  obferuaf- 
fet,fibi  non  male  imperaret  :^procumbe 
6  fuperbe,  &matrem  tuam,  tecram  of- 
culare,  Idemin  delidis  alijs  vtiliflime 
iit.  Et  ccrre,  fi  nofmetipfos  diiudica- 
reraus^non  vtique  iudicaremur.  ^  Hae 
taies  voiunrariae  poeiiae  non  tantumho- 
minem  (ibiipfi ,  fed  &  Deum  homini  mi- 
re  conciiiant ,  <Sc  lapfus  futuros  fkpiflime 
defacili  cauenr. 

E'  Sandi  Dominici  famifia  virpius  8c 
eruditus  narrar,  fuifle  virum  nobilem 
aeua  fuo,^qui  a  puero  aflueuerat  Deum 
&Caelites  verbo  violare,  ahjs  peilime 
precari.  Has  voces  puer  in  aula  haufe- 
rat ,  quas  (Scfenex  aflidue  iadarat.Diipli- 
cuit  viro  inoiitum   koc  fuum  vitium> 

ilatuit- 
a/.  C(w.f,  / /.9./ /. 


55^       Capvt  XXVIIL 

ftatuitque  apud  animum  fuum  faepiui 
lam  faedam  loquendi  labem  dedifcere, 
ncctamendedidicit :  pugnauit  fecu  ali- 
quamdiu  ,rar6  vid^or,  nam  lubricse  Ija^^ , 
guae  praecipitioabreptus  ruebatin  anti^ 
qua.     Quare  facerdotem ,  fuper  hac  re 
confuluit  rogauitque  pharmacum  fug- 
gcrcret,  huic  morbo  expugnando.   Sa- 
cerdos    mitior   quam  par   erat,   moUi 
fpongia  hanc  vomicam  non  ruf.it,  icd 
demiiKit      Interim  vir  ille  nobiiis   in 
cundemmorbumidentidem  reuolueba- 
tur.    Aliquid  vitij  amputatum  crat,noni 
cxtlrpatum  vitium.     Quocirca  feipilaiB 
vir  genetofu^  aggrcditur,  Sc  hanc  Iibi 
poenam  decernit,  vt  quoticfcunquelin- 
gua  Deum  hominefue  peteret,   eo  die 
carnibus  abftmeret.       Et  ne  /ibi  quid- 
quam  ipfe  indulgeret,  famuhs   feuere 
praecepit,vt  exccrationes  fuas  &  male- 
dida  numerarent,  &  quemcunque  nu- 
merum    fubnotalTcnt,    luffi     dicercnr. 
Pnncipium,  vt  folet,  tam  fuit  difficile, 
vt  anno  fere  dimidio,  a  carnium efu  noa 
fine  violentia  le  continuerit,   ne  animi 
/ui  decretum  violaret.  Et  quamms  aii- 

quanto 


De  Vmo^.rEiNG.MEDELA.    s  S  7 
4|uanto  tempore  in  Principis  cuiufdani 
aula  de^!»eiet,  nihilominus  inilituti  te- 
naKpcrrcucrauitquod  ccepit.      Hac  de-- 
miim  abftinentia  ita  reipium  triumpha- 
uic,.vt  quicquid  vitij  peffima  confnetu* 
dine  contraxerat,  generose  prorfiis  ex-- 
pugnTirit ,  vidor iui.  fui  tantum  ?  diabo- 
ioTum  omnium.    Eo  fane  tempore,  in— 
quit,  quo  viruni  hTmiliaritcr  nofle  coepi,  - 
Hecvllamampliusvocuiam  impiam  mi- 
fir. .;     Addit  priorrbus : 

Ciuis  Aui^ufranus  (imili  vrfjebatur  vi- 
tio^qui  hancipfe  fibi  poenam  indixit,  vr 
'quotifs  verbaimpiaiaceret,  graphiovel 
cuIccUoalio  guttam  fmguinis  e}iceret,e 
manu  aut  brachio.  Non  multu  fmguinis 
fudit.  (Scimprobamcanfiietudiaemfcii- 
citer  vicit.  Tantieil  vitium  quodcuni 
que  hac  partc  aggredi ,  Sc  velle  vmcerc. 
Vicit  quilquis  ita  vincere  voluit.  Et  vt 
dida  iirmemus,  idcm  ille  fcriptorfub- 
iungitifla.  CiuisMcmmingx  opulcntus 
in  ean-dem  exccrandi  confuetudin^m- 
b  b  pro. 

a//^.  4.  FormUar.  c.^.IaannesNjiderqui  anom^ 
t  jH  Cs  Nartmherg^  Anttftes  jutt $n  S^ 
Somtmct  ftmtlta. 


S5S       Capvt  XXVIIL 

prolapriiSjhanc  fibi  muldam  flatuit^vt 
quoties  diuinum  nomen  minus  reueren- 
ter  appellaret ,  aut  aliter  lingua  delin- 
queret,  eodiegenium  vino  fraudaret,<5c 
fontem  biberet,  idque  fine  vlla  excepJ 
tione  vel  venia.  Non  diu  aquam  bibit,& 
linguam  domuit,  a  conruetudine  tam 
improba  penitus  liber.  Quid  nos  ?  aa 
dicemus,tanti  non  emimus  linguac  vi- 
^oriam?  nihilne  ignaui  facere  aut  pati 
fuftinebimus,  vt  oris  vitia  extirpemus? 
an  Chnftum  clamantem  non  audimus  ? 
Bonum  tibi  qH  ad  vitam  ingredi  debilem , 
vel  claudum,quam  duas  manus,vel  duos 
pedes  habcntem  mitti  in  ignem  aetcr-: 
num  ?  a 

Quifquis  igitur  vellinguae  procaci-* 
tatem ,  vel  aliud  quodcunque  vitium  in 
fe  cupit  expugnatum  ,  hoc  agat ,  Sc  vo» 
luntarijsfepoenis  toties  moneat,quoties 
dcliquifle  contigerit.  Nonefl  efficacior, 
non  eil  fan^flior  vindida  quam  fui  ip/ius. 
Hoc  prorfus  modo  &  domari  lingua, 
&quicquid  vitioii  viuitin  arumo,fupe- 
rari  poterit 

CAPVT 


DETlTlOSJELrKG.MEDEtA.     s  S9 

CAPVT    XXiX. 

t/^lia  cjuatfdor  Medicamen- 
ta  "vitiof^  LinguA  cu- 
randiZ. 

pVit  qui  lautiflimam  rupelledilem  irr 
•*-  domo  alienacuriose  intuicus  ,aliquid 
famen  deefle  diceret.  Cumque  interro- 
gareturrquidnamillud  fitquod  defiL_.  ? 
Refpondit:  Inftrumentumquod  huma- 
naegenti  fummenecenarium.  Interroga- 
tusporro,  qualehoc  inftrumentum  iit? 
Atille;  Linguarium,  inquit,quo.lingua 
occludi  folet.  Sanerem  dijcitrpars  nul- 
la  fupelledilis  tam  necefTaria  efty  atquc- 
hoc  ipfum ,  quoddiximns. 

Romanus  fapiens  linguaE  temerariaer 
mentioneinieda  :  Verba  mearedimam, 
inquitj&auremmihi  peruellam:damna 
caftigabo  promittendi  temeritatem.Ec- 
ce  vtdoleat,  vc  pofireaconfideratius  lo- 
«juaris  ;  quod  dicere  folemu&ylingua- 
b  b    2  riuHi 


5^0       CapvtXXIX. 

riiim  dabo.^  Coepimus  &  nos  Lingua- 
rium  dare  ,  &  Remedia  fuggerere  linguis 
omnibus  tam  temere  loquentibus.  Qua-. 
tuor  omnino  medicamenta  didauimus, 
polliciti  addere  plura.  Nunc  addimus 
quatuoralia  quae  linguam  incautam  au» 
nimis  licentiofam  coerceant. 

a  Sen>  l  4"dt  benefcijs  c^  i» 

§.  I. 

Quintum  Medicamentum,  ProposN' 
TA  QyoTiDiANA.Quifanam  cupit  Im- 
guam  diebus  /inguliscum  HebrasoPral- 
tefeipfum  his  cxtimuiet:  Drxi,  dico,  di- 
camque  millies ,  Cuflodiam  via^  meas,vt  ' 
non  delinquamin  ImguameaiPofui,  po- 
namqueorimeo  cuftodiam.^  Nifiquo- 
tidie  hoc  animi  decretum  innouetur,^- 
obliuione  faciUime  fepelitun,..    Viator 
eques  fi  maximi  momenti  literas,  aut 
multum  auri  in  equo  recumvehat  ,ali- 
quoties  de  die&ocuiis  &  manibus  ex- 
plorat ,  an  hippoperam  etiamnu  habeat: 
ijuilacculo  fummimomenti  clauemcir- 

cum- 


De  VrTros.E  Ling.  Meoel a.'    j  ^f 

cumfertjfacpiiis  in  die  facculum  manu 
pertentat ,  num  ckuim  illam  non  amife- 
rit.  Ciauis  orisin  arca  cordisiit:qui  rei 
£nx  ferius  eil  cullos  5  faltem  fcmel  ite- 
rumque  quotdiebusad  hanc  ciauem  at- 
^enterefpicit.  lobus  deleipfb  :  Gloria 
jnea,  inquit,  femperinnouabitur ,  (Scar- 
cus  metis  in  manu  mea  inftaurabitun.,.  a 
Hoc  agam  vt  vires  meae ,  meaque  brachiii 
r.on  lang.uefcant,  ncc  confencfcatro.bur 
mcum,fed  augeatur  potius  &:crefcat: 
fic  omnino  qui  rede  loquendi  artem 
condifccre  deiiderat,  ad  difcendum  fe_, 
.^uotidie  componit ;  meditatur ,  reputat, 
perpendit,  quibus  demum  modis  lin- 
'^uam  efFormct  modeflam  &  parcam  veri 
ijorum. 

Sedobieceris.:  Non prcefto quae pr»- 

pono,  cur  proponam  fruftra?   Pufiilas 

£dei  homo;tii  modo  conare  acpropo- 

ne:/i  non  omnia,  multiim  tamen  prae- 

ilabiseo.rum  qca:propofueris  ,  quae  ho- 

neHa  mente  conceperis.    Nam  fi  paria 

'  propofitisfada  refponderent,  quid  no- 

'  bis  effet  fandius  ?  Interim  non  efl ,  ouod 

bb  3  con- 


f^2       CapvtXXIX. 

contemnamus  propofita  bona ,  &  boni 
cogitationibiis  pleiia  prascordia.  Studio. 
rum  falutarium,  ctiam  citra   cfFedum: 
Liudaiijda  traclatio  efl:.    Omnibus  bonij 
in  rebus  conatus  in  laude,  effedus  fub- 
indc  in  cafu  eft.  a      Si  Deum  &  promifli 
diuinafpeclesjin  plurimisfirmiriimepro. 
poruifle ,  idem  efl  quod  fecifTe.  iion  tan- 
tum  facultas  praemium  habet  a  Deo,  fec 
fola  etiam  voluntas.      Neque  vero  no? 
languidum  &  iners  propofitum  cxigi. 
mus  :    vix  vllarum  eflviriumfrigidi/n. 
mum  illud,  volo  facere  ^  volo  frenare  :in. 
'  (juam.  Hcbraei  olim  regcm  Afam  fecut 
(quodregijFaftimemorant^iurauerun' 
Uomino  voce  inagna,in  iubilo  <^c.  ir 
omnienim  corde  fuoiurauerunt,  &  in 
totavoluntatequasfierunt  eum  &  inue-' 
nerunt.  ^    Tale  tuum,miChrifliiine,fit 
propofitum ,  quale  illorum  erat  iura- 
mentum  :  fn  o»  m  corde  tuo  ^^  in  tota  vo- 
Innate  tua  propone  ac  flatue  :    Cuflo-, 
diam  viasmeas,vtnon  delinquaminlin- 
gua  mea.  Hadenus  toties  mentitus,alios 

toties 

zMadaurenJis  Vhilof, 


De  Vitios^Ling.Medela.  S^$ 
totics  calnmniatus,  totics  lafciua  fum 
locutusjantehac  frcquenter  murmura- 
lii ,  frequentius  inaniter  me  iad:aui,aIio- 
rum  laudibus  ficquentiflime  obtreda- 
ui,*quis  numeret,  quoties  iurauerim? 
Dixi,  iterumque  dico;  deinceps  emenda- 
tiusloquar;  Propono  ac  ftatuo  firmi/fi. 
me,  zS  tnomnt  corde  mee  ^  non  mcntiri, 
noncalumniari,  nil  obfccrni  Joqui  am- 
plius :  deinceps  me iadare ,  alijs  detrahe- 
re  ,  obmurmurarc  <Sc  iurare  iludiofiflime 
cauebo.  Siclingua  tuafcmper  innouc- 
tur,  fic  arcus  tuus  in  manu  tua  quotidic 
infl:auretur.  Haec  propone  diebus  fin- 
gulis ,  non  fruflra  id  facies ,  bonis  cona* 
tibusnunquam  excides.  Labiaiuflieru- 
diunt  plurimos.  <<  Eruditionemautem 
quam  cum  alijs  communicant,  nec  fibi 
ipfisper  fanda  propofita  ncgant.  Ergo, 
Bcatusvir  cuius  eflauxiliumabs  te,  Do- 
minc,  afcenfiones  in  corde  fuo  difpo- 
fuit.  h  Non  folum  afccnfiones  difponie 
bonas ,  fed  &  bcne  afcendit ,  qui  quoti- 
bb    4  ^dic 

a  Prou.c.  t  9.'^.  2  l. 


5  6^4       Capvt  XXIX. 
^ie  lingiix  cuflodiam  efiicacitcr  propa- 
fiit.    Sed  vlterius« 

%   ri. 

SextumMedicamentum.  CoLLOQviA 
PiA.     Diuinee  paginse  cseium  faepius  re- 
feratum  memorant ,  id  tamen  nunqu.^m. 
{ine  graui  caufsa  &  grandi  vtilitatefa- 
dum.     Ifraelis  populo  xthcr  quotidie»* 
patuit ,  cummanna ,  rofcidum  illud  pa- 
bulum  e  caelofercno-ac  puro  demiifuiTi. 
Mandauit  nubibus    dcniper,  &  ianu?.$ 
Ccieii  aperait,&  pluit  illis  mannaiid  maa- 
ducandum.^     Cum  loannes  Chriiluin 
lordanisaquatingeret,  Ecce  aperti  funt 
ei  casli ,  <Sc  viditfpiritum  Dei  defcenden- 
temficutcolumbam.^    CumStephanus 
lapidum  imbre  obrucretur,  clamauit_,^ 
Eccevideo  caelos  apertos,  &flium  ho- 
minis  flantem-  a  dextris  Dei.  c   In  iacris 
paginis  homo  mentis  purae  Gonfertur^ 
caelo.    Hoc  fenfu  didum :  CaiJli  enarrant 

gloriam 

hMatth.c.3.^.1  S. 


I 


De  VlTlOS^   LlNG.MEDtLA.     5  6  J 

gloriam  Dei.  a  CDelorum  iftorum  ianua 
eftLinguarhanc  caeli  ianuam  pandinon 
vultDeusnifi  iufrade  caufsa,  vtvelfub- 
mittatur  manna ,  vel  facra  defcendat  co- 
lumba ,  vt  fermo  vel  bcni  fit  exempli,vel 
cruditionis  non  fpernendae:  colioquiau, 
quatnuis  nonnoxia,  fi  tamen  otiofa,cae- 
lo  ccrte  non defcendunt.  Quod  vapo« 
res  cxhalet  terra,  quod  paludes  &  fl:a- 
gna  progenerent  ranas ,  nil  noui  eft,na- 
tura  fit  audore  :  quod  carlo  ranae  deci- 
dant,  quod  vapores  inde  defcendant, 
nouum  quid  eft,  &  extra  naturae  leges 
fit:  quod  homines  impuri  &:  impijfcur- 
riliter ,  inuerecunde,  mendaciter,lafciuc 
loquantur,  quod  de  multis  detrahant, 
multos  irrideant,  plerofque  omnes  con- 
temnant,  quod  iurent  &  peierent,  nil 
m iri  efljte rra  funt,  tales  illa  vapores 
rucfbat  j  paludes  &  flagna  funt,  has  illa 
ranas  gcnerant.  At  vero  quod  ij  Chri- 
fliani  quiprobiac  fandi  videri  voJunt, 
qui  c?elo  confcrri  cupiunt,  non  faniora 
vel  cafliora  proloquantur,  quod  «eque 
acfaex  hominum,  his  maledicant,  hog 
bb  5  mor- 


5^^     captt  xxrx. 

mordeantjillis  adulentur,  iftos  conui- 
cientur,  quod  maionbus  obloquantur, 
inferiorcs  calumnientur,  quod  etiam 
hi  verba  otioi'a,faila,  fubinde  &  foeda^ 
pi oferant ,  quod  vaniioquentiam,flulti-. 
ioquium,  fuperbiloquentiam  fermoni- 
bus  mifceant,  hoc  mirum,  ter  mirum 
tit.  Et  vnde  quaefo  hae  ranae  ab  hoc  caelo  ? 
quomodo  tam  foedi  vapores  ex  hoc  acthe- 
re  deiapfi  ?  Vide ,  mi  Chriiliane ,  qualc 
lis  caeium,  &  quam  impurus  aer,e  quo 
non  manna  .deEuit,-non  columba  de- 
fcendit ,  CQd  cuiices ,  ranae ;  turpes ,  per- 
niciofae  beiliolae,  fermones  vani,  fpurci , 
noxij,  exempli  peflimi  deiabuntur.  Si 
caeium  haberi  vis,  manna  deplue,  rcli- 
giofum  quidioquerci  Deum  ,diuma,di- 
uos  coiioquijs  milce.  Subinde,  obfecro, 
fubinde  faltem  fpiritale  quid  fermoni- 
bus  mferatur ;  hoc  animum  nutrit  6c  ro- 
borat:&  tales  etiam  quaerendi  funt  fo- 
cij ,  qui  de  his  talibus  fermonem  cum 
aiijs  copiilare  norint. 

Eftaurum,  inquit  Salomon,  (Scmul- 
titudo  gemmarum,  vas  autcm  pretio- 

fumj 


De  VitiosjeLing.Medela.  ^  ^m 
ftim ,  labia  fcientiae.  a  Etfi  fermo  elo- 
qiientiam  Atticam  non  habeat,  modd 
pietatem  Chriftianam  redoleat,  &  au- 
rum  6c  multitudinem  gcmmarum  fupe- 
rabit. 

Beatus  Ludouicus ,  Tololanus  pr^ful, 
magnus  animo  &  virtute ,  qui  vana  col- 
loquia  cane  <Sc  angue  peius  oderat,  dice- 
re  Iblebat ,  quod  &  vere  fentiebat :  Gra- 
ta  mihi  piorum  &  bonorum  familiaritas, 
quia  ab  his  cruditio  &  pietas  cfl: ,  non fe- 
cus  atque  ab  aromatibus  odor. 

Diuus  (Hiryroflomushoc  auditoribus 
identidem  inculcans  :  Vtinam,  inquit, 
cum  cenatur,  cum  prandium  fumirur, 
cum  lauatur,cum  denique  reliqua  per- 
aguntur,  de  gehenna  fieri  &  apud  vos 
mentionem:nec  enim  illius  formidinc, 
aut  hic  aduerfa  viderentur  grauia,aut 
pro  fuauibus  profpera  haberentur.  Hasc 
certeridiculavidebuntur,ficumgehen- 
naeincendio  comparentur.  Addit:  quo- 
rum  narratio  frequentius  itcranda  cf?, 
hb  6  quando 


J^§        CapvtXXIX. 

quando  gehcnna;  eiurmodi  recordatiO 
nos  eamincidere  haudiinit.  <i 

Idem  fandifTimusOrator,  vt  vel  pre- 
cfbushoc  perfuadeat:  Etideorogo,  in- 
quit ,  vt  gehennae  memineris ,  de  gehen- 
naloquaris.  Itaanimamtuam  compo- 
ne,  pulchramque  ac  decoram  effice. 
Magna  eft  enim  horum  verborumvtili- 
tas.  Etideo  idiabohis  omniafacit  &mo- 
litur,  eius  vdlens  auferre  memoriam. 
N.oii  eamc  memoria  eijcere,  nec  dicas, 
Quid  me  importuna  afEciam  triftitiar? 
Importuna  erit,  quando  angcris  in  ge- 
henna.  Hoc  eft  terapus  triftitiae,  non 
illud.^ 

Auguilinus  colloquium  cum  matro 
initum  narrans :  Deo ,  inquit ,  ita  difpo- 
nente  accidit,  vt  ego  &  ipla  foliilarcmus 
incumbentes  a<l  feneftram,  vnde  pro- 
fpedus  in  hortum.  Colloquebamur  er- 
go  foli  valde  dulciter,  &  prseteritoruiH 
obliti  quaerebamusinter  nos,  qualis  fiu, 

tur^ 

'Sr€hr^fofi.  to.  j.ferm.  de  pr^fn^s  SanS, 
-tusht  piig,  i  ^  0 . 

■  b  Chryf.to.  i.mVftt,  ^ed,  mih$ 


DEVlTTOS^LtNG.MsDtLA.     5^9 

tiira  elTet  vita  aeterna  fandorum ,  quam 
nec  oculus  vidit,  nec  auris  audiuit ,  nec 
inxor  hominis  alcendit,  Cumque  ad 
tumfinem  fermo  perduceretur,  vt  car- 
nalium  fenfuum  dejedatio  quantalibet 
praeillius  vitaeiucunditate^non  compa- 
ratione^fednec  commemoratione  qui- 
dem  digna  videretur;  erigentes  nos  ar- 
dentiore afFedu  in  idipfum ,  perambula- 
uimus  gradatim  cundla  corporalia,  5c 
ip/bm  ca^l um.  Etadhuc  afcendebamus 
cogitando  (Sc  loqu^ndote,  &  mirando 
opera  tua,(Sc  venimus  in  mentcs  no- 
ftras,  &  tranfcendimus  eas,  vt  attm- 
geremus  regionem  vbertatis  indefici- 
entis,  vbi  pafcis  Ifrael  in  aeternum  veri. 
tatis  pabulo.  Dum  loquimur  &  inhia- 
musilli,  attmgimus  eam  modice  toto 
icfiucordis,  &  fufpirauimus ,  &  reliqui^ 
xnu5  ibi  r.eligatas  primitias  fpiritus  & 
remeauimus  adilrepitum oris  noflri, vbi 
verbum(Scincipitur&  finitucj.  Dice- 
hamus  talia,  etfi  non  ifto  modo  8c 
his  verbis,  tamen  Domine  tu  fcis  , 
qucd  illo  die  cum  talia  loqueremuiL^ 
4&  mundus  ifte  nobis  inter  verba.vile- 
bb  7  fcerctj 


5  70       CAPvr  XXIX. 
/ceret ,   ciim  omnibus  deledationibus 
fuis.  a 

En  nobile  paradigma  pij  colloquij, 
/imul  (Scillms  maximos  quaeftus.  Pium 
colloquium  nunquam  fuis  deftituitur 
emolamcntis. 

a  Anguft,  L  f .  Confejf^c,  1 9  • 

§.  III. 

Septimum  Medicamentum.  OccA- 
sionvmFvga.  De  hac  infigniflimc 
Chryfoilomus  :  luxta  praecipitium  va- 
dens,inquit,  quamuisnon  decidat,  tre- 
mittamen,  (kfaspenumero  abipfo  fub- 
uerfus  tremoredecidit :  ita  &  non  pro- 
cul  peccata  fugiens,  fed  fecus  ipfa  va- 
dens ,  cum  timore  viuit ,  &  in  ipfa  labi- 
tur  f^pius.  Etenim  alienas  curioseipc- 
d:ansformas,  quamuis  non  moechetur, 
tamen  concupiuit,&iuxta  Chrifti  fen- 
tentiam  facflus  eft  adulter :  fxpius  autem 
ab  ipsa  concupifcentia  inpeccatum  re- 
ipsa  defcrtur.  Vis  modeftus  elfe  ?  nc^ 
tantum  fugias  adulterium ,  fed  etiam 
petulantem  afpedum.  Vis  a  verbis  tur^- 

pibus 


DEVlTIOSiELlNG.MlDELA.      fjf 

|)ibus  abefTe  ?  ne  verba  tantum  turpia.» 
fugias ,  veriim  &  rifum  folutum ,  6c  om- 
nem  concupifcentiam.^ 

Faeileautemrcire  eft^taliaut  tali  lo- 
co  fabulatores  conueniunt ,  hic  nugae  & 
merafomnianarrantur,hic  foedi  &  im- 
pudici  fcrmones,hicrixaeatque  iurgia^ 
mifcentur,illic  grandiloquentiam  ftuU 
tiloquentia  comes  deducit,  ifthic  ob- 
treclationes  meriflimce  in  mcdium  pro- 
feruntur :  fuge ,  quifquis  es,  fuge  hos  lin- 
guarum  improbos  mercatus,  has  pefti- 
lentesnundinas,fuge  infidiofas  has  pa- 
negyrcs,quac  non  crumenamvulncrant, 
fed  confcientiam, 

In conuiuijs  quamanimofa  loquacitas 
dominetur,  resnota  eil.  Hinc  non  ille- 
pide  nelcio  quis  dixit:  In  conuiuijs  pri- 
mum  efl  filentium;  Conticuere  omnes. 
fequitur  flridor  dentium.  Hunc  excipit 
clamor  gcntiu:  vbi  conuiuae  vino  inca- 
luere,nemononloquitur;im6nemonoii 
clamat.  Hic  attende  tibi ,  hic  caue ,  aut 
tutiiisnonaccede.  Quis  ncfcithasapud 

fe  ra- 

ji  Chrjf.  tom.  j,  hom,  l  $.  ad  f9f, 
m$ht  ^ag,  1 1  6, 


f7^  Capvt  XXIX. 
/e  rationes  ponere?  ciioriefcimque  adf 
hunc  vfque  diem  inter  hos  homines,  iri 
hac  domo  fui ,  minor  homo  redij ,  fem- 
per  querelas,  femper  obtredationes  non 
tantum  audiui,  fed  etiam  adiuui,  & 
meamquoque  linguam  colloquijs  malis 
commodaui :  ergo  &  hanc  domum,  6c 
hos  homines,  quantum„potero ,  ftudio- 
iiilime  cauebo. 

Qiiam  multi  non  poflunt  reipfos  non 
eatcnusnofre,  quinapud  animum  fiium 
taciti  f-ateri  cog^ntur,  6c  -ifte  quidem 
hoc  :  Quoties  probe  appotus  fum,  to- 
ties  rimarum  plenus  fum,  poenitenda 
promitto, ftultiflima  quxque  garrio , '& 
omnia  efFutio^arcanum  apud  me  nullum 
cH:,  ciim  mea  iingua  vino  permaduit: 
Ifle  vero  hoc  fibi  de  le  fatetur:  Cum  ira- 
fcor,  inflar  tauri  fum,  qui  omnia  rupit 
vincula,im6  vrusfumindomitus',  om- 
nia  fternens  <Sc  calcans.  QuapTopter 
cbrietatis  ille,hic  irx  occafionesomnes 
fugiat.  Labia  iilfli  confiderant  p[acita, 
&:osimpiorum  peruerfa.^  Homoredi 
.amans  ftudiofiflime  declinat,  quicquid 


DeVitios^  Lin-g.Medela.  S73 
anfam  pra:b£t  veticae  dicacitati  :  homo 
pertufae  conrcienciae  vltro  ampJeditur 
quicquid  inuitax  ad  loquacem  ftulti- 
tiam.  Veri/Iime  dixit  Chryfoilomus  : 
Magnus  laqueus  efl  linguae  petulantia,  & 
multse  refrenationis  indigens.  a  Hic.ve- 
x6  laqucus  fugiendo  ertugitur.  Occa- 
fiones  ftigcrc  llatuifti?  iam.pzene  hunc 
la,queum  efrugiiH.  Hosoccafionum.la- 
c]ueos  non  fugis.^occineturtibi  fsepius  : 
IJlaqueacus  es  verbis  oris  tui,  &  captus 
proprijs  fermonibus.  l^  Olim  ad  Abh^- 
temLucium  venit  Longinus  Abbas,  & 
animum  fumuaperuit,  veile  fe  peregri- 
nari  ,c  idque  fibi  iam  pa^ne  certum  dic» 
Lucius  vt  &  ipfc  fincere  diceret  quod 
fentirct :  Mi  Longine ,  inquit ,  nos  ipfos 
fruftra  fugimus ,  &labore  irrito  perc- 
grinamur,  nifi  eo  loci  vbi  fumus ,  iiu-' 
guamin  yinculadamus  :  fi  hic  linguaiu 
tuam  non  continusris ,  qnocunque  uic- 
■  ris,  peregrinus  non  eris.  Linguam,  vbi 
cs  ,  hkrcfreiia,  (Sceris  percgrinus  ,tam-. 

etfi 

^h  VroH  c    (J^.9.  2, 


574  Capvt  XXIX. 
ctfi  locumnonmutaris.  Sice/l:nonra- 
ro  cum  locumexloco  muramus,occa< 
fiones  quas  quieti  virare  poteramus,acli- 
mus,  (Sccharybdim  fugientes  infcyllam 
incidimus.  Vide  igitur  vt  occafiones  pe- 
rite  fugias,  contentiofos,  iracundos, 
contumeliofos,  caute  declines,  quod 
Hebrceusfapiens  variemonet  :  Non  li- 
tiges  cumhomine  potente.  Noncon- 
tcndascumviro  locuplete.  Non  Htiges 
cum  homine  linguato,  &  non  ftrues  iti 
ignem  illius  ligna.  a  Verbofus  6c  lin- 
giiax  homo  ignis  eft;  qui  iurgatur  cum 
tali,  perinde  facit,  ac  fi  ligna  miniflret 
igni,  <Sc  fiammam  bene  fopitam  malc 
fufcitet.  Quapropter  contentiones  6c 
plurimamoris  intempcriem  vitabit,  qui 
occafionesfugerit. 

diEciU.cJ.^,  1.2,  ^-f. 

§.      IV. 

Odauum  remedium,  Moderatio 
SERMONISjfeU,  PAvciLoqyivM.  Vt 
bene  ioquaris,  plurimum  iuuerit,  par- 
ci ,  moderate ,  fubraifse ,  &  minime  pro- 

peran- 


De  VlTlOSiELlNG.   MeDELA.      j"  7  j* 

pcranter  loqiii.    Qui  verba  cum  tumul- 
tu  fundit  <5c  praecipitat,  proximus  eit 
multiloquio ,  vbimultiloquiumeft,pro- 
ximum plerunque  peccatum  efl.     Sapi- 
entum  monitum  efl: :   Auribus  frcquen- 
tiusvtere  quam  imgua.      Hoc  Siracidae 
tot  praeceptiones  confirmanL  :    Priuf- 
quam  audias  ne  refpondeas  verbum.  n 
Audi  tacens,  &  pro  reuerentia  accedet 
tibi  bonagratia...      In  multiscfloquafi 
inrcius,&  audi  taccns  fimul  &  quxrens^ 
Quocirca  qui  odit  multa  vci  praua  lo- 
Gui  jinhoc  omnifludio  incumbat, vtli- 
bentms  audiat  quam  ioquatur,  &  vbi 
loqucndi  fuerit  vel  necellitas  velfacuU 
taSjCanon  fine  grandi  verborum  par/i- 
monia  vtatur.     In  hunc  finem  conducct 
tra6lim  dicere  quas  proferenda   erunt, 
ncc  agglomerarcverba  vel  conuoluerc: 
blatero   ftans   pede  in  vno  centuriam 
rerborum    profundit,  antequam  alter 
vix  decuriam  pronuntiarit.  Siracidcs  hic 
aurem  acriter  peruellens  :  Noli,  ait,  ci- 
tatiis  elle  iingua ,  (Sc  remilTtts  m  openbus 

'tiiis. 
a  EccU.c.  f  i.  ^.  t. 


5  7^  Capvt  XXir 
tuis.  a  Vaam  «piftolarum  Seneca  fie 
claudit  :  ^umma  crgo-Tummarum  haec 
erit:Tardiloquum  teeile  iubeo.^  Voce 
pre/Hore  loqui  prasfertim  apud  aegrotos, 
vaide  Gonuenit,  &  alias  etjam  clamar^ 
vti  iaurbanum  &  agreile,  .&rubiude 
moleflum.alijs,  fic  fignum  efl  eum  qui 
ioquitur,  aut  a  vino  ^ut  certe  ab  alFed:!i 
ebriLun  elTe,  aut  parum  rei  latere  fub 
verbis  adeo  tumultuantibus  :  Terribi- 
lis  eft  in  ciuitate  fua  homo  lingucfus, 
iiiquitSiracideSj  &  temcrarius  in  vexbo 
fuo ,  odibiiis  erit.  r  At  contra  ^e  ,veris 
Orbisdelitijs,Chnrro,pr2dixitIfaias,ore 
diuiniPatrisiocutiis:  Ecceferuus  meus, 
{uicipiam  eum,  cledins  raeus,  compla- 
cuit  iibrin  illo  anima  mca  :  dedi  fpiritum 
mcum  fuper  euni,  iudicium  gentibiis 
proferet.  Nonclamabit, nequeaccipiet 
perfonam ,  nec  audietur  vok  eius  foris,  d 
Ita  qui  rixas  odit ,  clamores  vitat;clama- 
te  &  rixari  plerunquc  vicina  funt.     Er- 

gofi 

SiEcci.c.4..  ^.  ^4-. 
hStn  €ptji.49,p»€^ 

C  EccU.C.rf.^.2  )•. 


De  ViTros.iLm<}*M£DELA.  '^j^j 
go  ^\  vis  viderc  vitam,  inquit  Chryfoflo- 
mus,  /tfi  visinijenire  dies  bonos,Cohibe 
linguam  tuamamalo.  Quanti  modo  di* 
cunt,  Nolo ,  qui  dicebant ,  Vclo :  Qui  ve- 
tera!ieruntindetra(fbionibus,  qui  mor- 
dcnt  &  comedunt  humanas  carnes,de- 
trahendo,non  timentes  nc  ab  inmccm 
confumantur;  qui  adulationibus  fuis 
linguaiTi  impendunt.  ^  Qnifquis  es ,  /{ 
▼ifcamvis,fi  diesbonos  diligis,cohibc^ 
linguamtuam.a  malo,im6  etiam  quan- 
doque  a  bono  cahibe  ,  vt  eohibcre  poflis- 
a  malo.  Parceloquere,  &  omnem  ver» 
borum^redundantiam  prarcidc :  laudabi- 
liorefl:  verborum  par/imonia,  quampe- 
cuniae,  imoetiam  fsepe  vtilior  :  qui  nu- 
mos  profundit ,  tantd  magis  prodeftalijs^ 
qwanto  minusfibi,  qui  prodigus  eft  ver- 

borum,(Sc  /ibi  nocet  &  alijs.Faucilo- 

quium,  vitiofce  linguar  phar- 

macum  cih  falubcrxi- 

mum. 

b  €hryf,to.lJn  ?[.$},  m^hi  fag.ytj,  ^  ftql 

CApyr 


578 
Capvt    XXX. 

Vltima  quatuor  Medica^ 
menta  ad  improham  lin^ 
mam  emendandam. 

o 

X>|E1  non  folLim  diilce  ac  deledabile^ 
-•-^-■•fed  etiam  falubre,  cum  temperan- 
terfumitur.  Galenus  &  praecipue  Ara- 
besomnesmoderatum  mellis  vfum  ma- 
ximis  laudibus  fenint.  Sapienti/Iimus 
Regum  Salomon,  eruditam  linguam 
laudaturus:  Fauus  mellis ,  inquit,  com- 
pofita  verba :  dulcedo  animac,fanitas  of- 
fium  a  Septuaginta  Interpretes  Hebrasi 
/ic  loquunrur  :  Meilis  faui,  fermones 
boni,  dulcedo  autem  eorum  fanitas 
anim^. 

De  his fauis ,  &  de  melle  ifio  Chryfo- 
flomus ,  lingua  nefcio  an  aurea ,  an  mel- 
leadifferens^Hocenim  mel,inquit,non 
filueflrcs  quagpiam  apes  floribus  infiden- 
t€s  colLgunt,  neque  roreni  maturantes 

aluea- 


De  Vit^05.eLing.Medela.    s  79 

aluearibus  immitrunt.-fed  fpiritusfandi 
gratia  conftrucns  pro  fauis  <5c  alueari- 
bus  &  fiftulis ,  in  Sandorum  oribus  re* 
condit  ,vc  volenti  liceat  cum  libcrtatc 
iugiter  vefci.  Et,  fi  vis  illorum  difcerc 
m^nfam,  accede  propius,<fc  eos  expe- 
rieris  talia  erudantes.  Omnia  mitia  & 
iucunda,  &  fpirituah  odoris  fuauitate 
plena.  Nullum  turpe  verbiKn  poffunt 
ilja  ora  cmittcre ,  nihil  fcurrile,  nihil 
a{perum,fedomnia  ca:lis  d'igna.,a 

Et  quemadmodum  mel,  quia  cibus  efl, 
refic  tj  dcledlat ,  quia  dulccj  medetur, 
quia  fihibre  ;  fic  &lingua  melle  illo  im- 
buta  &  docet ,  &  deledat ,  &  mouet.  Dc 
linguahac  Auguftinus  f\c  loquitur;  Vn- 
dedixit  quidam  eloquens,  &:verum  di^ 
xit  :  Ita  dicere  dcbere  eloquentem,  vt 
doceat,  vt  deleclet,  vtfledat.  Doccrc 
necefntatis  eft,  deledare  fuauitatis ,  fic- 
dere  vidoriae.  ^  Mellis  faui,  fermoncs 
boni.  Ideo  Hebra:us  rex  hortatur; 
Comede,fili  mi,  mel  quia  bonum  cH-, 

&:fa. 

a  Chryf.lo.  /.  hom.  j  6.  ad  ^^.  frofim 

fntm ,  mtht  pag,  f  i  S. 
b  ^Hg.  /♦y..  fU  d^Hnna  Ch.  iji. 


f  go^     Capvt  xxr 

Sc  fauum  dulciflimum  gutturi  tuo.  ^ 
Std  ell  alius  linguae  fauus,  fcdheu  iio- 
xius  &  fatalis,  quem idem  regius  fcriptor 
ftudiofiflimecauendum  monens:  Fauus-. 
ftiilans,inqiiit,labia  meretricis,  nouif-^ 
fima  autem  illius  amara,c[ua(i  abfin- 
thium,(Sc  acLita  quaii  gladius  biceps. ^ 
Hanc  ob  caulfam  Hieronymus  dixit  r 
Lingua  nil  medium  habet,  aut  grande 
bonum  eft,  autgrande  malum. 

Propterea  faneoperaepretium  eilner- 
Mos  omnes  intcndere ,  ad  comparandam 
«am  laudemquaE  mutoiamfacundo  tri- 
buitur,  Et  lociiiebatur  retle.cEo  fpeclant. 
remedia  prioribus  dilTertationibus  fup.:^ 
peditata.  Ex  promilTo  addimus ,  odlo  il- 
lis,  vltima  quatuor ,  omniavitiofas  lin- 
guas  plurimum,  fi  velit  ,profutura. 

zPreu.  tf.^^,  Q?i  r^^ 
hProu.  c.  S'^  i- 
cMarct  c.p^.^c.jf. 

§.  I. 

Itaque  nonum  linguae  morbidae  r«- 
mediumefl  SiLHNTivM.Pauciloquium 

tutur|i 


DEVlTI09^LlNG.MEiyELA.      jSl 

ruvumeilin  hoites  propugnnciiluni,  tu- 
ciiiimum  vero  filentium.  S«pe  quis  paii- 
calocutuseft,  &  maximum  fibi  aliifque 
damnum  intulit.  Loquendo  innumeri  ,' 
:tacendopaucidelinquunt,ni/i  cum  ne- 
[fas  cQ:  tacere  noxas.  Arfenium  nnrt- 
quam  tacuiPie  poenituit,  iocutum  f?:p-^. 
Silentium  optimus  loquendi  magifl:et_^^ 
bonarurn  cogitationum  fancloriimque 
in{l-ind:uumcau(laefl.  Certc  quodEG- 
defiaflc-^  credendum,  priusefl  tempu^. 
Tacendi ,  quam  tempus  loquendi.  a  Nb- 
tum  efl  iliud  prifcorum : 
Ohfi<itt  multts  loquela, ,  vemini  /jlentinm.  b' 
Oraculum  efl  e  tripode  illud :  femper  ta- 
cere  pn-rftat,  quam  loqui  indecentia-. 
Ergo, 

A:it  dif  alicjuid  mela^ts  JiUntio  ^ant  fde.  c 
Expers  pericuh  efr  prdrKtMm  Jilentii. 

intcgerrimus  filendi  magifterEpifte— 

tus  prasceptiones  auro  fcribendas  tra- 

dens  :  Pra^fcribe ,  inquit,  tibi  formam 

quandam  aut  legem  qiiam  cuflodias  : 

cc  quiim- 

TiEcclef.c.  i.^,  S, 
b  Trocloatc.  ^et. 
6  lamlrSett 


^82        Capvt  XXX. 

qtiamquc  &  ipfe  tecanij&in  eongrefli- 
bus  hominum  obferues.    Ac  raaiori  qui- 
dem  ex  parte  filcntium  pricftetur;  aut 
neceffaria  dicantur ,  eaque  paucis.  Raro 
autem cum  fe  obtulerit  occafio  ad  dicen- 
dum  veniemus  :  f^d  non  quiduis  dice- 
rnus ;  non  de gladiatoribus ,  non  de  ludis 
Circenfibu5,non  depugilibus,non  de»» 
cibis  autpotionibus,  qu^sres  paflim  m- 
culcantur.  In  primis  autem  dehomini- 
bus  cum  verba  Hunt,  ne  eos  vel  laude- 
mus ,  vel  comparemus ,  caueatur.  Quod 
fi  potes  familiarium  tuorum  fermones 
tuis  fermonibus ,  eo  quo  decet,  traduci- 
to.  Sinaperegrinis  circiiniuentusfueris, 
fileto.ti  Praeceptavere  Chrifliana,fand:a. 
Nec  alia  tradit  Annaeus,   quiEpi(fl:cto 
noninferiorfapientia,/ilentiumficcom- 
mendat:  Nihil  aequeproderit,quam  cai- 
efcerc,  &minimurn  cum  alijsJoqui,piu- 
rimum  fecum.^  Qunmuis  nonEpidetus 
folum  &   Ann^us  filcntij    encomiaitac 
funt  &praeceptores.    Vox  olim  Sapien- 
tumerat: 

a  EpiB.  Enchfr.  c.jfo,^!,^*» 


Ahena  turri^  omnibtis  JiUntmm  efl ; 
iyilentiHTnrehM  gerendis  omnta  eft; . 
Vtfhor  hiifid  eft  vlla  res  Jilenuc,  a 

Chariiaus  apiid  Lacedxmonios  cele-- 
bratiinmus  philofophus^    rogatus  ali- 
«juando  ,  curnam  Lycurgus  tam  paucas 
lcges  Lacedsemonijs  fanxiflcr, rcfpo ndit, 
ideo  idfacflum,  auodLacedxmonij  gens 
(rlentio  aflfueta  verborumque  parca,non 
eg^ret  multis  legibus.    Nec  iacrx  pagi- 
nae  diflentiunt.  Sicut  enim  In  multis  £t{^ 
monibus inuenietur  ftultitia  :  h  ita  filen- 
tiofapicntia  comparatur,  auriam  com- 
parata  demonflratur.  Index:  non  mode- 
fl:ia2rolUm,fed  &  fapienticefilentium.  So- 
crati  olim  niillum  efTe  verifimilius  fapr- 
enri.T  /rgnum  ptcTe  filentio  vifnm-.    Hinc 
iliaE  prilcorum  voces: 
QiiandfJijtie  ml  fapentitts /Hentio  ^  Et 
Srri/r;u  poteft  fapiens  haheri  duM  Jilet, 
Qua  de  rcinterpres  Epideti  Simpliciu? 
jrudite:  Omnrs  in fli tutionis  ratie  ,  in- 
]uit ,  eo  refertur ,  vt  &  a  rebus  externis», 
k  a  brutis  fais  affe^ionrbus ,  &  a  corpoi.- 
c  £    2  re 

a  Umh$  ^ttt. 


5  84       CapvtXXX. 

te  ad  feipfum  reuocetur  animus ,  vt  fuo 
more  eodemque  perpetuo  tenore  viuat. 
Quam  ad  rem  filcntium  plurimum  con^ 
fert.  Quce  caufTa  Pythagoreis  f uit ,  vt  du. 
fciplinae  fuaeefficaciflimumiacercntfuni 
damentumquinquennij  filentium.  V; 
cnimfenfusanimum  ipfos  aufcultanten: 
ad  externa  trahunt  (quod  "ij  declarant' 
quicum  in  fefe  defcendere,  &animi  at. 
tentionem  excitare  vohmt ,  oculos  cjau 
dunt)  ficanimum  etiam  fermo  ad  exte, 
rioraeffundit,  cuius  efFufionisremediun 
cfl:  filentium.  Autigitur  tacendum,aui 
neceflaria  dicenda ,  &  paucis  inteno; 
ganti  refpondendum.ti  LinguaveluJ 
canis  inuadens  omnes  aut  allatrans ,  ca^| 
tena  conflringenda ,  filcntio  doman. 
daefl. 

Sed  quaerit  religiofiflimus  iile  fcrip. 
tor  :  Quare  tamlibenter  loquimur,  & 
inuicem  fabulamur  :  cum  tamen  raro, 
fine  l^efione  confcienti<e,  ad  filentiuir 
redimus?  Quia  per  mutuas  locutio- 
ncs  ab   inuicem  confolari    quasrimus^; 

Scd 
a  Simpliciut  in  c.^i*  Enchtr» 


Dfi  ViTios^  Ling.Medela.  SiS 
Scd  pro  dolor ,  facpe  inaniter  &  fruflra.  d 
Et  vnde  obfecro  inter  homines  profanos 
tam  raruraeil  orationis  aut  piaemedica- 
tionis  donum?quianulluminter  cosvi- 
get  filentium,  totos  dies  garriunt  6c 
confabulantur,  linguas  nunquam  non 
occupatas  habent.  Et  ficut in  molendi- 
no  nemo  difcit  fubmifse  loqui,  ita  nec 
quifquam  inter  garrulos  pie  meditari. 
5iicntium  canaliseft  quo  aquain  altum 
■agitur:  Deum prccari, feu  piameditari, 
&:  taccre ,  fimul  fint  necefreefi:. 

Deus  cum  Mofe  folo  loquitur  extra 
turbas  in  ftionte  Sinai  j  cum  folo  Elia  in 
monte  Horeb.  Nam  cum  veniflet  illuc 
(Elias)manfit  in  fpelunca:&  ecce  fer* 
•moDomini  ad  eum.^  Cum  ommbus 
prophetis,  cum  fandis  omnibus  loqui- 
tur  Deus ,  fcd  cum  folis ,  fed  filentio.  Se- 
'dent  folitarij  &tacent,<Sc  leuant  fe  fu- 
prafc.  c  Deus  nimirum ,  ducit  eos  in  fo- 
litudincmj&loquitur  ad  cor  eorum.<^ 
c  c    3  Augu- 

^  Ttto.de I\emp.l. i . Imtt. Chrtfii  e.io,  % 

b  ;.  Reg.c.  ip.^h.^, 
cTftnn,c,j.<^  2i. 
^Ofe.c,2,<^.  /4. 


j8^         CafvtXXX 

Auguftinus^de  fcipfo^tetur :  Admonltus? 
redire  admemetipfum ,  intraui  in  intiaia 
maaduce  te ,  intraui  &  vidi  ^qualicunqu-C 
oculo,  animse  me^lucem  Domini  incora- 
mutabilem.  a  Ita  didum  ClimacLveriffi- 
mum ;  Studiofus  iilentij  appropiat  Deo  , 
cique  iungitur.  ^  At  vero  Salomone  te- 
fte,vbi  verba  funtplurima ,  ibi  frequen- 
ter  eg.eilas ;  c.  non  folum  pecuniae,fed  & 
jDipientia;,-fed  &iand:imoni2e,&^micitias 
cumDeo.Nunquidf«/>*virverbofusiu- 
ftificabitur  ?  d  Quifquisigitur  vuit  <i'i^ '. 
fcere.loqui^  prius  lilere  difcat ,  iciitGue 
£lentium,  prsefertim  cum  id  nec  ixll 
rumpimus,  fortiflimi  -animi  argumen- 
tum tS^*  Veriffimedici  folitum  a  prifcis  s 
L(tdi  ^  filere^ftimmaL  efi  Vortttftdmii,  c 
Siquidem  ^^At  m  vna  non  bene  conue^ 
niuntSilentiu^m&Ira.  Siientium  vitio.* 
faeJinguac  primarium  medicamentu«ti, 

a  AugMy.  ConfeJJ.  c.s9  jnit€$. 
b  Ctim.c.deLoqttactt^e, 

dlob.C*!I,^tJo      ' 


§.      II. 

Decimum,D A  MNOR VM  Qtje  A'  Lin- 
gvaSvnt,Attenta  Consideratio. 
Quodnam  obfecro  damnum  cfl:  in  orbe, 
cuius  magna  primaue  caufTa  non  fit  Lin- 
gua,  damnorum&calamitatum  fecun- 
di/Iima  mater?  Os  lubricum  operatur 
ruinas :  a  &  quidem  alias  poil  alias.  Lin- 
guammalorum  omnium  lernama  nullo 
vnqi:am  iatis  exhauriendam,  Chryfofto-* 
mus,proutpar  erat,  vehementer  idque 
raepius  cnm  exagitans,  tum  deplorans  : 
Lingua,  inquit,  omniummalorumcauCi 
fa,(i  negligatur:  quemadmodum  bono- 
rum,ii  in  ea  fludium  accura  ponatur* 
Mala  enim  innumerabilia  parit  Jinguae 
faciiitas  ac  leuitas,  Quemadmodumer- 
go  nihil  iuuat  domus,  non  vrbs,  non 
m<Enia,nonportce,  non  oftia,  nifi iint 
quieacuflodiant^&fciant  quandoopor- 
tet  ea  quideni  claudere,  quando  verd 
aperire.-itaetiara  oris&  hnguaenulla^ft 
vtiUtas,nifi  fit  ratio,  cuircienter,accu- 
cc    4         rate, 


^588        CapvtXXX. 
ratc,  &  circumfpede  ca  claiidere  &c  apc- 
rire  permifllim  fit ,  &  fcidt  (^ux  (int  effe- 
renda,qiiae  vero  retinenda.    Non  tot, 
<gla.dio ,  quot  lingua  cecidcrunr.  a     Dia- 
bolus  namquenonhabet  inilrumentum 
aptiusad  perdendos  nos,quamiinguam.. 
'Quod  idem  Cliryroil:omus  difertiflimc 
afftrmans:  Dsemon  vndique,  ait,  nobis 
infidias  praeparare  confueuit ,  fed facilius 
lingua&ore  peccante.  Nuilum  enim  se- 
■que  congruum  illi  organum  in  minifle- 
rium  efl:  interitusatque  peccati.      Nam 
inde  nobismors,  inde  lapfus,inde  per- 
ditio,  inde   naufragium    pra:paratuii_,. 
Nam&mentiumlapfus  exlingusegarru- 
litate  venientes  quidam  declarans  ait; 
Multi  ceciderunt  per  giadium,fed  noa 
tanti ,  quanti  per  linguam.    Refrena  igi- 
turlinguam,  &  fi  non  patitur  reticcre, 
dentium  morfu  quiefcat,    &  tanquam 
carnifici  tradatur  dcntibus.    Hocipfum 
aliasperorando  repetit  :   CommordeiU 
lamvndique  dentibus  acriter.      Praeftat 
illam  nunc  fluere  fanguine  ,  quam  tunc 

concu- 

a  Chtyfofl.to.  i.inVf  t^-o* 
mtht  fag,  i  oy^. 


DeVitios^Ling.Medela.    5*89 

conciipifcere  guttam,  nec  impetrarc^ 
pofTcrefrigerium;  praeflat  illam  tempo- 
rarium  ferredolorem,quam  tuncperen- 
niter  &immortalibus  malis  cruciari.  a 

Bcatus  Macarius  vbi  magnos  in  virtu- 
te  progreflbs  fibi  vifus  efl:  feciflc,  inter 
preces  fe  compellari  audijt  hisvocibus: 
Macari,  duarum  mulierum  qu3e  in  pro- 
xima  vrbe  habitant,  virtutem  nondum 
cs  affecutus.  Hic  Macarij  animus haere* 
re»> ,  angi ,  dolere  ,  mirari  etiam ,  viros 
fanctitate  vitx  a  mulierculis  vinci,  fed  & 
obflupefcere  tantos  eremi rigores  ab  vr- 
bicis  delitijs  fuperari.  Ergo  virum  cupi- 
do  inceflit  vrbem  ingrediendi  <Sc  audita 
folertius  explorandi.  Vrbemingreffus 
cfl:,&  omnia  quam potuit  folertiffime 
explorauit,  comperit  demum  feminas 
illas  matrimonio  iuncflas  eadem  domo 
habitare,iamque  annis  quindecim,quod 
miraculi  loco  fit,pacem<Sc  concordiam 
nec  verbulo  vnquam  turbafre,alteri  cum 
c  c    5  altera, 

a  Idem  to.  s.hom.  ad  bapt$z.tnd.  de  Spirit, 

mtltt.  zTJtbt  pag  6 z  /, 
Et  to.2.tn  c.j  6.  Ltu*  conc.4', 

/Miht  l>ag.  i  1  Co, 


5  90  Gapvt  XXX. 
altera,magis  qiiam  forori  ciunfbrore  op- 
time  conuenire.  Ab  vtraq;  quidem  rcli- 
gioAim  viuendi-genus  ardentibus  votis, 
expetitum,£-um  vero  per  maritos  non  li- 
ceretmutare  vitam,eas  fibimetipiis  hanc 
dixifle  legem;  Nil  profani  vnquam  ne- 
dumimpuri  quidquam  proloqui,  idque 
ftri^liilimofoederead  vfquemortem  fer- 
uandum.  His  auditis^Macarius  iam  ma- 
gis  quam  antea  miratus,in  has  omnino 
voces  prorupit :  In  veritate  noU:  eil  vir- 
go,  neque  maritata,  neque  monachus., 
ncque  fxcularis  :  fed  Deus  tanttim  pro- 
pofitum  qnaerit,  &  ipiritum  vitaemini- 
ferat  omnibus.  4 

Beatus  vir,  Ctd  &  mulier  beata^quae  non 
eil:  lapfa  ex  ore  fuo.  ^  Mo.defla  lingua, 
modeftamens;corruptalingua,corrnpta 
mens :  Linguam  bene  rexifle ,  eft  corpus 
&  animum  optime  cuftodijffe;  linguam 
jion  domuiffe,cil:  corpus  &  animum  per- 
didiiFe.  Imraodica  &  proteruaiingua  ig^ 
lncsvbiqjilruit  peililentiflimosjhinc  tri« 
;xae,contentiones,rixae,fimultates,difcor-. 

■diae 

SiRtfffiff.  AquiL  l,  y,  ».  ^7, 


DfiVlTlOSitLtiTG.MED-EL^.  f  ^t 
diae  innumerae :  hine  inueterata  odia  •<& 
morte  acerbior  muidi^.:  hinc  belJa,cae* 
desyparricidia.  Propudioia  lingua  con- 
fcientiam  peccatjs  implet,  &quicquid 
melioris  fensusinanimo  re/idet,  expel- 
lit.  Repetoquod  dixi:  Linguaomniura 
malorum  lerna  eft.  Hanc  caue,&mala 
caui/li  innumera. 

§.  in. 

Vndecimum  linguae  medicamcntutn 
eft,  Christi  Pahentis  Qvotidia- 
NA  CoNTfMPLATio.  Conftautinus  Im- 
perator  e  clauis,  quibus  feruator  Orbis 
ailixus  efl:  Cruci,  vnum  gale^e,  aliumfrfc- 
no  inferuit ,  vt  compiures  melioris  nocae 
fcriptores  aiunt.  ^  Mallonius  de  cau/Iis 
eius  i-'a(5li  diiTerens  :  Monemur  ,inquit, 
hoc  Conftantini  confilio ,  vt  Linguam 
nofiram  indomitam,  freno  ac  clfluo,hoc 
eft,DominLcae  Paflionis  meditationeper- 
domemus.  Chriftus  Patiens,  fi  quid- 
cc    6  quam, 

a  Htercjt. $nc.  12.  Zachar,  Gregor.  Tmon. 
de  glor.  Mart.  c.  6.  Dantet  Maliontiu 
ttt  AlphonJHm  PaUotttm  de^  SacrJ^ 
Ch)ijit  Smdont  t,i^^» 


592.  CapvtXXX. 
quam ,  certc  docuit  Tacere.  Aut  cnim 
ucuit  Agnus  innocentiffimus ,  aut  pau- 
ca,  manfuetudine  admirabili  refpondit. 
Quoties  illa  lugubris  hiftoria  de  Chrifto^ 
alieriE  ?  lefits  autem  tacebat.  Impio  feruo 
colaphum incutienti ,  manfuetiffimunu 
hoc  dilemma  oppofuit :  Si  male  dixi,  te- 
ftare :  fi  bene ,  cur  C3cdis  ?  Pontio  Roma^ 
nopr^fidi,  quanta  verborumiSc  parli. 
monia  &  placiditate  refpondit ?  Pilatus 
fuperciiiumgrande  attollens,  6coretuT- 
gido:  Mihi,  ait,  non  loqueris?  nefcis 
quia  poteftatem  habeo  crucifigere  te  ? 
Cuiplaeidiffime  Chriil-us  :  Non  haberes 
poteflatem  aduerfum  me  vllam ,  nifi  tibi 
datum  efTet  defuper.  Sediterum  Pilatus 
tumultuosali]tij:rja  intumefcens:  Nun. 
quid  ego  ludseusium,  inquit,Gens  tua  & 
Pontifices  tradiderunt  temihi,  quidfe. 
ciiH?  Chriftus  iterum  fuauiffime:  Re- 
gnum  meum,  inquit,  non  ti^  de  hoc 
Mundo  :fi  ex  hoc  Mundo  effet  regnum 
meum,miniflrimei  vtiquc  decertarent, 
vtnon  tradererludaeis.  ^  Cetera  omnia 
ciujeobijciebanturfilentio  mitiffimo  re- 

futauitj 


T)e Vitios^Ling.Medela.    595 

Tutaiiit ;  lefpti  antem  tacebat,  Hanc  Do« 
mini  fuauiflimam  taciturnitatem  obftu- 
pefcenslfaias,  multis  annorum  centu- 
rijs  antepraedixit:  Sicutouis  adoccifio- 
nemducetur,&quafiagnus  coram  ton- 
dente  fe  obmutefcet,  &  non  aperiet  os 
fuum.  a  Si  noftrae  impatientiae  admiran- 
dam  illius  in  tolerandis  cruciatibus  pa- 
tientiam  imitari  difficile ,  amantiffimurn 
faltemfilentium  imitemur,  Nam,  Chri- 
ftus  pafllis  efl  pro  nobis,  vobis  relin- 
quensexemplum  vtfequamini  vefligia^ 
eius.^  finon  patiendo ,  falrem  tacendo, 
&voces  improbaspremendo. 

Confilium  Salomonis  nonignoramus : 
RefponfionemoUi  frangi  iram,fermone 
duro  fufcitarifurorem.c  Et  noflirino- 
bis  oculi  aBirmant,lumen  in  conclaue 
illatum  neceffario  extinguendum,  fi  ce- 
reus  accenfus  imponatur  menfcc,  fcne- 
ftrasautem  vtrinquepatulas  ventusper- 
meet.  quodfifeneflrarum  vna  folsm  fit 
apcrta,altcra  quae  refpondete  regione 
cc  7         ciausa, 

b  /.  Petri  c.  2,^.  2  /, 


f  94  Cap  vT  XXX. 
elausavlumen  non  difficulter  conferuari 
poterit :  ita  prorfus  fi  duo  rixofi  homines 
inter  fe  velitari ,  &  verba  commutare  in- 
cipiant ,  patuks  vtrinque  feneftras  cogi- 
ta^vento  fiante  vehementi,  hic  certe  cha- 
ritatis  Jumen  xlifflabitur :  quod  d  alteru- 
ter  faltem  linguam  velut  feneftram  clau- 
fam  teneat  v<3c  ilomachantem  alterum  o- 
ratione  deliniat,amoris  GhrilHani  facefti 
in  fe  tuebitur.  Cadit  ilatim  fimultas  & 
ira,ab  aitera  parte  dcfertarnili  par  non 
pugnat.  Si  vtrinque  certabitur,  ille  e/ir 
meiior^qui  prior  pcdem  retulit :  vi(5lus 
eftqui  vicit,  Quod  fi  vterque  in  verba.^ 
afpcraprorumpat^aGlumef]:  de  illo  dt^ 
quo  diximus  lumine ,  penjt  amor  &  coru 
cordia.  Hiciibi  quifque  attendat,hicge- 
nerofo  filentio  common/lret,quantum-» 
animi  habeat  ad  Chriflum  patientem 
imitandum;  fiageilaforflm  8c  fpinas,  & 
fetofa  indufia  horremus  ?  lingua  faltem 
rigido  ftringatur  cingulo. 

Narrat  Guilielmus^Baldefanus  iuue- 
nemaviroreligiofo  petijfTe  veflem  fetis 
horrentem^coercendae  carni.  Atvirilie 
religiofus  os  digito  fignans:  Verc^inquit, 

mi 


De  VitiosjeLin<t.Medela.  f^f 
mi  iuuenis,optimu  elft  cilicium,  vigilanl 
terattenderequidper  hoc  oftium  egre- 
diatur.  DiuoBeFnardoiuuenis  verbolus 
&  eloquentiae  iludiofus,  fi  {apientiae  fit 
Inanis,  non  aliiTde/1:,  quam  iuftitiae  ho- 
fiis.  ^Nemini.difficile  vLdeaturChriilum 
paticntem  imitari  tacendo. 

a Bernaratfioresi  fTjtht  pag,  joeS, 

§.111. 

Daodecimum  vitiofap  linguae  Medica* 
meritu,TR£MENDi  Ac  Divini  Ivdicii 
pROFVNDA  MtDiTATio.  Perpende,6 
homo, perpende  obfecro,  quid  loquaris : 
Ex  verbis  -enim  tuis  iuiliricaberis  ,  &  ex 
verbis  tuis.condemnaberis. 

Voc€s  Chrifliagnofcis?  Illehocin  te 
pronuntiat ,  qui  nec  falli  poteft ,  nec  fal- 
lere;  quinon  tantumquid  loquaris,  fQd 
ctiam,quidcogites,audit,  qui  rationem 
cxadiflimam ,  non  tantum  aduum ,  fcd 
&  verborum, fed  &  cogitatuum  exiget; 
neceafoliim  verba  rapienturad  posnas^ 
quae  aliorum  famam  6c  propriam  con- 
fcientiam  laeferunt,  fed  etiam  vana,fri- 

uola, 


59^  Capvt  XXX. 
uolasOtiofa.  ^  JEtQrnx  veritatis  ef!:Do- 
minicum  hocefFatum:  Dico  autemvo- 
bis,  quoniam  omne  verbum  otiofum  , 
quod  locuti  fuerint  homines ,  reddent 
rationem  de  eo  in  die  iudicij.  a  Dico  vo- 
bis,vt  mature  pr^cogitetis,  quod  fup- 
pliciummaneat  obtredatiojies,  menda- 
cia^fpurcitias,  bkfphemias,  cum  etiam 
vana,  ludicia,  otiofa,  nemini  noxia  ver- 
ba  in  iudicium  feucrum  fint  vocanda, 
Adrem  eximiedixitBernardus:  Quis  fla- 
ne  numeret  quantas  modicum  linguac 
membrum  contrahat  fordesiquammul- 
tiplex  inlabijs  incircumcifis  immunditia 
coaguletur,  quam  lit  grauis  pernicies 
oris  incircumfpecfli.  Eftxnim  Jingua 
diHoluta  in  fermonibus  otiofis ,  efl  Im- 
gua  impudica,  efl:&  magniloqua,  qua- 
rum  prima  lafciuiae,  fequens  arrogantiJc 
famulatur.  Efl  etiam  lingua  dolofa,& 
item  linguamaledica,quarum  altera  in 
falfiloquam  &  adulatoriam  fubdiuidi- 
tur:alteraver6nunc  in  facie  contume- 
lias  irrogat,  nunc  detrahit  in  occulto. 
Q£6dfi  deomni  velotiofoverbo,quod- 

cunque 


De  Vitios^Ling.Medela.  597 
cunque  locud  fuerint  homincs,  Deo 
ilint  rcddituri  rationem  in  die  iudicij  ; 
quanto  diilridius  de  verbo  mendaci, 
mordaci(Sciniuriofo,de  clato  vel  lafci- 
uo,  de  adulatorio  aut  detraclorio  iudica- 
buntur?  Quamvera  fententia, fratres, 
inmultiloquionon  effugiendum  pecca- 
tum.  Vtenimpraetereamcetera,ii  prop- 
terca  eil  otiofum  vcrbum ,  quod  nullam 
rationabilem  cauflam  habeat ,  quam  ra- 
tionem  de  eo  reddere  poterimus,  quod 
eH:  praeter  rationem?.i  Hoc  fuis  ipi^^ 
verbis  confirnians  :  O  quantus  terror, 
inquit,  iudex  fapientiflimus,  qui  nume- 
rat  omnes  pluuia:  guttas,  difcretor  om- 
nium  tentationum,omnium  hominuai 
aprimo  Adamyfque  ad  vltimum  in  finc 
faeculi ,  vult audire  rationem  verborum^ 
omnium  otioforum  ,  cum  federit  in  fedc 
maiefiatis  iudicij  fui,  vbinoniam  mife- 
ricordia ,  Ccd  iudicium cantabitur  Domi- 
no.  Quid  tum  miferi  &  miferabilcs  fa- 
^iemus  ?  ^ 

Atquc 

zBsrK  ferm-de  tripltci  cujiodtkante  mtd, 

mtht  ^ag  s  ^  C, 
.hldemdeP^poaeDsm.cz s,  mtht  fag.nj-p^ 


5  98        Capvt  XXX. 

Atqueiioc  treiriendum  D.ei  iudicinm 
verbis  etiam  otiofis  iam  iiidi(5lum,ab:ba-. 
tem  Siroiura  mouit,  vt  eontra  /cipfum. 
profeipfo  annis  plurimis  orarit.  Nam, 
teite  Pelagio,-^  ipfeSiroius  de  fe  faiTu^s: 
Crede  mihi,ait,iam  annis  trigintaDeum 
deprecor,  &  hoc  oro  vnicum  :  Domine 
Icfu  Chrifte,  protegeme  a  lingua  mea. 
Hatic  obfecro  .precatiunculam,  dicamus 
omnes,:&  quandoqiic  faepius  de  dic^  z 
Don7ine  lefr^protege  t^G-s  a  Hngs^a  fiofi>.a^ 
Tam  neceifarium  quam  vtile  Bernarili 
monitum  eft  :,Bis  adlimam  venianr  ver^ 
ba,  quam  femei  ad  linguam,  plus  dili- 
gasaudire  quamaudiri.  b       Volat  ver« 

bum  irreuocabile,  tempus  irremea- 

bilevoiat,  nec  aduertit  in. 

/ipiens  quid  amit- 

taL_i.  c 

iPeiag:  i  >f .  ». ^^ .  apudRot<h^.4n  f^itu TV,  . 

b  Bern^  tn  fntfcell.  mthi  p*tg.  i  ^S  6. 
cEt  ferm.detrtfifct  ctt-fiedtu  fag,  jSs» 


Hlc 


^^.a 


^o.i 


z 


Hic  prifca  noiiis,  &  aenea  tormenta 
iaculismircenius.  Pidorihasclicere  cre- 
dimus. 

Quemadmodum  Dauid  A.  citharoedus 
regius,  Saulis  furores  muficocarmine^, 
piacauit,  (k  ad  humanam  manfuetudine 
reduxicjita  fcrmonc  molli,aut  decoro 
filentio  furibunda  lingua  reuocatur  ad 
lenitatem ,  aut  certc ,  fi  ea  pergat  furere, 
facilius  toleratur. 

Et  quemadmodum  aeneorum  tor- 
mentorum  gIobi,cum  in  faxcas  turres  fe- 
runtur,  muros  rumpunt  Sc  pcrforant  B. 
cuminiaccoslaneos  C.  emittuntur,irri- 
to  conatu  recidunt  ^  fic  lingua:  laculum , 
cumhominemmitemacplacidum  petit, 
non  facile  laedit;  cum  aeque  afperum  ac 
ferocemferit,grandi  nocumcnto  alEcit. 
Vtrumque  imago  loquicur.  Hinc  &  An-? 
gelus  citharam  furoris  lenimcn,  &fcu- 
tum  pra^fert,  quo  volantcm  linguae  gla- 
diumretundit.  Nam  vltimohoc  capitc 
docemus,  quibus  artificijsimguairapro- 
bafitfuperanda. 


eo  £ 

z;.  ^ 

GAPVT  XXXL 

Witiopi  aliomm  lingm  qui^ 
btis  artif.cijs  tolerand^, 

Rues  eirneatim  volantcs,  Ypfi- 
ion,  iittcram  Pythagoricam  ex- 
primunt,  &  ab  id  earum  ordo 
litteratus  vocaturab  Hieronymt^.Eadem 
humana;  vitas  figura  eft.  inuentionem 
iiuius  litterasPaJamedi  tribuunr,  quod 
eamegruum  volatu  didici(lec_.  Qiiod 
vero  vetusepigrammade  hoccharadere 
afTerit ;  Littera Py thagorcX difcrimine  fe- 
^a  bicorni:^  Hocde  Lingua  verius  af- 
£rmari  poteil,  qu^e  femper  plurimum 
aut  prodefTe  valet  aut  obefie  i  L-.n^^ua 
mors ^  LtngPtA  t^imi  Nequefoiumeruditar 
&adomnem  modefliam  compofitalin- 
guanobiscommodat, fed  rudisctiam  <Sc 
Yitiofa.     Ln  eo  lituni  cit,  quem  nanci- 

fcatar 


DfiViTias.ELiNG.TbLEKANr;  ^oj 
rcatur  auditoreni,<|Lia  rationeillins  im- 
pctus  ruftiiieatur.  Quando  igitur  Py- 
thagoream  iitteram  tricarncm  eprarcc- 
dentc  triplici  diflertatione  didicimus; 
Vltimum  nuncalphabetielemcntumfu-* 
pereft  Z.  quod  memoriam  mihi  refri- 
cat  vaiidiffimi  contra  lcorpiones  reme- 
dij.  Paliurus,  Plinio  te/le,  fpina:  ge- 
nus  ell.  ^emen  euK  Afii  Z  v  r  a-  m  vg- 
cantjcontra  fcorpiones  efficaciffimum.ise 
TricorniPythagorico  characberi  tripiex 
an^gnauimu-s  caput,  quo  primariavitioi 
faeiingua^medicamenta  docuimu^i 

Scd  forfan  efl-nonnemo,  qui  dicac_,:' 
Linguam  improbam  docere  vdle  ne^ 
quem  iaedat,  eft  idem  ae  dccere  vclig 
fcorpionem,nc  quem  fcriat  :  vtrfulque, 
&  fcorpionis  <Sc  [[ngux  nequiffima  efl 
indoles,  ad  iaedendum  atquefcriendurn 
pioniffima» 

Accipio  quod  dicitur.  Neque  vcro 
negare  licet  iinguam  improbam  fcor- 
pioni  fimiilimam,.qu4£  modo  hos,  mo- 
doiilos,  modo  clam,  modo  apcrte  fe- 
riat.    Ncquenefcio  quam  hoc  petulans 

(Scpa^ne 


^04       Capvt  XXXI. 
&paeneindomabilc  membrum  difiici]!- 
ter  corrigatur.    Dicamus  laneillud  ine- 
mendabile ,  non  tamen  continuo  efle  in- 
tolerabile  pronuntiabimus.        Plurima 
funt  qua!  corrigi  nequeunt,  toierari  ra-  ; 
men  poITunt,  &  fspc  debent.    Idem  de  ; 
Lingua  dicendum  :  fi  nulla  proficiat  ars 
qua  illam  ad  frugem  corrigamus,   ars  ; 
certe  non  deerit,  quaillamin  noiLruni 
commodum  perferamus. 

Canis  rabidus  nocentiflimum  animal 
efl:,abillo  ipfo  tamenpetunturpili,c]ui- 
bi!is  canis  rabidimorfus  fanetur.  Si  Jin- 
guam  furiofam  emendare  non  poflimus, 
fsepe  tamen  tolerare  dcbebimus.  Hoc 
fine  paliuri  femen  Z  v  R  A  m  ego  nunc 
porrig-2re  ilatui,  cfiicaciffimumJn  fcor- 
pionem  hunc  antidotum.  Sed  ante^. 
omnia  fcire  oportet,  quanam  arte  hoc 
femen  ut  applicandumhuic  malo. 

Ifluditaque  iam  agcmus,  <Sc  quo  arti- 
ficio  vitiofam  linguam  quamcunoue  ,  in 
nofrros  vfus  &  g*rande  bomflm  polTimus 
vertere ,  explicabimus. 


§.  I. 

Tametfi  Deus  contumcliarum  audor 
nonefl,  efl-tamcnillarum  diredor,  vL_i 
hacpotius  quam  altera  petamun,,.      Eo 
fenfurcx  SionisDauid,  contumelijs  Se- 
mci  vulneratus  imperat   :  .  Dimitrite»! 
e.umvt  malcdicat :  Dominus  enim  pras^- 
cepit  ei   vt  maiediceret  Dauid,  &  quis 
eft  qui  audeat  dicerc  ,  quare  fic  fccerit  ?  j 
Sicut  vmbone  repeliiturvmbo,ita  iice— 
re-vim  vi  repellere,  rudiflimum  vulgus  ■ 
putat.      Nimirum  fabas  largienti,  pifa  ; 
fcre  rependuntur,  tantum  pro  taiito:: 
quiafinum  aut  ilultum  vocat,  afinus 
aut   flultus  audic_.    Ira  malo  nodo  cu- 
neum  malum  qucerendum ;  ita  remedio- 
amaro  bilem  amaram  diJuendam  puta- 
mus,  fic  amicis  amici,  inimicis  infefli^ 
clamofis  clamofi,  impndentibus  fumus 
impudentes;  eadcm  remetimur  menfu- 
rajatque  hoc  ,  hofl-imentum  crcdimus 
non  iniquum.  Sed  ionge  aliud  nos 

dd  docet 


^06       Capvt  XXXI. 
docet  cacleftismagiller.     Morbus  peffi- 
me  curatur  morbo;  malum  limili  mali- 
tia  nequaquam  retundendiim  eft,   itd 
vincendum  in  bono  malum»  a 

Vt  autem  hoc  /ibi  quifque  perfua- 
deat,  cogitet  ferio  qui  laefus  eil:  An 
non  &  tu  fibiilibus  diclis  alios  non  fc- 
fnel  tantum  confixifti?  An  non  &  tua 
quoque  lingua  plurimos  faucianit  ?  lam 
tolera  quod  fecifti.  Qu_id  quereris?- 
tua  tibi  monetaredditur:  rnaledici  me- 
jrentur  audire  makdiifla,  ita  quidem  vt 
nonfibi  maledi(frum  (ed  refponfum  pu. 
tent.  Mutuum  bona  fide.  (Scaliquando 
cumfoenore  ipfisreftituitur, 

Quid  ^[[q  cauflac  dicamus,  quod  illa 
Ifraeiitis  fortiflima  luditha  inter  fuos 
ciues  tam  bene  audierit,  Nec  erat  cjui 
loqHeretur  de  illa  vsrbum  malum.  b  In 
promptu  cauffa  efl: :  ciuitatem  ilia  non 
obcrrabat,  nec  circulos  frequentabat, 
in  quibusde  aliorum  fama  detrahi  fo- 

lebat, 

hlHdith  CJ.^,8. 


De  VitiosvE Ling.Toleran-t.  60  j 
kb.it,  fed  maneba.t  in  fupcrionbus  do- 
miis  fuas,  vbi  fecretum  cubiculum-fibi 
fccc/at ,  in  quo  claufa  morcrbatur,  ad- 
eoquc  nec  ilia  loquebatur  de  vUo  vcr- 
bum  malumj  filebat  ahiflime  ds  omni- 
bus  Iaditha>  itaque  altiilimc  etiam  ab 
©mnibu«  de  illa  niebatu£L_,?  Qjiirquis 
igitur  contumciias  audic  &  malcdidla 
in  fe  conijci,  mox  calculum  ponat^  .ui 
non  6cipre  fimillima  fecerit  alijs-^quo- 
circa  patiatur,  quod  fecit.  Siquidera 
qui  qucic  vult  dicit,  quae  non  vult  au« 
'dii^.  h&.Q\^i  fumus  iniuria  ?  fuccurraty 
non  tantym  qaiid  patiamur,  fed  quid 
fecerimus.  Nam  alij  iaepe  non  faci- 
unt  imuriam,  fcd  reponunr.  Si  volu- 
mus  aeqiii  rerum  iudices  eile ,  hoc  pri- 
mum  nobis  fuadeamus,  nemrnem  no- 
ftrum  effe  fine  cuipa,  praefertim  lin- 
gua:.  Hinc  enim  maxima  indignatio 
oritur,  quod  quilibet  iibi  blandiatur  r 
JSIi bil  pcccAUt ,  Mthii  fect.  Imo  nihil  fa- 
teris.  Melius  diceres :  Hac  &  ipfi  com^ 
miji, 

dd    2  Tibe- 


^oi       CapvtXXXL 

Tiberius  Imperator,  tunc  paene  me- 
Jior  feipfo  ,  quibufdam  maledicorum 
conuicijs  iacejflitus  :  In  ciuitate  libera, 
inquiebat,  liberas  effe  linguas  oportet. 
Nec  male  Cato,  qui  probris  cuiufdam 
vexatus,  refpondiffe  dicitur  ;  Impar 
mihi  tecum  certandi  conditio  efl. 
Nam,  vt  male  dicere,  &  male  audirc^,, 
tibi  facilJimum  eflj  fic  mihi  male  dice- 
re  infuaue ,  &  male  audire  infuetum-» 
cft. 

Qua  in  re  praeclari/Iime  fentit  Au- 
guflinus,  qui  nos  contra  nos  ipfos  in- 
citans  :  Non ,  inquit,  opusliabes  for- 
titudine,  quando  tibi  aliquis  detrahit. 
abfenti,  quia  non  aiidis,  nec  fentis; 
Si  autem  in.  faciem  tibi  dicat,  opus  efl 
vt  fortis  fis.  Quid  eft  fortis  fis?  Vt 
feras.  Ne  forte  ideo  te  putes  fortem^ 
cum  audieris,  quia  perciitis  pugno,  vi- 
<^us  conuicio.  Non  c{[  ifta  fortitudo, 
fi  conuiciatus  percutias  ,  quoniam  a^t 
iravidus  es.  Et  valde  flulcum  efi:  ha^ 
minem  vidum,  fortem  dicere,  ciim  di. 
cat  fcriptura:  Mciioreflqui  vincitiram. 

quam 


De  VlTIOSiELlNG.ToLEK.      6O9 

quam  quicapit  ciuitatem.    Habcs  igitur 
aduerrariumMagnumin  teipfo.^ 

Primum  igitur  artificium  efl,  ad  im- 
probam  alterius  linguam  tolerandam, 
Setpfitm  accfi/are  ^  6c  omnino  aequum 
iudicarc^,  fimilia  facientcm  fimilia-# 
pati. 

2^ug.  $m  ff.9  itfofi  med, 

s.   n- 

Alterum  ad  tolcrandam  lingilas  im- 
probitatem  artificium  cft,  Se  fHhmttte* 
re^  ac  emendationem  deinceps  cotiftttuere* 
Incredibile  didu  efl:  quantarum  fit  vi- 
rium  in  linguam  improbam  demiflio 
animi.  Nam  ficut  tormenta  bellica 
maiora  faxeas  turres  pcrrumpunt  & 
commolunt ,  faccos  tamen  laneos  vix 
offendunt :  ita  fummiflio  linguam  pro- 
teruam  frangit,  eneruat,  deijcit  j  fuper- 
bia  attollit,animat,  impellit. 

Quam  multis  profuitab  improbaiin-* 
dd  3  gua 


6  10  CAPVTXXXt 

guk  ipercuffes  effe^qui  abflrufum  in  /e 
^atium  fibique  ignotum  fic  moniticor- 
rexcrunt,  aat  notum  fed  negleduiiu 
emendarunt.  Quam  multos  alienaclin- 
guae  proteruia  &  cautior^s  reddidit,  8c 
ad  virtutem  incitatiores.  £x  hecplum- 
bohoc  aurumefl:  eliquandum. 

Virgilio  Maroni  vifa  efl  opportunifn* 
ma  medicina,  fi  lingua  idus  velit  fape- 
re,  morffque  promittat  emendatiores. 
Cum  enim  quidani  eius  amicus,Corni- 
ficij  in  eum  maledi6l:a  narraret-'  :  Et 
quara*putas.,  inquit  Virgilius,  ifiuis 
maledicentiae  caullam  eflc?  Nam  Car- 
nificiumamo,  nec  eum  vnquam  oficn- 
di.  Cuiamicus:  An,  inquit,  Kefiodi 
fcntentias  non  meminifli?  Archited:um 
architedo  inuidere ,  <Sc  poetam  poeta^> 
De  malis,  ait  Maro,  id  Grsecus  intelle- 
xit-,  nam  boni  eruditos  amant.  Sed 
ego  magnam  cum  mea  laude  ac  gloria 
vindic^am  in  manibus  habeo;  maiore^ 
cura  virtuti  m^  dedam.  .  Quo  auteni 
melior  fiam,hoc  ille  inuidia  rumpctut 
^ehf  mentioE<L^.      Pulcherrimum  viii-i 

di(fl« 


di^x  geaus  eff,  emendare  qux  carpun-^ 
tiu",  aut  cacerte  emend.iturum  ilatueie 
qu^e  ab  aduerlarijs  arroduntur,  Sic  ob- 
firuitur  osloquenrium  iniqua.^ 

Supra,  roi  Ledor,  mel  tibi  propina- 
ui^  ftd  falfum.  Nimirum  fuareram, 
ijs  omnibus  qui  aliquid  in  alios  impe- 
rij  haberent,  falem  in  capite,  mel  m 
ore,  fale,  feu  maris  amplituditiem  iii 
pedore  ferendam.  h  .,  Quo  haec  com- 
mendatiora  iint,meJli  nunc  butyruTLj 
addo. 

Quod  diuiniaBethlehempueri.quoJ 
noftri  Emmanuelis  infantia  mel  &  bu* 
tyrumincibum  habuerit,teftatuslfaiasr 
Mel,  inquit,  &  butyrum  comedet,  vt 
fciat  reprobare  m.alum  8c  eligere  to- 
num.  f  Hoc  tibimel,  miChriftiane,  & 
hoc  maxime  butyrum  ingcro.  Etvtap- 
pietentia  fitexcitatior,  Enbutyrum^quo 
vefcaris  artificioijflimum ,  idque  iion  c 
vili  tugurio. 

dd    4  Re^iae 

a  r/  f /» 9.  ^//. 

b  riJt  c  2y.§.  ^,tn  hac  part€. 


6\l        CapvtXXXL 

Regiae  domus  opulentiam  nonnemo 
velut  oculatus  teflis  hunc  fere  in  mo- 
dum  defcribit.         Tori  vbicjue  pHrpu-, 
ra  ftrati;  ftragula    duplici    byflb    infi- 
gnia  plus  artificio  debebant  quam  na- 
turae.      Praeterea  cultu  mirabili  ftabanc 
difpofitae  per  cubicula  ftatuac,  quae  fu- 
dantium  vultus  exprimere  videbantur. 
Ego  adm.iratus,  inquit    hoipes,  inge- 
niofam  ftatuarum  nouitatem,  propius 
acceffi,  (Scmateriamaudaci  digito  rcrii-. 
tatus  fum.    Sed  profundius,  quam  vel- 
]em,fragilis  materia  manum  admifiL...  | 
Perturbatus  igitur  imagmis   cicatrice  ,  ■ 
fugae  confilium  cepi,  cum  ad  latus  ic 
applicuit  fedulus  minifi:er,fpumantem' 
que  generofo  potu  pateram  humanifli- 
me  obtulit.       Cumque    inccrto  vultu  , 
seftuarcm,  putauit  ille  tantis  conuenti-  1 
bus    infuetum  numerofas    domus  it^^ 
quentia  perterreri.      Itaque  vanitatern 
timoris  mci  non   ingrata    confolationc 
permuicens  :  Quid,  inquit,.exhorrefcis 
hofpes,  ad    regalcm    fi:repitum,    quid 
triumphum   credis  quotidianae  familia? 
rationem?  Tuvero  inaiiud  tempus  fiu- 

porem 


De  ViTiosie  LiNG.ToLEa.    61  j 

porem  diiFer;  vtere  principalis  domus 
beneficijs,  <5caudaci  manu  frange  ftatua» 
butyraceaeauriculam.      Praeflo  fum  qui 
faturatis  fuauiflimam  potionem  afFun- 
dam-,.       Cum  ego  negarem  deformari 
ilatuam  oportere,  vltro   irrifit  feruus 
aulicus,  &ceruicem  imaginis  amputa- 
uit  breui  gladio,  qui  ad  hoc  ex  catenis 
argenteis    de  cingulo    pendebat,    & : 
Nondum  fcis ,  inquit ,  feptemdecim  effe 
cubilia  inquibus  fingulis  eiufmodiqua- 
tuor  imaginesemarmore  angulos  ador- 
nant,  praecifisccruicibus,  qua?  quotidie 
recentiflimo  butyro  rcparantur;  tuctu 
vt  populus  in  ientaculum  deftruxit  ex- 
temporaneos  vultus,  frons  fubinde  alia 
atque  alia  reponitur,  6c  in  diem  fepties 
ac  decies  renouatur  delicatiffimum  mu- 
nus.    Nondum  hora  diei  nona  eft,  & 
iam  centum  quadraginta  butyri  pondo 
hoc  palatium  abfumpfit.^    His  atrien- 
(is  didis  fumpfi   audaciam  deflruendi 
tormofum  artificium,  &  inhiantem  gu- 
dd  f  lam 

a  Vere  an  falso  narreU 


^14       Capvt  XXXL 
lam  libcraliffime  propitiaui  tam  oppor- 
tuna  i)utyri  promuliide.  a 

Hoe  ergo  butyrum  tamartificiorura 
iiic  ingcr^  guftandum;  Chriftianam^ 
fubmiffionem  ac  manfuetudinem  fuadeo 
cxhibcndam.  Hic  aude,  Ledlor,  &inia- 
gini  b.utyrace^  vel  auriculam ,  vel  na- 
res,autpotius  molliffima  prasfcinde  la- 
bra-,  &  tuam  inde  linguam  inftruc.  T)u 
faepetulanti  ILnguaenon  pari  refponde- 
•re  petulantia  :  Difce^non  turbulenter, 
non  ferociter ,  non  infolenter,  non  con- 
tumcliose ,  nan  arroganter  &  contuma- 
citer  laxare  linguam  :  EVifcefinon  mel 
^ rofas ,  certe  butyrumloqui.  Hoc aio ; 
modefte,  fubmifse  loquendum  ei,  cui 
concordia&  pax  cordi  eil.  Mollisre- 
fponfio,  quam  Salomon  adeo  dilau- 
dat,^  boc  illud  elegans  butyrum  eil, 
de  quo  loquimur.  Ad  frangendam  aL. 
terius  iram,  non  ^k  praeH^antius,  {t^ 
-nec  praefentius  pharmacum  vllum  aliud, 
•«|U^ni  butyrum  i(^ud, ^refionfio  mollis, 

Olira 

^LHpn  part»  I . Sat, -mihi  fag,  il^o 
h.VroH,4.JS'^*J^ 


De  VlTIOS.tLlNG.  TOLER.      61^ 

Olim  infantibus  recens  luilratis,  lac 
&mel  dabatur,  quod  etiamnumi€thio- 
pes  faciunt.  Deprifcoritu  clare  Ter- 
tuliianus  :  Inde,  ait,  fufcepti  iadlis  & 
mellis  concordiam  praEguflamus.  a,  Id- 
que  ideo  fiebat ,  vt  Ctiriftianis  omnibus 
fubmiflio  infantiiis  &  manluetudo  ai- 
tius  imprimeretur.  Ad  rem  Bernardus : 
Duo  funt,  inquit,  inladle  ouis,  buty- 
rum&cafeus:  beneparuuius  noiler  eli- 
gere  nouix,  qui  butyrum  eomedens, 
caleum  vtique  no^  -cornedit.  b  Imitarc 
tuum  dominum,  (Ariftiane,  &  afperi 
fernfionis  coaguium  repudia,  apage  hiunc 
cafcum,butyrum  comede;  furicfx  iin- 
guae  rabiem  refponfis  frange  quam  po- 
tcs  moliiflimisi  non  cultros,  non  gla- 
dios ,  fed  butyrum  ioquere.  Submittc 
te ,  &  linguam  quantumcunqoe  impro- 
bam  vicifti. 

Pueris,  cum  dentiunt,  rael  &  buty- 
runi,fuafu  medicorum  ^  datur,  doiori- 
dd    6  bus 

a  TertuU.  l.  de  Corona  mtltt.  c,  /. 
b  Bern  [erm.  2 .  de  AduentH  D»mi»i,mtdu* 
C  GaUffus  l.i  o.de midic,  Stmfltc% C, i o^ 
VUnJ.zH^cip, 


61  6        CiUi^vT    XXXI. 

bus  mitigindis  :  ego  tibi  mel  (Scbuty- 
rum  porrigo,  nederxtias.  Non  eftmoU 
li!>  rerponfio,quam  exertidentes  comi- 
tantur.  Iobus&  Dauid  hos  dentesgra- 
uiter  renferunt.  Hinc  illi  ab  vtroque 
"clarhores  :  Infremuit  contra  me  denti- 
bus  fuishoflis  meus.^  Dentes  eorum, 
arma6cfagittac.^  Frendueruntfupermc 
dentibus  fuis.  c  Hos  dentes,  mihomo, 
'non  humanis  carnibus  fatiga;  butyrum 
comede;  verbislcnibus  refponde.  Sub- 
mitte  te ,  &  triumpha*s. 

^loh.c.i  6.<9.  19. 
b  Pj.  s  6.  ^.  /, 
cPf.s4'-^.iS* 

§.  rii. 

Terfiufia  artificium  e/l  ad  vitioiam 
alterius  linguam  tolerandam,  Deum 
adtre  ,  ac  precan;  contumelias  omnes 
Deo  conqueri.  Regi  Sionis  Dauid  vfi- 
tatiflimum  fuithoc  artificium.  Fatetur 
ipfe  :  Pro  eo  vt  me  diligerent,  detra- 
hebant  mihi ,  ego  autem  orabam.  a     Vt 

imitc- 

zPfa/.ioi.<^.  4» 


De  VlTIOSJf  LlNG.  TOLER.      6  l^ 

rimitemur  hoc,  quemlibet  noftrumrex 
ille  fandiflimus  hortatur  :  Reuela  Do- 
mino  viam  tuam ,  &  fpera  in  co  ,  <Sc  ipfc 
faciet.  Et  ediicct  quafi  lumcn  iuftitiam 
tuam,&  iudicium  tuum  tanquam  me- 
ridiem :  fubditus  eflo  Domino,  &  ora 
eunu.  ^  Ne  dubita,aequiflimus  ilk  iu- 
dcx,  qui  trans  cortmam  videt  omnia , 
humiliabit  calumniatorem.  ^  SiDeus 
pro  nobis,  quis  contra  nos?c  Tu  ora 
eum,&  ipfe  faciet.  Sapientiflime  dixit 
Siracides  :  Beatus,  qui  tedus  efl:  a  lin- 
gua  nequam  ,  qui  in  iracimdram  illius 
non  tranfiuit,&  quinon  attraxit  iugura 
illius,  (Scin  vinculis  eius  noneft  ligatus: 
iugum  enim  illius,  iugum  ferreum  efl, 
6c  vinculam  iiiius,  vinculum  aereum 
efl.  Morsiliius,  mors  nequifHma,  & 
vtilis  potiiis  inferus  quam  ilJa.  Perfe- 
uerantia  illiusnon  permanebit-  Ctd  ob- 
tinebit  vias  iniuflorum  :  <Sc  in  fiamma 
fua  non  comburet  iuflos.  Qui  relin- 
quunt  Deum,  incident  in  illam,  <Sc  ex- 
dd   7  ardebit 


^i  8  Captt  XXXI. 
ardebit  in  illis,  &  non  extinguetnr,  6c 
immittetur  in  illos  quafi  leo,  &  quafi 
pardus  isedet  illos.  a  Num  audifli ,  mi 
Chriftiane  ,  quantum  mali  fn  mala  lin- 
gua  ?  Sed  num  &  iilud  audiili,&:  inteU 
lexifti  >  Oui  rehncjf^mt  Deum^  tnctdent 
in  tUam.&  exardebit  in  illts.dcc.  Tu  er« 
go  Deum  ne  rclinque ,  fed  puris  amplexi- 
bus  tunc  potiHimum  ftringe,  crebris 
precationibus  tunc  maxime  fatiga^  cum 
iinguarum  maliei  te  tundunt.  Tu  ora 
eum,  &  ipfefaciet. 

StA  dicas  :  /ipe/Iimi  quique  fecretis 
criminationibus  me  infament  ignarum, 
&qu6  incautior  decipiar,  palam  lau- 
datum.  b  Quid  hic  faciendum_.  ?  Qj.iid 
Seneca  fecit  ?  StA  exemplis  grauio- 
ribaas  te  vrgebo.  Quid  fecerunt  totfan- 
^iHimi  viri  ?  quid  Chriftus  fecit  ? 

Quid  multis  ante  Chriil:um  fatyuiis 
fecitMofes?  Virlonge  mitiffimus;  quis 
tamen^eovno  fortior?  quisrurfusminus 

vltionis 

bTacifM  l^i.ktjlor^ 


DEVlTIOSl€XlNG.TaLER.      6"  I  9 

vhionis  Gupidiis  ?  qui  quo  populum  in« 
feftiorem  habuit,&  ad  conuicia  pro- 
niorem,  eo  impenfius  caeli  Numen  his 
propitium  reddere  perfeuerauit.  Nam 
quanto  magis  peruicax  populus  infanis 
clamoribus  ac  querimonijs  vrgebat,tan- 
to  Mofes  ardentiores  ^d  Deum  preces 
fiindebat.  Imo  cum  iam  lapides  furibun- 
da^lebs  minaretur,  hoc  vnumMofes  in 
fui  defenfionem  obiecit,  refugere  ad 
Deum.  Huicvni&foli  inmrias  conque- 
fliis:  Quid  faciam  ,  inquiebat ,  populo 
huic?  adhuc  paulluhim^  &  lapidabit 
me,^  Hic  a  Deo  iuflus  rnpopuli  gra- 
tiam  aquas  e  rupe  producere^  vt  iniu- 
rias  beneficijs  penfarct,  promptiHime 
paruit.  Sed  neque  Aaroni  fratri  conui- 
ciatusefl,  necforori,  quod  conniibium 
i^thiopicum  fibiexprobraffet,ide6mi« 
nus  beneuole  apitulatus  eil:.  Ita  manfue- 
tiflimusvirorum  faepius  multiplicis  Un- 
guaefurores  precibus  fedauit. 

Quid  Saram  eximice  fanditatis  femi- 
nam  commemorem  ?  b    laciebat  in  eam 

ancil- 

h^fds  fff/>ra  c.  z.  de  CalHmma  §,  z. 


6lQ  Capvt  XXXI. 
^ancillaristemcritas  maledida  <Sc  probra, 
interfedricem  virorum  nominans,  quac 
pluribus  nupfifretjfed  in  nullo  connu- 
biumdiurnum  eiietrortita;  quae  fcptem 
mariros  fubita  nece  praecipitalTet  in  tu- 
mulum.  Et  vt  calumnia  haec  grauiorc 
ponderefauciaret  :  Numquid  &  me  vis 
occidere,aiebat  famula,ficut  iam  oc- 
cidifli  feptem  viros  ?  Ad  hanc  vocem 
Sara  perrexit  in  fuperius  cubiculum  do- 
mus  fuae ,  &  tribus  diebus ,  &  tribus  no- 
dibus  non  manducauit ,  neque  bibit,  ^td. 
in  oratione  perfiflcns  deprecabatuiLj 
Deum.^  Itanec  Sara  flammas  amale- 
dicalingua  immiffas  potentius  rcftingui 
poffe  cenfuit  quam  Oratione. 

Incendium  a  praecipiti  Phaethonte  fa- 
<^um ,  feliciflime  compefcit  oratio. 

§.     IV. 

Hoc  igitur  quartum  hic  artificium  efl} 
Suam  '<atin  re  p^itteHHam  adexempiafin" 
5it0ra  engere, 

Nar. 


De  VlTlOS^  LlNG.  TOLER.      6  2l 

Narciilum  Hicrorolymorum  x^ntifti- 

:em  virum  eximia  virtute  prseditum,  & 

praelertim   in   cafligandis  vitijs  animo- 

lum  hominesperditifIimi,monitoriop- 

timo  nimifquam    alj^eri,   fo^dis  caium- 

nijs    infamare  lunt  aggreffi,  &  prouL-i 

confutis  dolis  inter  fe  conuenerant,iu- 

reiurando  etiam  criminationes  firma- 

.runt,   quo  magis  fidem  facerent  plebi 

•cito  credulae.     Illorum  t^^s  deierans;: 

.Si  falfum,  mquit,  dixero,  male  percam 

incendio.      Alter:  Si  fefv^llero ,  ait ,  me 

lues  pciTima  inaadat.      Tertiusnon  mt- 

nus  feipfum  execratus  Ci  mentiretuii_.: 

Omnem,  inquit,  ocuiorum   dierH  per- 

•  dam  ,  ni  talis ,  vc  dixi ,  fit  NarciHus.  Vix 

tamen  vUi  funt  reperti,qui  vei  iurati-s 

-crederent,    ob   teftati/Iimam  tot  annis 

caflimoniamNarcifli.       Etquidadhaec 

.ipfe  Narciflus.^    FalfilTimae  crimmationi 

grauiter  indignatus,  fed  quia  folitudi- 

nis   ac  fapientiec  amantiffimus  erat,  ta- 

cuit,  celTit,   calumniatorum  oculis  fe^ 

fubduxit,  Deo  fibique  vacaturus  inter' 

-feras ,  quae  faltem  calumniari  nefcirent. 

-At  fubiimis    ilieOcuius    qui  confpicit 

omnia. 


€ti  Capvt  XXXI. 
omnia,  nefariorum  hominam  rcelas 
q.uod  non  potuit  non  vidcre,  mox  iu 
apercum  protraxit  iliis  iphs  fupplicijs, 
quae  iibi  iceleratioptaueranc^,.  Et  pri- 
mus  quidem  obtredratorum,  fcintilla  iu 
incendium  giifcente,  in  fuamet  xiomo 
cum  omni  famiiia  miferrime  confiagra- 
uit.  Reperit  quod  oprauit.  Etvid^- 
batur  facinus  illud  nonvnius  fed  plu- 
rium  vel  innocentum  capitibus  expi- 
andu-ti-.e  Aiter  calumniator  ille,  ca- 
pitaii  pefte,  quam  imprecatus  iibi  fuc- 
rat,  a  calce  ad  verticem  infecfbus,  Nu- 
mine  fic  vindicante  contabuit.  Hoc 
habet  jvotis  fuis  perijt.  Tertius  focio- 
rum  calamitate  dodus  relipifcerti_,  , 
confidas  ,a  fe  atque  ibcijs  calumnias 
publice  faifus  ell: ,  nec  tamen  vltorenrLi 
DcHm  penitus  efFugit.  nam  tanta  poeni* 
tudinisacerbitate  perceUebatur,  in  fle* 
tum  tam  vberem  folutus ,  vt  vtrumque 
lumen  lacrimas.cxtinxerit.  Viuus ,  ^z^ 
caecus,  &  ad  produdlius  fupplicium  fu- 
perftes.  d  ItaNarciffus  fceleratas  lin- 
guas  fuperauit  toierando. 

Theo- 


DeVitiosjeLinq.Tolfr.    ^23 

TheodofiQs  Imperator  hac  impro- 
barumlmguariim  vicfloria  plane  admi- 
randus.  VerbaTheodofij  agnorcite_.: 
Si  quis,  inquit,  modefli32  nefcius,  & 
plidoris  ignarus.,  improbo  petulanti-. 
quc  maledido  nomina  noilra  credide^ 
rit  lacefTenda,  ac  temulentia  turbulen- 
tus  obtredator  temporis  fuerit,  cutl-» 
poeiiTe  nolumus  fubiacere,  neque  du- 
rum  aliquid,  neque  afperum  fuftinere: 
quoniam  (i  id  exleuitate  procelI)t,.con- 
temncndum;  fi  ex  infania  ,  miferationc 
digniflimum;  fi  ab  iniuria,  remitten- 
dum.  Audiant  <Sc  imitentur  Chrifliani 
principes.  Ab  obtredtatoribus  nemo  li- 
ber,nec  fumma  quidemfafligia. 

CatoPorciae  gentis  princeps,  fenator 
optimus ,  Tmperator  prseclarinimusjora- 
tor  cxadifTimus.,  quater  &  quadragies 
cauilam  dixit ,  diuerfis  odiorum  &  con- 
tumeliarum  machinis.appetitusifempeir . 
abfolutus  efl.  Camiilum  exulem  ni  vi- 
difTet  Roma,perijiret.  Scipionem Car- 
thaginc  &  Africa  fua  maiorempaene  yi- 
ciflet  calumnia. 


624        Capvt  XXXI. 

Quis  magnorum  inter  Chriftianas 
non  retulit  vulnera  ab  hoc  detra61:ionis 
morfu,  quis  nonvenena  abhac  viper4> 
Chriftus  ipfeannon  aadijt  :  Samarm^ 
nti4  es^  D^montum  hahci^  vfm  potatorypoL 
ftilt*  feduEiorJ  Ecquem  non  ambuflit 
kaEcflamma? 

Optime  dixit  Gregorius  Nazianzenus; 
?In  bonampartem  hocaccipe  fandaTri- 
nitas;  nec  tu  ilultorum  linguas  penitus 
efFugifli.  a, 

Chriflo  Oomino  in  os  obiecflum:   In 
Beelzebub  principe  dasmoniorum  eijcit 
dsemonia.  b   Quam  veie  Lingua, Fnwer^ 
^ft.ts  imjuttut h-  ^  di(zitm  ! 

Sunt certae  diei horse  quas Superbia,(Sc 
Auaritia,  &  Luxuria  inter  fe  diuidunt: 
Lingua,nonvnam  tantiim  diei  partem, 
omnes  fibi  horas  vendicat,  Mundus 
iftiquitatis  eft ,  omnia  capit,  omnia  con- 
ittnet.     Qua  demum    ratione^?    Qua 

charta 

a  NMT.0rat»  de  humand  Chrijii  Satiu$tate^ 
^  orat.  3  ,de  Pace* 


DeViT10S.E   LlNG.  ToLIiR.      ^2f 

charta  folct  geographica  defcriptuni 
Orbem.  In  hac  explicato  djgiro,  Hifpa- 
niam ,  Itaham ,  Poloniam,  GaUiam, Ger* 
inaniam,aharqiieOrbis  partes  defigna- 
mus.  Scd  charrae  huic  geographicae,. 
coloratae  Linguse  nemo  fidat  ^  mendacif-.  • 
fima  efl:,  grandia  minuit,  parua  exten- 
dit,alta  depnmit,  ima  extoiht ,  pro  h- 
bitu  pingit  &  fingit.  Quantum ,  piitas , 
Dcus  a  mendacio  diftat_,?  Quantuni 
Chn/lusaBeelzebub  ?  Immenfum,  in- 
finitum.  Lingna  tamen  audet,  &  Deo 
mendacium,&  Chrifto  daemcniumaffin- 
gere.  Qaod  fi  patremfamihas  Beelze- 
bub  vocauerunr,  quanto  magis  dome- 
fticos  eius?  c4  Ergo  non  fanaementis, 
&  pL\ne  fatuus  cfl,  qui  viam  quam  nd 
Ga:lamfacit,ad  chartamtam  mendacem 
dirigit.  InnumcrismodisLmgua  deci- 
pit,  terret,  feducit,  deijcit,  configit. 

Si  patreaifamihas  Beelztbub  voca- 
ucrunt,  certe  necdomefticis  fpfius  par- 
cent.  Non  Q[k  feruus  mehor  Domino 
fuo. 

Et 

zMatih.c.  io.Sf.2j. 


61^       Capvt  XaXI. 
EtDetradio  quidem  falmeti  imira:-. 
tiir,  quod  improuidum  &  imparatum 
aiite  perimir  quam    pericuium  denun- 
tietj   quodque  firmiilima  fere  impetit, 
viliflima&  humi  ferpenda  negligit,  ita 
ilJain  optimos  quofque  facuit,  vt  prope 
fignum  in  viri  aut  magni ,  aut  ad  magna 
nati,pati  linguas  detrahentium.    Nam 
cum  Detracliofereabaemulatione  profi- 
cifcatur,  folaque  niagnitudo  aut  parta 
aut  foerata  iemuiationum    materia  fit, 
in  magnos  exfurgunt  has  lingu^,  acnon 
nifiin  tales  venena  iaculantun...      Ma^ 
gnitudinen  enim  aiienam    iamamque, 
cum  dedecus  fuum  a:mulus    exiflimet, 
eonfurgit  in  adlierfarium ,  c.^mque  den- 
{^6    Hngiia:   grandine  v^lm  faxeo  irnbre 
obruit.  .i  Fieri  nonpotefl^inquit  Chry- 
Ibflomus ,  vt  qui  virtute  excellunt,apu-d 
omncs  beneaudiant.      Nequaquam  ta- 
men  doiendum  eft,   ii  male  audiamus, 
fed  fi  iure  male  audiamus.  h    Quo  fenfu 
prxclarifKme  dixitEpidstusr-  Quid  ve- 
ro  Antifthenes  ait?  Anid-nunquamau- 

diuifli? 

a  Scriban,  in  Voltt.  t.  i .  c.  i  j, 
b  Ch>jf.  [erm.  de  ca!H.fn, 


DeVitios.sLing.Toler.  6i'^ 
«liuifli?  Regium  eft,Cyre,  cum  redtc 
facias,maleaudire.<i 

a  EfUitt.  /.  ^.,  dtjfert,  c,  6.  mcd, 

§.  V. 

Q£intum  acf  nequitiam  linguac  vin- 
cendam  artiiicium  eft,  Contemnere  hic 
lin^HarHm^aat  caUmorHm  VMlnera.  Con- 
temne,&  vicilti.  Namhse  linguarura 
inudi^  faepiilTme  non  lasdunt,  nifi  vo- 
lentem.  Adyanton  herba  licet  aqua 
perfundatur  aut  immergatur,  ficcae  ta- 
men  fimilis  eft^  fic  cum  hojTiini  probo 
contumciiainfertur,non  inharret.Qiiod 
fi  tu  fapias,  nulla  re  magis  tcfratam  fa^ 
cics  innocentiam  tuam  quam  ca'umnia- 
rum&  detraclionum  contemptu  ac  nt- 
glcd:u.  Vt  fcias ,  omnis  caiumnia&ob- 
tredario  foetidae  (imilis  efl:  cloaca:,  quas 
quo  plus  mouetur ,  plus  foetet.  Noili , 
Camcrinam  non  eiTe  mouendam.  Keque 
cnimmifereft,  qui  audit  conu:cium,fed 
qui  facit.  Conuicuim  porro  potencifli-. 
me  regeritur  cum  conuicio  non  lefpon- 
detur.     Nonenim  acerbius  eil  conui- 

cium, 


^2  8       Capvt  XX XL 

ciLim,quam   conuiciatorem    neglec^u:' 
oflendere  indignurn  cui  refpondeatun 
IUemagnus&nobilis  eft,qui  morema« 
gnae  ferae ,  l^tratus  minutorum  canum 
fecurus  exaudit.      Ita  moioflbsgenero-- 
fioresaut  ieonesimitemur,  quicircum- 
latrantibus  cacellis  non-folen t  allatrarcj 
mera  imparium  mdignatione  &>contem«- 
ptu.  Contemne  &  tu  has  linguas ,  qus^ 
non iauciant  ni(i refiftentes. - 

Ad  naturam  rei  praeclariilime  dixit: 

religiofusillefcxiptor ::  Quid  enim  funt 

verba,niii  verba?  Per  aerem  volant,  &' 

lapidcm  nonlaEdunt.    Si  reuses,  cogita 

quodiibenter  emendare  te  velis:fi  nihil 

tibiconfciuses,  penfa  quod  velis  liben- 

ter  pro  Deo  hoc  fuilinere.    Et  quare  tam 

parua  tibi  ad  cor  tranfeunt,   nifi  quia 

.adhuc  carnaiis  es ,   <Sc  iiomines  magis 

quam  oportet,attendis. 4    Ecquid  ver- 

ba,auid  calami  nocerc  pofTunt  animo 

quiDeo  nititur?     Quod  grando  tedis, 

^uod  fiudus  rupibus,  hoc  calumnia^ 

potefi:, 

a  Thom.  deK^mp.  l,  j.  Imit.  Chrtft 


I^£ Vrrioj^LrNG.TotfiR.    6t^ 

potefljcum  in  viruni  incidcrit.  Visvin-" 
cere?    vis  hoftcm    frangeref  de  inimi- 
co    triumphum    agere  ?      Contcmnt_j- 
certa  eft  vidoria    in  folo    contemptu,- 
Vis  aduerfarium  moeroribus  exedi?  ride. 
Visindignationibus  lancinari?  nec  vcr- 
bo  dignare.  Vis  videre  fupplicem  ?  be-- 
neficijs  cumula.  rf 

At  durum,  acerbum, ac  miferum  eft' 
tot  pungentibus  Imguis  velut  iaculis; 
configi.  Durum,  fed  fccpe  fruduofum,. 
acerbum  fed  falutiFcrum,  miferum  fed; 
gloriofum.  Exofculemur  hanc  benc«# 
merendi  materiam,  hanc  meilem  caelo» 
inuehendam ,  hanc  vindemiam  domini-- 
ciscellis  inferendam. 

Atexcido,  inquis,  Principum  gratia^. 
Modo  non  excidasDei.  Atforfan  ided> 
fpoiiaris  opibus?  Ncmo  te  fpoliabit  ae-- 
tcrnis.  Priuaris  dignitate?  Nemotebo— 
na  confcientia priuabit.  Vituperant  tc * 
homines?  Sed  honorabunr  Angcli.  At: 
multos  expcriris  inimicos(Sc  vexatores?: 
Modo  amicum  habeas  &  protedorem-D. 
e  e  Dcum. 


<^30       CapvtXXXL 

I)eam.  Contemptiisiaces  ?  Exurge  cselo.  * 
Condemnaris  ?  Iiidicc  Deo  abroliieris. 
Animum  ergo  aduerfus  hscpara ,  &  fci» 
to  vix  vllum  virum  bonum  ab  his  linguae 
iaculis  viuere  inuulneratu.  At  fatiuseit 
criminationibus  fordidari  cum  bonis,'  . 
quamfalfis  laudibus  honeftari  cum  im«»; 
probis.  ^iq 

'  Pericles ,  qui  quadragintaannis  Athe- 
nienfiumRempublicamgubernauit,  vir 
iiifertiflimus,  fuggeflum  confcenfurus  vt ; 
adpopulum  diceret,  dijs  vota  faciebat, 
ne  vJlum  fibi  verbulum,  fe  imprudente 
autinuito  efflueret,  quod  adRempubJi- 
cam  minuspertineretrHic,  inquam,Pe-. 
ricJes  temerarium  &  infblentem  conui- 
ciatorem,  per  diem  integrum  ,  idque  in 
publico  patienter  tuiit.    Neque  vefperi 
cumfe  domum  reciperet ,  adhuc  maledi- 
d-isinfedantemafe  repulit.    Poftremo, 
CLim  iam  in  domiis  limine ,  fub  primam 
nodlem,  confifteret,  conuerfus  ad  fer- . 
lium  Pericles  :  Heus,inquit,raox  facem  . 
expedito,&hunc  ciuem  domumreduci-; 
to.      Sic  homo  improbus  abiniuria  &4  ; 
contumelia  gratiam  reportauit. 

Hoc 


Hoc  prorfus  eft  conuicia,  calamnias  ^, 
&  maledicla  magnanimo  contemptu  di- 
gerere. 

Quid  igitur  hasc  Imguarumtonitruai 
tantopere  nos  terrent  ?  m  fumum  eua— 
nefcent  :  Qiiid  detradliones^  calum— 
nias,  quidprobrum  &  infamia^  notam^ 
adeo  reformidamus^?  Auguftinus  con-^ 
trahaecnos  animans:  Opprobriahomi— 
num,  inquitvnoiite  metuere,  <fc  detra<- 
dioneeorum  ne  fuperemini ,  nec  quodi 
nos  fpcrnant  magni  duxeritis,-  ficut: 
errim  veflimentum,  ita  per  tempus  ab^ 
fumencur.  Et  didi  rationem  reddens  fo— 
lidiliimam :  Crimenfallum,inquit,reuaii 
non  ir»cit.  hominem ,  ni/i  apud  iudicenxrf. 
hommem  :  vbi  autem  Deus  iudcx  eil,,, 
lulius  falfo  criminelaeditUE_,.  <«  Deus,, 
jui  iuftificat ,  quis  eil  qui  condemnet?  ^ 
a.u4ug. tom.  2 ,  epffi.  i 3y. arca  mtd, 

§.     VI. 

Sex-tum  tR:  Siiere^  ac  generosa  taci^ 
urnitate  detradiones  8c  calumniascon- 
oquere.     Sileigitur,  alioqui  crabro=— 
ee    2  aes- 


6t  1  Capvt  XXXL 
nas  irritabis  refutando.  Sile,  ne  per- 
uulgentur ,  quac  nefcienda  potius  &  fe- 
pelienda  eflent.  Cum  refpondctur,cuni 
excufatur,  cum  iure  agitur,longe  iate- 
queinfamiae  nota  perfertur,  quam  mul- 
to  tutius  filentium  fcpelijflct.  Qua  de 
re  Sencca  iliuftriflimc  :  Qwi  primis,in- 
quit ,  defungi  malis  potuimus,  in  maio- 
ra  deuoluimur.  Quofdam  vnius  verbi 
contumelia,  non  aequo  animo  lata,  in 
exilium  proiecit:  &  qui  leuem  iniuriam 
filentio  ferre  nolucrant,grauiffimis  ma- 
lis  obruti  funt,indignatique  aliquid  ex 
pleniffima  libertate  diminui,  feruile  'm 
it^Q.  attraxerunt  iugum.^  Qu^od  fi  re- 
prehenderis  a  quonondeberes,  nec  mo- 
do  quo  deberes,  illud  velim  cogites, 
quod  fapienter  dixitRomanus  fcriptor: 
Nuili  patientius  reprehenduntur,  quani 
qui  maxime laudari  merentur.  h  Itaque 
fikndo  reprehcnfionem  admitte ,  tl4am 
que  in  encomium  tuum  taciturna  pati- 
cntia  conuerte.  ^ 

2Se»J.  z.delrac.  /4. 
b  Vhntm  SecHnd,  l,  7.  efiji.  z  0, 
4fd  Dtonyf. 


De  VlTlOSiELlNG.  TOLER.     ^33 

Sunt  quaBdam  vulnera,  quaE  melius 
fitnontetigi/Te  j 

PlHrima  curando  fieri  peiora  videmtis  : 

Neglige ,  &  tace ;  ita  fanabis.  Homo  fa- 
pienstacebit  vfquead  tempus.  ^ 

Contra  verbofos  noli  contendere  verhii^ 

Sile  &  diffimula ,  vt  aduerfarius  arbi- 
tretur  detraCtiones  fuas  a  te  nefciri.Nam 
pierunque  qui  llia  dida  putat  fentiri, 
putatetiamde  vindicla  cogitari  :  itaque 
feparat,  nehoftisinueniat  imparatum. 

,  Quemadmodum  vero  Fabius  Maxi- 
mus  (quem  olim  Ouemappcllabant) 
pugnam  opportune  fugitans,  &  Anni- 
balem  magis  eludens  quam  conflidu 
frangens ,  ducem  antea  inuidum,  mor^ 
vicit&  patientiajita  qui  cedit  &  filet, 
linguamque  verberantem  non  reuerbe- 
rat,fe<i  declinat  dcxtre ,  hic  vidor  efl", 
hic  vacillantem  concordiam  reflituit  cc^ 
dendo(Scfllendo.  Ita  Socr-atesXantip- 
pen  vxorcm  clamoflflimam  placauic 
cc  3  non 

zEcck.c.to,^.^, 


0^3  4  Cap-vt-XXXL 
aidti  refponden.do.  Medicamentum  in* 
iuriarum  &  contumcliarum  ^omnium 
■  p ro  bati  (lim um  c  il:  fi  i e n  ti  u  m .  Tam  iti^ 
;turiasferentcmquam  inferentcm  fanat : 
£oik  offenfarum  commemoratione  s.ai*- 
Vmorum  vulnerarecrudefcunt.  Silentiuni 
.mddolentisanimiperturbationemfedan- 
jdamvalet  plurimum.  Optime  miferias 
ferunt  qui  abfcondunt.  HincRexira- 
tam  non  fine  caufsaReginam  £c  alla- 
'tjuituc: 

Depne  meqm  tuis  incender^^tti^  qtiereli^,  a 

Canuminpagis  allatcantium  ira  non 
.iftMius  deferuefeit,  quam  tranfeuntis 
.  viatoris  filentio^  cautaque  patientia. 
I^pum  circumuolitantium  aculeos  noa 
difliculter  ^^\t  ill^fus ,  quifquis  inter  eas 
:fueritquietus;repugnans  6c  procax  Jae- 
ditur.     Pax  flientij  effedus,  &:veiut  il. 

.iiacft. 

Angeronamfilentij  Deam  ore  obfi- 
'gnato  repraefentarunt  prifci.  Hanc  au- 
^em  ,  Macrobio  tefle  ,^  in  templo  Volu- 

piae.., 

Si^Vfrgd.  l  4"  2Etfefd, 
\hM(tcrjBbJ,i^S^turn4il 


-piae-,  qux  ddcdationis  &  gaLidij  Dea  fuc- 
rat,  collocarunt,  vt  tacite  fignificarent, 
-cum  qui  /ilere,  &  iniurias  toleranteiL^ 
-ac  placide  ferre  didiciflct,  ingenti  deje- 
-d:atione,  voluptate  maxima  perfundi. 
Nimirum  in  tempJo  Volupiar  ledet  An- 
gerona  :  ori^  obfignati  homo  placidas 
Voluptatisaedeni  incolit. 

*^i  Sed  &:boc  infuper  habet  hominidae- 
fiiiientium  j  pierunque  patrocinia  &  ho- 
minum  (Scipfius  Dei  Ixfo  conciliat.Mo- 
fcs  ad  fuos  proclamat :  Dominus  pugna- 
bit  pro  vobis ,  <Sc  vos  tacebitis.  a  Mag- 
dalenae  filentis  &  lacrimantis  patroci- 
nium  fufcepit  Chrifius  ,.non  folum  ad- 
uerfus  Ifcarioten,  fed  etiam  aduerfus 
iiofpitem  fuum  &  conuiuatorem.  £t 
ipfius  Chtiili  tacentis  ad  tot  tamque  ca- 
pitales  hoilium  accufationes  Pilatus 
quantus  ex  iudicjs  patronus  efl  fadus.? 

Marenempoetarum  principem  Fili* 
flus  quidam  orator,  facetijs  vexarc  fo- 
ee    4  Jitus 


63^       Capvt  XXXI. 

litus,  audiente  Augufto  Casfare,  elin- 
gueiiidixic,fed  nec fi  linguam  haberet, 
caullam  piopria  tueri  poile  obiecit.  Cui 
Maro:  Tace,iaquir,rabula.  Nam  mea 
haec  taciturnitas  cauflac  mex  dtfcnCo^ 
remfecit  Auguftum:  &hac  tuba,cuau 
volo,loquor,quce  vbique  &  diutiflime 
.  audietur. 

At  dicas:  Qui  fc  pro  oue  gcrit,  altu 
pis  deuorabitur. 

Nequenosvbique,<5cin  omni  caafsa 
tacendum  dicimus.  Interdiun  pax  am- 
bienda  eft  refponfione ,  fcd  ea  molliflt- 
ma.  Incuria  (Sciudicio  fi  rei  famiiiari^ 
fi  famacautvitae  periculum  fitalilentio, 
loquendi  locus  erit.  At  vero  domi,ia 
mcnsa,in  platea,inagro,in  iurgio ,  ia 
lufu ,  in  fympofio  tutifiimum  femper  fi^ 
lentium,  piaefertim  cumin  linguamim- 
probam  pugnandum  efV.  Hic  vetus  Ger- 
manorum  verbum  veriffimum:  Duorum 
fapientior,  tacebit  prior.  a  Nam  ille 
fapientior  eft  Sc  melior,  qui  citius  rc^ 

tulk   '^ 


Be  VlTIOSiE  LlNQ.ToLER.     ^37 

tulit  pedem,  cum  vtrimque  certatur^ 
Neque   hoc    ignauise   fignum,  {^d  B^ 

Res  c er ta  eft  :' plcrun cue  mahii  tSt^- 
diHimirunt,  qui  promptiilimi  lingua; 
multiloqui  acmagniloqui,  vix  vnquam 
ftrenui.  Homencum  Therfiten  homi^ 
nem  ignauiflimum ,  fed  proterui/Iime 
conuiciantem  AchiJles  pugno  interfe- 
cit,  Goiiathum  Dauid  lapide  profl-ra- 
uit.  Nimirumcanesilli  magis  degene- 
res  mimme  mordent ,  qui  plurimum  la- 
trant.4  EtHieronymifenfu:  canis  la- 
tratu  tambonus  facile  fugatur. 

Cumvirorum  ille  mitillimus  loannes 
Canonicus,  vt  vocant,  regiilaris,  cun\ 
amicis  familiariter  colloqueretur,  do- 
meilicorum  vnus  in  conclaue  irrupit,  6c 
minis  atque  clamoribus  omnes  exter* 
ruit  improbus  Jatratorjinloannem  /in- 
gulariter  veJute  pJauilro  iecit  conuicia. 
loannes  feilis  expers,  coJumba  pJacidii^ 
Ilma  infanum  nec  verbalo  percuflit* 
ee  5  Hic 

a  Phf/if,  Baff,  Cmtc,  LMur,  conc^j^ 


Si9 


%^ 


\^U"'-)tU 


i— f 


^^J.  S^e^ff  Jvm^^. 


S39 


Y 


A.  Auaritia-numos  aureos  inlibelkm 
tnittit ,  eofqi  anxia  fedulitate  examinat. 

B.  Circumfpe^iiio  autera  vult  frenos 
ori  redos  ex  auro  fieri,  prout  Hebrasus 
iapiens  monet,&  axi  libram  librum  pon- 
derat,quovel  oculosdoceat^vcrbaom- 
nia  oportere  confideratiflima  efTe,  per- 
kide  fi  libro  fint  infcribenda.  VideC- 
l8.§.3.  C.ip.&C.^o.His  Capitibusdo* 
cumenta  duodecimfuggerimus  regendas 
linguae  vtiliflima ,  &  fumme  neceflaria. ' 

Angelus  &  trutinam ,  &  frenum  Cir-* 
tumfpedionis  paratiffimus  eftdare  omJ 
nibus ,  quibus  efl  cordi ,  moderari  Lmm 
gux. 


aa  4         CAPVT 


f  40 

Y. 

CAPVT  XXVIL 

Vttiof^  LtngtM  cjtiomodo  fa- 
nand^  fint :  prima  qua^ 
tuor  medicamenta  tra^ 
duntur.  -     ^r,, 

jPoIlonius  Thyanafus,  illcOrbi 
notus  philofophus  ( vti  de  eo 
^;prodit  Philo/lratus)    fuos  di- 
fcipulosealoquendilege  imbuit,  vtau- 
roravicina  cumDijs;  diei  progrefTu  dc^  , 
Dijs  loquerenturj  ceterum  tempus  hu- 
fj-anis  fermonibus  ^t^  eruditis  impende- 
lent.  Lcxpulchra,&vtilis.    DuoChri-  i 
fti  feruatoris  difcipuli  Emauntem  ten- 
dcntes,hunc  credidcrim,feruarHnt  or- 
dinem.     i .  Antequamfeviaccommitte- 
rent,yti<}ue  fe  Deo  precibus  commcn- 
darunt,  qua   quidcm  rationc  cum  Deo 
Jocuti  funt.     2.  Diead  vmbilicura  iam 

dedu- 


DEViTioSiE  Ling.Medbla.  J4t 
(Jcdudojde  Chri/lo  Dei  filio  loqui  coe- 
penint.  3  .  Chriftum  Dominum  pere» 
grini  habitu  tedum  inuitarunt  ad  ho- 
fpitiumjmanenobircum  quoniam  adue- 
fperarcit,&  inclinata  eft  iam  dies  :  5c 
coegeruntillum.^  4.  Concionati  funt 
demum,6cquidcm  ipfis  concionaton* 
bus,  Apoftolis.  Nam  furgcntes  eadcm 
)iora  regreffi  funt  in  Hierufalem  <Sc  in- 
«enerunt  congregatos  vndecim ,  6c  eos 
qui  cum  illis  erant ,  dicentes  ,  Quod  fur- 
rexic  Dominus  vere,  &  apparuit  Simoni. 
Etipfi  narrabant  quaegeftaerant  in  vja, 
Sc  quomodo  cognouerunt  eum  in.  fra- 
dione  panis.^ 

,  Hi  profedo  non  male  diem  expende- 
junt ,  imgua  prseclare  vii.  Nec  mirum  j 
Fraeceptorem  habuerunt  e  caelo,  fed  r€- 
uera  ienum  ,  <Sc  qui  difcipulos  non  induZ- 
genter  habuit,  nec  iUis  blanditus  efr  j 
feueraeos  difciplinairrigans  :  O  ftulci, 
ait,  &  tardi  corde  ad  credendum.  Qu4 
quidem  praeledione  tam  infigniter  eof 
erudijt,vtab  ijs  veiut  iamMagiftris  di- 
fc»-  j^ :  aa  5  dicerint 


sjf4^      CAPVTXxvnr. 

dicerint  Apoftoli,quomodo  loquendum 
deGhriflo  rediuiuo. 

De  vniucrfisLinguae  vitijs  nos  hadle- 
nuslocuti  fumus ;  multa  quidem,  fi  ver- 
rbd  numcremus  5  pauca ,  fi  maximum  ma- 
lorum  numerum  fpedemus.  Enimuero 
bonus  ludimagiftcr  non.folum  oftendit 
chara<ftercnl  male  formatum,  fed  docet 
infuperqua  rationeformandusfit;  boni 
artificiseftnon  tantum  difizipuli  errores 
m  artem  commifibs  reprehendere ,  ftd 
.ctiamdocerequomodo  ij  fint  corrigen- : 
di.    PluTimalinguae  vitia  pcrcenruimiis, 
hocvnumnunc  fuperefi:,  vtqua  ratione 
illa  fint  corrigenda   doceamus.  nequej 
enim  fatisefi:  fcircfc  aegrotare,  nifi  pr^-j 
fto  fint '6cpharmaca ,  quse  conuenianc-jl 
«groto.  Quando  igitur  tanti>refertnon 
tantum  vitiose  loqui  dedidicifle,  fed  arte 
etiam  recflc  loquendi  condiicere  ,  hoc 
iam  agamus ,  &  tribus  his  vltimis  diilcr- 
tationibus  reme<iia   8c  medicamcnta^  i 
comparemus^quibusvitiofceiinguae  fub-  i 
licniendum.     Huic  triplici  diflertationi 
fignificandaelitteramPythagoreamYpfi- 
Jon  pr«%imu&5  litteram  trixrornem  aut 

tricu« 


De  ViTros^Li>rG.  M^DEXA.  543 
tricufpidem ,  nam  inferius  vnum,  fnpe- 
rioraduo  habeccornua.Affirmat  Plinius 
Indicos  boues  &  vnicorn€s  Sc  tricornes 
rcperiri.  a  Nos  contra  vniuerfa  Linguae 
vicia  ,  difTertationem  triplicem ,  velut 
bouem  tricornem  ftatuemus  hac  quidena 
ratione,  vt  in  fingulis  trium  capitum 
iflorum  aliqtiod  pr^cepta,  feu  medica- 
menta  tradamus ,  quibus  Linguae  vitiofi- 
tas  omnis  emendari poflit.  Atquc  vt 
memeriae  quoque  confulamus,  pra^cep- 
tiones  dabimus  nec  longas,nec  obfcu- 
ras,red  quae  didu  &  captu  faciles  fint: 
Ipfae  tot  kges  confundunt  &  obruunt 
memoriam.  Acque  ita  hac  quidem  diC^ 
fertatione  prima  prascepta  icu  medica- 
menca  quxtuor-,  altera,  quatuor  alia, 
tertia  demum,  quatuor  vltima  remedia 
perfanandae  linguae  profequemur. 

^  PMn.l  i. Nat.  ht/l.cap,2  i,$n$tto, 

s.  I. 

Primum  remedium  ad  vitiofam  lin- 
guam  curandam  eflORATio.    Sapien- 
tiae  oraculumSalomon  clarcpronuntia- 
aa    6         uit; 


jy44  Capvt  XXVIII. 
nnntiauit:  Hominis  eft  animam  prar- 
pararc_-»v  Sc  Domini  gubernare  lin- 
guam.^  Hocdixit:  Tu  tibiDeumpre- 
cibus  propitia,^animum  aduerte,nott 
deerit  rerum  omnium  audor  qui  lin- 
guam ,  aliter  intrac^abilem  regat.  Lu- 
culcnte  prorfus  Auguftinus  hoc  ipfunu» 
affjrmans.  Intclligamus,  inquit,cha^ 
riirimi,  fi  linguam  nullushominum  do- 
mare  poteft,  ad  Deum  confugiendum 
cft  qui  domct  linguam  noftram.  Si  enira 
tu  eam  domare  volueris ,  non  potes,  quia 
homo  es :  linguam  nullus  hominum  da*^^ 
mare  potcft.  ^  Eodem  animo  dixit  Ba- 
filius  :  Os  fuum  orationibus  commiw 
niet,  iugitcr  arque  plus  aiijs  orans:Po-'} 
ne  Domine  cuftodiam  ori  meo.  c  Nulfia^^ 
beftiarum  (eipfam  domat:  foUushomi- 
niscft  cicurari  a  feipfo,  vel  vt  rediusi 
dicam,  vltro  fcipfum  ofterre  cicuraoid 
dum.  -Auguftinum  itcrum  excellentii^ 
me  hac   de  re  diflTerentem  audianiusr:- 

'     ->  .verbaf  j/i 

a  Prougrh.  c  i6.^.  i.  ^  O  li  i  ii  [  •  jj  m  O  Q 

h  ^u^  tom  j  o./erm,  j.  de^crlr..D»m.^b  [tci 

c  Baftl,  de  ^era  ^$rgsnit. 


De  ViTiDis^  LiNC.  Medbla.    5  41 

^rerba  iliius  iide  optitDa  recicabo.  Ho« 
jno ,  inquit ,  domat  feram  ,  non  domac 
Unguam-  Domat  iconem  <Sc  non  refrc-.s 
nac  fermonem.  Domatipfe,  &nondo«r 
mat  feipfum.  Domat  quod  timcbat,  Sq. 
vt  fedomet,  non  timecquod  cimerede- 
b^bat.  Addic:  Atteaditeiimilitudinem 
ab  ipiis  befhjs  quas  domamus.  Equus 
fton  fe  domat  ;  Camelusnon  fedomitj 
Eiephancusnonfedomac;  Afpis  non  (e 
domat  ;  Lco  non  fcdoraat;  Cic  6c  iiom© 
non  l'e  domat.  Sed  vt  doraetur  equus, 
bos,  camcius,  cicptiantus,  Jeo,  afpis, 
quacriturhomo:  ErgoDcusfl[uafratur,vc 
ckjmetur  homo.  Ergo,  Domine  ,  refu- 
gium  tu  faclus  es  nobis.  Confenmus  nos 
adtc,&:  benenobis  ejit  de  te.  Malum 
eftcnminobis  denobis  QjJiadimi/i- 
muste,  dimiiifti  nosnobis.  Inueniamur 
ergo  m  te,  quia  perieramus  ir  nobis. 
Quid  ergo  iratres  mei  ?  dubitare  dcbe- 
mus  quia  manfueros  nos  faciet  Domi- 
nus  ,  fi  nos  domandos  ei  praebeamus  ? 
Domuifti  lconcm,  qucm  non  fecifti : 
nondomat  tequifecit  te?i« 

4a  7        Hoc 


^i  46  C'APVT  XXVIII. 
Hoc  igitur  ftudiofi/lime  Jaboremus 
vt  nos  noflramque  linguam  Deo  doman- 
dam-jperprecationes  pr^ebeamus.  Ipfc- 
met  Auguftinus  quod  fcrmone  docuit, 
exemplo  firmauit.  Siquidem  de  feiplb 
faflus  :  "Quotidiana^inquityfGrnax  no- 
ftra  eft  humana  lingua.  Imperas  nobis, 
Domine,  &in  hoc genere  continentiam. 
Da  quod  iubes ,  &  iube  quod  vis.  Tu  no^ 
ili de hac  re ad  te gemitum cGrdismei, ^Sc 
fiumina  oculorum  meorum.  a  En  Au- 
guflinum  non  folum  orantem,  fed  & 
plorantem,  adeuitandum  linguae  vene- 
num.  Quifquisigitur,  benevuJt  Joqui, 
beneoretrprimum  &  paene  princeps  vi- 
tiofae  Jingu^  remcdium  efl  O  R  A  T  i  a. 

§.       IL         ^^^  ?3in3i 

AJterum  efl  Assidta  Cositatio 
Dei  Vbiqve  PrvEsentis.  Heu  quaJes 
perOrbem  rermones  volant,quam  im- 
puri ,  quampeflijentes!  Qi^ifquis  es,ab- 
iecro,  vel  fola  cogitatione  Orbem  obi, 
•&aufculta,  quamridicula,  vana,  fceda, 

noxia 


t)EVirfO$:«XlNG.MEDFLA.     '5  47 

noacialoquantur  homines,perinde  fi  miU 
lusfitDeusqui-omniaiinguliqueaudiat, 
omnia  fingulaque  iudicaturus  6c  punitu- 
rus.  Illorum  infipieHtium  infiniti  funt^ 
<jui  dicant  in  cor<ie  fuo,  Non  eflDeus. 
IscerteDeushis  talibus  non  videtur  ellc 
qui  Jeni/fimos  quofque  fiifurros  &  oc- 
Gultiflimas  quafque  cogitationes  audiat. 
Hinc  nemo  quod  bonum  tfk  loquitur, 
nemo  quodpurum  fandiimque  eft  co« 
gitat. 

Si  quishrodie  Cynicus  Drogenes  xura 
l.iternula  obeat,fefeque  confabulantium 
circulisinferat,  ponatque  iilamDomini 
qua:ftionem  :  Qiii  funt  hi  fermones, 
quos  confertis  ad  inuicem?^  Plurimi, 
vix  dubitemvfaterentur  quodres  eft,  & 
hi  quidem  dicereiit:acuimus  linguas<fe 
abfentes  egregic  vellicamus^  h  fe  tamen 
obtrecT:atores  efle  ncgarent.  Alij :  mife- 
rias  noftras  viciflim  querimur.5  hoc  paU 
liomurmurationes  hi  tegunt.  AlijrTii- 
morcsnouos.narramus.  Deberent  di- 
cere,  nugas ,  fabulas ,  nec non  mendacia 

trada. 

a  Lue,  c.  ^j  -f .  9.  /  7. 


f48       Capvt    XXVIir. 

tra^bamus.  Ifti :  bona  vcrba  d  imusjhoc 
^ft,  adulamur&palpamus.  lllireftno- 
bisdealiquo  controuerfia,  ficrixas& 
iurgia  honefto  nominc  defendere  folc-^ 
mus.  EiTentquidicerent:  Fallendotem- 
pori  fermonis  fymbolas  conferimus ;  4 
r^Aius  refponderent  otiofa  mifcemu? 
colloquia,fufurrones  agimus.  Sedne- 
que  inuerecundis  &  lafciuis  declTet  lar- 
ua^qunm  fuis  fpwrcitijs  oppanderent, 
facetosfeatque  h.-lar  sefll  aftrmarent.^ 
Ita  peflimisquibufque  colloquijs  honc- 
ftos  titulospraefigimus.  Nemo  quodbo- 
numeftloquitur.c  quod  inde  fere  pro- 
uenit ,  quia  nemo  Dcum  vbiqiie  pracfen- 
tem  reueretur.  Quod  fi  Chriftianus  ali- 
quis  Diogenes  interrogando  pergat  : 
Quid  funt  hi  fermones  vcfi-ri  ?  quo  in  n u- 
mero  cenfendi,  quo  pracmio  afficiendi, 
vel  fuppliciopnueosDco  placerecredi- 
tis.*'  Hicfei'erifus&  irrifio  refponfi  vice 
iequeretur,  aut  eerte  frigidifiimum  im- 
probaelinguaepatrocinium.       Nam  ctfi 

Dcum 

9  OCOit  tragtn  Me  ^ifrtcuiram^i». 
b  ilSir  femi  lufltij  f  t.t^Qucfr  t>i»g. 
tHttrem.c.g.  <c.  V. 


t)E VitiosjeLing.Medela.    549 

Dcumvbique  prxfentem  cred  mus,ccr. 
tcnon  cogitamus.  Hancautemcogita- 
tionem  Gregorius  Neocacfarienfis  repri-i 
mendxverborum  leuitati  efficaciflimara 
ducebat,  quando  vaniloquijs  noftris 
Maiefl-as  diuina  (Ci  poflet)  in  trifl:Itiam 
daretur.  Certe  beatus  Paulus  cum iufllin. 
fet  Ephefios  omni  fermonc  malo  abfli- 
ncre,  tanquam  rationem  reddcns  ;  Et 
nolite ,  inquit,  contriflare  Spiritum  fan- 
<ffum.^  Veteris  Philofophiae  prjeceptum 
cfl:  Sic  loquendum  efle  cum  homini- 
bus,  tamquam  Dij  audiant,-fic  cumDijs 
tanquam  homines  audiant.  ^  Hoc  fere 
fenfufapienter  praecipit&Scneca  :  Sic 
viue  cum  hominibus,tanquamDeu$  vi- 
deat;fic  loquere  cum  Dco,  tanquam 
hominesaudiant.  c  Profcdo  ad  omnem 
vitac  licentiam  &  improbitatem  pluri- 
mis  CTcpeditiflimaviacft,  haec  vnica  co- 
gitatio  :  Selfu  fim,  &  mmo  mi  vidit» 
Tunc  mala  confilia  agitant  :  tunc  aut 
alijs  aut  fibi  futura  pcricula  /Ifuunt : 

tunc 

a  Ef>he(  cjf,^,  f  c^-> :  -^M^  %H  «sftDTt  \*^  . 
\>MaCrol>.l.  i.Satstrm»  -     —  ^ 

JiStn^Ef$fi.  li.ffH, 


jfo      Capvt  xxvrii. 

tunc  cupiditates    improh^s  ordlnant  i 

tunc^uicqiiid  autn:ietu  aiit  pudore  ce^ 

iabat  animus  exprorait,  tunc  audaciam 

acuit,libidinem  irntat,iracundiam  infti- 

gat.     Ita  fe  folum  efie crederej  anemine 

videri,an€mine  audiri,  fcelerumgrandis 

itimuius  eii:.  Quifquisigitur  cupit.frena- 

re  Iinguam,aflidne  Dei  praefentiam  cogi- 

tet.  Tanto  quis  cautius  loquetur-,quan- 

to  fi bi  ahius  imprcflerithoc  vnum.  yiti^ 

dirisy  Artgeli  mdtunt^Dem  audtt^^  tu  du 

Borttm ratwrieryj  pofieru  juo  tempore,  Bea^ 

tusPetrusad  idhortatus:  Si  quis  loqui- 

tur,inquit,quaii.ieiUTiones  DQi.a     Deu5 

vbique  praefentiflimus,  &  fpedator  6c 

a-uditorefl:  omnium.  Hic  t€rogo,miLe- 

d:or,NicetaE:imeumnongrauate  adi,  <Sc 

\idt  quae  iliic  de  Dei  praefentia  in  omrd 

loco  explicate  traduntur.  b    Quare  alte- 

rum  curandas  linguae  remedium  efl:,  Aflu. 

dua  Det  vhique  pr^/eKtis. cogka.iio0 

z  i.Tet.c.jf.<<.iJ. 

b NtcetM U  2,c.  >a,  i^icqufd autem uinno ^  C i-t^ 

ftr  f^cros  dies  Adntntiis  Domtntct>coram  Se» 

rentf^tmo  Eleciore  ac  Dnce  BauarU  Maxtmi- 

Itano ,  de  Detpr^fentia  pro  (uggeji:*  exphcatt^ 

efl/.d  omne  tn  epttomen  SselHt  eitqttatum)  '^' 

3»  isaptte  froftnitur, 

5.  III. 


D£  VlTIOSiELlNG.MEBEtA.     Jfl 
§.    III. 

Tertium  efl  PR>EMVNirio  e  t  Am^ 

MI  PROVr^IO  AD   LOQVENDVM.         HlC 

jnobis  commodura  eft  iam  proxime prio- 
ri  diflertatione  monuifleobfcruandasia 
loquendo  circumftantias.  Quod  prifci 
patres  varic  confirmanc_j.  Ambrofius 
particulatim:Sapiens,inquit,priafquani 
ioquatur,  multaconfidtrat :  quid  dicat, 
cui  dicat:  quo  loco ,  quo  tempore  dicat. 
Nimirum  hsec  priiis  animo  <:ogitanda, 
quam  iaxanda  lingua.  Auguftinus  eru* 
ditc:  Sicut  eiigis,  inqurt,  quo  vefcaris, 
fic  eligcquod  loquaris.  4  Cibumper  os 
ingreilLirum  examinas,  cur  non  ctiam 
cgrefiurum  per  os  verbum,  quod  fsepe 
^auiores  tragoedias  excitat  in  tua  do- 
mo  ,  quam  cibus  in  tuo  ftomachou* 
Banauentura  opportune  :  Prouido 
tibi,  ait,  antequam  prodas  fermonera  , 
prudcntiquc  confiderationeomnia  prac^ 
ucni.^  Q^iemadmodum  egrefTurus  do- 
n;o,vadique  fe  circum(picit,an  vultus, 

an 


S5^        CAPvxXXVIir, 

an  vefl:is,an  omnia  decorein  publicun» 
cfferantur  :  ita  locuturus  videat  quid 
pubiico  comoiittat.  Et  iicut  propugn»- 
culi  portac  non  nifi  cautiffime  &  poft 
omnia  folerter  explorata referantur, ita 
nec  os ,  arcis  animatae  oftium ,  prius 
pandendum  quara  vigiianter  omniacir- 
cumfpiciantur.  E6  Ipeclant  totHebracc 
fapientis  monita  :  Noli  citatus  eHe  ia. 
lingua  tua.  Ne  temerequid  loquaris : 
verba  prudentium  ftatera  ponderabun- 
tur.  Nec  Hieronymi  monitum  ablg^ 
dit:  Prius  verbura  tranfeat  per  iimam 
quam  per  iinguam.  Et  quamuisomni- 
bus  a(5lionrbus  necefTariantlima,  maxbf 
rae  tamen  fermoni.  Et  ficut  flupam  ha- 
mi  ferrei  pedlunt,  ianamferreus  pe6lca 
carminat,  fic  verba  prius  pedlcndafunt 
dccarminanda  quam  venalia  ia  forum 
protrudenda. 

Psmenius  abbas  antequam  ceteros 
fociorum  accederet ,  prius  amaaum  hora 
vna  iuffit  cffc  prjcfcntem ,  (Sc  quid  1©« 
qucndum  cfTet,  cogitatione  complextifr 
cfl.  Ethunc  fibimorcmvoluit  cfle  pcr^ 
petuum,  quem  homincs  rcligiofi  hodic- 

quc 


DeVitiosjeLing.Mepxla.  f  J  } 
qucimitantur  hac  ratione ,  dum  (ingulij 
diebus  prima  diei  hoia  animum  in  id 
dcfigunt  quod  eadie  plurimum  pro/ic-i 
adbenc  agendum&loquendum.  Ali- 
cubi  moriseftinter  religiofos  viros,  vt 
poft  menfam  non  prius  inter  fe  collo- 
quantur,  quamin  templo  *  locnti  fue- 
rmt  cumDeo.  Mos  probus,  &  pluri- 
busimitandus.  Hanc  animi  praemuni- 
tiouem  feu  praeparationcm  ad  ioqucn- 
dumSiracides  infignite  docens:  Aurum 
ruum  ,  inquit,  &  argentum  tuum  con* 
fla ,  6c  verbis  tuis  facito  ftateram ,  &  fre- 
nos  ori  tuo  redos,  &attendc  ne  forre 
labaris  in  lingua,  &cadas  in  confpecltt 
inimicorum  infidiantium  tibi,  <Sc  fit  ca- 
fus  tuus  infanabilis  in  mortem.^  Ec 
libeilam  &:habenamex  argento  &  auro 
exigit  hic  prseceptor,  vt  fic  omn.a  quae 
ab  ore  prodeunt,  vel  adDei  honorem 
vel  ad  aliorum  bonum  referantur.  Sic 
animus  ad  loquendum  praemunicndus 
cft.  Sedfequitur 

a  ^Mf  froxtmo  facello. 

$.IV. 


|f4      GABVTXXVrilv 

$.    IV. 

Quartum  remedium ,  aduerfiis  omne 
vitium,  Lingux  praefertim,  poteuseft:,., 

MvLCTAM  SlBI    DlGEKE,  EamQVE  A^ 

SeipsoExigere.  Omiies  vitiofos  habi- 
tusa  fe  remouere  nondifficile  iili  erit,, 
quiccjpitalem  triumvirum  in  reipfum  e. 
gerit.EgregicE  virtutis^jftfeipramapudfe 
accufare,  reprehendere,  muldare,  fibi 
nihil  condonare.  Chriiliano  fenfu  Sene- 
ca  :  De  nullo ,  incjuit,(jueri  poflum  alia 
quam  de  me.  Ego  mihi  irafcor,  &?,  Ego 
a  me  poenas  ex^igam.  a    Nos  contrarium 
plerunque  facimus ,  errores  noftros  te- 
gimus ,  excufamus,  comimus  ^  polimus  ,^ 
Sc  errairenosnegamus,aJios  audaciilime 
accufamus.  quin   ergo  faltem  facimus, 
quodmalusfcriba,  qui  creberrimos  er- 
rores-  fuos  fcalpello  eradit,  aut  malus 
pidor  qui  pemcillo  inducit  :  ita&  no9 
fi  quid  erratum  eff ,  voluntarijs  poenis 
deleamus  ipfi,  nec  expedemus,  duiru 
aJij  a  nobis  pocnas  rspetant.     Ille  omni- 

no  in 


il 


DEVmOS^LlNG.MEDEXA.      fff 

no  in  virtutum  ftudio  plurimum  profi- 
cic,  qui  quotiercunque  peccaile  fe  co- 
gnolcit,  mox  aliqua  fepcena  muldlat  6c 
ipie  fuus  fibi  monitor  eft  ;  En,  aity 
iterum  iuraf^i,  mentitns  esiterum ,  ite- 
f  um  maiedixiili ,  de  alijs  iterum  (  quod 
iam  faepiifime  )  detraxifti ;  iapoenam  hoc 
ilipis  dapawpefi,  has  preccs  reeitaw» 
Qui  luperbias  delidum  mfc  obreruaf- 
fet*,fibi  non  male  imperaret  ^procumbe 
6  fuperbe ,  &  matrem  tuam ,  tecram  of- 
culare,  Idemin  delidis  aiijs  vtiliflime 
iit.  Et  certe,  (i  nofmetipfos  diiudica- 
xemus>non  vtique  iudicaremur.  ^  Hae 
raies  voiuntarias  poeiiae  non  tantumho- 
minem  fibiipfi ,  fed  6c  Deum  homini  mi» 
re  conciliant ,  6c  Japfus  futuros  faspiflime 
defacili  cauenr. 

£  Sandi  Dominici  famifia  virpius  & 
ertiditus  narrat,  fuifle  virum  nobilem 
«euafuOyqui  a  puero  aflueuerat  Deum 
&Caelites  vcrbo  violare ,  alijs  peilime 
precari.  Has  voces  puer  in  aula  haufe- 
rat ,  quas  &fcnex  aflidue  i?darat.Difpii- 
cuit  viro  inolitum   koc  fuum  vitium> 

ilatuit- 


^^6       Gapvt  XXVIIL 

ftatuitque  apud  animum  fuum  fepiul 

tam  faedam  loquendi  iabem  dedifcere, 

ncctamendedidicit :  pugnauit  fecu  ali- 

c[uamdiu,raT6  vi(n:or,nam  lubhcae  Ijn-  . 

guae  praecipitioabreptus  ruebatin  anti*  . 

qua.     Quare  facerdotem ,  fuper  hac  rc  ; 

confuluit  rogauitque  pharmacum  fug* 

gcrcrct,  huic  morbo  expugnando.   Sa- 

cerdos    mitior   quam  par    erat,   molli 

fpongia  hanc  vomicam  non  ruf.it ,  {^d 

demiiKit      Interim  vir  ille  nobiiis   in 

cundemmorbumidentidem  reuoiueba- 

tur.    Aliquid  vitij  amputatum  crat,norii 

cxtirpatum  vitium.     Quocirca  feipiam ! 

vir  geneTofus  aggrcditur,  &  hancfibii 

poenam  decernit,  vt  quoticfcunquelin-^ 

gua  Deum  hominefue  peteret,   eo  die 

carnibus  abftmeret.       Et  ne  fihi  quid- 

quam  ipfe  indulgeret,  famuhs   feuere 

praecepit,vt  exccrationes  fuas  <Sc  male- 

dida  numerarent,  &  quemcunque  nu» 

merum    fubnotaflent,    iu/Ii     dicerenr. 

Pnncipium,  vt  folet,  tam  fuit  difficile, 

vt  anno  fere  dimidio,  a  carnium efu  noa 

fine  violentia  fe  contmuerit,   ne  animi 

/ui  decretum  violaret.  Et  quamuis  aii- 

quanto 


De  VmD^.rEiNG.MEDELA.    SS7 
quanto  tempore  in  Principis  cuiufdam 
aula  de^^eiet,  nihilominus  inilituti  te- 
naxpcrfcucrauitquod  ccepit.      Hac  de-- 
mum  abftinentia  ita  feiplLim  triumpha^ 
iiic,-Vt  quicquid  vitij  pefHma  confnetu- 
dine  contraxerat,  generose  prorfiis  ex-- 
pugnarit ,  vidor  lui.  fui  tantum  ?  diabo- 
icrum  omnium.    Eo  fanc  tempore,  in— 
quit,  quo  virum  htmiliaritcrnoile  cocpf,- 
Hecvllamampliusvocuiam  impiam  mi- 
fit:  -5     Addir  priorrbus : 

Ciuis  Auj^ufranus  fimili  vrgebatur  vf- 
tio,^qui  hancipfe  fibi  pcenam  indixit,  vr 
quotif s  vetba  impiaiaceret ,  graphio  vel 
culccUoalio  guttam  fmguinis  e}iceret,e 
manu  aut  brachio.  Non  multu  finguinis 
fudit^  &improbamcanfiietudiaemfeii- 
citer  vicit.  Tantiefl-  vitium  quodcuni 
que  hac  partc  aggredi ,  6c  velle  vinccrCr 
Vicitquilquis  ita  vincere  voluit.  Etvt 
dida  iirmemus,  idem  ille  fcriptorfub- 
iungitifia.  Ciuis  Mcmmingar  opulentus 
in  eandem  exccrandi  confuetudin^m- 
bb  pro* 

2,l$h.4-.  Torm$<ar.c.^.JaannesNyiderqui  an»^ 
t4-3C.^Naitmh€rg<t  Anttfies  jutttn  S^ 
Somtmctfamttfa. 


S5S       Capvt  XXVIIL 

prolapfiis^hanc  fibi  muldam  flatuit,vt 
quoties  diuinum  nomen  minus  reueren- 
ter  appellaret,  aut  aliter  lingua  delin- 
queret,  eodiegenium  vino  fraudaret,6c 
fontem  biberet,  idque  fine  vlla  excep-' 
tione  vei  venia.  Non  diu  aquam  bibit,&' 
linguam  domuit,  a  conruetudine  tam 
improba  penitus  liber.  Quid  nos  ?  aa 
dicemus,tanti  non  emimus  linguae  vi-' 
lloriam?  nihilne  ignaui  facere  aut  pati 
fuftinebimus,  vt  oris  vitia  extirpemus? 
an  Chnftum  clamantem  non  audimus  ? 
Bonum  tibi  eft  ad  vitam  ingredi  debilem , 
vel  claudum,quam  duas  manus,vei  duos 
pedes  habcntem  mitti  in  ignem  aeter- 
num }  a 

Quifquis  igitur  vel  linguae  procaci- 
tatem,  velaliud  quodcunque  vitium  in 
fe  cupit  expugnatum ,  hoc  agar,  &  vo» 
luntarijsfepoenis  toties  moneat,quoties 
deliquifle  contigerit.  Nonefl  efficacior, 
non  efl  fanc^ior  vindida  quam  fui  ip/ius. 
Hoc  prorfus  modo  &  domari  lingua, 
&quicquid  vitiofi  viuitin  animo,fupe- 
rari  poterit 

CAPVT 


DeTitios^Lijcg.Medela*    s  S9 
CAPVT    XXiX. 

i/^lia  quatuor  Medicamen- 
ta  vitiofi  LingtiA  cu- 
randiz, 

pVit  qiii  lautiflimam  fupellec^ilem  irr 
domo  alienacuriose  intuicus  ,aliquid 
famen  dee/Te  dicerct.  Cumque  interro- 
gareturrquidnamillud  fitquod  de/icw  ? 
Refpondit :  Inftrumentum  quod  huma- 
naegenti  fummeneceilarium.  Interroga- 
tusporro,  qualehoc  inftrumentum  iit? 
Atille;  Linguarium,  inqLiit,quo.lingua 
occludi  folet.  Sanerem  dix:it:pars  nui- 
la  fupelledilis  tam  necefTaria  efty  atque- 
hoc  ipfum ,  quod  diximns. 

-Romanus  fapiens  linguae  temerariap 
mentioneinieda  :  Verba  mearedimam, 
inq uit, & aurem  mihi  perueliam :  damna 
cafligabo  promittendi  temeritatem.  Ec- 
ce  vt  doleat ,  vt  poftea  confideratius  lo- 
quaris  :  quod  dicere  folemu&ylingua- 
b  b    2         riuai 


5<^o  CapvtXXIX. 
riiim  dabo.  a  Coepimus  &  nos  Lingua- 
rium  dare  ,  &  Remedia  fuggerere  linguis 
omnibus  tam  temereloquentibus.  (^a- 
tuor  omnino  medicamenta  didauimus,! 
poliiciti  addere  plura.  Nuncaddimus, 
quatuoralia  quae  linguam  incautam  aul 
nimis  lieentiofam  coerceant. 

a  Sen.  l  4"di  henefcijs  c/  ^. 

§.  I. 

QuintumMedicamentum,  Proposi-. 
TA  QyoTiDrANA.Qu_iianam  cupit  Im- 
guam  diebus  iinguliscum  HebraeoPial- 
te  feipfum  his  cxtimuiet :  Dixi ,  dico,  dl^ 
camque  millies ,  CuHodiam  via^  meas,vt 
non  delinquaminlinguameajPofui,  po- 
namqueorimeo  cuflodiarq.^  Nifiquo- 
tidie  hoc  animi  decretum  innouetur, 
obiiuione  faciljime  fepelitun,,.    Viator 
eques  fi  maximi  momenti  literas,  aut 
multum  auri  in  equo  fecumvehat  ,ali- 
quoties  de  die&oculis  &  manibus  ex- 
plorat ,  an  hippoperam  etiamnu  habeat: 
f[uilacculo  fummimomenti  clauemcir- 

cum- 


De  Vitios^  Ling.  MeDEt a.'    j  fi^f 

cumfert^racpiiis  in  die  racculum  manu 
pcrtentat ,  num  ckuim  illam  non  amife- 
rit.  Ciauis  orisin  arca  cordisiit:qui  rei 
£nx  ferius  eil  cuftos ,  faltem  femel  ite- 
nimque  quotdiebusad  hanc  clauem  at- 
lentererpicit.  lobus  dereipfb  :  Gloria 
inea,  inquit ,  femper  innouabitur ,  6c  ar- 
cus  mctis  in  manu  mea  inflaurabituiLj.  a 
Hoc  agam  vt  vires  meae ,  meaque  brachia 
non  languefcant,  nec  confenefcatro.bur 
incLim,fed  augeatur  potius  6ccrefcat: 
fic  omnino  qui  rede  loquendi  artern 
condifccre  deiiderat,  ad  difcendum:fe_j 
-quotidie  componit ;  meditatur ,  reputar, 
perpendit,  quibus  demum  modis  lin- 
^uam  efformct  modeftam  &  parcam  veri 
l)orum. 

Sedobieceris.:  NonpraeftoquaEpr©- 
pono,  cur  proponam  fruftra?  Pufillas 
£dei  homojtu  modd  conare  acpropo- 
iie:fi  non  omnia,  multum  tamen  prae- 
Habiseorum  qcarpropofiieris  ,  quas  ho- 
neila  mcnte  conceperis.  Nam  fi  paria 
rapofitis  facla  refpondercnt,  quid  no- 
isefletfandtius?  Interimnon  eft,  ouod 
bb  5  con- 


^6Z        CapvtXXIX. 
'  contemnamus  propofita  bona ,  Sc  boni 
"  cogitationibus  plena  praecordia.  Studio- 
rum  ralutarium,  etiam  citra   effedum. 
1  judaiida  traclatio  eft.    Omnibus  bonij 
inTe^bus  conatus  in  laude,  eiFedus  fub- 
inde  m  cafu  eft.  a      Si  Deum  &  promifl^: 
diuinarpecl:es,in  plurimisfirmifnmepro. 
pofuiHe ,  idem  efi  quod  fecifTe.  non  tan- 
tum  facultas  prasmium  habet  i  Deo,  fec 
fola  etiam  voluntas.      Neque  vero  no5 
languidum  Sc  iners  propofitum  cxigi. 
mus  :    vix  vllarum  eft  viriumfrigidi/Ii-i 
mum  illud,  vo/o  facere ,  volo  frenare  :irj. 
'  Giuim.  Hcbraei  olim  regem  Afam  fccut 
(  quodregij  Fafli memorant)  iurauerun, 
Dojnino  voce  inagna,in  iubilo  <^c.  ir 
omnienim  corde  fuoiurauerunt,  &  ir^ 
totavoluntatequasfierunt  eum  &  inue- 
nerunt.  ^    Tale  tuum,miChrifliane,fit 
propofitum ,  qiiale  illorum  erat  iura- 
mentum  :  In  oy*.  nt  corde  tuo ,  ^  in  tota  vo^ 
li>nate  tfia  propone  ac  flatue  :    Cuflo-; 
diam  viasmeas,vtnon  delinquaminlin- 
gua  raea.  Hadenus  toties  mentitus,alios 

toties 

a  Madaurenjis  rhilof. 


De VitiosjeLing.Medela.    5^5 

totics  calnmniatus,  totics  lafciua  fum 
locutus;antehac  frcquenter  murmura- 
lii ,  frcquentius  inaniter  me  iad:aui,alio- 
rum  laudibus  ficquentiflime  obtreda- 
ui,*quis   numeret,  quoties  iurauerim? 
Dixi,  iterumque  dico^  deinceps  emenda- 
tiusloquar;  Propono  ac  ftatuo  firmi/fi- 
me ,  CL>  ifi  omnt  corde  mee ,   non  mentiri, 
noncalumniari,  nil  obfcceni  Joqui  am- 
plius :  deinceps  me iacflare ,  alijs  detrahe- 
re  ,  obmurmurare  <Sc  iurare  /ludiofifllme 
cauebo.    Siclingua  tuafemper  innoue- 
tur ,  fic  arcus  tuus  in  manu  tua  quotidic 
inftauretur.    Haec  propone  diebus  fin- 
gulis ,  non  fruflra  id  facies ,  bonis  cona- 
tibusnunquam  excides.  Labia iufli  eru- 
diunt  plurimos.  ^     Eruditionemautem 
quam  cum  alijs  communicant,  nec  fibi 
ipfisper  fanda  propofita  negant.  Ergo, 
Bcatus  vir  cuius  eflauxilium  abs  te,  Do- 
minc,  afcenfiones  in  corde  fuo  difpo- 
fuit.  ^    Nonfolum  afcenfiones  difponitr 
bonas ,  fed  &  bene  afcendit ,  qui  quoti- 
bb    4  ^dic 

a  Vrou.c.  1 0.^.  2  i. 


5^4       Capvt  XXIX 
^ie  lingu2c  cuflodiam  eflicacitcr  propx>- 
fiit.    Sed  vlterius, 

§.  II. 

SextumMedicamentum.  CoLLOQviA. 
PiA.     Diuina;  paginae  caelum  faepius  ro- 
feratum  memorant ,  id  tamen  nunquam. 
^ne  graui  caufsa  &  grandi  vtilitatefa- 
d:um.     Ifraeiis  populo  a^thcr  quotidie_# 
patuit  5  cummanna ,  rofcidum  illud  pa- 
bulum  e  caelo  fercno^c  puro  demiirum, 
Mandauit  nubibus   dcfuper,  &  ianu.^is 
Ccxli  aperiiit,&  pluit  illis  mannaiid  maii- 
ducandum.^     Ciim  loannes  Chriiluiia 
lordanisaquatingeret,  Ecce  aperti  funt 
eicaeli,  &viditfpiritum  Dei  defcenden- 
temficutcolumbam.  Z'    CumStephanus 
iapidum  imbre  obrucretur,  clamauit_,, 
Eccevideo  cselos  apertos,  &flium  ho- 
minis  flantem  a  dextris  Dei.  c   In  iacris 
paginis  homo  mentis  purae  conFertuiLji 
caslo.    Hoc  fenfu  didum :  CaL*Ii  enarrant 

gloriam 


i 


De  VlTIOSvE   LlKG.MEDtLA.     j  65 

gloriam  Dei.  a  Caelorum  iilorum  ianua 
eftLinguarhanc  caeli  ianuam  pandinon 
vult  Oeus  nifi  iufra  de  caufsa ,  vt  vel  fub- 
mitratur  manna ,  vel  facra  defcendat  co- 
lumba ,  vt  fermo  vel  bcni  fit  exempli,vel 
cruditionis  non  fpernendae:  coIloquisL., 
quatnuis  nonnoxia,  (i  tamen  otiofa,caj- 
lo  ccrte  nondefcendunt.  Quod  vapo-. 
res  cxhalet  terra,  quod  paludes  &  {}:s^ 
gna  progcnerent  ranas ,  nil  noui  eft,na- 
tura  Rt  audore  :  quod  ca:Io  ranas  deci- 
dant,  quod  vapores  inde  dcCcznd^nt ^ 
nouum  quid  efl,  6c  extra  naturae  leges 
fit:  quod  homines  impuri  Sc  impijrcur- 
riliter-,  inuerecunde,  mendaciter^Iafciuc 
loquantur,  quod  de  multis  detrahant, 
multosirrideant,  plerofque  omnescon- 
temnant,  quod  iurent  &  peierent,  nil 
miri  eft,terra  funt,  tales  illa  vapores 
rudat ;  paludes  &  ftagna  funt,  has  illa 
ranas  gcnerant.  At  vero  quod  ij  Chri- 
ftiaiii  quiprobiac  fandi  videri  volunt, 
qui  c?elo  confcrri  cupiunt,  non  faniora 
vel  cafliora  proioquantur,  quod  asque 
acfaex  hominum,  his  maledicant,  hos 
b  b  5  mor- 


^ 6(^     captt  xxrx. 

mordeantjillis  adulentur,  iftos  conui- 
cientur,  quod  maionbus  obloquantur, 
ini-eriorcs  calumnientur,  quod  etiam 
hi  verba  otioi"a,iaila,  fubinde  &  foeda-. 
pi oferant ,  quod  vaniloquentiam,flulti- 
ioquium,  fuperbiloquentiam  fermoni- 
bus  mifceant,  hoc  mirum,  ter  mirum 

fit.  Etvndequaefohaeranae  abhoc  caelo? 

j. 

quomodo  tam  foedi  vapores  ex hoc  acthe- 
re  deiapfi  ?  Vide ,  mi  Chriftiane ,  qualc 
lis  caelum ,  &  quam  impurus  aer ,  e  quo 
non  manna  .defl.uit,.non  columba  de- 
fcendit ,  fed  culices ,  ranae ;  turpes ,  per- 
niciofae  beflioiae,  fermones  vani,  fpurci , 
noxij,  exempli  peflimi  delabuntur.  Si 
caeium  haberi  vis,  manna  deplue,  rcli- 
giofum  quidioquerci  Deum  ,diuma,di- 
uos  colioquijs  mifce.  Subinde,  obfecro, 
fubinde  faltem  fpiritale  quid  fermoni- 
bus  inferatur  5  hoc  animum  nutrit  &  ro- 
borat:<Sc  taies  etiam  quaerendi  runt  fo- 
cij ,  qui  de  his  taiibus  fermonem  cum 
aiijs  copiilare  norint. 

Eftaurum,  inquit  Salomon,  &mul- 
titudo  gemmarum,  vas  autcm  pretio- 

fumj 


De  VitiosjeLing.Medela.  y  ^^ 
ftim ,  Jabia  fcientix.  a,  Etfi fermo  clo-. 
qiientiam  Atticam  non  habeat,  modo 
pietatem  Chnftianam  redoleat,  &  au- 
rum  &  multitudinem  gcmmarum  fupe- 
rabit. 

Beatus  Ludouicus ,  Tolofanus  praeful, 
magnus  anim.o  &  virtute ,  qui  vana  col- 
loquia  cane  <Sc  angue  peius  oderat,  dice- 
re  Iblebat ,  quod  &  vere  fentiebat :  Gra- 
ta  mihi  piorum  &  bonorum  familiaritas, 
quia  ab  his  cruditio  &  pietas  cfl ,  non fe- 
cus  atque  ab  aromatibus  odor. 

Diuus  Chryfoftomushoc  auditoribus 
identidem  inculcans  :  Vtinam,  inquit, 
cum  cenatur,  cum  prandium  fumitur, 
cum  lauatur,cum  denique  reliqua  per- 
aguntur,  de  gehenna  fieri  &apud  vos 
mentionem:nec  enim  illius  formidine, 
aut  hic  aduerfa  viderentur  grauia,auc 
pro  fuauibus  profpera  haberentur.  Hsec 
certe  ridicula  videbuntur ,  fi  cum  gehen- 
naeincendio  comparentur.  Addit:  quo- 
rum  narratio  frequentius  itcranda  cf?, 
bb  6  quando 

\Vroft.c.  2«. 9.  //. 


J^g        CapvtXXIX. 

quando  gehcnnae  eiufmodi  recordatiO 
nos  eam  incidere  haud  iinit.  a 

;Idem  fandifTimus  Orator,  vt  vel  pre- 
cfbushoc  perfuadeat:  Etideorogo,  in- 
quit ,  vt  gehennae  memineris ,  de  gehen- 
naloquaris.  Itaanimam  tuam  compo- 
ne,  pulchramque  ac  decoram  effice. 
Magna  eft  enim  horum  verborumvtili^ 
tas.  Etideo  diabohis  omniafacit  &mo- 
litur,  eius  volens  auferre  memoriam. 
N.oii  eam.c  memoria  eijcere,  nec  dicas, 
Quid  me  importuna  aificiam  triftitiiv-? 
Importuna  erit,  quando  angcris  in  ge- 
hfinna.  Hoc  efl:  terapus  triAitiXy  non 
illud.^ 

AuguHinus  colloquiiim  cum  matro 
initum  narrans:  Deo,inquit,  ita  difpo- 
nente  accidit,  vt  ego  &  ipfa  foli  flarcmus 
incutnbentes  a<i  feneflram,  vnde  pro- 
fpedus  in  hortum.  Golloquebamur  er- 
go  foli  vaide  dulcitcr,  &  praeteritoruiH 
obliti  quaerebamusinter  nos,  qualis  fu« 

■'Sr€f3iyfofi.  to.  ^.ferm.  4e  fr<tmp  SanB, 
b  Chrjf.to.  i.tnVft  i.jned,  mtU$ 


DeVitiosveLtng.Medtla.  "5^9 
tara  elTet  vita  aeterna  fandorum ,  quam 
necoculus  vidit,  nec  auris  audiuit,  nec 
inxor  hominis  alcendit.  Ciimque  ad 
eum£nem  fermo  perduceretur,  vt  car- 
nalium  fenfuum  dejedlatio  quantalibet 
praeillius  vitaeiucunditate^non  compa- 
ratione,rednec  commemoratione  qui- 
dem  digna  videretur;  erigentes  nos  ar- 
dentiore afFedu  in  idipfum ,  perambula- 
uimus  gradatim  cunda  corporalia,  (5c 
ipfbmccelum.  Etadhuc  afcendebamus 
cogitando  5c  loqu^ndo  te ,  &  mirando 
opera  tua,  &  venimus  in  mentes  no- 
ftras,  &  tranfccndimus  eas,  vt  attin* 
geremus  regionem  vbertatis  indeiici- 
entis,  vbi  palcis  Ifrael  in  aeternum  veri- 
tatis  pabalo.  Dum  loquimur  &  inhia- 
musilli,  attmgimus  eam  modice  toto 
id:ucordis,  &  fufpirauimus,  &  reliqui- 
mus  ibi  reiigatas  primitias  fpiritus  Sc 
remeauimus  adilrepitum oris  noflri, vbi 
verbum&incipitur&  finitun«..  Dice- 
hamus  talia?  «tii  non  ifto  modo  & 
his  verbis,  tamen  Domine  tu  fcis  , 
<ju6d  ilio  die  cum  taiia  ioqueremun_^ 
£c  mundus  ifte  nobis  inter  verba  vile- 
bb  7  fcerct, 


5  70       CAPvr  XXIX. 
fceret ,   ciim  omnibus  deledationibus 
fuis.  a 

En  nobile  paradigma  pij  colloquij, 
fimul  (Scillms  maximos  quaeftus.  Piuni 
colloquium  nunquam  fuis  deftituitur 
emolnmcntis. 

a  AHgufl,  l.  9 ,  Confejfc,  i  o « 

§.  III. 

Septimum  Medicamentum.  OccA- 
sionvmFvga.  De  hac  infigniflimc 
Chryfoftomus  :  luxta  prascipitium  va- 
dens ,  inquit ,  quamuis  non  decidat,  tre- 
mittamen,  (kfaspenumero  abipfo  fub- 
uerfus  tremore  decidit :  ita  &  non  pro.. 
€ul  peccata  fugicns,  fed  fecus  ipfa  va- 
dens ,  cum  timore  viuit ,  &  in  ipfa  labi- 
tur  fcepius.  Etenim  alienas  curiosefpc- 
«flans  formas ,  quamuis  non  moechetur, 
tamen  concupiuit,&iuxta  Chrifli  fen- 
tentiam  fadus  efl  adulter  ^fxpius  autem 
ab  ipsa  concupifcentia  inpeccatum  re- 
ipsa  defertur.  Vis  modeftus  effe  ?  ncj# 
tantum  fugias  adulterium,  fed  etiam 
petulantem  afpedum.  Vis  a  verbis  tur- 

pibus 


DEVlTIOSiELlNG.MlDELA.      ^yi 

pibus  abefTe  ?  ne  vcrba  tantum  turpia.» 
fugias ,  verum  &  rifum  folutum ,  6c  om- 
nem  concupifcentiam.^ 

Faeileautemfcire  eftitaliaut  tali  lo* 
co  fabulatores  conueniunt ,  hic  nugae  & 
merafomnianarrantur,hic  foedi  &  im- 
pudici  fermones ,  hic  rixaeatque  iurgia^i 
mifcentur,illic  grandiloquentiam  flul- 
tiloquentia  comes  deducit,  ifthic  ob- 
tredationes  meriflimce  in  mcdium  pro- 
feruntur :  fuge ,  quifquis  es,  fuge  hos  lin* 
guarum  improbos  mercatus,  has  pefti- 
lentesnundinas^fuge  infidiofas  has  pa- 
negyres,qux  non  crumenam  vulnerant, 
fed  conicientiam. 

Inconuiuijs  quamanimofa  loquacitas 
dominetur,  resnota  efl.  Hinc  non  ilk- 
pide  nefcio  quis  dixit:  In  conuiuijs  pri- 
mum  efl  filentium;  Conticuere  omnes. 
fequitur  flridor  dentium.  Hunc  excipit 
clamor  gcntiu:  vbi  conuiuae  vino  inca- 
luere,nemo  non  loquitur^imo  nemo  non 
clamat.  Hic  attende  tibi ,  hic  caue ,  aut 
tutiusnonaccede.  Quis  nefcithasapud 

fe  ra- 

4i  Ckrjf.  tom.  $.  hom,  t  $,  ad  fof, 
mtht  fag,  ii  C, 


5  7^  Capvt  XXIX. 
^e  rationes  ponere?  cnoriefcimque  ad 
hunc  vfque  diem  inter  hos  homines,  in 
hac  domo  fui ,  minor  homo  redij ,  fem- 
per  querelas,  femper  obtredlationes  non 
tantum  audiui,  fed  etiam  adiuui,  & 
meamquoque  linguam  colloquijs  malis 
commodaui :  ergo  &  hanc  domum,  6c 
kos  homines,  quantumporero ,  ftudio- 
fiilime  cauebo. 

Quam  multi  non  poflunt  feipfos  non 
eatcnusnofie,  quinapud  animum  fuum 
taciti  l-ateri  eog^ntur,  6c  -ifte  quidem 
hoc  :  Quoties  probe  appotus  fum,  to- 
ties  rimarum  plenus  fum,  poenitcnda 
promitto^lluitiflima  quaeque  garrio,'& 
omnia  efFutiojarcanum  apud  me  nulliim 
efk,  ciim  mea  lingua  vino  permaduit: 
Iftevero  hocfibi  de  fefatetur:Cumira- 
fcor,  inftar  tauri  fum,  ijui  omnia  rupit 
yincula,imd  vrusfumindomitus'',  om- 
fiia  flernens  6c  calcans.  Quapropter 
.  ebrietatis  ille,hic  rrae  occafionesomnes 
fugiat.  Labia  iufli  confiderant  placita, 
&:o5impiorum  peruerfa.^  Homoredi 
•amans  ftudiofiflime  declinat,  quicquid 

anism 


DeVitios^  Lin^.Medela.  S73 
«nram  praebjet  vetitae  dicacitati  :  homo 
pertufae  conrcientiae  vltro  ampleditur 
quicquid  inuitar  ad  loquacem  firulti- 
tiam.  Venilime  dixit  ChryfoAomus  : 
Magnaslaqueuseillinguaepetulantia,& 
multce  refrenationis  indigens.  a  Hic.ve- 
ro  laqucus  fugiendo  eftugitur.  Occa- 
fiones  fugcrc  ftatuifti?  iam.paene  hunc 
ia.queum  eifugiiH.  Hosoccafionum.la- 
cjueos  non  fugis^occineturtibi  fsepius  : 
IJlaqueatus  es  verbis  oris  tui,  &  captus 
proprijs  fermonibus.  ^  Olim  ad  Abb^- 
temLucium  venit  Longinus  Abbas,  & 
animiun  fuujuaperuit,  velle  fe  percgri- 
nari  ,^  idque  fibi  iam  pa^ne  certum  ciie. 
Lucius  vt  6c  ipfc  iincere  diceret  quod 
fentiret:  MiLongine,  inquit,  iios  iplbs 
fruitra  fugimus ,  &labore  irrito  pcrc- 
grmamur ,  nifi  eo  loci  vbi  fumus ,  iin-' 
guamin  vinculadamus  :  fi  hic  linguani 
tuam  non  continusris ,  qnocunque  iiic- 
ris,  peregrinus  non  eris.  Linguam,  vbi 
ts  ,  hic  rcfrena ,  &  eris  percgrmus ,  tain- 

etii 

a  Chryf.tsm.  $,^0191^1  s.tid^of.m$hi  pag»  /  t  i, 
h  Prou  c   6.^4  2» 


574  Capvt  XXIX. 
ctfi  locumnonmutaris.  Siceilrnonra- 
ro  cum  locumex  loco  mutamus,occa- 
fiones  quas  quieti  vitare  poteramus,adi* 
xr.us,  ^ccharybdim  fugientes  in  fcyJJam 
incidimus.  Vide  igitur  vt  occafiones  pe- 
rite  fugias ,  contentiofos,  iracundos, 
contumeliofos,  caute  decJines,  quod 
Hebrceusfapiens  variemonet  :  Non  Ji- 
tiges  cumJiomine  potente.  Noncon- 
tendascumviro  JocupJete.  Non  litiges 
cum  liomine  Jinguato,  &  non  ftrues  in 
ignem  illius  iigna.  a  Verbofus  6c  Jin- 
guax  Iiomo  ignis  eft;  qui  iurgatur  cum 
tali,perind£  facit,ac  fi  ligna  miniilret 
igni,  &  fiammam  bene  fopitam  maJc 
fufcitet.  Quapropter  contentiones  6c 
plurimamoris  intempcriem  vitabit,  qui 
occafionesfugerit. 

§.      IV. 
Odauum  rcmedium,  Moderatio 

SERMONIS,fcU,PAVCILOQyiVM.        Vt 

bene  Joquaris,  pJurimum  iuuerit,  par- 
ci ,  moderate ,  fubrmifse ,  &  minime  pro- 

peran- 


De  ViTiosiELiNG.  Medela.    j"  7 y 

peranter  loqiii.    Qui  verba  cum  tumul- 
tu  fundit  <Sc  praecipitat,  proximus  eft 
multiloquio ,  vbimultiloquiumeft,pro- 
ximumplerunque  peccatumefl.     Sapi- 
entum  monitum  ell ;   Auribus  frequen- 
tiusvtere  quam  Imgua.      HocSiracidse 
tot  pr^ceptiones  confirmani:  :    Priuf- 
quam  audias  ne  refpondeas  vcrbum.  n 
Audi  tacens,  &  pro  reuerentia  accedet 
tibi  bonagratia_.      In  multisefloqua/i 
infcius,(Sc  audi  taccns  fimul  &  quaerens^ 
Qjiocirca  qui  odit  multa  vcl  praua  lo- 
quijinhoc  omnifludio  incumbat,vt li- 
bentms  audiat  quam  ioquatur,  &  vbi 
loquendi  fuerit  vel  neceffitas  velfacuU 
tas,canon  fine  grandi  verborum  parfi- 
monia  vtatur.     In  hunc  finem  conducet 
tradim  dicere  quae  proferenda   erunt, 
ncc  agglomerarcverba  vel  conuoluere; 
blatero   flans   pede  in  vno  centuriam 
rerborum    profundit,  antequam  alter 
vix  decuriam  pronuntiarit.  Siraci^les  hic 
aurcmacriter  peruellens  :NoIi,  ait,ci- 
tatiis  efie  lingua,  dcremifrusm  operibu? 

'tiiis. 

ai  Ecclt.c.  II.  ^.  S. 


^y6  Capvt  XXIX, 
tuis.  a  xVaam  epiftolarum  Seiieca  fic 
claudit  :  5umma  crgo-fummarum  haec 
erit :  Tardiloquum  te eile  iubeo.  ^  Voce 
pre/Iiore  loqui  pr^fertim  apud  aegrotos, 
valde  Gonuenit,  Sc  alias  etiam  clamar^ 
vti  iaurbanum  &  agrefte,  .&fubiude 
mQleftumalijs,  fic  fignmn  eft  eum  qui 
ioquitur,  aut  a  vino  ^ut  certe  ab  alfe(9:!i 
ebriLun  ejGTe,  aut  parum  rei  latere  fub 
verbis  adeo  tumultuantibus  :  Terribi- 
lis  efi:  in  ciuitate  fua  homo  lingucfus, 
iaiquit  Siracides  j  dc  temerarius  in  verbo 
fuo ,  odibiJis  erit.  c  At  contra  -de  veris 
Orbisdclitijs,Chriflo,pr.sdixitIfaias,ore 
diuiniPatris-iocutiis:  Ecceferuus  meus, 
{u(€ipiam  eum,eie61:us  meus,  compla- 
cuit  li  brin  iilo  anima  mca  :  dedi  fpiritum 
meum  fuper  cum ,  iudicium  gcntibiis 
profcret.  Nonclamabit, nequeaccipiet 
perfonam ,  nec  audietur  vox  eius  foris,  d 
Ita  qui  rixas  odit ,  ciamores  vitat;clama- 
te  &  rixari  plerunqiic  vicina  funt.     Er- 

gofi 

bSen  epffl.  ^»,fi)$e* 
c  Ecc/f.c.p.<c.j  )-. 


DEViTros.€LrN^<};lvf£DHLA.  5*77 
go  fi  vis  videre  vitam,  inquit  Chryfbfto-- 
miis ,  ah  visinuenire  dies  bonos,Cohibe 
linguam  tuamamaioc  Quanti  modo  di» 
cunt,  Nolo ,  qui  dicebant ,  P^clo  :  Qu^i  ve- 
teraueruntindetradionibus,  qui  mor- 
dcnt  (3c  comcdunt  humanas  carnes,de- 
trahendo,non  timentes  nc  ab  in-aiccm 
confumanturf  qui  adulationibus  fuis 
linguam  impendunt.  ^  Quifquis  es ,  ii 
vitamvis,fi  diesbonos  diligis  ,cohibe 
linguamtuam.a  malo  ,imd  etiam  quan- 
doqiie  a  bono  cohibe  ,  vt  eohibcre  poflis- 
amalo.  Parceloquere,  &  omnem  ver- 
borum^redundantiam  prarcidcr  laudabi- 
liorefl  vcrborum  parfimonia  ,  quampe- 
cuniae,  imoetiam  fjepe  vtilior  :  qui  nu- 
mos  profundit ,  lanto  magis  prodeftalij» 
quanto  mmusfibi,  qui  prodigus  eft  ver- 

borum,&/ibi  nocet&:  alijs.i-'aucilo- 

qiiium,  vitiof^e  linguae  phar- 

macum  efh  faluberxi- 

mum, 

b  €hryft«,jjn  Pf.jS,  mtht  fag.  yij,  ^  fe^l 

CAfVT 


578 

CAP7T    XXX. 

Vltima  quatuor  Medica^ 
menta  ad  improham  Itn- 
guam  emendandam. 

X  yf  El  non  folum  diilce  ac  deledabilcy 
^^-^-red  etiam  falubre,  cum  temperan. 
terfumitar.  Galenus  &  praecipue  Ara-. 
besomnesmoderatum  mellis  vfum  ma- 
ximis  laudibus  fenint.  Sapienti/Iimus 
Regum  Salomon,  eruditam  linguam 
laudaturus:  Fauus  mellis,  inquit,  com- 
pofitaverbaidulcedo  animac,fanitasof- 
fium  a  Septuaginta  Interpretes  Hebraei 
/ic  loquunrur  :  Mellis  faui,  fermones 
boni,  dulcedo  autem  eorum  fanitas 
animse. 

De  his  fauis ,  5c  de  melle  ifio  Chryfb- 
flomus,  lingua  nefcioan  aurea,anmel- 
leadiflerens:Hocenim  mel,inquit,non 
filueflrcs  qu^piam  apes  floribus  infiden- 
tes  coll.gunt,  neque  rorem  maturantes 

aluea- 


- 1 


De  Vmos.^LiNG.MfiDELA.    5*  79 

alucaribus  immitruntrfed  fpiritusiandi 
gratia  conftruens  pro  i^uis  &  alueari- 
bus  &  fiflulis ,  m  Sandorum  oribus  re-- 
condit  ,vt  volenti  iiceat  cum  libertate 
iugiter  vefci.  Et,  ii  vis  illorum  difcerc 
m^nfam,  accede  propiiis,&  eos  expe- 
rieris  talia  erucflantes.  Omnia  mitia  & 
iucunda,  <Sc  fpirituali  odoiis  fuauitate 
piena.  Nuilum  turpe  verbiKnpoiTunt 
iiJa  ora  cmittcre ,  niliii  fcurriie,  niPiil 
aiperum^fedomnia  ca:lis  digna. ^ 

Et  quemadmodum  mel,  quia  cibus  efl-, 
refict;  dcle^lat ,  quia  dulce;  medetur, 
quia  iaiubre  ;  iic  &iingua  melle  iilo  im- 
buta  &  docet,  &delecT:at,  (Scmouet.  De 
linguahac  Auguflinus  f\c  loquitur;  Vn- 
dedixit  quidam  eloquens ,  &verum  di- 
xit  :  Ita  dicere  debere  eloquentem,  vt 
doceat,  vt  deieclet, vtfledat.  Docerc 
neceiritatis  eft,  deiedare  fuauitatis ,  fie- 
(flere  victoriae.  ^  Mellis  faui,  fermoncs 
boni.  Ideo  Hebra:us  rex  liortatur; 
Comede,fili  mi,mel  quia  bonum  cfl-, 

&fa. 

a  Chryf.to.  /.  hom.  j  6.  ad  fc^.  froftHt 

finem ,  mtht  pag,  f  i  S» 
b  ^Hg.  U^.  tU  deiinna  Ch.  fft. 


S2o       Capvt  xxx: 
&■  fauum  dulciflimum  gutturi  tuo.  ^ 

Std  c{\:  alius  linguce  fauusjfcdheu  no» 
xius&  fatalis,  quemidcm  regiusfcriptor 
ftudiofiilimecauendum  monens:  Fauus-- 
ftillans,inquit,labia  mcretricis,  nouif^- 
fima  autem  iilius  amara,q^ua(i  abfin- 
thium,<Sc  acLita  quail  gladius  biceps.^ 
Hanc  ob  cauiTam  Hieronymus  dixit  r 
Lingua  nil  medium  habet,  aut  grande 
bonum  eit,  autgrande  malum. 

Propterea  fane  oper^pretium  eH:  ncr- 
Hos  omnesintcndere,  ad  comparandam 
cam  laudcmqua:  mutoiamfacundo  tri-. 
buitur,  Et  locjpiebatur  retle.cEo  fpeclant 
remedia  prioribus  dilTertationibus  fup-^ 
peditata.  Ex  promiiTo  addimus ,  0(flo  il- 
lis,  vltima  quatuor ,  omniavitiofas  lin- 
guas  plunmum,  fi  velit  ,profutura. 

zPreu.  e.2  4,^i  f  s^ 
hProu.c.  /.^  /•- 
cMarct  f-7.  ^.  i/. 

§.  r. 

Itaque  nonum  linguae  morbidae  r«- 
mediumeil  SiLENTivM.Pauciloquiunfi 

tlJtUI|l 


Dp  ViTro9iE  Ling.Mei>ela.    5§i 

rutumeilin  hoTtes  propugnacnluni,  tu- 
riilimum  vero  filentium.  Sa^pe  quis  pau- 
calocutuseft,  &  maximum  fibi  aliifaue 
damnum  intulit.  Loquendo  innumeri  ,' 
tacendopaucidelinquunt,ni/i  cum  ne- 
fas  efl  tacere  noxas.  Arfenium^  niirt- 
quam  tacuiHe  poenituit,  iocutum  fszp-^. 
Silentiumoptimus  ioquendi  magiil-et_j^ 
bonarum  cogitationum  fanclorumque 
infl-induum  cauda  efl.  Certc  quodEc- 
clefiaflrf  crcrdendum,  priusefl:  tempiis. 
Tacendi ,  quam  tempus  loquendi.  a  No- 
tum  efl  illud  prifcorum : 
Ohfutt  muhts  loquela  ,  vemini  filentium.  b» 
Oraculumefletripode  illud.-remper  ta- 
cere  pntflat ,  quam  loqui  indecentia-. 
Ergo, 

Aut  dtc  alicjnid  melim  Jilentio  ^ant  Jlle.  c 
Expers  perictf/t  eft  prdiirAtim  filentiK 

intcgcrrimus  filendi  magiflerEpicfte- 

tus  prasceptiones  auro  fcribcndas  tra- 

dens  :  Prajfcribe ,  inquit,  tibi  formam 

quandam  aut  legem  quam  cafl:odia.s  ; 

cc  quam- 

^Ecclef.c,  ^.^.  f, 
b  Trochaic,  <set. 


y  82        Capvt  XXX. 

quamquc  &  ipfe  tecmnij&in  congreffi- 
bushominumobferues.    Acmaioriqui- 
dcm  ex  parte  fiientium  pra^ftetur;  aut 
neceffaria  dicantur ,  eaque  paiicis.  Raro  ■ 
autem  cum  fe  obtulerit  occafio  ad  dicen- 
dum  veniemus  :  ihd  non  quiduis  dice- 
mus ;  non  de  gladiatoribus ,  non  de  ludis 
Circen/ibus,non  depugilibus,non  de»» 
cibis  autpotionibus,  quceres  paflini  m- 
culcantur.  In  primis  autem  dehomini-.| 
bus  cum  verba  Runt ,  ne  eos  vel  laude-  ! 
mus,  veIcomparemus,caueatur.  Quod 
fi  potes  fkmiliarium  tuorum  fermones 
tiiis  fermonibus ,  eo  quo  decet,  traduci- 
to.  Sin  a  peregrinis  circumuentusfueris, 
^leto.  ^  Praecepta  vere  Chrifliana^fandla. 
Nec  alia  tradit  Annaeus,  quiEpi(fbcto 
noninferiorfapientia,/ilentiumficcom-- 
mendat:  Nihil  aequeproderit,qu?m  qai- 
efcerc,  &:minimum  cum  alijsioquijplu- 
rimum  fecum.  h  Quamuis  nonEpidetus 
folum  6c  Ann^us  filentij    encomiairac 
funt  &pra2ceptores.    Vox  olim  Sapien- 
tumerat; 

a  Eptci.  Enckir.  c.-^o.  -f /.^*. 


Ahena  ttirris  omnthm  filentiHm  eR  ; 
^ilenttHmrehpM  gerendis  omnta  ef^^. 
VtiUor  hand  eU  vlla  res  filentie,  a 

Chariiaus  apiid  LacedaEmonios  cele- 
bratiliimus  philofophusy   rogatus  ali- 
cjuando  ,  curnam  Lycurgus  tam  paucas 
lcges  Lacedsemonijs  fanxiiTctjrcfpondit, 
ideo  idfa(flum,  c|uodLacedxmonij  gens 
frlentio  afftieta  verborLimqueparca,noTi 
egcret  multis  legibus.    Nec  lacrcC  pagi- 
nae  diflemiunt.  Sicut  enim  Ih  multis  fer- 
monibus  inuenietur  ftultitia  :  h  ita  filen- 
tio  fapientia  comparatur,  autiam  com- 
parata  demonftratur.  Index:  non  mode- 
flicT  folum,fed  &  fapientix  filentium.  So- 
crati  olim  nnllum  effe  verifimilius  fapr- 
cnric-e  frgnum  prc-e  (ilentio  vifdm.    Himc 
iJlae  prifcorum  voces: 
Qiiandn^tie  nil  fapentitts filentio  ^ St' 
SitiUm  potefi  faftens  haberi  dn^filet, 
Qiia  de  rcinterprcs  Epi<fleti  Simpliclus 
crudite :  Qmnrs  infl:itutionis  ratio  ,  in- 
quit ,  eo  refertur ,  vt  &  a  rebus  externis», 
&  a  brutis  fais  affe^ionrbus ,  &  a  corpot^ 
ft  c  c    2  re 

I  a  lambi  ^eft. 

I  h£$cie/,c.j.<«,j. 


584  CapvtXXX. 
re  ad  feipfum  reuocetur  animus ,  vt  fuo 
more  eodemque  perpet^io  tenore  viuat. 
Quamad  remilkntiumplurimumcon-. 
fert-  Quae  caulla  Pythagoreis  fuit ,  vt  di- 
fciplmae  ruaeefficacifiimumiacerentfun. 
damentumquinquennjj  fiientium.  VJ 
enimfenfusanimum  ipfos  aufcultanterr 
ad  externa  trahunt  (quod  Ij  declnrant, 
quicum  in  fefe  dcfcendere,  &animi  at^ 
tcntionem  excicare  volunt ,  oculos  cjau- 
dunt)  ficanimum  etiam  fermo  ad  exte- 
rioraeftundit,  cuius  efFuiionisremediun 
eflfilentium.  Autigitur  tacendum,au 
neceffaria  dicenda ,  &  paucis  interro. 
ganti  refpondendum..?  Linguavelu 
canis  inuadens  omnes  aut  aliatrans ,  ca 
tena  conflringcnda ,  filentio  doman. 
daefl. 

Scd  quaerit  religiofiffimus  iiJe  fcrip 
tor  :  Qpare  tamlibenter  loquimur,  & 
inuicem  fabulamur  :  cum  tamen  rard 
fine  lasfione  confcienti^e,  ad  fiknnua 
redimus?  Quia  per  mutuas  iocutio- 
ncs  ab   inuicem  confolari    quaErimus, 

Scd 

a  Simplicitet  in  CfJ»  Enchtr. 
£pfif. 


Dfi  ViTios^  Ling.Medela.  SiS 
Scd  pro  dolor ,  facpe  inaniter  &  fruftra.  d 
Et  vnde  obfecro  inter  homines  profanos 
tam  rarum  efl  orationis  aut  piae  medita- 
tionis  donum?quianulluminter  cosvi- 
gct  filentium,  totos  dies  garriunt  6c 
confabulantur,  linguas  nunquam  non 
occupatas  habent.  Et  fi cut  in  molendi- 
no  nemo  difcit  fubmifse  loqui,  ita  nec 
quifquam  inter  garrulos  pie  meditari- 
Siientium  canaliseft  quo  aquain  altum 
agitur:  Deumprecari, feu  piameditari, 
&:  taccre ,  fimul  fint  necefTeefl:. 

Deus  cum  Mole  folo  loquitur  extra 
turbas  in  monte  Sinai  ^  cum  folo  Elia  in 
monte  Horeb.  Nam  cum  veniffet  illuc 
(Elias)manfit  in  fpelunca:<Sc  ecce  fer* 
moDomini  ad  eum.^  Cum  omnibus 
prophetis,  cum  fandis  omnibus  loqui- 
tiirDeus  ,fcdcumfolis,fedfilentio.  Se- 
dent  folitarij  &tacent,<Sc  leuant  fe  fu- 
prafc.  c  Deusnimirum,  duciteos  in  fo- 
litudinemj&loquitur  ad  cor  corum.</ 
,  cc    3  Augu- 

'      a  Tlto.de I^emp.i i.lmtt, Chr$fii  cio*  % 

b  ?.  Reg.c,  ir)So.9, 
^Thren.c. ^.<^.  zg, 
dOfe,c,j,^.  /4. 


Auguftinus^defcipfo  Eatetur :  Admonituf 
redire  admemetipfum ,  intraui  in  intmia 
m^aduce  te ,  intraui  &  vidi  tjualicunqu-C 
oculo.  animse  me^lucem  Domini  incom- 
mutabiiem.  a  Ita  didum  ClimacL  verifli-i 
mum :  Studiofus Iilentij  appropiat  Deo  , 
eique  iungitur.  b  At  vero  Salomone  te- 
fle,vbi  verba  func  plurima ,  ibi  frex^uen- 
ter  egeilas ;  c.  non  folum  pecuniae,fed  &: 
fiipientia:,- fed  &  fandimoniar,&:amicit2as 
cum  Deo.  Nunquid  etiim  vir  verbofus  i  \.u 
ftificabitur  ?  d  Quifquisigitur  vult  d.'i^ 
fc ere.lQqui^  prius  lilere  difcat  ,iciitGLie 
£lentium,  praefertim  cum  id  nec  isell 
rumpimus,  forti/Iimi  -animi  argumen-. 
tumeiTe.  Veriflimedicifoiitumaprifcis: 
Lidt  ^  Jilere  ^fnmmnL  efi  FortUfidmis.  c  . 
Siquidemfede  invna  non  bene  conuc-.^' 
niuntSiientium<ScIra.  Siientium  vitio- 
fadinguac  primarium  medicamentu^i, 

a  AugMy.  Conftjf.  c,t9 ,inH4§» 
>  b  Clim.c.  eULoqttac$tate» 


§.       II. 

D€cimum,DAMNORVM  Qv^  A'Lin- 

GVASvNT,AtT£NTA  CONSIDERATrO. 

Quodnam  obiecro  damnum  eft  in  orbe, 
cuius  magn<i  primaue  cauffa  non  fit  Lin- 
gua,  damnorum&calamitatum  fecun- 
di/Iima  mxatcr?  Os  lubricum  operatuc 
ruinas :  a  Sc  quidem  aiias  poft  alias.  Lin- 
guammalorumomnium  lernama  nullo 
vnquam  iatis  cxhauriendam,  Chryfofto-» 
mus,proutpar  erat,  vehementer  idque 
laepius  cum  exagitans ,  tum  deplorans  : 
Lingua,  inquit,  omniummalorumcauC 
fa,fi  negligatur;  quemadmodum  bono- 
rum,{i  in  ea  fludium  accura  ponatur* 
Mala  enim  innumerabiHa  parit  Jinguac 
faciiitas  ac  leuitas,  Quemadmodumer- 
go  nihil  iuuat  domus,  non  vrbs,  non 
mcEnia,nonportae,  non  oftia,  nifi  fint 
qui  ea  cuflodiant,&  fciant  quando  opor- 
tet  ea  quidem  ciaudere,  quando  vero 
apcrirc:ita  etiara  oris&  linguse  nulla^il 
vtilitas,.ni(i  fit  ratio,  cuircienter,acca- 
cc    4         rate, 


"^88        Capvt  XXX. 
ratc,  &  circumfpede  ca  claiidere  Sc  apc- 
rirepermiflum  fit ,  Scicic-it  cjuse  fint  etfe* 
renda,qua2  vero  retinenda.    Non  tot 
■gladio ,  quot  lingua  cecidcrunr.  a     Dia- 
bolus  namquenonhabet  inftrumentum 
aptiusad  perdendos  nos,quamiinguam. 
"Quod  idem  Chryroilomus  difertiflimc 
affirmans:  Dsemon  vndique,  ait,  nobis 
in(idiaspraeparareconfueuit,redfaciHus 
lingua&ore  peccante.  Nuilumenima:- 
•que  congruum  iili  organum  in  minifle- 
rium  efl  interitusatque  peccati.     Nam 
inde  nobismors,  indc  lapfus,inde  per- 
ditio,  inde   naufragium    pra:paratuiL_,. 
Nam  & mentium  lapfus  ex  lingu^e  garru- 
litate  venientes  quidam  declarans  ait; 
Multi  ceciderunt  per  gladium,fed  non 
tanti ,  quanti  per  linguam.    Refrena  igi- 
turlinguam,  &  fi  non  patitur  reticcre, 
dentium  morfu  quiefcat,    &  tanquam 
carnifici  tradatur  dentibus.    Hocipfum 
aliasperorando  repetit  :   Commordeil- 
lamvndique  dentibus  acriter.      Prasftat 
illam  nunc  fluere  fanguine  ,  quam  tunc  j 

concu- 

a  Chryfofi.to.  i.  tn  rf  t^O» 
miht  fag,  i  oy^. 


DeVitios^Likg.Medela.    S  i9 

conciipifcere  guttam,  nec  impetrarc^ 
poflcrefrigerium;  praellat  illam  tempo- 
rarium  ferre dolorem,quam  tunc peren- 
niter  (Scimmortalibus  malis  cruciari.  a 

Bcatus  Macarius  vbi  magnos  in  virtu- 
te  progreflbs  fibi  vifus  efl:  feciflc,  inter 
preces  fe  compellari  audijt  hisvocibus: 
Macari,  duarum  muiierum  quae  in  pro- 
xima  vrbe  habitant,  virtutem  nondum 
es  aflTecutus.  Hic  Macarij  animus haere* 
re»j,  ^ngi,  dolere  ,  mirari  etiam,  viros 
fanclitace  vitx  a  mulierciilis  vinci ,  fed  & 
obflupefcere  tantos  ercmirigoresabvr- 
bicis  delttijs  fuperari.  Ergo  virum  cupi- 
do  inccfllc  vrbem  ingrediendi  &  audita 
folertius  cxplorandi.  Vrbem  ingrefliis 
efl,&  omnia  quam potuit  folertiflimc 
explorauit,  comperit  demum  feminas 
illas  matrimonio  iundlas  eadem  domo 
habicare,iamque  annis  quindecim,quod 
miraculi  loco  fit,pacem&  concordiam 
nec  verbulo  vnquam  turbaflre,alteri  cuin 
c  c    5  altera, 

a  iJ^m  to.  S'hom.  ad  bapttz.Hnd,  de  Sfiriu 

mtltt.TTJtbt  pag   62 i, 
Et  to.i.tn  c.i  6.  Ltua  conc.jf, 

ntfht  l>ag.  1 1  Co, 


5  90  Capvt  XXX. 
altera,^agis  quam  forori  cum/brore  op- 
tiaie  conuenire.  Ab  vtraq;  quidem  rcli- 
gio/um  viuendi  genus  ardentibus  votis 
expetitum,£>um  vero  per  maritos  non  li- 
ceretmutare  vitam,eas  fibimetipiis  hanc 
dixiffe  legem:  Nil  profani  vnquam  ne- 
dumimpuri  quidquam  proloqui,  idque 
ftridiflimofoederead  vfquemortem  fer- 
uandum.  His  auditis^Macarius  iam  ma- 
gis  quam  antea  miratus,in  has  omnino 
voces  prorupit :  In, veritate  non  eft  vir- 
go,  neque  maritata,  neque  monachus, 
ncque  fxcularis  :  fed  Deus  tantum  pro- 
pofitum  quaerit,  &  ipiritum  vitaeminii^ 
ferat  om-nibus.  4  k 

Beatus  vir,  icd  6c  mulier  bcata,quae  non 
eil  lapfa  ex  ore  fuo.  ^  Modefta  lingua, 
modeftamensjcorruptalingua,corrtipta 
mens :  Linguam  bcne  rexifle ,  eft  corpus 
&  animum  optime  cuftodijflTc;  linguam 
non  domuiire,cft  corpus  &  animum  per- 
didiiTe.  Immodica  &  proterua  lingua  ig^ 
:iicsv4>iqf  f1:ruit  peililentifIimos,hinc  tri- 
:^ae,contentiones,rixae,fimultates,difcor- 

-diae 

^Ruffn.  Ae^ml,  l,  J,  n.p 7, 


De  VlTrOSitLllTG.MEBXL^.  T9t 
diae  inniimerae :  hine  inueterata  odia  ■& 
morte  acerbior  muidia:  hinc  belJa,cae* 
desrparricidia.  Propudiola  lingua  con- 
fcientiam  peccatis  implet,  «Scquicquid 
melioris  fensusinanimo  re/idet,  expel- 
lit.  Repetoquod  dixi:  Linguaomniuni 
malorum  lcrna  eft-.  Hanc  caue,&mala 
cauifl:!  innumera. 

§.  III. 

Vndecimum  linguae  medicamcntum 
eft,  Christi  Paiientis  Qvotidia- 
KA  CoNThMPLATio.  Conflautinus Im- 
perator  e  clauis,  quibus  feruator  Orbis 
affixus  eflCruci,  vnum  gakcie,  aliumfrfc- 
no  inferuit,  vt  cornpluresmeliorisnocse 
fcriptores  aiunt.  a  Mallonius  de  cau/Iis 
eiusfacfli  diflerens  :  Monemur  ,inquit, 
hoc  Conflantini  confilio,  vt  Linguam 
noilram  indomitam,  frenoacclauo,hoc 
eft,DominLcaE  Paflionis  meditationeper- 
domemus.  Chriftus  Patiens,  fi  quid- 
c  c     G  quam, 

a  HterM.  tnc.  12.  Zachar,  Gregor.  Tutoa. 
de  glor.  Mart.  c.  6.  Dantel  Mallontm 
tn  AlfhonJHm  PaUotnm  dz^  Sacra 
Chujit  Stndone  Cifi, 


592       CapvtXXX. 

i[uam ,  certc  docuit  Tacere.  Aut  cnim 
tacLiit  Agnus  innocentiffimus ,  aut  pau- 
ca,  manfuetudine  admirabili  refpondit. 
Quoties  iila  iugubris  liiftoria  de  Chrif^o 
aiierit  ?  /efiu  autem  tacebat,  Impio  feruo 
colaphum incutienti ,  manruetinimunu 
hoc  dilemma  oppofuit :  Si  maie  dixi,  te- 
ftare :  fi  bene ,  cur  C3fdis  ?  Pontio  Roma- 
nopr^lidi,  quanta  verborumiSc  par/i- 
monia  &  piaciditate  refpondit  ?  Piiatus 
fuperciiiumgrande  attoliens,  6coretur- 
gido:  Mihi,  ait,  non  loqueris?  nefcis 
quia  poteflatem  habeo  crucifigere  te > 
Cuipiacidiflime  Chrillus  :  Non  habcres 
potefiatem  aducrfum  me  viiam ,  nifi  tibi 
datum  efTet  defuper.  Sediterum  Piiatus 
tumuituosa  linj^Lia  intumefcens:  Nun- 
quid  ego  ludaeiisiiim,  inquit,Gens  tua  & 
Pontifices  tradiderunt  temihi,  quidfe- 
cilH?  Chriftus  iterum  fuauiflime:  Re- 
gnum  meum,  inquit,  non  efl:  de  hoc 
Mundo  :  fi  ex  hoc  Mundo  effet  regnum 
meum ,  miniflri  mei  vtique  decertarenr, 
vtnon  tradererludceis.  <«  Cetera  omnia 
quJEobijciebanturfiientio  mitiflimo  re- 

futauitj 


De Vitios.eLikg.M£DELA.    5  95 

futauit ;  leCpu  antem  tacebat,  Hanc  Do- 
mini  fuaiiifnmam  taciturnitatem  obflu- 
pefcenslfaias,  multis  annorum  centu- 
rijs  antepraedixit:  Sicutouis  adoccifio- 
nemducetur,&quafiagnus  coram  ton- 
dente  fe  obmutefcet,  &  non  aperiet  os 
fuum.  a  Si  noilrae  impatienti^  admiran- 
dam  illius  in  tolerandis  cruciatibus  pa- 
tientiam  iraitari  difficile ,  amantifi^murn 
faltem  filentium  imitemur,  Nam,  Chri- 
ftus  pafiiis  efl  pro  nobis,  vobis  relin- 
quensexemplum  vtiequamini  vefligia^ 
cius.^  fi nonpatiendojlakem  tacendo, 
(Scvoces  improbaspremendo. 

ConfiliumSalomonis  nonignoramus: 
Refponfionemoili  frangi  iram,fermone 
duro  fufcitarifurorem.c  Etnoflrino- 
bis  ocuii  aifirmant,iumen  in  conciaue 
iiiatum  neceffario  extinguendum,  Ci  ce- 
reus  accenfus  imponatur  menfce,  fcnc- 
ftrasautem  vtrinquepatuias  ventusper- 
meet.  quod  fi  feneflrarum  vna  foism  fit 
apcrta,aitcra  quae  refpondete  regione 
cc  7  clausa, 

^if^c.s  3.^.7, 

b  /.  Petrt  c.  2Si.  2  /. 


f  94  Cap  VT  XXX. 
elausa,  lumen  non  difKcuIter  conferuari 
poterit:  ita  prorfus  /i  duo  rixofi  homines 
inter fe  velitari ,  6c  verba  commutare  in- 
cipiant,  patuks  vtrinque  feneflras  cogi- 
ta,vento  flante  vehementi,  hic  certe  cha« 
ritatis  Jumen  xlifflabitur :  quod  d  alteru- 
ter  faltem  linguam  velut  feneftram  clau- 
fam  teneat ,  <Sc  flomachantem  alterum  o- 
ratione  deliniat,amoris  ChrilHani  facefti 
in  fe  tuebitur.  Cadit  ilatim  fimultas  & 
ira^ab  aitera  parte  deferta  :  niii  par  non 
pugnat.  Si  vtrinque  certabitur,  ille  e/l 
meiioryqui  prior  pcdem  retujit :  vi<ftus 
eftqui  vicit,  Quod  fi  vterque  in  verba^ 
afpcraprorumpat,  aGlrumef]:  de  illo  dc_» 
quo  diximus  lumine ,  perijt  amor  <Sc  con- 
cordia.  Hicfibi  quifque  attendat,hicge- 
fterofo  filentio  commonftret^quantumj 
animi  habeat  ad  Chriflum  patientem 
imitandum ;  fiagellaforfim  6c  fpinas ,  &: 
fetofa  indufia  horremus  ?  lingua  faltem 
rigido  flringatur  cingulo. 

Narrat  Guilielmus  Baldefanus  iuue- 
nemaviroreligiofo  petijfTe  veflem  fetis 
horrentem,coercendae  carni.  AtvirilJe 
religiofus  os  digito  fignans:  Vercjinquit, 

mi 


De  VlTIOS^LlNtJ.MEDELA.      f^f 

ini' iuuenis,optimu  e'ft  cilicium,  vigilanl 
terattendere<|uidper  hoc  oftium  egre- 
diatur.  DiuoBemardoiuuenis  verbolus 
&'eioquentiaeil:udiorus,  fi  {apientiae  fit 
Lnanis,  non  aliitde/1,  (juam  iuftitiae  ho- 
fiis.  a  Nemini  difficile  vixieaturChriiluni 
pati«ntem  imitari  tacendo. 

a BernaratforeSi  mtht  pag,  joeS, 

§.  in. 

Daodecimum  vitiofaE  linguae  Medica- 
mehtu,TR£MENDi  Ac  Divini  Ivdicii 
Profvnda  Mfditatio.  Perpende,6 
homo,perpende  obfecro,  quidloquaris: 
Ex  veri^is  enim  tuis  iuilincaberis ,  &  ex 
verbis  tuis.condcmnaberis. 

Voc<s  Chrifli  agnofcis  ?  Ille  hoc  in  te 
pronuntiat ,  qui  nec  falli  poteft ,  nec  fal- 
lere;quinon  tantumquid  loquaris,  Ctd 
etiam,quidcogites,audit,  qui  rationem 
cxad:ifIimam,non  tantiim  aduum,  fed 
&  verborum,  fed  &  cogitatuum  cxigtt; 
neceafoliim  verba  rapienturad  posnas., 
quae  aliorum  fkmam  <Sc  propriam  con- 
icientiam  laeferunt,  fed  etiam  vana,fri- 

uola, 


59^  Capvt  XXX. 
iiola ,  otiofa.  <  iEternae  veritatis  eft  Do- 
minicum  hoc  effatiim :  Dico  autem  vo- 
bis,  quoniam  omne  verbum  otiofum  , 
quod  locuti  fuerint  homines,  reddent 
rationemdeeoindie  iudicij./z  Dico  vo- 
bisjVt  mature  prscogitetis,  quod  fup- 
pliciummaneat  obtredatio^es,  menda- 
ciajfpurcitias,  blafphemias,  cum  etiam 
vana,  ludicra,  otiofa,  nemini  noxia  ver- 
ba  in  iudicium  fcucrum  fint  vocanda. 
Ad  rem  exiraie  dixit  Bernardus ;  Quis  f^- 
ne  numeret  quantas  modicum  Imguae 
mcmbrum  contrahat  ibrdesjquammul- 
tiplex  inlabijs  incircumcifisimmunditia 
coaguletur,  quam  lit  grauis  pernicies 
oris  incircumfpedli.  Efl:.enim  lingua 
dilToIuta  in  fermonibus  otiofis ,  efl  Im- 
gua  impudica ,  efr  &  magniloqua,  qua- 
rum  prima  lafciuiae,  fequens  arrogantiae 
famulatur.  Efl  etiam  lingita  dolofa,& 
item  linguamaledica,  quarum  altera  in' 
falfiloquam  &  adulatoriam  fubdiuidi- 
turralteraveronunc  in  facie  contume- 
lias  irrogat,  nunc  detrahit  in  occulto. 
Qu^odfi  deomni  velotiofoverbo,quod- 

cunque 


De  Vitios^Ling.Medela.  S97 
cunque  locuti  fuerint  homincs,  Deo 
llmc  rcddituri  rationem  in  die  iudicij  : 
quanto  diftridius  de  verbo  mendaci, 
raordaci<Sciniuriofo,de  clato  vel  lafci- 
uo,  de  adulatorio  aut  detradorio  iudica- 
buntur?  Quamvera  fententia,  fratres, 
inmultiloquionon  effugiendum  pecca- 
tum.  Vt  enim  praeteream cetera,fi  prop- 
tcrea eil  otiofum  verbum  ^  quod  nullani 
rationabilem  cauflam  habeat ,  quam  ra- 
tionem  de  eo  reddcre  poterimus,  quod 
e{\:  praeter  rationem?.?  Hoc  fuis  ipf^ 
vcrbis  confirmans  ;  O  quantus  terror, 
inquit,  iudex  iapientiffimus ,  qui  nume- 
rat  omnes  piuuiar  guttas,  difcretor  om- 
nium  tcntationum,omnium  hominuin 
aprimo  Adamyfque  advltimum  in  finc 
faeculi,  vultaudire rationem  verborurru 
omnium  otioforum  ,  cum  federit  in  icdc 
maieftatis  iudicij  fui,  vbinoniam  mife- 
ricordia ,  fed  iudicium  cantabitur  Domi- 
no.  Quid  tum  miferi  Sc  raiferabiles  fa- 
xiemus  ?  ^ 

Atquc 

a  Bsr/z  ferm^de  tripltci  CMJiodtAante  med^ 

mtht  ffag  ^  H  6, 
h  Idem  de  P-*poacD3m.c,2  J,  mtht  fag.iijf^ 


5  9  8        Capvt  XXX. 

Atque  hoc  treiriendum  D.ei  iHdicium 
verbis  etiam  otiofis  iam  iiidi6lum,ab:ba-. 
tem.  Sifoium  mouit,  vt  eontra  feipfum 
profeipfo  annis  plurimis  orant.  Nam, 
tefte  Pelagio,^  ipreSiroius  de  fe  faiTu^s: 
Crede  mihi,ait,iam  annis  trigintaDeum 
deprecor,  &  hoc  oro  vnicum  :  Dominc 
lefu  Chrifte,  protegeme  a  hngua  mea. 
Hanc  obfccro  .precatiunculam,  dicamus 
omnes,:&  quandoquc  fa^pius  de  di^  t 
Domtne .  Jefif^  protege  riO-s  k  hngaa  fioftra» 
Tam  necelfarium  quam  vtile  Bernardi 
monitum  eft  :,Bis  adlimam  veniant  ver-. 
ba,  quam  femel  ad  linguam,  plus  dili- 
gasaudire  quamaudiri.  ^       Volat  ver- 

bum  irreuocabik,  tempus  irremea- 

bile  volat ,  nec  aduertit  in- . 

iipiens  quid  amit- 

tac^.  (7 

Z.Velag:  i  4..n.^.  apudRoi^,  V»  Viti*  PP, 
b Ber»,  tn  tntfcell,  miki  pag.  i  j2  6. 
cEt  ferm,  de  trifUct  ctitfiedta  fag,  ^S  $• 


Hic 


z 

Hic  prifca  noiiis,  &  asnea  tormenta 
iaculismircemus.  Pic1:orih^clicere  cre- 
dimus. 

Quemadmodum  Dauid  A.  citharoedus 
regius,  Saulis  furores  mufico  carmins^, 
placauLt,  &  ad  humanam  manfuetudine 
reduxit;ita  rcrmonc  molli,aut  decoro 
fikmtio  furibunda  lingua  reuocatur  ad 
lenitatem ,  aut  certe ,  fi  ea  pergat  furere, 
facilius  toleratur. 

Et  quemadmodum  aeneorum  tor- 
mentorum  globi,cum  in  faxcas  turres  fe- 
runtur,  muros  rumpunt  &c  pcrforant  B. 
cuminiaccosianeos  C  emittuntur,irri- 
to  conatu  recidunt  ^  fic  lingua:  iaculum , 
cumhominemmitemacplacidum  petit, 
non  facile  lacditj  cum  a:que  alpcrum  aq 
ferocemferit,grandi  nocumento  afficit. 
Vtrumque  imago  loquitur.  Hinc  Sc  An-, 
gelus  citharam  furoris  lenimcn,  &fcu- 
tum  prasfert,  quo  volantcm  linguae  gla- 
diumretundit.  Kam  vltimohoc  capitc 
docemus,  quibusartificijsiinguaimpro- 
bafitfuperanda. 


z. 

GAPVT  XXXL 

V^itiofz  aliorum  lingm  qui^ 
htis  artificijstolerand^. 

Rues  eimeatim  volantcsj  Ypfi- 
ion,  litteram  Pythagoricam  ex- 
primunt,  &:  ab  id  earum  ordo 
litteratus  vocaturab  Hieronymo.Eadem 
humana^  vita;  £gura  eft.  inuentionein 
hiiius  litterasPaJamedi  tribuunr,  quod 
eamegruum  volatu  didiciflec^.  Qiiod 
vero  v€tus€pigrammade  hoc  charadere 
•z^tnt :  Lirtera  Py thagorcT  difcrimine  fe- 
^a  bicorni:^  Hocde  Lingua  verius  af- 
£rmari  potefl: ,  qu^e  femper  pl  jrimum 
aut  prodeffevalet  aut  obeiTe  i  h.n^^^Hti 
mQYs^  LmguA  ^//r^?.^  Nequefoiumeruditar 
&:adomnem  modefliam  compo/italin- 
gua nobis commodat,  fed  rudisetiam  &  • 
vitiofa.     L^  eo  fitum  eit,  quem  nanci- 

fcatar 
a  jifud  Virgil, 


DEVlTias.ELlNG.ToLEKANr;  ^O  j 

fcatur  au<litoreni,^ua  rationeillius  iin«i 
pctus  ruftiueatur.  Quando  igitur  Py- 
thagoream  litteram  tFico-rncm  epra:cc- 
dentc  triplici  didertatiane  didicimus; 
Vltimiim  nunc  alphabeti  elemcntum Tu* 
pereft  Z.  quod  memoriam  mihi  refri-. 
cat  validifTimi  contra  fcorpiones  reme- 
dij.  Paliurus,  Plinio  tcile,  Ipina:  ge- 
nus  ell.  5emen  eius  Afri  Zv  ram  vg^ 
cant,contra  fcorpiones  efficacifrimum.<« 
TricorniPythagorico  characleri  triplex 
aO^gnauimu-s  caput,  quo  primaria  vitioi 
faelinguacmedicamenta  docuimu^i 

Sed  forfan  eflnonnemo,  qui  dicat_,: 
Linguam  improbam  docere  vtlie  ne_, 
quem  laedac,  efl  idera  as  dccerc  vclle 
fcorpionem,nc  quem  fcriat  :  vtrinique , 
&  fcorpionis  <Sc  linguae  nequiflima  efl 
indoles,  ad  laederKlnm  atqueferiendurn 
proniflima» 

Accipio  quod  dicitur.  Neque  vcro 
negare  licet  linguam.  improbam  fcor- 
pioni  fimillimam,.qu^  modohos,  mo- 
do  illos ,  modo  clam ,  modo  apcrte  fe- 
riat.    Neque  nefcio  quam  hoc  petulans 

dcpasne 
a  M»./.  i  4.  htji,  Naf,c,  i  s .  ints»i. 


^04  Capvt  XXXI. 
&paenein(iomabilc  membrum  dif^cul- 
ter  corrigatur.  Dicamus  fane illud  inc- 
mendabile ,  non  tamen  continuo  efle  in- 
tolerabile  pronuntiabimus.  Plurima 
funt  qua:  corrigi  nequeunt,  tolerari  ra- 
men  pofTunt,  &  fxpc  debent.  Idem  de 
Lingua  dicendum  :  fi  nulla  proficiat  ars 
qua  iliam  ad  frugem  corrigamus ,  ars 
certe  non  decrit,  quaillamin  nofirum 
commodum  perferamus. 

Canisrabidus  nocentiflimum  animal 
eft,  abillo  ipfo  tamenpetunrurpili,qui- 
bi!iscanis  rabidimorfus  fanetur.  Si  lin- 
guam  furiofam  emendare  non  poflimus, 
faspe  tamen  tolerare  dcbebimus.  Hoc 
fine  paliuri  femen  Z  v  R  A  m  ego  nunc 
porrig»2re  flatui,  cfficaciffimumm  fcor- 
pionem  hunc  antidotum.  Sed  ante^ 
omnia  fcire  oportet,  quanam  arte  hoc 
femen  iit  applicandumhnic  malo. 

Illuditaque  iam  agcmus,  6c  quo  arti- 
ficio  vitiofam  linguam  quamcunque  ,  in 
nofrros  vfus  &  g*rande  bon^m  poiTimus 
vcrtere ,  explicabimus. 


§.  I. 

Tametfi  Deus  contumcliarum  audlor 
nonef]:,  eil"  tamenillarum  diredor,  vc_* 
hacpotius  quani  altera  petamun.,.  Eo 
fenfu  rcx  Sionis  Dauid ,  contumelijs  Se- 
mci  vulneratus  imperat  :  .  Dunittite^, 
enmvc  malcdicat :  Do-ninus  enim  pra?- 
cepit  ei  vt  maicdiceret  Dauid,  ^  quis 
eit  quiaudeat  dJcerc  ,  quare  fic  kcerit  ?  j 
Sicut  vmbone  repeliiturvmbo,ita  iice— 
re-vim  vi  repeliere,  rudifTimum  vulgus- 
putat.  Nimirum  fabas  largienti,  pifa 
fcre  rependuntur,  tantum  pro  taiito  : 
quiafinum  aut  flultum  vocat,  afinus 
auc  flukus  audic_.  Ita  malo  nodo  cu- 
neum  malum  qucerendum^  ita  remedio- 
amaro  bilem  amaram  diJuendam  puta« 
mus,  /ic  amicis  amici,  inimicis  infefli, 
clamofis  clamofi,  imptidentibus  fumu» 
impudentes-  eadcm  remetimur  menfu- 
raiatque  hoc  ,  holl:imentum  crcdimus 
non  imquuna.  Sed  longe  aliud  nos 

dd  docet 


^o^       Capvt  XXXI. 

docet  cacleftismagifter.  Morbus  pefli- 
me  curatur  morbo;  malum  limili  mali- 
tia  nequaquam  ret.undendum  eft,  ftd 
vincendum  in  bono  malum»  a 

Vt  autem  hoc  fibi  quifque  perfua- 
deat,  cogitet  ferio  qui  lcefus  eil::  An 
non  &  tu  fi*milibus  diclis  alios  non  fe- 
meltantum  confixijfti?  An  non  &  tua 
quoque  lingua  plurimos  fauciauit  ?  iam 
tolera  quod  Fecifli.  Quid  quereris? 
tua  tibi  monetaredditur:  maledici  me- 
jrentur  audire  makdnfla,  ita  quidem  vt 
5ion/ibi  maledicTrum  fed  refponfum  pu- 
tent.  Mutuum  bona  fide.  (Scaliquando 
cumfoenore  ipfisrei]:ituitur. 

Quid  effe  cauilac  dicamus,  quod  illa 
Ifraelitis  fortiflima  luditha  inter  fuos 
ciues  tam  bene  audierit,  N^c  erat  cjui 
ioqneretur  ds  illa  vsrbum  malum,  b  \n 
promptu  cauffa  efl :  ciuitatem  illa  non 
oberrabat,  nec  circulos  frequentabar, 
in  quibusde  aliorum  fama  detrahi  fo- 

lebat, 


De  Vitios.€  Ling.-Tulerant.  ^o  7- 
kb.it,  fed  manebat  in  fupcrioribLis  do- 
mus  fiiae,  vbi  recretum  cubiculum-fibi 
fccc/at,  in  quo  claufa  morcrbatur,  ad- 
eoquc  nec  ilia  loquebatar  de  vUo  ver- 
bum  malumj  Filebat  altidime  de  omni- 
bus  Iaditha>  itaque  akiHime  etiam  ab 
©mnibu«  de  illa  filebatuc.,.  Q^ifquis 
igitur  contumv-^ias  audic  &  malcdicla 
in  fe  conijci,  mox  caiculum  ponat,^  .ui 
non  6cipre  frmillima  fecerit  alijslquo- 
circa  patiatur,  quod  fecit.  Siquidenx 
qui  qux  vult  dicit,  quae  non  vult  au- 
diet.  A&kdi  fumus  iniuria?  Aiccurraty 
non  tantym  quid  patiamur,  led  quid 
fecerimus.  Nam  alij  faspe  non  faci- 
uiit  iniuriam,  f^d  repsnunr.  Si  volu- 
mus  icqui  rerum  iudices  erie ,  hoc  pri- 
mum  nobis  fiiadeamus,  nemrnem  no- 
ftrum  efle  fine  culpra,  praefertim  lin- 
gu£.  Hinc  enim  maxima  indignatio 
oritur,  quod  quilibet  fibi  blandiatur  : 
2S7i  hil  peccAui ,  mhtl  feck  Imo  nihil  fa- 
teris.  Melius  dicerei :  H^c  &  tp/e  comm 
tnijf, 

dd    2  Tibc* 


^08       CapvtXXXI. 

Tiberius  Imperator,  tunc  paene  me- 
Jior  feipfo  ,  quibufdam  maledicorum 
conuicijs  laceflitus  :  In  ciuitate  libera, 
inquiebat,  liberas  efTe  linguas  oportet. 
Nec  maie  Cato,  qui  probris  cuiufdam 
vexatus,  refpondifTe  dicitur  :  Impar 
mihi  tecum  certandi  conditio  eft. 
Nam,  vt  male  dicere,  &  male  audire^,, 
tibi  facillimum  eflj  fic  mihi  male  dice- 
re  infuaue,  6c  male  audire  infuctum-» 
cft. 

Qua  in  re  praeclari/Iime  fentit  Au- 
guftinus,  qui  nos  contra  nos  ipfos  in- 
citans  :  Non,  inquit,  opusliabes  for- 
titudine,  quando  tibi  aliquis  detrahitj 
abfenti,  quia  non  audis,  nec  fentis. 
Si  autem  in.  faciem  tibi  dicat,  opus  efl 
vt  fortis  fis.  Quid  efl:  fortis  fis?  Vt 
feras.  Ne  forte  idco  te  putes  fortenx- 
cum  audieris,  quia  percutis  pugno,  vi-, 
<Slus  conuicio.  Non  cfh  iflafortitudo.l 
fi  conuiciatus  percutias  ,  quoniam  ati 
iravidus  es.  Et  valde  flultum  efl  ho., 
minem  vidum,  fortem  dicere,  cum  di.j 
catfcriptura:  Mciioreflquivincitirami 

quam 


De  VlTlOS^LlNG.TOLER.      6O9 

quam  qui  capit  ciuitatem.    Habcs  igitur 
aduerrariumMagnumin  teipfo.^f 

Primum  igitur  artificium  eil,  ad  im- 
probam  alterius  linguam  tolerandam, 
Seipfitm  accft/are^  &  omnino  aequum 
iudicarc^,  fimilia  facientem  fimilMu 
pati. 

zJu^.  im  ff.9  z^fofi  med, 

$.   11. 

Alterum  ad  tolerandam  lingifae  im« 
probitatem  artificium  cfl:,  Se  fHbmitte* 
re^  ac  emendationem  deinceps  corjftttuere» 
Incredibile  didu  eft  quantarum  fit  vi- 
rium  in  linguam  improbam  demifHo 
animi.  Nam  ficut  tormenta  bellica 
maiora  faxeas  turres  pcrrumpunt  & 
commolunt ,  faccos  tamen  laneos  vix 
offendunt :  ita  fummiffio  linguam  pro- 
tcruam  frangit,  eneruat,  deijcit;  fuper- 
bia  attollit,animat,  impellit. 

Quam  multis  profuitab  improbalin- 
dd  j  gua 


6  10        CapvtXXXI. 

gua  ^percuflos  eiTe^qui  abflrHfum  in  ft 
•vitiuni  fibiqiie  ignotum  (ic  moniticor- 
rexcrunt,  aat  notum  fed  negled:uiiu 
emendarunt.  Quam  multos  alienaclin- 
guae  proteruia  &  cautior^s  reddidit,  6c 
ad  virtutem  incitatiores.  £x  hGcplum-r 
feohoc  aurumeft  eliquandum. 

Virgilio  Maroni  vifa  efl:  qpportuniiTi* 
ma  medicina,  fi  lingua  idus  velit  fape- 
re,  morifque  promittat  emendatiorcs. 
Cum  enim  quidarn  eius  amicus,Corni- 
ficij  in  eum  maledi6i:a  narrarer*  :  Et 
quam*putas-,  inquit  Virgilius,  .iilius 
maledicentiae  cauflam  eflb?  Nam  Car-. 
nificiumamo,  nec  eum  vnquam  oficn- 
di.  Cui  amicus  :  An,  inquit,  Hefiodi 
fcntentise  non  meminifli?  Architedum 
architedo  inuidere ,  &  poetam  poet^? 
De  malis,ait  Maro,  id  Grascus  intelle- 
xit-,  nam  boni  eruditos  amant.  SeA 
ego  magnam  cum  mea  laude  ac  gloria 
vindic^am  in  manibus  habeoj  maiore^ 
cura  virtuti  m^  dedam.  .  Quo  auteni 
meiior  fiam,hoc  ille  inuidia  rumpctur 
iReli^mentioFc^.      Pulcherrimum  vki-. 

di(fl« 


Dfi  VlTIOSitLlNG,  ToLER.      €lX 

didix  geaiis  ert-,  emendare  quae  carpun-. 
tiir,  aut  cacerte  emend.iturum  flatueie 
qiia?  ab  aduerlarijs  arroduntur,  Sic  ob- 
i  ftruitur  osloquentium  iniqua.<« 

Supra,  mi  Ledor,  mel  tibi  propina- 
m^  fed  falfum.  Nimirum  ruaferam, 
ijs  omnibus  qui  aliquid  in  alios  impe- 
rij  haberent,  faiem  in  capite,  mei  iii; 
ore,  fale,  feu  maris  amplitudinem  ia 
pe^flore  ferendam,  ^  .,  Quo  hsec  com- 
mendatiora  iint,m.elli  nunc  butyruTLj 
addo. 

Quod  diuiniaBethlehempueri.quoi 
noftri  Lmmanuelis  infantia  mel  &  bu* 
tyruniincibum  habuerit,tefl:atuslfaias: 
Mel,  inquit,  &  butyrum  comedet,  vt 
fciat  reprobare  malum  Sc  eligere  l?o- 
num.  r  Hoc  tibimel,  mi  Chriftiane,  & 
hoc  maxime  butyrum  ingcro.  Etvtap^ 
p^etentia  /itexcitatior,  Enbutyrum^quo 
vefcaris  artificio/jilimum ,  idque  iion  c 
vUi  tugurio. 

dd    4  Re^iac 

b  rUe  c  jj.  §.  /.V»  k^c  part€. 


6\i       CapvtXXXL 

Regiae  domiis  opulentiam  nonnemo 
velut  oculatus  teflis  hunc  fcre  in  mo- 
dum  defcribit.         Tori  vbique  purpu- 
ra  ftrati;  ftragula    duplici    byflb    infi, 
gnia  plus  artificio  debebant  quam  na- 
turse.      Praeterea  cultu  mirabili  ilabant 
difpofitaj  per  cubicula  ftatuae,  quae  fu- 
dantium  vultus  exprimere  videbantur. 
Ego  adm.iratus,  inquit    hofpes,  inge- 
niofam  flatuarum  nouitatem,  propius 
accefli,  (Scmateriamaudaci  digito  fcru- 
tatus  fum,    Sed  profundius,  quam  vel-  ; 
iem,fragilis  materia  manum  admifit  <, 
Perturbatus  igitur  imdigiViv^  cicatrice  , 
fugae  confilium  cepi,  cum  ad  iatus  fc 
applicuit  fedulus  minifler^fpumantem- 
que  generofo  potu  pateram  humanifTi- 
me  obtulit.       Cumque    incerto  vultu 
xfluarcm,  putauit  ilie  tantis  conuenti- 
bus   infuetum  numerofac    domus  it^^ 
quentia  perterreri.      Itaque  vanitateiH 
timoris  mci  non    ingrata    confolationc 
permulcens  :  Quid,  inquit,,exhorrefcis 
hofpes,  ad    regalem    flrepitum,    quid 
triumphum   credis  quotidianae  famiiiar 
rationem?  Tuvero  inaliudtempus  f^u- 

poreiu 


DEViTioSie  LiNG. ToLER.    61^ 

porem  diifer;   vtere  principalis  domus 

beneficijs,  6c  audaci  manu  frange  ftatua» 

butyraceaeauriculam.      Praeflo  fum  qui 

faturatis  fuauiflimam  potioncm  afFun- 

dam-.      Cum  ego  negarem  deformari 

/latuam  oportere,  vltro   irrifit  feruus 

aulicus,  (Scceruicem  imaginis  amputa- 

uit  breui  gladio,  qui  ad  hoc  ex  catenis 

argenteis    de  cingulo    pendebat,    & : 

Nondum  fcis,  inquit,  feptemdecim  elTe 

cubilia  inquibus  fingulis  eiufmodiqua- 

tuor  imaginesemarmore  angulos  ador- 

nant,  praecifisccruicibus,  quas  quotidie 

recentidimo  butyro  rcparantur;  tunu 

vt  populus  in  ientaculum  deflruxit  ex- 

temporaneos  vultus,  frons  fubinde  alia 

atque  alia  reponitur,  &  in  diem  fepties 

ac  decies  renouatur  delicatiflimum  mu- 

nus.    Nondum  hora  diei  nona  eft,  & 

iam  centum  quadraginta  butyri  pondo 

hocpalatiumabfumpfit.fi    His  atrien- 

(is  di(flis  fumpfi   audaciam  defi:ruendi 

formofum  artificium,&  inhiantem  gu- 

dd  f  lam 

a  Vere  an  falso  narret* 


^14       Capvt  XXXL 
lam  libcraliffime  propitiaui  tam  oppor- 
tuna  butyri  pramuliide.  a. 

Hoe  erg©  butyrumtamartificiorura 
hk  ingcr^  guftandum;  ChriftianarOrf 
fubmiffionem  ac  manfuetudinem  fuadeo 
cxhibendam.  Hic  aude,  Ledlor,  &ima- 
gini  b.utyraceae  vel  auriculam ,  vel  na- 
res,autpotius  molliflima  praefcinde  la- 
bra^  &  tuam  inde  linguam  inftruc.  Di-. 
fcjepetulanti  linguaenon  pari  rcfponde- 
•re  petulantia  :  Difcc^non  tuirbulenter, 
non  ferociter ,  non  infolenter,  non  con- 
tumciiose,  no<n  arroganter  &  contuma- 
citer  laxare  linguam  :  Difceiinon  mel 
^  rofas ,  certe  butyrum loqui.  Hoc  aio ; 
modefle,  fubmifse  loquendam  ei,  cui 
concordia&  pax  cordi  ef]-.  Mollisre- 
fponfio,  quam  Salomon  adeo  dilau- 
-dat,^'  lioc  illud  eiegans  butyrum  efl, 
■de  quo  loquimur.  Ad  frnngendam  aL- 
terius  iram,  non  eft  praefJrantius,  £t^ 
-nec  praefentius  pharmacum  vllum  aliud, 
-qu^m  butyrum  iflud,,  re^onjto  mollis. 

Olim 
a lu/fu  part.  /.  Sat,m$h$  fag^  il^. 


De  VlTIO^.fi  LlNG.  TOLER.     6  I  S 

Olim  infantibiis  recens  luflratis ,  lac 
&mel  dabatur,  quod  etiamnumi£thio- 
pes  faciunt.  Deprifcoritu  clare  Ter- 
tulJianus  :  Injde,ait,  fufcepti  iadlis  & 
meliis  concordiam  praeguftamus.  a  Id- 
que  ideo  fiebat ,  vt  Chriftianis  omnibus 
fubmiflio  infantilis  <Sc  manfuetudo  ai- 
tius  imprimeretur.  AdremBernardus: 
Duo  funt,  inquit,  inlacH^e  ouis-,  buty- 
rum&cafeus:  beneparuulus  noiler  tlL 
gere  nouix,  qui  butyrum  eomedens, 
cafeum  vtique  no^  -comedit.  ^  Imitarc 
tuum  dominum,  Cflirifliane,  &  afperi 
fermonis  coagulum  repudia,  apage  hunc 
cafeum,butyrum  comede;  furicfae  lin- 
gux  rcihiem  refponfis  frange  quam  po- 
tcs  moliiflimisi  non  cultros,  non  gla- 
dios ,  fed  butyrum  loquere.  Submittc 
te ,  &  linguam  quantumcunque  impro- 
bam  vicifti. 

Pueris,  cum  dentiunt,  mel  &  buty- 
ru<m ,  fuafu  medicorum  ^  datur,  dolori- 
dd    6  bus 

a  TertuU.  l.  de  Corona  /ntltt.  c,  j . 
b  Bern  [erm.  2 .  de  AduentH  Dsmini,midU^ 
C  Galemu  l.i  o.de mtdtc.  Stmfltc%  C,  i o^ 
VUnJ.zS,c,i$, 


616        CjLfvr    XXXI. 

bns  initigandis  :  ego  tibi  mel&bnty- 
rum  porrigo,  nc  dentias.  Non  eftmol- 
lis  relpon(io,qLiam  exertidentes  comi- 
tantur.  Iobus&  Dauid  hos  dentesgra- 
uiter  renferunt.  Hinc  illi  ab  vtroque 
clamores  :  Infremuit  contra  me  denti- 
bus  fuishoflis  meus.^  Dentes  eorum, 
arma  6c  fagittac.  h  Frenduerunt fuper  mc 
dentibus  fuis.  c  Hos  dentes,mihomo, 
"non  humanis  carnibus  fatiga;  butyrum 
comede;  verbislcnibus  refponde.  Sub- 
mitte  te,  &triumphafs. 

- '     r 

zloh.e.i  6.^.  19, 

b  /y.  s  ^'  ^.  /. 

§.  III. 

Tertium  artificium  efl:  ad  vitioiam 
alterius  linguam  tolerandam,  Deum 
adtre  ,  ac  precart  -,  contumelias  omnes 
Deo  conqueri.  Rcgi  Sionis  Dauid  vfi-. 
tatifTimum  fuit  hoc  artificium.  Fatetur 
ipfe  :  Pro  eo  vt  me  diligerent,  detra- 
hebant  mihi ,  ego  autem  orabam.  a     Vc 

imite- 


De  VitiosjeLing.  ToLiK.  6  ly 
nmitemur  hoc,  qiiemlibet  noftrum  rex 
ille  fandiflimus  hortatur  :  Reuela  Do- 
mino  viam  tuam ,  &  fpera  in  co  ,  <Sc  ipfe 
faciet.  Et  educet  quafi  lumcn  iuftitiam 
tuam,&  iudicium  tuum  tanquam  mc- 
ridiem :  fubditus  eflo  Domino,  &  ora 
€um^»a  Ne  dubita,aequi(Iimus  ilk  iu- 
dex,  qui  trans  cortinam  videt  omnia  , 
humiliabit  calumniatorem.  ^  SiDeus 
pro  nobis,  quis  contia  nos?c  Tu  ora 
eum,&  ipfe  faciet.  Sapientiflime  dixic 
Siracides  :  Beatus,  qui  te^flus  efl  a  lin- 
gua  nequam  ,  qui  in  iracimdiam  illius 
non  tranfiuit,cSc  qiiinon  attraxit  iugura 
iilius ,  &  in  vinculis  eius  non  efl  ligatus : 
iugum  enim  illius,  lugum  ferreum  eft, 
Sc  vinculum  iliius,  vinculum  aereum 
eft.  Morsillius,  mors  ncquiflima,  8c 
vtilis  potius  inferus  quam  ilia.  Perfe- 
uerantia  illiusnon  permanebit.  C^d  ob- 
tinebit  vias  iniuflorum  :  &  in  fiamma 
fua  non  comburet  lufi-os.  Qui  rclin- 
quunt  Deum,  incident  in  iilam,  &  ex- 
dd    7  ardebit 

hPf.7J'<c.  4-. 


61  8  €aptt  XXXI. 
ardebit  in  illis,  &  non  extinguetnr,  & 
immittctur  in  illos  quafi  leo,  &  quafl 
pardus.lsedet  illos.  a  Num  audifli ,  mi 
Chriftiane  ,  quantum  mali  ^t  mala  lin- 
gua  ?  Sed  num  &  illud  audiili,&  inteU 
lexifti  >  Qui  reltne^Htint  Deum^  inctdent 
in  tUam.  &  exardehit  tn  tllts.&cc :  Tu  er« 
go  Deum  ne  relinque ,  fed  puris  amplexi- 
bus  tunc  potiflimum  ftringe,  crebris 
precationibus  tunc  maxime  fatiga-,  ciim 
linguarum  maliei  te  tundunt.  Tu  ora 
eum,  &  ipfefaciet. 

Sc^  dicas  :  fipeflimi  quique  fecretis 
criminationibus  meinfament  ignarum, 
&qu6  incautior  decipiar,  palam  lau- 
datum..  ^  Q£id  hic  faciendum-.  ?  QLiid 
Seneca  fecit  ?  Sed  exemplis  grauio- 
ribuste  vrgebo.  Quidfecerunt  totfan- 
(^iflimi  viri  ?  quid  Chriflus  fecit  ? 

Quid  multis  ante  Chriilum  faejulis 
fecitMofes?  Virlonge.mitiffimus;  quis 
.tamen€ovno  fortior?  quisrurfusminus 

vkionis 

a EccU.c,2  8.  a<h,2^, nd 2%, 

b  Tacitu4  l,  i » htjior^ 


De ViTiosi«XiNG.TaLER,    ^19 

vhioniscupiduspqui  qiio  populum  in- 
feftiorem  habuit,&:  ad  conuicia  pro- 
niorem,  eo  impenfuis  caeli  Numen  his 
propitium  reddere  perfeuerauit.  Nam 
quanto  magis  peruicax  populus  infanis 
clamoribus  ac  querimonijs  vrgebat,tan« 
to  Mofes  ardentiores  ^d  Deum  prece€ 
fundebat.  Imo  cum  iam  lapides  furibun- 
da^lebs  minaretur,  hoc  vfiumMofes  in 
fui  defenfionem  obiecit,  refagere  ad 
Deum.  Huicvni&foli  inmrias  conque- 
/tus:  Quid  faciam  ,  inquiebat ,  populo 
huic?  adhue  paulluhim^  &:  lapidabit 
mt.a  Hic  a  Deo  iuflus  rnpopuH  gra- 
tiam  aquas  e  rupe  producere^  vt  iniu- 
rias  beneficijs  penfarct,  promptiflime 
paruit.  Sedneque  Aaronifratri  conui- 
eiatus  efl: ,  nec  forori ,  quod  connubium 
itthiopicum  fibiexprobraffet,  idco  mi* 
nus  beneuole  apitulatus  eft.  Ita  manfue- 
tifHmusvirorum  faepius  multiplicis  Un- 
guaefurores  precibus  fedauit. 

Quid  Saram  eximiae  fanditatis  femi- 
nam  commemorem  ?  h    laciebat  in  eam 

ancU- 

^£xod$  c.  j;7.9f.  14.. 

hjf^ /ftfra  c.  2.de  Caiumma §,  t. 


6lO        Capvt  XXXI. 

:ancillaristemcritas  maledida  (Sc  probra, 
interfedricem  virorum  nominans,  quac 
pluribus  nupfiflctjfed  in  nullo  connu- 
biumdiurnum  efletfortita;  quae  rcptem 
maritos  fubita  nece  praecipitaiTet  in  tu- 
mulum.  Et  vt  ealumnia  haec  grauiore 
ponderefauciaret  :  Numquid  &  me  vis 
occidere,  aiebat  famula,ficut  iam  oc- 
cidifli  feptem  yiros  ?  Ad  hanc  vocem 
Sara  perrexit  in  fuperius  cubiculum  do- 
mus  fuae ,  &  tribus  diebus ,  &  tribus  no- 
dibus  non  manducauit ,  neque  bibit,  ^td 
in  oratione  perfiftcns  deprecabatui:_, 
Deum.^  Itanec  Sara  fiammas  amale- 
dicalingua  immiffas  potentius  rcftingui 
poffe  cenfuit  quam  (jratione. 

Incendium  a  praecipiti  Phaethonte  fa- 
<^um ,  feliciflime  compefcit  oratio. 

§.     IV. 

Hoc  igitur  quartum  hic  artificium  ef!-; 
Snam  hacin  re p^itieHHam  adexempiafiti' 
5itora  ertgere, 

Nar. 


De  VlTiOSJE  LlNG.  TOLER.      6  2l 

Marciirum  Hicroiblymorum  Antifli- 
cem  virum  eximu  virtute  prxdituin,  & 
praelertim  in  cafligandis  vitijs  aiiimo- 
. fum  homines  perditiflimi ,  monitori  op- 
timo  niQiifqucim  afj^eri,  fcedis  calum- 
nijs  infamare  ilint  aggreili,  &  prouc_. 
confutis  doiis  inter  reconuenerant,iu- 
reiurando  ctiam  criminationes  firma- 
.runt,  quo  magis  fidem  facerent  pleoi 
!cit6  credulae.  Illorumi^^li^i^s  deierans;: 
:Si  falfum,  inquit,  dixero,  maie  percam 
incendio.  Alter:  Si  fefeliero,  ait,  me 
iues  pcllima  in^adat.  Tertiusnon  mi- 
nus  feipfum  execratus  li  mentiretuc^.: 
Omnem,  inquit,  ocuiorum  dierH  ner- 
dam ,  ni  taiis ,  vt  dixi ,  /it  Narciillis.  Vix 
tamen  vlli  iunt  reperti,qui  vei  iuratis 
crederent,  ob  teHrati/Iimam  tot  annis 
cailimontam  Narci/Ii.  Et  quid  ad  iiaec 
ipie  Narciflus.''  Faifiilimae  criminationi 
grauiter  indignatus,  ied  quia  foiitudi- 
nis  ac  fapientiac  amantiffimuserat,  ta- 
cuit,  ceflit,  calumniatonim  oculis  fe^ 
fubduxit,  Deo  (ibique  vacaturus  inter ' 
feras ,  quae  faltcm  calumniari  nefcirent. 
At  iublimis    ilicOcuius    qui  confpicit 

omnia. 


^  tz       Capvt  XXXI. 

©mnia,  nefanorum  hominiim  fcelns 
quod  non  potuit  non  vidcre,  mox  in 
apertum  protraxic  iliis  iplis  fupplicijs, 
quae  iibi  iceleratioptauerant_,.  Et  pri- 
mus  quidem  obtreflatorum,  fcintilia  iii 
incendium  glilcente,  in  fuamet  jdomo 
cum  omni  familia  miferrime  conflagra- 
uit.  Repsrit  c|uod  optauit.  Etvide. 
batur  facinus  illud  nonvnius  fed  piu- 
rium  vel  innacentum  capitibus  expi- 
andu^i_.c  Alter  caiumniator  illc,  ca- 
pitaii  pefte,  quam  imprecatus  /ibi  fuc- 
nat,  a  calce  ad  verticem  infecfbus,  Nu- 
mme  fic  vindicante  contabuit.  Hgc 
habet  j  votis  fuis  perijr.  Tertius  focio- 
rum  calamitate  dodus  reiipifcerti_,  , 
conHdas  a  fe  atque  focijs  calumnias 
publice  falllis  efl:,  nec  tamen  vltorem^ 
DeHm  penitus  eiJugit.  nam  tanta  pceni- 
tudinisacerbitate  perceliebatur,  in  fle-. 
tum  tam  vberem  foiutus ,  vt  vtrumque 
lumenlacrimisextinxerit.  Viuus,  ^zd 
czecus,  &  ad  produdlius  fupplicium  fu- 
perfl-es.  a  Ita  Narciffus  fceleratas  lin- 
guas  fuperauit  tolerando. 

Theo- 


DeVitios^Ling.Tolfr.    6l^ 

Theodofius  Imperator  hac  impro- 
barumlinguarum  vid:oria  plane  admi- 
randus.  VerbaTheodofij  agnorcite__. : 
Siquis,  inquit,  modeftise  nefcius,  8c 
p^idoris  ignarus.,  iniprobo  petulanti- 
quc  maledido  nomina  nollra  credide-. 
rit  lacellenda,  ac  temuientia  turbulen- 
tus  obtredator  temporis  fuerit,  euTLj 
pcenec  nolumus  fubiscere,  neque  du- 
rum  aliquid ,  neque  afperum  fuftinerei 
quoniam  fi  id  exleuitate  proceillr,  .con- 
temncndum;  fi  ex  infani^  ,  miferationc 
digniflimum;  fi  ab  iniuria,  r.emitten- 
dum.  Audiant  &  miitentur  Chrifliani 
principes.  Ab  obtrecTtatoribus  nemo  11- 
ber,nec  fumma  quidemfafligia. 

CatoPorci<e  gentis  princeps,  fenator 
opti.mus ,  Imperator  prseclariffimusjora- 
tor  cxadifTimus.,  quater  &  quadragies 
caUflam  dixit ,  diuerfis  odiorum  &  con- 
tumeliarum  machinis.appetitusirempec . 
abfoiutus  efl.  Camillum  exulem  ni  vi- 
difTet  Roma^perijfTet.  Scipionem Car- 
thagin-  &  Africa  fua  maiorempasne  vi- 
jciflet  calumnia. 

Q*i$ 


624        Capvt   XXXI. 

Quis  magnorum  inter  Chriftianos 
non  retulic  vuinera  ab  hoc  detractionis 
morfu,  quis  nonvenena  abhac  viper4? 
Chriftus  ipfeannon  atjdijt  :  Samarftn^ 
niis  es^  D^montum  haha'^  vmi  potator^pol 
fuW  feduEiorJ  Ecquem  non  ambuflit 
kaecflamma? 

Optime  dixit  Gregorius  Nazianzenus: 
In  bonam  partem  hocaccipe  fandlaTri- 
nitas;  nec  tu  flultorum  linguas  penitus 
'  efFugifli.  A 

Chrifto  Domino  in  os  obiedlum:  In 
Beelzebub  principe  dasmoniorum  eijcit 
daemonia.  b  Quam  vere  Lingua,  Fnwer^ 
ftJj  imfuttiitu>^dicitur  l 

Sunt certae  diei horse  quas Superbia,<Sc 
Auaritia,  6c  Luxuria  inter  fe  diuidunt: 
Lingua,nonvnam  tantiim  diei  partem, 
omnes  fibi  horas  vendicat,  Mundus 
ittiquitatis  eft ,  omnia  capit,  omnia  con- 
itmet.     Quk  demum    ratione^  ?    Qua 

charta 

a  Ntt:^orat.  de  humani  Chrtfli  Sattuttate, 
^orat.  ^^de  Vace, 


DeViT10S.E    LlNG.  ToLJiR.      ^Zf 

charta  folct  geographica  defcriptiitn 
Orbem.  In  hac  explicato  digito,  Hifpa- 
niam,Itaham,  Poloniam,  GaUiam,Ger* 
inaniam,ahafqueOrbis  partes  defigna- 
mus.  Scd  charrse  huic  geographicae,. 
coioratae  Linguas  nemo  fidat ;  mendacif- 
fima  efl,  grandia  minuit,  parua  exten- 
dit,alta  deprimit,  ima  extoiht ,  pro  H- 
bitii  pingic  &  fingit.  (^antum ,  putas , 
Dcus  a  mendacio  diflac_^?  Quantum 
Chnflus  a  Beelzebub  ?  Immenfum,  in- 
finitum.  Lingna  tamen  audet,  6c  Deo 
mendacium,&  Clirifto  daemcniumaffin- 
gere.  Qaod  fi  pacremfamiUas  Beelze- 
bub  vocauerunt,  quanto  magis  dome- 
flicos  eius?rf  Eigo  non  fanaementis, 
&  plane  fatuus  cfl:,  qui  viam  quam  ad 
ciCiLimfacit,  ad  chartamtam  mendacem 
dirigit.  InnumcrismodisLmgua  deci- 
pic,  terret,feducit,  deijcit,  configit. 

Si  patremfamihas  Bcclz«bub  voca- 
ucrunt,  certenecdomeilicis  fpfius  par- 
cent.  Non  efl:  feiuus  melior  Domino 
fuo. 

£t 

^Matth.  c,  1 0.^,  2S. 


61^     Capvt  x>:xr. 

EtDetradio  quidein  falmcti  imira:- 
tLir,  qiiod  improuidum  &  imparatum 
ante  perimit  quam    periculum  denuii- 
tietj   quodque  firmifllma  fere  impetit, 
vili/Iima&  humi  ferpentia  negligit,  ita 
illain  optimos  quofque  facuit,vt  prope 
fignum  fit  viri  aut  magni ,  aut  ad  magna 
natijpati  linguas  detrahentium.    Nam 
cum  IDetraclio  fereab  aemulatione  profi- 
cifcatur,  foiaque  niagnitudo  aut  parta 
aut  foerata  ^emulationum    materia  fit, 
inmagnos  exfurgunt  has  lingu^e,  ac  non 
'Hi/iin  tales  venena  iaculantui:_,.      Ma^ 
gnitudine  n  enim  ahenam    famamque, 
€um  dedecus  fuum  aemulus    exii^imet, 
eonfurgit  in  adlierfarium ,  eumque  den- 
io   luiguar   grandine  velut  faxeo  imbre 
obruit.  .i  Fieri  nonpotefl^inquit  Chiy- 
Ibftomus,  vtquivirtute  excellunt,apud 
omncs  beneaudiant.      Kequaquam  ta- 
men  doiendum  eft,   fi  male  audiamus, 
{qA  fi  iure  maleaudiamus.  b    Quo  fenfu 
praeclari/Iime  dixit  Epidetus:-  Quid  ve- 
ro  Antifthenes  ait?  Anid«nunquamau- 

diuifli? 

a  Scrtban,  in  Voltt.  l.  j .  C,  /7. 
b  Ch>jf.  [erm.  de  cainm. 


DeVitio^^Ling.Toler.  ^27 
diuifti?  Rcgiimi  efl,  Cyre,  cum  re(flc 
facias,maleaudire.<« 

a  Eft^et.  i.  4.,  dtjjert.  c,  6.  wed, 

§•  V. 

Qu^intum  acf  nequitiam  lingux  vin^ 
cendam  artiHcium  eft,  Contemnere  hjtc 
/rn^uartimyai^t  calamorum  vy.lnera.  Con- 
temne,&  viciiH.  Namhss  linguarum 
inudi^  faepiillme  non  lasdunt,  nifi  vo- 
lentem.  Adyanton  herba  licet  aqua 
perfundatur  aut  immcrgatur,  liccas  ta-. 
men  fimilis  eft;  fic  cum  horr.ini  probo 
contumciiainfertur,non  inharret.Qiiod 
fi  tu  fapias,  nulla  re  mtigis  tcftatam  fa^ 
cics  innocentiam  tuam  quam  ca'umnia- 
rum&  detraclionum  contemptu  ac  n.^- 
gkd:u.  Vt  fcias ,  omrris  calumnia&ob- 
tredario  foetid.-e  fimilis  ti\.  cloaca:,  qu3e 
quo  plus  mouetur ,  plus  foetet.  Noili , 
Camcrinam  non  eiTemouendam.  Necjue 
cnimmiferefl,  qui  audit  conuicium, fed 
qui  facit.  Conuicium  porro  potendfli- 
me  regeritur  cum  conuicio  non  icfpon- 
detur.     Nonenim  acerbius  efl  conui- 

cium, 


^28       Capvt  XXXL 
cium,qiiam   conuiciatorem    neglecfli? 
oflendere   indignurn  cui  refpondeaturc 
Illcmagnus  &nobilis  eft,  qui  morema« 
gnae  ferae ,  l^t^ratus  minutorum  canum 
fecurus  exaudit.      ItamoloObsgcnero- 
fioresaut  leonesimitemur,  qui  circura- 
latrantibus  cacellis  non-folen t  aliatrare^ 
mera  imparium  mdignatione  &'C0iitem-.- 
ptu.  Contemne  &  tu  has  linguas ,  qua^: 
noniauciant  nifirefiftentes.- 

Ad  naturam  rei  praeclariflime  dixit" 

religiofus  ille  fcriptor : ;  Quid  cnim  funt 

verba,niii  verba?  Per  aerem  voJant,  & 

lapidcm  nonla£dunt,    Si  reuses,  cogita 

quod  libenter  emendare  te  velis :  fi  nihil 

tibiconfciuses,  penfa  quod  velis  liben- 

ter  pro  Deo  hoc  fuftinere.    Et  quare  tam 

parua  tibi  ad  cor  tranfeunt,   nifi  quia 

.adhuc  carnalis  es ,   &  komines  magis 

quam  oportet,attendis.4    Ecquid  ver- 

ba,quid  calami  nocerc  pofrunt  animo 

quiL3eo  nititur?     Quod  grando  tedis, 

quod  fludlus  rupibus,  hoc  calumnia^ 

potefl, 

a  Thom.  deliemf.  l  ^,  Jmtt.  Chnftt 
€.4-6.  n.  i. 


Ds Vrrroj^LTNG.TotfiR.    ^l^ 

poteftjCum  in  virum  inciderit.  Vis  vin«' 
cere?  vis  hoftcm  frangeref  de  inimi- 
co  triumphum  agere  ?  Contcmnc^,^ 
certa  eft  vidoria  in  fblo  contemptu. 
Vis  aduerfarium  moeroribus  exedi?  ride. 
Visindignationibus  lancinari?  nec  vcr- 
bo  dignare.  Vis  videre  fupplicem  ?  be- 
neficijs  cumula.  ^ 

At  durum,  acerbum,  ac  miferum  efi: 
tot  pungentibus   linguis   velut  iaculis > 
configi.   Uurumv  fed  ftepe  fruduofum,. 
acerbum  fed  fahitifcrum,   miferum  fed 
gloriofum.      Exofculemur  hanc  bene«« 
merendi  materiam,   hanc  meffem  caelof 
inuehendam,  hanc  vindemiam  domini-- 
cisceilis  inferendam. 

Atcxcido,  inquis,  Principum  gratia^. 
Modo  non  excidasDei.  Atforfan  idcd'> 
fpoliaris  opibus?  Ncmo  te  fpoliabit  ae-- 
ternis.  Priuaris  dignitate?  Nemotebo— 
na  confcientia  priuabit.  Vituperant  tc ; 
homines?  Sed  honorabunt  Angeli.  At: 
multos  expcriris  inimicos(Sc  vexatores?: 
Modo  amicum  habeas  &  protedorem-». 
ec  Deum. 

C  ScrtkdH.  l.c* 


6SO  CapvtXXXL 
peam.  Contemptus  iaces  ?  Exurge  cslo. ' 
Condemnaris  ?  ludicc  Deo  abfolueris. 
Animum  ergo  aduerfus  h^ec para ,  <Sc  fci- 
to  vix  vllum  virum  bonum  ab  his  iinguae 
iaculis  viuere  inuulneratu.  At  fatiuseit 
criminationibus  fordidari  cum  bonis, 
quamfalHs  laudibus  honeilari  cum  im- 
yrobis. 

'  Pericles ,  qui  quadraginta  annis  Athe- 
jiienfiumRempublicamgubernauit,  vir 
difertiflimus,  Aiggeilum  cenrcenfurus  vt . 
adpopulum  diceret,  dijs  vota  faciebat, 
ne  vJlum  libi  verbulum,re  imprudente 
sut  inuito  efHiieret,  quod  adRempubli- 
cam  minuspertineret  :Hic,  inquam,Pen  ^- 
ricles  temerarium  &  iafolentem  conuk-  ,r: 
ciatorem ,  per  diem  integrum  ,  idque  in 
publico  patienter  tulit.    Neque  vefperi, 
ciimfe  domum  reciperet ,  adhuc  maledi^-:;'- , 
drisinfedantemafe  repulit.    Poftremo,: 
cum  iam  in  domiis  limine  ,  fub  primam 
nodlem,  confiileret,  conuerfus  ad  fer- 
wumPericles  :  Heus,inquit,mox  facem 
expeditOj&hunc  ciuem  domumreduci- 
to.      Sic  homo  improbus  ab  iniuria  6c  . 
contumelia  gratiam  reportauit. 

Hoc 


De  Vittos^  Ling.  TaLEs:.    6  jii 
Hoc  prorfus  eH:  conuicia,  calumnias  ^. 
&■  maledicla  magnanimo  contemptu  di- 
gerere. 

Quid  igitur  hasc  Imguaramtonitruaj 
tantopere  nos-  terrent  ?  m  fumum  eua— 
nefcent  :  Qiiiddetradliones^caium— 
nias,  quidprobrum  &  infamiae  notam-». 
adeo  reformidamus^?  Auguftinuscon-- 
tra  hcEcnos  animans :  Opprobriahomi— 
num,  inquit,  noiite  metuere,  6c  detra— 
dioneeorum  ne  fuperemini ,  nec  c|u6di 
nos  rpernant  magni  duxentis,-  ficut 
emm  veflinientum,  ita  per  tempiis  afe^ 
fumentur.  Et  didi  rationem  reddens  fo— 
lidillimam :  Crimenfairum,inquit,reunii 
non  i ?.cit.  hominem ,  niii  apud  iudicem-r 
hominem  :  vbi  autem  Deus  iudcx  eft^< 
lullus  falfo  criminelaeditUE_,.  <«  Deus^, 
iguiiuftificat,  quis  eft  qui  condemnet?^^ 

Z^yAftg.  tom.  2 .  €j>til.  i  i  7-  ctrctt  med, 

^  t»  f>f.  iii,^,i  /^,      b  Rom,  c.  ^.  <^.i  ^. 

$.     VI. 

Sex-tum  t^'.  Stlere.,  ac  generosa  taci^ 
urnitate  detradliones  cSc  calLimniascon- 
oquerc.     Sileigjtur,  alioqui  crabro=— 


6$  1  Capvt  XXXI. 
nes  irritabis  refutando.  Sile,  ne  per* 
uulgentur ,  quae  nefcienda  potius  &  fe- 
pelienda  eflent.  Cum  refpondeturjcum 
excufatur ,  cum  iure  agitur,  longe  late- 
queinfamiae  nota  perfertur,  quam  mul- 
totutius  filentium  fepelijfiet.  Qu^a  de 
re  Seneca  iliuftriilimc  ;  Qui  primis,in- 
quit ,  defungi  malis  potuimus,  in  maio- 
ra  deuoluimur.  Quordnm  vnius  verbi 
contumelia,  non  aequo  animo  lata,  in 
exilium  proiecit :  &  qui  leuem  iniuriam 
filentio  ferre  nolucrant,  grauiflimis  ma- 
lis  obruti  funt,indignatiqu€  aliquid  ex 
pleniflima  libertate  diminui,  feruiie  in 
{tCc  attraxerunt  iugum.  a  Quod  fi  re- 
prehenderis  a  quo  non  deberes,  nec  mo. 
do  quo  deberes,  illud  velim  cogites, 
quod  fapienter  dixitRomanus  fcriptor: 
Nuiii  patientius  reprehenduntur,  quani 
quimaximelaudari  merentur.  ^  Itaque 
fikndo  reprehcnfionem  admitte,  illam- 
que  in  encomium  tuum  taciturna  pati- 
cntia  conuerte. 

Sffnt 

zSen.l,  z.delrat.  /4. 
b  Vhnt(t4  SecHnd.  l.  7.  epifi.  z  0, 
ad  Dton^f. 


De  VlTIOSiELlNG.  TOLER.     ^53 

Sunt  quaedam  vulnera ,  quae  melius 
fitnontetigi/Te  j 

Plnrima  curando  fieri  peiora  videmus  : 

Neglige ,  &  tace ;  ita  fanabis.  Homo  fa- 
pienstacebit  vfquead  tempus.  ^ 

Contra  verbofos  noli  contendere  verhii^ 
Sile&  diffimula,  vt  aduerfarius  arbi- 
tretur  detraCtiones  fuas  a  re  nerciri.Nam 
plerunque  qui  llia  dida  putat  fentiri, 
pucatetiamde  vindida  cogitari  :  itaquc 
feparat,  nehoftisinueniat  imparatum, 

Quemadmodum  vero  Fabius  Maxi- 
mus  (quem  olim  Ouemappellabant) 
pugnam  opportune  fugitans,  &  Anni- 
balem  magis  eludens  quam  conflidu 
frangens ,  ducem  antea  inuidum,  mori 
vicit&  patientia^ita  qui  eedit  &  fiiet, 
linguamque  verberantem  non  reuerbe* 
rat,re<i  declinat  dextre,  hic  vidor  efl-, 
hic  vacillantem  concordiam  reftituit  cc» 
dendo(Scfllcndo.  Ita  Socr-atesXantip* 
pen  vxorcm  clamoflflimam  pkcauic 
cc  3  non 

!     .zEcch.c.zo.^.^, 


aidn  re(ponden.do.  Medicamcntum  in^ 
iuriarum  &  contumcliarum  omnium 
■probatiilimum  cil:  filentium.  Tam  in* 
iuriasferentemquam  inferentem  fanat : 
fola  offenfarum  commemoratione  ani- 
morum  vuinerarecrudefcunt.  Silentium 
.mddoientisammiperturbationemfedan- 
iiamvalet  plurimum.  Optime  mifcrias 
feruntqui  abfcondunt.  HincRexira- 
tam  non  fine  caufsaReginam  fic  aUq-j 
iquitur: 

^DeJtne  meqm  tm  incender^^te^  cjtferelu,^ 

Canuminpagis  allatcantium  ira  noti 
inelius  deferuefeit,  quam  tranfeuntis 
Tiatorls  filentio^,  cautaque  patientia. 
l^pum  circumuolitantinm  aculeos  non 
difficulter  ^yiit  ilkfus ,  quifquis  inter  e^s 
:fueritquietus;repugnans  6cprocax  lae- 
ditur.  Pax  fiientij  elFedus,  &velut  ^ 
iia  eft. 

Angeroftamfiientij  Deam  ore  obfi- 
gnato  reprasfentarunt  prifci.  Hanc  au- 
srem , Macrobio.tefte,^  in templo  Volo-. 

piae.., 

A^VirgiL  l  4"  IS^vefd. 
\ hMacrek  /.  /  *  S^sturmL 


DeViTIOSvE   LlNG.  TOLER.      6$f 

.piae-,  qux  deledationis  &  gaudij  Dea  fuc- 
rat,  collocarunt,  vt  tacite  fignificarent, 
cum  qui  iilere,  &  iniurias  tolerantec_# 
^c  placide  ferre  didiciflct,  ingenti  deje- 
^d:atioac,  voluptate  maxima  perfundi. 
Nimirum  in  tempJo  Volupiac  fedet  An- 
gerona  :  oris  obfignati  homo  placidas 
VoJuptatisaedein  incolit. 

Sed&rhoc  infuper  habet  hominis^Iac- 
fifilentium;  plerunque  patrocinia  &  ho- 
minum  &ipfius  Dei  Jasfo  conciliat.Mo- 
{qs  ad  fuos  proclamat :  Dominus  pugna- 
bit  pro  vobis ,  &  vos  tacebitis.  a  Mag- 
dalenae  filentis  &  lacrimantis  patroei- 
nium  fufcepit  Chriftus  ,.non  foium  ad- 
uerfus  Ifcarioten,  fed  etiam  aduerfus 
hofpitem-  fuum  &  conuiuatorem.  JEt 
ipfius  Chrifli  tacentis  ad  tot  tamque  ca- 
pitales  hoRium  accufatioaes  Pilatus 
quantus  ex  iudicjc  patron  us  eil  fadus.? 

Martjnem  poetarum  principem  Fili-. 
fhus  quidam  orator,  facetijs  vexare  fo- 
ee    4  litus 


63^       CapvtXXXI. 

iitus,  audiente  Auguflo  Casiare,  elin- 
guemdixic,red  necfi  linguam  haberet, 
cauiram  propria  tueri  pofle  obiecit.  Cui 
Maro :  Tace ,  inquit ,  rabula.  Nam  mea 
haec  taciturnitas  cauflas  mcx  dtfcnCo^ 
rem  fecit  Auguftum:  <Schac  tuba,cuau 
volo,loquor,quae  vbique  &  diutiffime 
audietur. 

At  dicas:  Qui  fc  pro  oue  gerit,  aluu 

pis  deuorabitur. 

Nequenosvbique,(Scin  omni  caHfsa 
tacendum  dicimus.  Interdum  pax  ani- 
bienda  eft  refponfione ,  fed  ea  molliflt. 
ma.  Incuria  &iudicio  fi  rei  famiiiari, 
Ci  famacautvitae  periculum  fit afilentio, 
loquendi  locus  erit.  At  vero  domi,ia 
mcnsa,in  platea,inagro,in  iurgio ,  in 
lufu^infympofio  tutiffimum  femper  fi^ 
lentium,  prasfertim  ciimin  linguaraim-. 
probam  pugnandum  efV.  Hic  vetus  Ger^ 
manorum  verbum  verifiimum:  Duorum 
fapientior,  tacebit  prior.  a  Nam  illc 
fapientior  ck  8c  melior,  qui  citius  re^ 

tulic'^^^ 


BEVlTIOSiELrNa.ToLER.     ^3  7 

tullt  pedem,  cum  vtrimque  ccrcatur^ 
Neque    hoc    ignauiae   fignum,  Ccd  fi- 

Rescertaefl  :  pleruncue  mahu  tJiC 
dilTimirunt,  qui  prompti/Iimi  iingua; 
multiloqui  acmagniloqui,  vix  vnquam 
ftrenui.  Homencum  Therfiten  homi* 
nem  ignaui/Iimum ,  fed  proterui/Iime 
conuiciantem  Achiiles  pugno  interfe- 
cit,  Goliathum  Dauid  lapide  proftra- 
uit.  Nimirumcanesilli  magis  degene- 
res  mimme  mordent,  qui  plurimum  la- 
trant.4  EtHieronymifenfu:  canis  la- 
tratu  tambonus  facile  fugatur. 

Cumvirorum  ille  mitifHmus  loannes 

Canonicus,  vt  vocant,  regiilaris ,  cun^ 

amicis  familiariter  colloqueretur ,  do- 

[  meilicorum  vnusinconclaueirrupit,  6c 

j  minis  atque  clamoribus  omnes  exter* 

ruit  improbus  latratorjinloannem  lin- 

gulariter  velute  plauilro  iecit  conuicia. 

loannes  fellis  expers,  cohimba  placidifl 

fima  infanum   nec    verbnlo   percuflit^ 

ee  j  Hic 

a  Phf//f.  Baff,  Carc.  Laur,  conc^j^ 


^3  8       CapvtXXX^L 

Hicamicorumquirpiam  :  Curobfecro, 
inquit,  mi  damine,  ad  di^flatam  atro- 
•cia  files?  tuam  ipfe  famam  conculcas, 
Eijceforas  caiumniatorcm.  Huic  loan- 
nesfedate  :  Si  flammajinquit,  domum  ; 
xorripucrit,  num  tu  oleum  affundas? 
'Hic  homo  totusardet,  &  furit  :  at  no- 
fti ,  nihil  efle  defQrmius,  quam  furiofis 
rcfpondere.  Sicut  in  morbisnihil  per- 
niciofius ,  quam  pharmacum  immatu- 
rum, 

Primam  iram  nemo  audeat  oratione 
fnulcere;  furda  eft  Sc  amens ;   dandum 
lili  fpatium ,  dum  rcmittat.    Atque  hoc 
medicorumfcitum  efi:,  quinegantinac-, 
ceffionibus  medendum.  -i 

Huic  homini,  hoc  quidem  temporOrf 
velle  medicinam  adhibere ,  eflet  occide- 
re.  Vbi  remittcnte  infania,  nonnihil 
sd  feredierit,  curationem  admouebi- 
«nus.  a 

Hoc  cfl  prorfds  Dauidem  agerc,  6c 
furiofum  Saulem  placare  cithara.  Con- 
tra  iriitorum  co:itumelias  pharmacum 

cil      I 


I 


De  VlTIOS^LlJTG.  ToLEJk.     63  9 

CftprsclariiTimum,  Tacere.  Autenim 
potentior  de  te  male  locutus  eft,  aut 
imbeciUior:  ii  imbccilior,  parce  ilii;  Ci 
potentior,parce  tibi,&:noxam  cauc^. 
Sunt  qui  cum  audiunt  vel  leuiter  Cihi 
detradumab  aiijs,  mox  grandem  me- 
ditanrur  vindicTiam  :  ita  fagittas  paruulo- 
r-am  fadae  funt  pJagae  eorum.  a  At  ini- 
quum  eft  pueruli  iagittuJa  vixJaefum, 
inox  vtilnera  &  casdes  coqnere.  Non 
cfl:  argumentum  certius  magni  animi, 
quam  iraproba  Jingua  verberatum-» 
non  reucrberare_;.  GJoria  noftra  hasc 
cft  ,  teflimonium  confcicntiae  ao- 
iir^.^ 

Hic  puichre  Grcgorius  :  Quid  enim, 
inquit ,  /i  homincs  Jaudent,  &  confcien- 
tiaaccufet?  aut  quae  debeteffe  triilitia, 
fi  omnes  accufent,  &  loJa  confcicntiOi^ 
nos  iiberos  demonftret  ?  VaJde  miror 
cur  vos  qui  cor  fixifhs  in  caeJo,  verbsu 
hominumagitentinterra.  Dnxbono- 
rum  PauJus  dicit  :  Opus  fuum  probet 
vnufquifque,  &  fic  infemetipfo  tantura 
ee  <S         gloriam 


640         Gapvt  XXXI. 
gloriam  habebit ,  &  non  in  altero.  4     Si 
laudibus   Ijctamur  ,    &   detradionibus 
frangimur ,  gloriam  noftram  non  in  no- 
bis ,  ied  in aliorum  ore  pofuimus. 

Quid  autem  aliud  detrahcntes  faci- 
unt,  nili  in  puJuerem  fufflant,  atquc^ 
ia  ocuios  fuos  terram  excitant,  vt  vn- 
deplus  detraclionis  perflant,  inde  ma- 
gis  nihil  veritatis  videant.  ^  Quae  om- 
nia  Chryfoilomus  fuo  etiam  calculo 
confirmat,-nam  de  caiumniatoribus  & 
detradoribus  mentionem  inijciens  .vPol- 
fum,  inquit,  facere  malam  famam,  fed 
non  interficere  confcientiam.  f  Tuigi» 
tur,quod  Ifaias  monet,  vide  vt  fileasj 
nolitimerc,&:cortuum  nonformidet.4 
Longe  gloriofius  efl,  ad  imitationenu 
Chrifti,  iniuriam  tacendo  tolerarc^, 
quam  fuperare  rcipondendo. 

nGai.c.  C*^.4" 
hGreg.  l.  i.epifl.  4S* 

c  Chrjf.  hom.  de  Sufanna» 

§.vi» 


'De ViTiosiE Lm«, ToLER^  <64l 
$.     VIL 

Septimiim  in  tolerandis  aliorum  fin- 

'guis  artificium  eft,  Cditefte  prdmium  fitm 

Ipicere.     Ecquid  queri  potes  de  conui- 

cijs,  dctradVione,calumnijs,  cum  hxc 

rilirginenta  fint  caeleftis  pracmij  ?      Con- 

tumelias  omnes    &    iniurias    centuplo 

Deus  aetcrnoque  fenore  penfabit.    De- 

^ftedlas  lucftam?  recufas  gloriam,  abij- 

'dscoronam.    Qui  cerrare  non  vult,  is 

praemium  afpernatur;  qui  pati  abnuit, 

Ccclum  fibi  dftplicere    non    diffimulat. 

Quae  enim  h'ic  iuftitia,  quae  effet  vere- 

cundia,  fperare    praemium  ,   repellere.^ 

laborem  ?     Ab  incunabilis  Mundifem- 

per  p^fTa  eft  innpcentia. 

Hiftoriam  omnem,  Graecam,  Lati- 
nam,  barbaram^  facram ,  profanarn-. 
voiue,  &  nufquam  non  cernes  Virtu- 
tem  iaculis  petitam,  praecipue  venenatis 
iaculis  Linguae.. 

Nil  in  Orbe  tara  fahc^um  cui  Lingua 
ee    7        vitiola 


^4  2  Capvt  XXXL 
vitiofa  parcat.  Hxc  Japidcs  iacit,  &  tela 
fpargit,  vt  viam  ad  cselum  fi  non  in- 
luam,  certe  reddat  impeditam.  Quid 
tr^pidamus,  c^iiid  in  via  fubfiflimus, 
quid  oculosretro  flecftimus  ?  hanc  femi- 
tamadcaelum  dux  Chriftus,  totque  cen- 
tena  miilia  comitum  fignarunt  fangui- 
ne.  Neque  tamen  nos  ad  /anguincm., 
hic  prouocamur  :  moIJior  detraclio- 
num  pugna  efl,  qu^e  vix  fiipremam  cu- 
tem  ferit,  ac  ne  ferit  quidem^,  fi  con- 
tempferis.  Sin  alte  in  animum  admi- 
feris ,  non  verba  funt ,  fcd  vulnera ,  qui- 
bus  tamen  prcemium  CceJcfle  promiffum 
non  efl:.  Lingua  feriri,  6c  non  referi- 
re,  hoc  Chrifl:ianum,,hoccaElo  dignum 
•eft. 

Inhanc  rem  expedic,  non  omnia  vi- 
dere  ,  non  omniaaudire.  fic  multie  nos 
iniuria^  tranfibuntrex  quibus  plerafque 
nonaccipit ,  qui  nefcit.  Non  vis  efle 
iracundus  ?  ne  fis  curiofus.  Qui  inqui- 
rit  quid  in  fe  didum  fit,  qui  malignos 
fermones  etiamfi  fecreto  habiti  fint, 
■cruit,  feipfe  inquietat. 

Verbp- 


DEVlTTOSiC  LlNG.ToLER.      ^43 

Verborum  in  te  prolatorum  rumina- 
tio ,  fcrutatio ,  &  pro  tuo  fenfu  cxplica- 
tio  eo  pcrducit ,  vt  videantur  c(^q  iniuriae 
^use  profcd:6  non  funt.  Abduc  ergo 
animum  ab  auditis ,  &  erige  a<l  alta. 

Et  quis  prudens  omnium  ore  &  cala- 
mis,  dida  fadiaque  fua  probanda  fpe- 
P£t?  ftultitisehoc  magnae  eft.  Pruden- 
tia  iiberioreiocutione  non  ofFendituc«,, 
imogloriatur  cum  patitiir  linguas,  quac 
fsreinmagnos  venena  faa  iacuiantunj; 
vti  fulmina  in  firmiilima  quaeque  faeui- 
unt,  tranfeunt  moilia,  velut  robore 
fiio  indigna. 

Sed  nimis  quam  dolet,  inquis ,  cum 
lingua  nocente  verberatur  innoxius, 
In  promptu  foktium  eft^  cum  lobo  a- 
nimosedicatfic  faucius  :  Eccc  in  caelo 
tefris  meus ,  &  confcius  meus  in  cxcel- 
fis.  a  Si  ergo  nobis ,  inquit  Gregorius, 
efi-  teflris  in  caelo ,  teflis  in  corde ,  dimitte 
ftulros  foris  loqui  quod  volunt.  Qui 
vitas  fuas  in  caclo  teliem  hahet ,  iudicia-^ 


^44,       Capvt  XXXI.  t^^v 

(^^ Utjguoi)  hominutn  in  terra  pertime* 
fcerc  non  debet.  a  Apoilolus  fuo  id  ex* 
empio  docens :  Mihi autem ,  inquit,  pro 
minimo  efl,  vt  avobis  iudicer,  aut  ab 
kumano  die.  Humanis  maior,  facileiu- 
dicia  <Sc  linguas  hominum  contemnet. 
Quid  enim  refert  cuius  auxilio  caelum 
eonfcendas  piatis  eft  confcendere.  Ni- 
hil  interefl  annomen  tuum  morbus ,  aa 
gladius  ,  anlmgua  infcribat  caelo:  modd 
mfcribatur;  tu  bencficio  fruere.  Et  vt 
aeger  pulsa  inualetudine,  rigidas  medici 
manuspraemio  donat,  ita  tu  has  Jingua* 
honora,  finequibusres  fecundae  fortafl 
fis  obliuionem  Dei  conciliafTent.  Nam 
profpera  plures  cxcludunt  caelo  quam 
aduerfa. 

Impetrauit  olim ,  quod  Caflianus  nar- 
rat,ab  Athanafio  vrbis  antiflitc  Alc- 
xandrina  matrona  tam  diues  quam  no- 
biUs,vt  vna  aliqua  e  viduis  ,  quse  facri 
Krarij  fumptibus  alebantur,  fibi  dare- 

tur 

a  Greg.  U.  epift.  jf-f.  ad  P^lUdiHm. 
^ l p. tftft. 39.  ad  Theottftam. 
Sitraque  dig»tfima  leg$  tota» 


De  VlTIOSiELlNG.TOLlR.      6^^ 

^  turalenda.  Data  eft  illi  mulier  miti  fua- 
uiqueingenio,  &lingua  prorfus  mode- 
ita.  Sed  optimas  matron^  fatisfadura. 
uon  eft.  Siquidem  patientiam  fuam  hac 
ratione  nihil  profeduram  crcdidit ,  cum 
fciret  virtutem  fineaduerfario  marcere. 
Itaque  aliam  fibi  dari  ab  antiftite  popo>- 
icit.  Athanafius  mentem  teminae  non 
fatis  affecutus ,  dari  uiflit  aliam ,  fcd  inm 
hoimanam,  peruicacem,  iracundam,  & 
multo  peflimse  linguae  feminam.  Hanc 
matrona  nobilis  domumadduxit.  Mox 
furiailla  ingenium  detexit,  nampro  pia 
liberalitate  ac  lauto  hofpitio  conuicia 
folum,  &  obtredationes  atque  maledi- 
da ,  imo  &  vcrbera  reddidit.  Nihil  in  e^ 
obfequij,  nulla  gratiarum  acflioj  quic- 
quid  fere  prolocuta  eft,  foediflima  oris 
fpuma,&mcrum  iurgiorum  femenfuit: 
vix  quidquam  pro  fana  loqui  nouerat. 
Hic  matrona  nobilis  fibimet  applaude- 
re,  &  muJtum  gratulari;hic  in  finu  gau- 
derc,  caelumque  fitientibus  oculis  fu- 
fpicerc;  hic  Deum  ardentibus  precibus 
venerari,  eique  gratias  agere,  quod 
.fuampatientiam  hiscxcrcitjjs  crudiret  5 

denique 


^4^  Capvt  XXXI. 
-denique  ad  Athanafiumredire,  tique 
-pariteramplas  habere  grarias,  quod^bi 
«am  demum  dediffet  viduam,  per  quain 
adpatientis!!  cultum  iugiter  exerceretur^ 
^tque  fic  via  longe  cer tiore duceretur  ad 
•caelum.^  Haecprofedo  heroidem  fapi- 
•^nt  Chriftianam,  Imitemur  ,  fi  exlum 
^amamus.  Spe  certa  caeleflieprjemium  ex- 
pedat,  qui  Linguee  flagellum  patienter 
5tolerat« 

Agnofcamiis  ergo  Domini  voces:  Bea- 

ti  eflis  cum  maiedixerint  vobis  homines, 

&perfccutivos  fueriBt,  &diKerintom- 

ne  raaium   aduerfura  vos  mentientes, 

propter  me:  gaudete  &  exultate  qiio- 

niam.mercesveflracopiafa.eftin  cae*  ^ 

lis.^  iEternis  nati ,  deligamus 

seterna. 

.  a  Cafianu4  facrar,  CoUat,  1 8iC.  14, 


Epilogus 


^47 

Epilogus 


o 
in 


PHAETHONTIS 

Primam  &  Secundam 

partem. 


«^? 


-^W)li^  Olurriini  prdlixiori ,  Le^or,da 
•^y^JSs  veniam  ,  quam  bis  tcruc  iani-. 
-ri^^^j^SSSiLiprio  red  obfGurius  petii> 
Quaedam  dicenda,  quaedam  jfepiufcule 
kigerenda,  qii^dam  etiam  incukanda 
fuerant;  Oppc-rtunei  ^wp*r^««e >  Tarfen- 
fis  Hcclefiaflce  monim.  a 

Sed  obijcias  :  Qu^id  prodcfl:  aperta 
monftrare,  quid  clara  explicare?  Piu- 
rimum.  EtcaufTam  aRomano  fapien- 
te  audi  :  Multa  vel  ante  oculos  po/ita 
tranfimus;  faepe  animus  etiam  aperta^ 
difBrauiatringerenda  ell  itaque  illi  no^ 

titia 


^48  Epilogvs. 

titia  rerumetiam  notiflimarum.  Plu- 
rima  fcimus ,  itd  non  fcicimus.  Scimus, 
non  efle  ditioribus  Sc  potentioribus 
aduiandum,  ijs  tamen  adulamur:  ici- 
mus ,  non  temere  iurandum  ,non  men- 
tiendum ,  non  obmurmurandum ,  nihi- 
iominus  &  iuramus ,  &  mcntimur,  6c 
obmurmuramus  audaciflime.  Itaque^ 
reducendi  fumus  ad  memoriam,  idque 
frequentius.  Saepe  agitari  debent,  fctpe 
vcrfari  falutaria  hacc  monita,  vt  non 
tanLiimnota  fint  nobis^fed  ctiam  para- 
ta.  Hinc  didioni  faepius  lax.mdcX  fue- 
ranthabenae,  quando  aliqua  non  mon- 
flranda  tantum,  ncc  tantum  explican- 
da,  fed  faspius  iteranda,  &  prorfus  in» 
culcandafunt.    Atquehinc  h 

^^^  fimmi  plena  iam  m^^rgine  libri 
•  Scripti^^dr  m  tergo  necdmn  fimtm  Oreftes.^ 

Scripferat  olim  Euripides ,  poeta  tragi- 
cus  Oreftis  furiofi  iuuenis  res  geftas. 
Poetam  hunc  verbofior  fecutus  alius, 
«qui  vbi   margines  omncs  verfibus  iig^. 

pleuit,  i-- 
a  luutn(tli«  fat,  /.  imtt§. 


Epilogvs.  ^i^ 

pleuit,  etiam  in  tergo  voluminis,  con-- 
tra  quam  veteres  folebant,  verfus  txa— 
rauit,  nec  taraen  tragaediamfinijt. 

Idempasnchic  accidit.  Ore/lem  pla-- 
ne  fcripfi,  aut  fimillimum  Orefli  Phae— 
thontem,  iuuenem  furiofi/nmum,  qui 
fibi  plurimum  fapere  videbatur ,  cunu 
nihil  faperet»..  Quod  placidum  qui- 
dem,  fed  periculofilfimum  furiarumge- 
nus  efi:. 

Phaethontis,  feu,  Aberrantis  Lin^uae 
praecipitia,  quantum  fubfecmis  horisli- 
cuit,  expiicaui.  Sed  nullus  etiamnum 
finis  eft  fcribendae  huius  tragocdia:. 
Ita 

in  ttrgQ  necdum  finitui  Orefles. 

Oreftis  autPhaethontis  furores  non- 
dum  omfnes,  nondum  fatis  percenfui. 
Pofi:  multa  iam  dida,  diccnda  reflant 
plurima.  Optimedixit  AlphonfusSal- 
meron,  Linguam  efie  Alphabetum  feu 
congeriem  omnium  vitiorum.  .  Quis 
efl  enim,  ait  fapiens  Hebraeus   toties 

nomi- 


^fO  Ep.rxoGVJ.-  ' 

nGmmatiis,  quis  eit ,  qui  non  delique-» 
rit  in  lingua  fua  l  a  '-^  ^ rLimofo. 

Auguflinus  vbi  dixifTet,  hoc  eiogid^- 
Ciceronem  affici :  or 

. -,  Romani  maximm  au^or 

ThIUpm  eloqHij b 

millum  vnquam  verbum  ,  quod  reuo- 
care  vellet,  emifit  :  fapienter.  addens  : 
Qu^^  quidem  laus,  inquit,  quamuis  prse-- 
cianflima  videatur,tamen  credJbiliorelr 
de  nimium  fatuo,  quam  de  lapieiite 
perfeclo.  Quis  ergo  eit  quilingua  non; 
deliquerit? 

Omnem  hominis  a:tatem  lingua  infi«- 
cit.  Ceterorum  vitib-f  um  indoies  p.Ie- 
runquecertam  vitde  partem  occupac^.  r 
gula  pueritiam,  iuuentam  incontinen- 
tia,  viriles  annos  ambitia.  Vitia  dein- 
de  pleraque  omnia  cum  fenefeentibus 

fene- 

2.Eccli.c.  iff.9r,  I  ^. 

b  LtuamH  /.7.  cfrca  tnitinm^ 

c  A-fg.  et/ifi.  y.  ad  MffnelUnHm 3 
vqH  tmtmm. 


'EvnjOGvs»  tf  5  r 

rsflefciint,  &  renfim  cum  fuis  dominis- 
emoriimtur.  Solum  linguas  vitmm  aeta-- 
tem  omnem,  <Sc  omnc  vitx  curriculum- 
rarie  inflammat.  Non  raro  quo  adul- 
tiores  8c  feniores ,  hoc  &  loquaciores fu-- 
mus^  comoedias-recitamus  &  tragoedias- 
loaigiflimasjvtnecintergoquidem  finia- 
tur  Orefles.  Attende  iam  decrepitos^ 
quofdam ,  fedeximie  garrulos  fenes,  qui' 
amnem  vitas  fuae  hifloriam  prolixisop— 
pido  narrationibus  exponunt.  Membra- 
onania  in  ipfis  fradra  ,  vires  exhaufejvixv 
graxii  poflunt,  vixfpirant,  lingua  tamen^ 
in  eis  etiamnum  eft  viuaciflima  ;  dies  to— 
tos  garriendo  fr^ngit^  nec  tamen  fati— 
garur. 

O  malum  in-equietum  J  6  rotam  fpon^ 
te  currentem,  &  indefeifam!  O- Phae-> 
thonilultiflim.e,  quoexcurris,  quoprae» 
cipitas?  Sepukhrum  tibiqu^is,  fed 
grande.  Totus  terrarura  Crbis  tuus  efl 
tumulusyquem  dum  totumimples,  to- 
tiam  incendis.  Nec  fatis  tibreftin  hunc 
tumulum  inijcereteipfum,-millc  tecum 
(quidaio^)  fexcenta  millia  rapis  funera 
tuis  incendijs  ambufla, 

Troiaia 


Troi^  olim ,  5agiinmm ,  Numan*- 
tiam,  Corinthum,  Carthaginem,nobi- 
liffimas  ciuitates    ariille ,  prifca  narrat 
hiftoria^.       Parum  efl:  hoc    temcrario 
Phaethonti,   Linguae   praecipitanti,   v- 
jiam  alteramue  vrbem   incendere;  toti 
Oxbi   flammas   fubijcit   loquendo,    &: 
vnumfacit  rogum    tot  amplifTima  re-- 
gna.       Nulla  enim  efl  regio  ,  nulla  ci- 
uitas,  nuila  curia,  aula  nulla,  trrbwnaii 
nullum,  nulla    platea,- nulla    domus,, 
fed  nec    vll^   funt  latebrae,  quas  i(le-»> 
Pheethon,  vitiofa    lingua,  litibus,  ca- 
lumnijs,  obtredationibus,  mcndacijs ,. 
libidmibus,  periurijs,  tumultibus  non' 
impleat.     Orbem  infpice ,  &  verum  me 
dixifle  fateberis.      Nemo ,  quod  bonum 
eftjioquitur.  <s 

Olim  domorum  oftijs  infcribebatur 
Tufcorum  lingua,  A  Rs  E  Verse,^ 
hoc  eft,  Ignem  auerte,  feu,Caute  cu- 
flodi.  Hoc  fuo  quifque  pedoriredius 
infcribat   :    Linguas   ignem   eautifrimc,^ 

cuflodi. 

a  Tiieremid  c,  6.  9.  S» 


tvtfhcti.     Peflimus  auriga    PHaethon>. 
Lirtgna  temeraria,incendit  terras,  Iros 
&:Codros,  Craefos  &  Darios  amburir  5 
ardet  Orbis,  nufquam  non  ineendium^ 
viuit. 

Quid  hic  con/ilij ,  obfecro,  qiiid  au— 
xilij  eil?  Quas  fitulas,  qaos  harpago- 
iies  ^  his  ignibus  admouebimus?  lam 
fupra  duodecim  monilraui  fitulas  huic 
incendio,  (i  non  extinguendo  penitus, 
cx  parte  faltem  compefcendo  :  Duode- 
cim  ruggeffi  remedia  Linguas  imprebae 
curandae.  Proximum  ex  his ,  &  plernn- 
^ue  tutifilmum,  ell  (ilentium,  quod 
ilammas  flibinde  miraculo- etjam  doma- 
rc  pcte^. 

NarrarCamcracen^s  proepifcopiKv 
qucm  fupra  fsEpius  laudaui ,  in  Braban— 
tia  coenobiumeffe,  AfHigcmiura ,  ^  fandHi 
££  Benc- 

^^tmHbei  ^nb^mtf)a^itn. 

]»  Tbomas  Canttfra$anm  l^j^defni  Am"' 

mtraculit  c.  i  j.n.  4, 
tBruxell*  adiaeiti  n^tum^l^ 

0  ceUhei 


^5  4  FpiLOGv?. 

Benedi6li  familiae  affignatum,  viros  «t 
eomoribus  religiofiiJimis  viuere.     Erat 
in  hoc  cosnobio  monachus,  cuiRadul- 
phus    nomen ,    filentij    amantiffimus. 
Inde  Radulphus  Tacens  efl  appelJatusy 
namtotos  fedecimannos  nec  verbulum 
xum'vllo  mortalium  efl  locutus;  totiis 
alloquijs  diuinis  dcditus.     In  eam  por» 
ro  familiaritatem  Dei  fe  dedit,  vt  orto 
illic  incendio,iamq;  per  totum  monafte- 
rium  grafTante ,  ignis   furorem  lingui 
fiftere  fit  aggrefTus.    Cum  enim  Radul- 
phus  humana  fubfidia  iam  fuccumbcrc 
videret ,  tanto  animofior  diuinam  opem 
fperare  coepit.      Mox  igitur  in  genua: 
procumbens,  precibus  quam  potuit  ar- 
dentiffimis ,  auxilium  e  caelo  implora- 
uit.     Nec  fruflra.    A'  precibus  ingenti 
plenus  animo ,  linguam  tot  annis  velut 
fepultam  iuffit    viuere  ,    dixitque  haec 
omnino  verba:  Stes  ignu  hac  hord,  Stt^ 
titprofedo  ignis ,  &  fux  voracitatis  ob» 
litus  voci  humanae  paruit.      Ita  incen- 
diumfine  vi  alia  penitus  extindum  eft, 
Enviresac  potentiam  filentij! 

Uoc 


Epilogvs.  €$  ^ 

Hoc  aio,  Phaethontis  igiies ,  feu, 
Linguae  incendium  nihil  potentius  fe- 
dat  filentio.  Silentium  eft  illa  fituia_ , 
qux  in  Lingu^  flammas  efFundcnda. 
Silendo  auertimus  ignem.  a  Sapienter 
fcripfit  Philo  :  Tace,  &  audi,  pulcher- 
rimum  pr«eceptum.^  Quinarrant,quae 
non  decet,  non  eloquentiam  oftendunt, 
fcd  (ilendi  impotentiam.  Ht  propter- 
ea  non  ad  canoram  &  flridulam  cica- 
dam,  fe^  ad  laboriofam  &  taciturnam 
formican>  nos  mittit  Salomon.  Vbi 
Lingua  fiientij  frenos  excutit,  ibi  pra!- 
cipitium  certum,&  incendium.  Cum 
gemitudixit  Ambrofius:  Fouea  alta  eft 
os  maleuoli,  grande  innocentiae  prieci— 
pitium.  c 

Vide  primam  omnium  in  fronte  ima*- 
ginem,  vbi  ruptis  retinaculis  equi  qua— 
drijuges  infrenlvolitant  per  acthera  cur-- 

f  f     2  fUy>  . 

b  rh$/o ,  i.  Qnit  dtmnarum  rtt^um 

h^res,  tntt$o.  .-        . 

zAmhrofA,  7.  epfi,  jfjfl^"  ^ 


€s^  EpiLocfvs.  ' 

^i,demum  in  prasceps  rakurf.  Talis 
efllingua  taciturnitatis  impatien^.  Im6^ 
Theophrafti  fenfu,  magis  fidendum  eft 
infreni  equo,  quam  incompofito  ver- 
Bo.  a  Eam  ob  cauflam ,  Boni  yiri ,  cum 
Beato  Gregorio  lotjuor,  freno  connlij 
tetinent  prctcipitationem  verbi ,  &  eau-* 
te  confiderant ,  ne  relaxantes  lingu^e  la-i 
fciuiam ,  auditorum  confeientiam^  in^ 
cauta  locutione  transfigant,^  Qui'  os 
claudir,  cum  ira ,  vel  vindi<^a  fimilifuic^ 
Hialignior  affedrus  ftimulat ,  non  aliud 
facit,  quam  qui  iniano  gladium  eripit. 
Reuera  turpe  non  eil,mutum  &  elin* 
guem  videri,  cum-  loquendi  pericu- 
lum  efl. 

Curn  Vaientice  beatus  Vincentius  ver«- 
bafaceretadnumerofiffimurnpopulumy 
iiatali  die  loannis  Baptiftas,  mulier  ab 
ortu  muta  perconfertam  plebem  ad  fa- 
crum  oratorem  illum  perducfla  efl., 
Vinceatius  fpcm  ac£dem  eorum  quifT^ 

minam 

h  Gregor.  i.  /.  moraU  e,  i  /o 
pH  med. 


«linam  addiixerant,  miratus,  oculis 
caelo  fublatis,  didionemtantifperinter- 
jnifit,&admuiierem  verfus :  Quidvis , 
aiebat,  o  filia.^  Mox  illa  non  impeditc 
refpondens.  PAnem^  inquit,  ^  Linmam^ 
#  domtHC,  Ad  quam  denuo  vir  fandlus : 
Panem ,  ait ,  quotidianum ,  dum  vixerii, 
habebis ;  officiiim  linguae  non  impetra- 
bis.  Tu  vero  gratias  age  diuinae  boni- 
tati ,  quac  tibi  negat  obfutura.  Lingua 
tua  ni/I  fic  eflet  ligata,  efTetmordacifli- 
ma,  a4iimi  Gorporifque  interitum  alla- 
tura^.  Caue  igitur  hoc  in  poflenim  a 
Deo.petere,  quodnonconcedetni/iira- 
tus.  Atque  ab  co  tempore,  vt  prius^ 
omni  vfulinguas  caruit.  Septenniopofl 
haec  fuperfles ,  pane  non  eguit ,  nec  lin- 
guam  amplius  deiiderauit ,  religiofcque 
obijt.i* 

O  ergo  pericttiofaspreces !  Da  Dcus, 

Panem  &  Linguam.     Vitam  quampanis 

feruat  <Sc ni!trit,plcrunq;  pcrdit,aut  ccrtc 

inficit  Lrngua,    Longe  tutiiispetercmus 

ff  3  pancni 

^  Petrm  Rauftnia  Vitiiormtt,tn^i 


6*5  S  Epilogv^s. 

panem  atrum  ac  fordidum;  Linguam 
candidam  ac  mundam.  ^  Hoc  reguai 
fandiflimus,  hoc  prudentiflima  regina- 
rum,  hoc  optimi  quique  viripetierunt. 

l^exDauid  precatur  :  E)omine  labia 
mea  aperies,&  os  meum  annuntiabit 
laudem  tuam.i'  Non  loquar,  nifi  m 
claue  tua  referaueris  os  meum,  ad  tuas 
iionmeaslaudesefferendas.  Ergo,  Re- 
pieatur  osmeum  laude,  vtcantem  glo- 
riam  tuam.  c  Fuit  ciim  efuriret  rex  Da-  ; 
uid ,  &  panemendicato  viucret.  Hoc 
tamen  non  deprecatur,  nequerogat  v£ 
nunquam  defit  panis:  potiora  pofcic»>  ^: 
linguam  flagitat  in  Dei  laudes  exp»A'| 
ditam^i. 

Nec  aliter  precata  Efther  regina :  Tri- 
bue,inquit,  fermonem  compolitum  iti 
oremco.^       Idem  beatus  Ephrem  his 

verbis 
aQ3ro6  >?auf;&ro(/  i?nn5  elnfrommt 
gfc^Iacfcte  ^"ng/  (lel^tt  nx^i  i}Ui 
&eneinant>rc- 

hvfs  0.^.17. 

il 


Epilogvs.  6^^ 

Terbis  expetit  :  Digitiis  gratiae  tuac, 
Dominc-^ ,  femper  moueat  linguam-» 
jneam,  tanquam  neruum  citharae  ad 
gloriam  tuam.  Concede  mihi,  Salua- 
tor ,  petitionem  cordis  mei ,  fiatque  lin- 
gua  mea  velut  citharaad  refonandum 
iugiterlaudes  tuas.  <« 

Hae  preces  tutac  funt,  Da  igitur ,  6 
Deus,  Panem  &Linguam.  Non  pri- 
jnarium,  non  niueum  &  dominicuni 
duRtaxat  &  fimilagineum  ^  poftula* 
mus,  fatis  eftnobis  plebeius  etiam  <Sc 
cibarius  panis  ;  modo  fimul  des  Imm 
guam  candidam ,  ab  omni  fraudum  dc 
mcndaciorum  furfure  purgatam.  Ita 
nonimprobe  rogabimus  Panem- ^  Lin^ 
piam,  Alioqui  fanclius  peteremus  :  Da 
paiiem,  <Sc  Imguam  nega  :  Arcam  pa- 
nariam  refera;  Arcam  Linguac  obfera» 
Kaminde  nutrimentum  vitaejhinc  ple- 
nmque  toxicum  <5c  fpumam  mortis  de* 
promimus ,  noftroque  nos  gladio  iugu- 
,    iamus. 

|t   "  f f  4        Lingua 

a  Ephrcm  de    Vaftombus  Afitmt. 


66o  EpiLOGvs. 

Lingua  velut  gladius ,  dum  vagina  la^ 
tet,nonefl  terrori,  nonfauciat,  noa 
ianguine  fe  proluit  ;  at  vbi  furibundus 
e  vagina  proruperit ,  i^Jc  iam  attendat, 
quifquis  in  hoftium  numero  habetuc-., 
Omniaferit,  omnia  fternit,  omnia  vo- 
rat,  depafcitur  omnia^  nemini  parcit, 
in  quofuis  temere  debacchatur  hic  Uru. 
guae  gladius  :  extra  filentij  vaginam 
efl|  cauete  ,  obuios  inuadit,  &  vix  quid- 
quam  eft  quod  idas  eludat  tam  certos., 
Giadio  ferreo  vel  iaculo  fcutum  obij- 
citur;  quid  obijcies  linguae,  nifi  taci- 
turnam  patientiam  ?  Hoc  plerunque 
munimen  optimum  aduerfus  hunc 
hoftem* . 

SancHius  Valerianus  aciem  iiiius  gU^ 
dij  confidcrans  :  Nihil  e/]-,  inquit,,fe- 
uius,  nihii  violentius  amaris,  afperif- 
que  fermonibus.,  quorum  vulnera  tan- 
to  difficilius  curantur,  quantd  facihus 
inferiintui:,  Ferri  per  cselum  volantis 
fpicula  facile  fcuti  obiedione  conterasi 
:nki  verborum  v^ro  iadus,  ncc  reuo- 

vcari^ 


'Btilogts,  ^6\ 

cari  poteii:,  nec  prohiberi  j  mKlto  eftim 
velociorcs  fagit-tis  funt.  a 

Et  quodmirum,  quo  rctufiordc  mol- 
lior  videtur  efTehic  gladius,  eo  Foedius 
vulnerat,  eo  minus  mollis,qu6  magis 
molliseft.  Caue  lermones  fuper  oleum 
mollitos,  ad  vfque  meduUas  penetrant, 
vc  occidant. 

Non  ignorauit  hoc  Satanas,  qui  lo- 
bum  tot  lam  vulneribus  faucium,  tac 
calamitatibus  quaflfatum,  coniugis  de- 
mum  &  cognatorum  iingui-s  liberalifli- 
me  flagellauit.  E'  lobi  fortunis  quod 
auterri  polTet  nil  fupererat  j  plura  vke- 
ra  recipere  corpus  vix  poterat  iam  pae- 
nc  vnum  vlcus  eftedum,  fed  magnum  ; 
iam  deciesinliberis  fuis  mortuus  erat 
scrumnofiflimus  parens.  Hunc  tamen 
virum  toties  iam  mortuum  ad  nouam 
lanienam  expetir  Satan.  OIobe,paul- 
16  maiora  canamus :  grauiffimis  fuppli- 
cijs  grauiora  reflant_i.  Ad  linguae  gla- 
dium  damnatus  es,  gladium  fane  for- 
ff  5  midaa- 
9.  yal^rutH.  hom.  /.  eU  Orn  mfoUHtia^ 


66Z  Epilogvs. 

midandum  :  ipfa  vxor  tua,  ipfi  cogna- 
ti  tui  hoc  gladio  te  petent.  Hic  te  vi- 
rum  praefla  :  experieris  vulnera  verbo- 
rum  acerbiora  efTe  quam  ferri.  Sedani- 
mum  obfirma,  hic  vltimus  eft  cacoda?- 
monisaries,  quem  tibi  admouebit  vt 
euertat  tCL-».  Non  habetvehcmentius 
fuimen  quod  in  tetorqueat,  quam  tuae 
coniugis  6c  cognati  fanguinis  Imguas. 
Videt  ftygius  balliftarius,  ^  pofl  fub- 
ucrfas  omnes  fortunas  tuas ,  pofl  neca- 
tos  omnes  liberbs  tuos,  pofl  omne  cor- 
pus  tuum  iam  paene  abfumptum  Sc  fu- 
neratum,  te  etiamnum  fl-arc^  :  Videt 
hoc  ,  &  doletfevincijfremit  ac  faeuit^. 
Quare  vltimam  fuarum  machinarum 
iam  expediet  in  te ;  iam  omne  fui  furo- 
ris  ingenium  effundet,iam  ad  extrema 
defcendet,  fuarum  virium  vim  maxi- 
mam  tentaturus  :  Vxoris  &  amicorum 
linguis  in  te  pugnabit.  Hic  animis  o- 
pus,  6  lobe,  hic  pedore  firmo.  Ergo 
animose,  ergo  fortitcr  &  intrepide. 
Sta,&  virulentaslinguas  partim  /Ilen- 

tioj 


Epiiogvs.  66S 

tio^  partim  mitiorc  rc^ponfo  eliidc,  <fe 
Ticifti. 

Stetit  reiiera  lobus,  ftetit,  8c  partim 
filiut,  partim  mitiflinie  refpondit.  Ita 
vicit,  ita  triumphauit  omncs  cacodx- 
monum  legiones. 

Quin  audemus  paria,  6  Chriftiani, 
quin  fequimur  animofiflimum  ducem? 
Silendo,  aut  manfuete  reipondendo , 
cum  noflras,  tum  aliorum  improbas 
linguas  quafcunque  vincimus.  Non 
difficilis  pugnaj  paratiflimus  efl  trium- 
phus. 

Sed  patientifHmo  lobo  longe  patien- 
tiorem  oflcndo.  Inaltumeant  ocuii. 
En  Dominum  Ies  vm  fufBxum  cruci. 
Et  hic  cacodaemon  cxpertus  efl  extre- 
ma.  Venflime  dixerimus ;  Bis  cruci-fi-t 
xus  efl:  Chriflus  :  primo  clauis  ,  deindc 
linguis.  lam  fiagra  Seruator,  iam  fpi» 
nas,  iam  &  clauos  corpore  receperat , 
iam  altum  m  cruenta  trabe  fpedacu- 
ff  6  lum 


6  6^  Epilogvs. 

lum  pependeratjiam  morte vicina crti- 
cis  tormentum  videri  poterat  exhau- 
ilttm  :  cum,  ecce,  diabolus  nouam  & 
formidabiliorem  crucem  erigit  j  in  hac 
Dei  Filius  non  quatuor  tantummodo 
clauis  *  confixus  eft;totaltera  crux  iHa 
trabales  clauos  habuit,  quot  Chriftus 
infultantes  linguas  fuftinuit.  Ad  rem 
praEclare  facit  hoc  Bedae  teftimonium: 
Bispetra  percutitur,  bisChriftus  cruci- 
figitur ,  &  manibus  miiitum ,  &:  ludaeo- 
rum  linguispercuiTus.^ 

Neque  vero  Chrillus  tot  in  corpore 
vecas,  tot  oiTa  velneraos  habuit,  quot 
eiufceniodi  clauos  tolerauit.  Verum, 
quod  lobus  tot  aerumnis  prefTus,  id 
Chriflustotclauis  confixusmtultoverir- 
fime  de  fe  dixerit :  Nonne  iiffimulaui  ? 
apiiae  iilui  ?  nonne  q,uieui  >  c  E.euera, 

quod 

a  De  quatttor  crucif  Dojntmu  clauu  res 
tam  certa  Metur  :  At  hie  nuUffi  (U» 
;^:9ttandi  locu*  eR. 

h^tda  mc.2  0.  Numerorum  ^.li, 
UoJf.c.$,^.£i^ 


Etilogvs.  6^^ 

quod  etiamlfaias  affirmat,  Taciiit  fem- 
per,  filuit,  patiens  fuir.  a 

Cbnflus  quidem  m  cruce  teflamen- 
tarias  tabellas  toti  humansegenti  fcrip- 
£erat,fed  ea  verborum  parfim.onia,  vt 
ingens  hoc  teftamentum  feptem  verfi- 
bus  nec  toris  complexus  Cit.  Omne 
aliud  in  cruce  tcmpus  filendo  Sc  pre- 
cando  dui^it,  aum  alijs  atquerdijs,  <Sc 
paene  innumeris  linguarum  clauis  con- 
figeretur.  • 

Heu,  quam  non  imitamur  Tioc  no- 
flrumCaput?  quam  non  difllmulamus, 
quam  n.on  {iicmus,quam  non  quiefci- 
mus!  "Verborum  iuiurias  vel  minimas 
tam  impatienter  toleramus,  quarn  au- 
dadler  magnas  mferimus.  Vix  tangi- 
mur,&:  gladium  linguas  ftringimusjvix 
leuiter  cfi-cndimur,5c  fulmen  mittiitius. 

Verbum  prifcis  tritiflimum  crat:  Qui 
procul  a  loue,  procul  a  fulmine.  Ego 
longc  verius  rProculafulmme,  quipro- 
culaLmgua,  non  aliena  tan tii m.,  fed 
&  fua. 

f£    7  Ruffi- 


666  Epiiogvs. 

RufHnus  <ScPeiagiiis  Gracci  fcriptorcs 
memorant,  Aiienium  olim  Arcadij  8c 
Honorij  [mxperatorum  prasceptorem., 
cum  etiamnum  in  aula  degeret,  arden- 
teraNumine  hoc  vnurn  petijfle^j  :  Do- 
mine,  oftende  mihi  viam,  per  quam 
poffim  faluari.  Et  vocem  ca:lo  miflam 
audijt.  Arfeni^  frge  homtnes^  (j  Jali^a- 
h^ris.  Fugit  ergo  Arfenius,  &  auiam 
mutauit  Iblitudine.  Hic  inter  precan- 
dum  denuo  ad  aures  aliapfa  vox  eft  : 
Arfeni^fuge^  ejtaefie  ^  tacf»  Hujunt 
pYincip^falutis,  a 

Omnia,  quae  de  Linguas  vitijs  dixi, 
oraculo  haud  meliore  ,  quam  hoc  iplb 
olaufero.  Quifquis  es,  cui  falus  cordi 
eft,FvGE,  Qviesce,Tac£. 

FvGE  ,  non  alios  folum  homines,  ^t6. 
quandoque  teipfum,  cumtibi  a  te  pec* 
candi  periculum  eft. 

QviE- 

^Jta  RufinM  ^qHtUtenfs  n.  ipo^ 
VelagiHi  ItbtU,  2,  n.  f  h<ic^erf>a 
habet:  Hxc  tntm  junt  radices  non 
peccandh 


Epilogvs.  667 

QviESCE  ,  iQ  vnica  DeiVoluntatc_.- 
Extra  caelum  haec  vna  &:  vnica  quies  efl; 
aliam  Forcaile  qusres,  fednoninuenies. 

Tace,  quotiefcunque  honefte  noft 
licet ,  aut  non  expedit  loqwi. 


F  I  N  I  S 

SECVNDiE      PARTIS 

Omnia  ad  maiorem  D  e  i , 

Ddpar£,  &  omnium  55".  Angelo- 
Yum  hotiorem  ^  glo- 
rtam> 


E   R  R  A  T  A. 

Fagwa  125.  verfii  1 5.  fraudem ,  /<?^^ 

fraiidem. 
'P^.g,y%^.verp4  ^Jnquidj/^^^f,  inquit. 
Fag,iQ()^erfH  1 9. iucuriaE;,/fg^<?, incuriee. 
pag.  ^  3  6,verfH  p.regulam,  /^^^,  regulum* 
Pag^i  ^^.verfii  14.  obtred;tioni,  iege, 

obtrciflationi. 
Pa^.l^6.z'erfi  i^.Imperatoret,  /ej^ej 

Imperatores. 
P^g»^i  3  •  '^^^ff^  i«  Turpiloqium ,  legey 

Turpiloquium, 
Pag,  Eadem^fVer/ii  8.  Agirta,/r^f,Agyrta^ 
Pag,  652.  verfi  i  ^ .  Pheethon ,  iege^ 

Phaethon. 

Chartam ,  per inde  vt  vitam  erro- 
i-ibus  implemus. 


MONACHII, 

Apud  NlCOLAVM    HeN. 
B.  I  C  V  M, 


A  K  N  O 


MDC  XXIX. 


O  /  -^» 


,4^ 


n,'i/f 


) 


% 


'i 


^^
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Orbis phaethon : sive De universis vitiis linguae"

See other formats
